Sklep
Strona główna Blog Strona 16

Jakie mogą być przyczyny bólu języka?

Katarzyna Kopycińska
-
0
Jakie mogą być przyczyny bólu języka?

Ból języka może utrudniać mówienie, jedzenie i codzienne funkcjonowanie. Choć często ustępuje samoistnie, w niektórych przypadkach konieczna jest ocena specjalisty. Sprawdź, co może oznaczać bolący język – przyczyny nie zawsze są oczywiste.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> jakie mogą być przyczyny bólu języka – od urazów i infekcji po choroby ogólnoustrojowe,
>> jak lokalizacja dolegliwości pomaga zawęzić możliwe źródła bólu,
>> kiedy bolący język wiąże się z niedoborami witamin, zaburzeniami hormonalnymi lub chorobami przewlekłymi,
>> jakie schorzenia najczęściej powodują ból języka u dziecka,
>> jakie badania warto wykonać przy utrzymujących się dolegliwościach,
>> w jakich sytuacjach ból języka wymaga pilnej diagnostyki.

Spis treści:

  1. Najczęstsze przyczyny bólu języka
  2. Ból języka a jego lokalizacja
  3. Ból języka u dziecka
  4. Ból języka a niedobory witamin i minerałów
  5. Ból języka a choroby ogólnoustrojowe
  6. Ból języka – jakie badania wykonać?
  7. Kiedy ból języka jest powodem do niepokoju?

Najczęstsze przyczyny bólu języka

Poparzenie lub spożywanie ostrych potraw często kończy się bólem języka. Przyczyny tego objawu mogą być jednak znacznie bardziej zróżnicowane – od drobnych zmian po poważne choroby ogólnoustrojowe. Za ból języka mogą być odpowiedzialne:

  • urazy mechaniczne – np. przygryzienie, obtarcia od aparatu ortodontycznego lub protez.
  • afty i nadżerki – bolesne zmiany w błonie śluzowej języka,
  • infekcje – grzybicze (np. kandydoza), wirusowe (np. opryszczka) lub bakteryjne,
  • zapalenie języka (glossitis),
  • niedobory witamin i minerałów – szczególnie B12, żelaza i kwasu foliowego,
  • choroby ogólnoustrojowe – m.in. cukrzyca, niedokrwistość, zaburzenia hormonalne,
  • reakcje alergiczne i na czynniki drażniące – np. na pokarmy, leki, pasty do zębów,
  • zmiany dermatologiczne – takie jak język geograficzny lub liszaj płaski.

    Najczęściej za bolący język odpowiadają niegroźne, miejscowe zmiany – jak urazy, nadżerki czy infekcje. Warto jednak pamiętać, że w niektórych przypadkach może on pochodzić od choroby podstawowej, o czym więcej w dalszej części tekstu.
Pakiet anemii(4 badania) banerek

Ból języka a jego lokalizacja

Zmiany, takie jak nadżerki, liszaj czy afty mogą pojawiać się w różnych miejscach w jamie ustnej. Jednak niektóre przyczyny bólu języka mają swoją charakterystyczną lokalizację. Poniżej wyjaśniamy, co może oznaczać ból języka w zależności od jego umiejscowienia.

Ból języka po boku

Ból języka po boku często wynika z miejscowego urazu – np. przygryzienia, otarcia o nieprawidłowo dopasowane wypełnienie, ostry ząb, aparat ortodontyczny lub źle dopasowaną protezę. Może pojawić się także po wizycie u stomatologa, zwłaszcza jeśli doszło do podrażnienia mechanicznego. Wśród innych przyczyn wymienia się afty, grzybicę jamy ustnej i stany zapalne.

Ból języka z boku przy gardle

Ból języka z boku przy gardle często wiąże się z infekcjami górnych dróg oddechowych, zwłaszcza gardła i migdałków. Może towarzyszyć takim schorzeniom jak angina czy mononukleoza zakaźna, w których występuje także obrzęk tkanek i trudności z przełykaniem.

Ból języka z tyłu

Ból języka z tyłu również często występuje w przebiegu infekcji. Może też towarzyszyć kandydozie jamy ustnej lub refluksowi żołądkowo-przełykowemu, który powoduje pieczenie tylnej części języka. Rzadszą przyczyną bywa neuralgia nerwu językowo-gardłowego, objawiająca się jednostronnymi, krótkimi epizodami ostrego bólu.

Ból pod językiem

Ból pod językiem najczęściej wiąże się z otarciami od protez, krótkim wędzidełkiem czy skaleczeniem przy jedzeniu. Gdy ból nasila się podczas jedzenia częstą przyczyną bywa również kamica lub zapalenie ślinianki. Ból pod językiem może też wynikać z obecności aft lub pleśniawek, które powodują dyskomfort w obrębie jamy ustnej.

Ból języka u dziecka

Ból języka u dziecka najczęściej występuje w przebiegu infekcji wirusowych lub bakteryjnych, takich jak szkarlatyna, herpangina, angina paciorkowcowa czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD, tzw. bostonka). W przypadku szkarlatyny charakterystyczny jest tzw. język malinowy – intensywnie różowy, nadwrażliwy, z widocznymi brodawkami. W anginie paciorkowcowej do bólu może dołączyć biały nalot na migdałkach i w gardle, a w ,,bostonce’’ – czerwone plamki zmieniające się w bolesne pęcherzyki.

Ból języka a niedobory witamin i minerałów

Ból języka może współwystępować z niedoborami witamin z grupy B (szczególnie B12 i B6), żelaza oraz kwasu foliowego. Zaburzenia te często towarzyszą zapaleniu języka z charakterystycznym objawem tzw. „gładkiego języka”. Obserwuje się wtedy wygładzenie brodawek, zaczerwienienie, pieczenie oraz uczucie palenia powierzchni języka.

Badanie witaminy B12 banerek

Ból języka a choroby ogólnoustrojowe

Ból języka może współistnieć z różnymi schorzeniami ogólnoustrojowymi, wpływającymi na stan błony śluzowej jamy ustnej, unerwienie lub mechanizmy odpornościowe:

  • Cukrzyca – przewlekła hiperglikemia sprzyja rozwojowi infekcji grzybiczych (np. kandydozy). U osób z cukrzycą częściej obserwuje się też niektóre przewlekłe zmiany zapalne błony śluzowej jamy ustnej, np. liszaj płaski.
  • Niedoczynność tarczycy – może współwystępować z zespołem pieczenia jamy ustnej/glossodynią (w klasyfikacji ICD-10 kod K14.6), czyli piekącym, palącym bólem języka lub jamy ustnej bez uchwytnych zmian śluzówkowych (rozpoznanie po wykluczeniu innych przyczyn). Dodatkowo chorobie tej często towarzyszy kserostomia, czyli suchość w jamie ustnej, która również może przyczyniać się do nasilenia dolegliwości bólowych.
  • Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) – cofanie się kwaśnej treści żołądkowej może prowadzić do podrażnienia tylnej części języka i gardła, wywołując uczucie pieczenia i bólu w tylnej części języka.
  • Choroby autoimmunologiczne – takie jak zespół Sjögrena, czy niedokrwistość złośliwa mogą objawiać się bólem języka.

Ból języka – jakie badania wykonać?

Długotrwały lub nawracający ból języka może wymagać diagnostyki laboratoryjnej i oceny laryngologicznej, szczególnie jeśli nie ustępuje mimo leczenia objawowego. Dobór badań zależy od towarzyszących objawów, ale w wielu przypadkach pomocne są:

  • morfologia krwi z rozmazem.
  • poziom żelaza i ferrytyny,
  • stężenie witaminy B12 i kwasu foliowego,
  • glukoza na czczo – diagnostyka cukrzycy.
  • TSH – oznaczenie poziomu hormonu tyreotropowego może pomóc w diagnostyce niedoczynności tarczycy,
  • wymaz z jamy ustnej – zalecany przy podejrzeniu infekcji grzybiczej (np. Candida) lub bakteryjnej; przy podejrzeniu opryszczki (HSV) pomocne może być badanie materiału z aktywnej zmiany.
Badanie posiew wymazu z jamy ustnej (tlenowo) banerek

W diagnostyce nie należy też pomijać badania stomatologicznego, które może ujawnić miejscowe przyczyny bólu języka, takie jak urazy, stany zapalne czy niewłaściwie dopasowane aparaty protetyczne.

Kiedy ból języka jest powodem do niepokoju?

Ból języka, który utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, może być sygnałem poważniejszego problemu. Niepokój powinny budzić również twarde guzki, owrzodzenia lub inne zmiany, które nie goją się mimo upływu czasu. Jeśli objawy utrzymują się przez 14–21 dni, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

  1. Chiang CP, Chang JY, Wang YP, Wu YH, Wu YC, Sun A. Atrophic glossitis: Etiology, serum autoantibodies, anemia, hematinic deficiencies, hyperhomocysteinemia, and management. J Formos Med Assoc. 2020;119(1):1–9.
  2. Sharabi AF, Winters R. Glossitis [aktualizacja: 8 sierpnia 2023]. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025–. Dostępne na: www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560627/
  3. Rohani B. Oral manifestations in patients with diabetes mellitus. World J Diabetes. 2019 Sep 15;10(9):485–489. doi: 10.4239/wjd.v10.i9.485.
  4. Trentin MS, Verardi G, De C Ferreira M, de Carli JP, da Silva SO, Lima IF, Paranhos LR. Most Frequent Oral Lesions in Patients with Type 2 Diabetes Mellitus. J Contemp Dent Pract. 2017 Feb 1;18(2):107–111. doi: 10.5005/jp-journals-10024-1999.
  5. Chandna S, Bathla M. Oral manifestations of thyroid disorders and its management. Indian J Endocrinol Metab. 2011 Jul;15(Suppl 2):S113–6. doi: 10.4103/2230-8210.83343.
  6. Repass GL, Palmer WC, Stancampiano FF. Hand, foot, and mouth disease: identifying and managing an acute viral syndrome. Cleve Clin J Med. 2014 Sep;81(9):537–543. doi: 10.3949/ccjm.81a.13132.
  7. Polskie Towarzystwo Badania Bólu. Nerwoból językowo-gardłowy [Internet]. Dostępne na: ptbb.pl/images/__new/GlobalYear/2013-2014/07%20Glossopharyngeal_NeuralgiaPL.pdf
  8. Medycyna Praktyczna. Awitaminoza – co to jest, objawy, przyczyny, skutki [Internet]. Dostępne na: www.mp.pl/pacjent/objawy/353413,awitaminoza-co-to-jest-objawy-przyczyny-skutki
  9. Uniwersytet Jagielloński – Repozystorium. Zanikowe zapalenie języka i niedobory [Internet]. Dostępne na: ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/84fae795-b3ef-436a-ab2e-5c0a73dfedb8/content

Żołądek – gdzie się znajduje i jaką pełni funkcję?

Sandra Słuszewska
-
0
Żołądek – gdzie się znajduje i jaką pełni funkcję?

Żołądek jest narządem, którego znaczenie wykracza daleko poza samo trawienie pokarmu. To właśnie w jego wnętrzu rozpoczynają się kluczowe procesy warunkujące prawidłowe funkcjonowanie całego układu pokarmowego. Jego położenie, budowa i sposób działania mają bezpośredni wpływ na to, jak organizm radzi sobie z przyjmowanym pożywieniem oraz jak skutecznie chroni się przed czynnikami zewnętrznymi.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> gdzie znajduje się żołądek;
>> jaka jest budowa żołądka;
>> jak duży jest żołądek;
>> jakie funkcje spełnia żołądek;
>> jaka jest rola soku żołądkowego;
>> jak przebiega trawienie w żołądku;
>> na czym polega diagnoza chorób żołądka.

Spis treści:

  1. Żołądek jako część układu pokarmowego
  2. Gdzie jest żołądek?
  3. Jak duży jest żołądek?
  4. Budowa żołądka
  5. Funkcje żołądka w organizmie
  6. Co wydziela żołądek?
  7. Jak przebiega trawienie w żołądku?
  8. Najczęstsze choroby żołądka
  9. Jakie objawy mogą sugerować chorobę żołądka?
  10. Jak diagnozuje się choroby żołądka?
  11. Wpływ diety i stylu życia na żołądek
  12. Żołądek: podsumowanie najważniejszych informacji

Żołądek jako część układu pokarmowego

Żołądek jest jednym z kluczowych narządów układu pokarmowego, pełniąc funkcję funkcjonalnego „centrum przeładunkowego” między przełykiem a jelitem cienkim. To elastyczny, silnie umięśniony narząd w kształcie litery J, będący odcinkiem przewodu pokarmowego, który rozpoczyna się w jamie ustnej, a kończy odbytem.

Do żołądka trafia pokarm wstępnie rozdrobniony i nawilżony śliną, gdzie zostaje czasowo zmagazynowany oraz poddany intensywnemu działaniu kwasu solnego i enzymów trawiennych. Proces ten nie tylko inicjuje trawienie białek, lecz także ogranicza namnażanie drobnoustrojów, przygotowując treść pokarmową do dalszych etapów trawienia w dwunastnicy.

>> Sprawdź: Dwunastnica – gdzie się znajduje i jaką pełni funkcję?

Gdzie jest żołądek?

Lokalizacja żołądka wynika z jego funkcji w procesie trawienia. Odpowiadając na pytanie, po której stronie jest żołądek, należy wskazać, że narząd ten leży w górnej części jamy brzusznej, tuż pod przeponą, przeważnie po lewej stronie ciała, choć częściowo może sięgać okolicy środkowej.

W ujęciu anatomicznym żołądek rozciąga się od poziomu 11. kręgu piersiowego (Th11), gdzie łączy się z przełykiem, do 3.-4. kręgu lędźwiowego (L3-L4), w miejscu przejścia w dwunastnicę. Jego położenie pomiędzy wątrobą, trzustką i śledzioną sprzyja sprawnemu przebiegowi procesów trawiennych i płynnemu przekazywaniu treści pokarmowej do dalszych odcinków przewodu pokarmowego.

Jak duży jest żołądek?

Wielkość żołądka nie jest stała – zmienia się dynamicznie w zależności od stopnia wypełnienia, napięcia ścian mięśniowych oraz pozycji ciała. Można go porównać do balonu: pusty zajmuje niewiele miejsca i ma rozmiar zbliżony do ludzkiej dłoni, natomiast po posiłku znacząco się rozszerza.

U dorosłej osoby średnia pojemność żołądka wynosi około 1 litra, choć w sprzyjających warunkach może sięgać nawet 3 litrów. Anatomicznie jego długość to około 25-30 cm, a szerokość 12-14 cm. Ta zdolność adaptacji umożliwia efektywne magazynowanie pokarmu i jego stopniowe przekazywanie do jelita cienkiego, zgodnie z fizjologicznym rytmem trawienia.

>> Przeczytaj: Trzustka – budowa, funkcje, położenie

Budowa żołądka

Budowa żołądka człowieka jest ściśle podporządkowana jego roli w procesie trawienia i czasowego magazynowania pokarmu. Żołądek to silnie umięśniony, elastyczny narząd o workowatym, lekko haczykowatym kształcie, który zmienia swoją objętość w zależności od stopnia wypełnienia. Wyróżnia się w nim dwa otwory:

  • wpust, przez który treść pokarmowa przechodzi z przełyku;
  • odźwiernik, regulujący jej stopniowe przekazywanie do dwunastnicy.

Pomiędzy nimi znajdują się kolejne odcinki:

  • dno;
  • trzon;
  • część przedodźwiernikowa.

Są one odpowiedzialne za mieszanie, rozdrabnianie i trawienie pokarmu. Charakterystycznym elementem anatomicznym są również dwa brzegi żołądka – wklęsła krzywizna mniejsza oraz wypukła krzywizna większa, zwrócona ku lewej stronie jamy brzusznej, co umożliwia narządowi swobodne dopasowanie się do warunków panujących w jamie brzusznej.

anatomia żołądka infografika

>> Sprawdź: Ból brzucha – skąd się bierze? Możliwe przyczyny i diagnostyka

Warstwy ściany żołądka

Ściana żołądka ma budowę wielowarstwową, co zapewnia mu jednocześnie wytrzymałość, elastyczność i zdolność do intensywnej pracy:

  • od zewnątrz narząd pokrywa błona surowicza, będąca częścią otrzewnej, która umożliwia swobodne przesuwanie się żołądka względem sąsiednich struktur;
  • pod nią znajduje się błona mięśniowa, złożona z trzech warstw włókien: podłużnej, okrężnej i skośnej – to właśnie ona odpowiada za ruchy perystaltyczne, mieszanie treści pokarmowej oraz jej przesuwanie w kierunku jelita;
  • wewnętrzną powierzchnię żołądka wyściela błona śluzowa, bogata w komórki wydzielnicze produkujące kwas solny, enzymy trawienne i śluz ochronny, który zabezpiecza ścianę żołądka przed samostrawieniem.

>> To może Cię zainteresować: Niedokwasota żołądka, czym jest i jakie daje objawy? Przyczyny, dieta, leczenie

Unerwienie żołądka

Prawidłowe funkcjonowanie żołądka nie byłoby możliwe bez jego rozbudowanego unerwienia. Narząd ten pozostaje pod kontrolą autonomicznego układu nerwowego, zarówno części przywspółczulnej, jak i współczulnej. Kluczową rolę odgrywa nerw błędny, który odpowiada za pobudzanie wydzielania soku żołądkowego oraz inicjowanie ruchów perystaltycznych. Uzupełnieniem tej kontroli są sploty nerwowe zlokalizowane w ścianie żołądka, które umożliwiają precyzyjne, automatyczne dostosowanie pracy narządu do ilości i rodzaju spożytego pokarmu.

Funkcje żołądka w organizmie

Żołądek pełni w organizmie kilka ściśle powiązanych funkcji, które wspólnie warunkują prawidłowy przebieg trawienia:

  • magazynowanie pokarmu – czasowe gromadzenie spożytej treści i stopniowe przekazywanie jej do dwunastnicy w kontrolowanych porcjach;
  • mechaniczna obróbka pokarmu – rytmiczne skurcze mięśni gładkich prowadzą do rozdrabniania i intensywnego mieszania treści pokarmowej;
  • chemiczne trawienie – rozpoczęcie trawienia białek pod wpływem soku żołądkowego oraz wstępne przetwarzanie innych składników odżywczych;
  • funkcja ochronna – kwaśne środowisko żołądka działa bakteriobójczo, ograniczając przedostawanie się drobnoustrojów do dalszych odcinków przewodu pokarmowego.

>> Sprawdź: Enzymy trzustkowe i profil trzustkowy – czym są? Po co bada się poziom enzymów trzustkowych?

Co wydziela żołądek?

Centralnym elementem aktywności żołądka jest wydzielanie soku żołądkowego, który powstaje w gruczołach błony śluzowej. Jego głównym składnikiem jest kwas solny (HCl), produkowany przez komórki okładzinowe, odpowiedzialny za wytworzenie silnie kwaśnego środowiska.

Oprócz tego żołądek wydziela pepsynogen – nieaktywną formę enzymu trawiącego białka – oraz czynnik wewnętrzny Castle’a, niezbędny do wchłaniania witaminy B12 w jelicie cienkim. Uzupełnieniem tej złożonej wydzieliny jest ochronny śluz, który zabezpiecza ścianę żołądka przed uszkodzeniem przez kwas, a także hormony trawienne, takie jak gastryna, regulujące tempo i intensywność całego procesu.

Jakie funkcje pełni sok żołądkowy?

Sok żołądkowy pełni kilka kluczowych funkcji, bez których prawidłowe trawienie nie byłoby możliwe:

  • przede wszystkim jego kwaśne pH prowadzi do denaturacji białek, czyli zmiany ich struktury, co ułatwia enzymatyczny rozkład na mniejsze cząsteczki;
  • kwas solny aktywuje także przemianę pepsynogenu w pepsynę — enzym rozpoczynający trawienie białek już na etapie żołądka;
  • równocześnie sok żołądkowy działa bakteriobójczo, eliminując znaczną część drobnoustrojów dostających się do organizmu wraz z pożywieniem.

Dzięki obecności śluzu i precyzyjnej regulacji wydzielania, żołądek potrafi zachować równowagę między agresywnym środowiskiem chemicznym a ochroną własnych tkanek, co czyni go jednym z najbardziej wyspecjalizowanych narządów układu pokarmowego.

Jak przebiega trawienie w żołądku?

  1. Trawienie w żołądku rozpoczyna się w momencie, gdy kęsy pokarmowe trafiają z przełyku do jego światła i zostają poddane intensywnej obróbce mechanicznej.
  2. Rytmiczne skurcze ścian żołądka powodują mieszanie treści pokarmowej z sokiem żołądkowym, wydzielanym przez gruczoły błony śluzowej. Kluczową rolę odgrywa tu kwas solny, który nadaje treści silnie kwaśny odczyn (pH około 1,5-2,5), skutecznie niszcząc większość drobnoustrojów oraz przygotowując białka do dalszego trawienia.
  3. W tak kwaśnym środowisku aktywuje się pepsyna – enzym rozrywający wiązania peptydowe, dzięki czemu białka ulegają rozpadowi na krótsze łańcuchy.
  4. Równocześnie, w mniejszym stopniu, rozpoczyna się trawienie tłuszczów z udziałem lipazy żołądkowej.

Należy pamiętać, że stopień i czas trwania tego procesu zależą od rodzaju spożytego pokarmu: płyny opuszczają żołądek szybko, natomiast posiłki bogate w białko i tłuszcze wymagają dłuższego i dokładniejszego trawienia, zanim treść pokarmowa zostanie stopniowo przekazana do dwunastnicy.

>> Przeczytaj też: Enzymy trawienne – co to jest, jakie są rodzaje i ich funkcje. Objawy niedoboru i diagnostyka

Najczęstsze choroby żołądka

Do najczęściej rozpoznawanych chorób żołądka należą:

  • niestrawność (dyspepsja) – objawiająca się uczuciem pełności, bólem lub dyskomfortem w nadbrzuszu;
  • zapalenie żołądka – stan zapalny błony śluzowej, często związany z zakażeniem Helicobacter pylori;
  • choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – ubytki w błonie śluzowej mogące prowadzić do krwawień;
  • refluks żołądkowo-przełykowy – cofanie się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku, powodujące zgagę;
  • gastropareza – opóźnione opróżnianie żołądka na skutek zaburzeń jego motoryki;
  • rak żołądka – nowotwór złośliwy o często skąpoobjawowym początku.

>> Zobacz także: Rak żołądka – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Jakie objawy mogą sugerować chorobę żołądka?

Objawy chorób żołądka mogą mieć różne nasilenie i charakter, jednak najczęściej obejmują:

  • ból w nadbrzuszu – piekący, kłujący lub tępy, pojawiający się po posiłku, na czczo lub w nocy;
  • uczucie pełności i wczesnej sytości – nieadekwatne do ilości spożytego pokarmu;
  • zgagę – uczucie pieczenia za mostkiem spowodowane cofaniem się kwaśnej treści;
  • nudności i wymioty – czasem o charakterze fusowatym, co może świadczyć o krwawieniu;
  • wzdęcia i dyskomfort w jamie brzusznej;
  • utrata apetytu i niezamierzony spadek masy ciała;
  • czarne, smoliste stolce – sugerujące krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego;
  • osłabienie i przewlekłe zmęczenie – mogące być objawem rozwijającej się anemii.
Helicobacter_pylori_w_kale metoda automatyczna banerek

Jak diagnozuje się choroby żołądka?

Diagnostyka chorób żołądka opiera się na kilku uzupełniających się etapach, które pozwalają precyzyjnie określić przyczynę dolegliwości:

  • wywiad lekarski i badanie fizykalne – analiza charakteru bólu, czasu trwania objawów, zależności od posiłków oraz obciążeń rodzinnych;
  • gastroskopia – podstawowe badanie endoskopowe umożliwiające ocenę błony śluzowej żołądka, wykrycie wrzodów, nadżerek i krwawień oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego;
  • diagnostyka zakażenia Helicobacter pylori – jednym z najczęściej stosowanych i całkowicie nieinwazyjnych badań jest oznaczenie antygenu Helicobacter pylori w kale, które umożliwia wykrycie aktywnego zakażenia oraz ocenę skuteczności przeprowadzonej terapii eradykacyjnej;
  • badania obrazowe – USG jamy brzusznej, a w uzasadnionych przypadkach tomografia komputerowa lub badania radiologiczne;
  • badania laboratoryjne – morfologia krwi (w kierunku anemii), markery stanu zapalnego, badania stolca (np. krew utajona) oraz podstawowe badania biochemiczne.

>> Zobacz: Wrzody żołądka – objawy, przyczyny, badania i leczenie choroby wrzodowej

Wpływ diety i stylu życia na żołądek

Dieta i codzienne nawyki w znacznym stopniu wpływają na funkcjonowanie żołądka oraz stan jego błony śluzowej. Najważniejsze elementy stylu życia wspierające zdrowie żołądka to:

  • modyfikacja diety – spożywanie mniejszych, regularnych posiłków, unikanie jedzenia przed snem oraz ograniczenie kawy, czekolady, alkoholu i potraw tłustych lub pikantnych;
  • odpowiednie nawodnienie i błonnik – zwiększenie podaży wody i błonnika sprzyja prawidłowej motoryce przewodu pokarmowego;
  • redukcja stresu – przewlekły stres może nasilać wydzielanie soku żołądkowego; pomocne są techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, joga czy umiarkowana aktywność fizyczna;
  • eliminacja czynników ryzyka – palenie tytoniu opóźnia gojenie błony śluzowej, a nadmierne spożycie alkoholu sprzyja stanom zapalnym żołądka;
  • regularna kontrola lekarska – w przypadku przewlekłych dolegliwości konieczne jest systematyczne leczenie i monitorowanie stanu zdrowia.

Żołądek: podsumowanie najważniejszych informacji

Wczesne wykrycie chorób żołądka znacząco zwiększa skuteczność leczenia i pozwala uniknąć poważnych powikłań. Badania laboratoryjne, takie jak oznaczenie Helicobacter pylori, morfologia krwi czy badania stolca, stanowią ważny element diagnostyki i często są pierwszym krokiem do postawienia trafnej diagnozy. Jeśli zauważasz niepokojące objawy lub chcesz profilaktycznie zadbać o zdrowie żołądka, wykonaj odpowiednie badania laboratoryjne i skonsultuj ich wyniki ze specjalistą.

Opieka merytoryczna: lek. Sara Aszkiełowicz

Bibliografia

  1. Wiercińska M., Żołądek – budowa, funkcje, położenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2023.
  2. Wiercińska M., Wrzody żołądka i dwunastnicy: przyczyny, objawy i leczenie choroby wrzodowej, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2023.
  3. Wiercińska M., Zapalenie błony śluzowej żołądka wywołane przez H. pylori – objawy, przyczyny i leczenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2022.
  4. Solibieda N., Diagnostyka żołądka – jakie badania zrobić?, wylecz.to, 2024.
  5. https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/806,budowa-i-czynnosc-zoladka?srsltid=AfmBOorvXmKHXBI8yivmUp0KAxLeRHBe7y6XxEwsEvKZb2nCZ6QgD0_W [dostęp online: 11.01.2026]

Gradówka – czym jest i jak wygląda? Przyczyny i sposoby leczenia

Sylwia Brodniewska
-
0
Gradówka – czym jest i jak wygląda? Przyczyny i sposoby leczenia

Gradówka to częste schorzenie obejmujące powieki. Zazwyczaj nie jest ona bolesna, ale może powodować dość duży dyskomfort. Sprawdź, jak objawia się gradówka i dowiedz się, kiedy warto udać się do lekarza.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest gradówka?
>> co ją odróżnia od jęczmienia?
>> kto jest narażony na jej występowanie?
>> jak wygląda leczenie?

Spis treści:

  1. Gradówka – czym jest i jak wygląda?
  2. Gradówka na powiece. Gdzie może się pojawić?
  3. Gradówka a jęczmień – czym się różnią?
  4. Gradówka – jakie są przyczyny jej powstawania?
  5. Gradówka na oku – ile trwa i czy może zniknąć sama?
  6. Jak leczyć gradówkę?
  7. Nieleczona, pęknięta i nawracająca gradówka a możliwe powikłania
  8. Gradówka u dziecka – objawy i bezpieczne leczenie
  9. Gradówka: podsumowanie najważniejszych informacji
  10. FAQ. Gradówka – często zadawane pytania

Gradówka – czym jest i jak wygląda?

Gradówka to niewielki, twardy guzek zlokalizowany na górnej lub dolnej powiece, nad linią rzęs. W klasyfikacji ICD-10 jest pod tym samym kodem, co jęczmień, czyli H00. Gradówce towarzyszy przewlekły stan zapalny, a na początku może również pojawić się zaczerwienienie. Zazwyczaj nie jest ona bolesna, ale może stanowić problem estetyczny, a niekiedy dawać powikłania.

Gradówka powstaje w wyniku zablokowania ujścia gruczołów łojowych. Często mylona jest z jęczmieniem oka, głównie z powodu lokalizacji zmian, jednak te dwa schorzenia pod wieloma względami różnią się od siebie.

>> Zobacz: Opuchnięte oczy – alergia i inne możliwe przyczyny

Gradówka na powiece. Gdzie może się pojawić?

Gradówka na powiece jest bardzo powszechna, zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Może być zlokalizowana na górnej lub na dolnej powiece, zaraz przy linii rzęs. Gradówka pod powieką jest widoczna dopiero po uniesieniu jej do góry. Pojawia się uczucie ciała obcego lub „piasku w oczach”, jednak nie daje ona dolegliwości bólowych. Może także występować ucisk na rogówkę, a także zaburzenia widzenia.

Gradówka na górnej powiece powoduje zamglenie lub nieostre widzenie, z kolei na dolnej rzadziej występuje i szybciej znika. Jeśli jednak nadal występuje po kilku tygodniach, warto odwiedzić okulistę i przeprowadzić dokładniejsze badania.

>> Sprawdź: Nużeniec – przyczyna dokuczliwej choroby oczu i skóry

Gradówka a jęczmień – czym się różnią?

Jęczmień i gradówka na górnej powiece mogą wyglądać podobnie, a także dawać zbliżone do siebie objawy, jednak ich przyczyny i etiologia są różne.

  • Jęczmień w większości przypadków jest wywoływany przez zakażenie bakteryjne, typowo gronkowcowe. Towarzyszy mu zaczerwienienie powieki, silny ból i obrzęk. Może również pojawić się stan zapalny, który pogarsza widzenie. Jęczmień ma charakterystyczny czop ropny, który wraz z upływem czasu maleje, aż w końcu znika.
  • Gradówka powstaje w wyniku zatkania gruczołów łojowych. Zaczerwienienie jest mniejsze, a sam guzek zwykle nie jest bolesny. Nie pojawia się również ropa.

Gradówkę od jęczmienia odróżnia fakt, że nie jest ona zakaźna.

Gradówka – jakie są przyczyny jej powstawania?

Przyczyny gradówki są związane z zaburzeniami funkcjonowania gruczołów Meiboma, zlokalizowanych w powiekach. Do zatkania ich najczęściej dochodzi u osób z zaburzeniami gospodarki lipidowej, gdzie problemem jest nadmierne wydzielanie łoju przez te gruczoły.

Ryzyko gradówki na oku zwiększa się również u osób z dermatozami, w szczególności trądzikiem różowatym czy łojotokowym zapaleniem skóry. Może ona się pojawić w przypadku nawracającego jęczmienia, który nie jest prawidłowo leczony, a także niewłaściwej higieny oczu.

>> Przeczytaj: Łojotokowe zapalenie skóry – objawy, przyczyny, leczenie

Gradówka na oku – ile trwa i czy może zniknąć sama?

Gradówka na powiece zazwyczaj znika samoistnie po kilku tygodniach. Może utrzymywać się na oku dłużej niż jęczmień, jednak z uwagi na brak bólu, nie jest tak uciążliwa. Jeśli jednak guzek jest duży i powoduje dyskomfort czy problemy z widzeniem, warto interweniować. Nieleczona gradówka może uciskać na gałkę oczną, a w niektórych przypadkach powodować problemy ze wzrokiem.

Jak leczyć gradówkę?

Gradówka na oku w większości przypadków nie wymaga leczenia. Można natomiast przyspieszyć jej gojenie się.

Gradówka – domowe sposoby. Co naprawdę pomaga?

W początkowym stadium pomocne mogą być ciepłe okłady i masowanie powieki. Należy robić je regularnie, 2-3 razy dziennie. Po kilku dniach powinna pojawić się poprawa. Delikatne uciskanie zmiany pomaga odblokować gruczoły Meiboma i przyspiesza gojenie. Nie należy jednak ani wyciskać i przekłuwać zmiany. Może to doprowadzić do pogorszenia stanu, a także wystąpienia powikłań, które wymagają konsultacji lekarskiej.

Antybiotyk na gradówkę – kiedy jest potrzebny?

Niektóre, bardziej zaawansowane przypadki gradówki, w których doszło do nadkażenia bakteryjnego, mogą wymagać włączenia leczenia antybiotykami. Są one zalecane w przypadku w sytuacjach, kiedy domowe sposoby nie są skuteczne lub pojawiają się inne dolegliwości, utrudniające codzienne funkcjonowanie. Antybiotyk na gradówkę zazwyczaj jest stosowany w postaci kropli lub maści do miejscowego stosowania. W bardzo rzadkich przypadkach lekarz może zalecić leczenie ogólnoustrojowe.

Nieleczona, pęknięta i nawracająca gradówka a możliwe powikłania

Nieleczona gradówka może być groźna dla zdrowia, dlatego nie należy jej bagatelizować. Stan zapalny w okolicy oczu może uciskać rogówkę, a także prowadzić do zaburzeń widzenia.

Nawracająca gradówka powinna skłonić do rozszerzenia diagnostyki u okulisty i wykluczenia poważniejszych chorób, jak rak gruczołu łojowego (rzadkie, ale możliwe schorzenie). Często pojawiające się guzki na powiekach niekiedy mogą powodować trwałe zniekształcenie powieki, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty.

>> Sprawdź: Siatkówczak (retinoblastoma) – objawy, rozpoznanie i leczenie

Gradówka u dziecka – objawy i bezpieczne leczenie

Objawy gradówki u dziecka są takie same, jak u osób dorosłych. Na powiece występuje twardy, często bezbolesny guzek wyczuwalny przy dotyku. Zmiana może obejmować dolną i górną powiekę, chociaż gradówka pod powieką górną jest częstsza.

W momencie zauważenia gradówki u dziecka warto jak najszybciej podjąć odpowiednie kroki. Ciepłe okłady i masaż przyspieszą proces gojenia, a także ułatwią usuwanie nagromadzonej wydzieliny. Nie pozwalaj dziecku samodzielnie ich wykonywać, ponieważ może ono zanieczyścić zmianę. Gradówka u dziecka powinna zniknąć samoistnie po kilku tygodniach. W tym czasie warto w szczególności zadbać o higienę.

>> Warto to wiedzieć: Półpasiec oczny: objawy, diagnostyka i leczenie

Gradówka: podsumowanie najważniejszych informacji

  • Gradówka i jęczmień to dwie różne choroby.
  • Gradówka dłużej utrzymuje się na powiece niż jęczmień.
  • Gradówka nie jest chorobą zakaźną.
  • Domowe sposoby w postaci delikatnego masażu i ciepłych okładów mogą przyspieszyć gojenie.

FAQ. Gradówka – często zadawane pytania

Czy gradówka zniknie sama?

Gradówka zazwyczaj znika samoistnie w ciągu kilku tygodni.

Czy gradówka jest niebezpieczna?

Gradówka nie jest niebezpieczna ani zaraźliwa, ale wymaga zachowania higieny. Podczas leczenia nie należy dotykać zmiany ani jej samodzielnie usuwać.

Czy gradówka jest zaraźliwa?

Gradówka nie jest zaraźliwa, jednak należy pamiętać, że nieleczone infekcje bakteryjne mogą przyczyniać się do jej powstawania.

Ile dni trwa gradówka?

Gradówka może utrzymywać się na powiece nawet kilka tygodni/miesięcy. Wszystko zależy od jej wielkości i przyczyny powstania.

Czy gradówka to zapalenie oka?

Gradówka jest chorobą zapalną oka, a dokładnie gruczołu Meiboma.

Co zrobić, żeby gradówka pękła?

Należy stosować ciepłe okłady lub kompresy, a także delikatnie masować miejsce objęte zmianą. Przyspieszy to gojenie.

Czy gradówkę można wycisnąć?

Nie należy ani wyciskać, ani również nacinać gradówki, ponieważ może to doprowadzić do nasilenia stanu zapalnego lub powstania powikłań.

Co zrobić, gdy gradówka nie znika lub nawraca?

W takiej sytuacji należy skonsultować się z okulistą, który pomoże znaleźć przyczynę takiego stanu. Nawracająca gradówka może wymagać chirurgicznego usunięcia zmiany lub zastosowania leczenia farmakologicznego.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk

Bibliografia

  1. A. Kubicka-Trząska i wsp., Farmakoterapia bakteryjnych schorzeń narządu wzroku „Okulistyka po Dyplomie”, 2018, 03.
  2. K. Antoniak, Farmakoterapia zakażeń bakteryjnych narządu wzroku „Postępy Farmakoterapii”, 2009, tom 65, nr 2; 124-131.
  3. A. Nowińska i wsp., Dysfunkcja gruczołu Meiboma – przegląd piśmiennictwa „Klinika Oczna”, 2012, 114 (2); 147-152.
  4. A. Pogrzebielski, Gradówka (guzek na powiece) – jak powstaje, objawy, postępowanie i leczenie, https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobypowiekiukladulzowego/334925,gradowka-guzek-na-powiece-jak-powstaje-objawy-postepowanie-i-leczenie, dostęp 13.01.2026 r.

Kapilaroskopia – co to za badanie? Na czym polega i kiedy się je wykonuje?

Izabela Grabowska
-
0
Kapilaroskopia – co to za badanie? Na czym polega i kiedy się je wykonuje?

Współczesna medycyna pozwala zajrzeć w głąb organizmu w sposób całkowicie bezbolesny i nieinwazyjny, a jednym z takich narzędzi jest kapilaroskopia. To proste badanie odgrywa ważną rolę w diagnostyce, m.in. chorób reumatycznych, pozwalając na wczesne wykrycie zmian w mikrokrążeniu.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> co to jest kapilaroskopia,
>> jak przebiega badanie,
>> jakie są główne wskazania do wykonania kapilaroskopii,
>> jakie schorzenia można wykryć dzięki kapilaroskopii,
>> jak przygotować się do kapilaroskopii.  

Spis treści:

  1. Kapilaroskopia – co to za badanie?
  2. Na czym polega badanie kapilaroskopowe?
  3. Jakie są wskazania do wykonania kapilaroskopii?
  4. Kapilaroskopia a objaw Raynauda
  5. Jakie choroby wykrywa kapilaroskopia?
  6. Jak się przygotować do kapilaroskopii?
  7. Kapilaroskopia – interpretacja wyników
  8. Zakończenie
  9. Kapilaroskopia – sekcja FAQ

Kapilaroskopia – co to za badanie?

Kapilaroskopia (często nazywana kapilaroskopią wału paznokciowego) to bezpieczna i dobrze ugruntowana metoda oceny strukturalnych zmian w mikrokrążeniu. Pozwala ona lekarzowi na bezpośrednią obserwację najmniejszych naczyń krwionośnych w organizmie – naczyń włosowatych (kapilar).

Badanie to jest niezwykle istotne w reumatologii, ponieważ zmiany w drobnych naczyniach krwionośnych często poprzedzają objawy narządowe wielu poważnych schorzeń, w tym chorób autoimmunologicznych.

Na czym polega badanie kapilaroskopowe?

Kapilaroskopia polega na oglądaniu wałów paznokciowych u rąk przy użyciu specjalistycznego urządzenia. Nie przypadkowo najczęściej oceniane są palce od II do V. Pętle naczyń są tam ułożone równolegle do powierzchni skóry, co umożliwia ich dokładną obserwację pod powiększeniem. Najdokładniejszą metodą jest wideokapilaroskopia, która wykorzystuje cyfrowy wideomikroskop podłączony do komputera, co pozwala na uzyskanie powiększenia rzędu nawet 200 razy.

W celu jak najlepszego uwidocznienia naczyń na badany obszar nanosi się kroplę specjalnego olejku immersyjnego. Podczas badania, ocenia się m.in. układ i liczbę naczyń włosowatych, a także ich rozmiar (średnicę pętli) oraz kształt.

Jakie są wskazania do wykonania kapilaroskopii?

Głównym zastosowaniem kapilaroskopii jest konieczność diagnostyki różnicowej objawu Raynauda. Badanie to pozwala odróżnić postać pierwotną (łagodną) od postaci wtórnej, która może towarzyszyć poważnym chorobom tkanki łącznej. Inne wskazania do wykonania badania, to m.in.:

  • podejrzenie układowych chorób tkanki łącznej, szczególnie twardziny układowej,
  • monitorowanie postępu zdiagnozowanej już choroby, np. mikroangiopatii u osób z cukrzycą czy przewlekłej niewydolność naczyń żylnych,
  • ocena skuteczności wdrożonego leczenia naczyniowego.

Kapilaroskopia to szybkie, nieinwazyjne i bezbolesne badanie, które dostarcza cennych informacji o stanie drobnych naczyń krwionośnych i wykorzystywana jest w wielu dziedzinach medycyny.

Pakiet układowe choroby tkanki łącznej (7 badań)

Kapilaroskopia a objaw Raynauda

Objaw Raynauda to gwałtowne blednięcie, a następnie sinienie i zaczerwienienie palców pod wpływem zimna lub silnego stresu. Jest stanem dotykającym znaczną część populacji (od 3% do 5%), jednak jego podłoże może być różne. Kapilaroskopia jako jedyne badanie pozwala na bezpośrednie i nieinwazyjne różnicowanie objawu Raynauda – między łagodną postacią pierwotną, a znacznie poważniejszą postacią wtórną.

U osób z pierwotnym objawem Raynauda, który zazwyczaj ma podłoże czynnościowe i nie wiąże się z uszkodzeniem struktury naczyń, obraz kapilaroskopowy jest niemal zawsze prawidłowy. Obserwowane są regularnie rozmieszczone, cienkie pętle o kształcie spinki do włosów, co daje pacjentowi pewność, że jego dolegliwości nie są zwiastunem choroby układowej i wymagają jedynie ochrony przed zimnem.

Sytuacja zmienia się w przypadku, gdy zostaną zaobserwowane nieprawidłowości w mikrokrążeniu. Pozwala to z dużym prawdopodobieństwem podejrzewać wtórny charakter objawu Raynauda.

Warto podkreślić, że zmiany naczyniowe, takie jak obecność megakapilar (naczyń olbrzymich) czy mikrowylewów, mogą wyprzedzać wystąpienie innych objawów oraz pojawienie się specyficznych przeciwciał w badaniach krwi nawet o wiele lat. Dzięki temu możliwa wczesna diagnostyka chorób m.in. reumatologicznych, zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń narządowych.

Wtórny objaw Raynauda charakteryzuje się w badaniu tzw. wzorem twardzinowym, w którym oprócz poszerzonych naczyń obserwuje się również ich zanikanie, prowadzące do powstawania obszarów beznaczyniowych, co bezpośrednio zagraża niedokrwieniem tkanek. Wczesne wykrycie tych anomalii dzięki kapilaroskopii umożliwia natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia, chroniącego naczynia, co ma istotne znaczenie dla dalszego rokowania i jakości życia.

>> Może Cię zainteresować także: Choroby reumatyczne

Badanie przeciwciał przeciwjądrowych ANA banerek

Jakie choroby wykrywa kapilaroskopia?

Kapilaroskopia jest ważnym badaniem w diagnostyce chorób, w których dochodzi do uszkodzenia małych naczyń krwionośnych (mikroangiopatii). Kapilaroskopia jest uważana za jedno z najważniejszych narzędzi w diagnostyce twardziny układowej. Pozwala na wykrycie tzw. wzoru twardzinowego, który jest unikalny dla tej choroby.  Badanie pozwala rozpoznać chorobę na bardzo wczesnym etapie, często zanim pojawią się zmiany skórne. Lekarz może ocenić fazę choroby (wczesna, aktywna lub późna) na podstawie liczby megakapilar i rozległości obszarów beznaczyniowych.

Kapilaroskopia pomaga również w wykrywaniu i monitorowaniu takich schorzeń jak:

  • zapalenie skórno-mięśniowe,
  • mieszana układowa choroba tkanki łącznej,
  • toczeń rumieniowaty układowy (choć zmiany bywają tu mniej specyficzne),
  • układowe zapalenia naczyń,  w tym choroba Behçeta i ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (dawniej zespół Wegenera).

Ponadto, badanie wykonuje się również w celu oceny mikrokrążenia w przebiegu, m.in.:

  • zespołu Sjögrena (zwłaszcza jeśli występuje objaw Raynauda),
  • zakrzepicy,
  • nadciśnienia tętniczego krwi,
  • cukrzycy,
  • chorób dermatologicznych, np. łuszczycy, owrzodzeń,
  • chorób neurologicznych, np. neuropatii obwodowej, dystrofii neurowegetatywnej,
  • uszkodzeń naczyń substancjami toksycznymi (np. polichlorkiem winylu, promieniowaniem jonizującym).

Mimo tak szerokiego zastosowania, najważniejszą rolę kapilaroskopia odgrywa w reumatologii, w tym różnicowaniu objawu Raynauda.

>> Zobacz również: Toczeń układowy (SLE) – choroba nieprzewidywalna

Jak się przygotować do kapilaroskopii?

Prawidłowe przygotowanie do kapilaroskopii jest bardzo ważne, aby otrzymać wiarygodny wynik. Przed badaniem należy:

  • przez co najmniej 2 tygodnie nie usuwać skórek wokół paznokci (może to spowodować mikrourazy i wylewy, co zafałszuje wynik),
  • zmyć lakier do paznokci i usunąć tipsy/hybrydy,
  • unikać palenia tytoniu oraz picia mocnej kawy, herbaty oraz alkoholu bezpośrednio przed badaniem (powodują skurcz naczyń krwionośnych).

Ważne jest także, aby przebywać w temperaturze pokojowej (20–22°C) przez co najmniej 15 minut przed rozpoczęciem kapilaroskopii, aby uniknąć fizjologicznego skurczu kapilar, spowodowanego zimnem.

Kapilaroskopia – interpretacja wyników

Interpretacja wyników kapilaroskopii to proces, w którym lekarz (najczęściej reumatolog) analizuje architekturę naczyń krwionośnych pod kątem ich kształtu, wielkości oraz liczby.

Pod uwagę branych jest wiele elementów, w tym:

  • gęstość – prawidłowo stwierdza się od 7 do 12 naczyń na 1 mm2 wału paznokciowego; zmniejszenie tej liczby sugeruje proces chorobowy,
  • wymiary – za naczynia olbrzymie (tzw. megakapilary) uznaje się te o średnicy powyżej 50 µm – są one silnym markerem chorób autoimmunologicznych,
  • kształt – pętle powinny być proste, w kształcie litery „U”. Dopuszczalne są nieliczne naczynia kręte lub skrzyżowane (tzw. meandry), o ile nie dominują w obrazie,
  • kolor skóry – powinien być bladoróżowy, bez widocznych wylewów.

Prawidłowy wynik kapilaroskopii u pacjenta z objawem Raynauda oznacza to, że z niemal 100% pewnością można wykluczyć u niego twardzinę układową w momencie badania. Z kolei wykrycie megakapilar jest wskazaniem do pilnego rozszerzenia diagnostyki reumatologicznej.

Zakończenie

Kapilaroskopia to bardzo ważne badanie w diagnostyce reumatologicznej, pozwalające na bezpieczną i szybką ocenę stanu małych naczyń krwionośnych. Wczesne wykrycie nieprawidłowości daje szansę na szybsze wdrożenie skutecznego leczenia.

Kapilaroskopia – sekcja FAQ

Czego nie robić przed kapilaroskopią?

Nie należy malować paznokci, nakładać tipsów ani wycinać skórek przez ok. 2 tygodnie przed wizytą. Bezpośrednio przed badaniem warto też powstrzymać się od palenia papierosów, picia alkoholu, a także kawy i herbaty.

Kto wykonuje kapilaroskopię?

Badanie najczęściej wykonuje lekarz reumatolog lub dermatolog posiadający odpowiednie przeszkolenie i sprzęt.

Czy kapilaroskopia boli?

Absolutnie nie. Jest to badanie całkowicie bezinwazyjne, polegające jedynie na oglądaniu skóry pod dużym powiększeniem.

Jakie są prawidłowe wyniki kapilaroskopii?

Prawidłowy obraz to regularnie rozmieszczone naczynia w kształcie spinek do włosów o gęstości 7-12 na mm2, bez naczyń olbrzymich i mikrowylewów.

Ile trwa badanie kapilaroskopii?

Samo badanie trwa zazwyczaj od 15 do 30 minut, w zależności od liczby ocenianych palców oraz konieczności wykonania dokumentacji zdjęciowej. Należy jednak doliczyć czas na aklimatyzację dłoni przed badaniem.

Piśmiennictwo

  1. Herrick A.L., Berks M. i Taylor C.J. Quantitative nailfold capillaroscopy-update and possible next steps. Rheumatology (Oxford), 2021, 60(5), 2054-2065,
  2. Schonenberg-MeinemaD., CutoloM. i Smith V. Capillaroscopy in the daily clinic of the pediatric rheumatologist. Best Pract Res Clin Rheumatol, 2023, 38(3), 101978,
  3. SmithV.,  IckingerC.,  Hysa E. i in. Nailfold capillaroscopy. Best Pract Res Clin Rheumatol, 2023, 37(1), 101849.

Nabiał a trądzik – fakty i mity. Jak produkty mleczne wpływają na cerę?

Izabela Grabowska
-
0
Nabiał a trądzik – fakty i mity. Jak produkty mleczne wpływają na cerę?

Najczęstszą chorobą skóry jest trądzik. Dotyka on szczególnie osoby młode, przed 30. rokiem życia i w większości przypadków przebiega łagodnie. Coraz więcej badań naukowych potwierdza, że dieta wpływa na kondycję skóry, a nabiał zajmuje wysokie miejsce wśród produktów, na które zwraca się szczególną uwagę.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> jakie mechanizmy łączą spożycie mleka z trądzikiem,
>> dlaczego nie każdy produkt mleczny działa na cerę w ten sam sposób,
>> czy jest związek między alergią i nietolerancją pokarmową a trądzikiem,
>> jakie badania laboratoryjne mogą być pomocne przy problemie z cerę,
>> jak bezpiecznie ograniczyć produkty mleczne w diecie.

Spis treści:

  1. Wpływ diety na cerę – czy mleko powoduje trądzik?
  2. Nabiał a trądzik. Dlaczego produkty mleczne mogą pogarszać cerę?
  3. Choroby przewlekłe a trądzik: czy jest między nimi zależność?
  4. Nabiał a trądzik różowaty
  5. Alergia i nietolerancja nabiału a trądzik
  6. Jak sprawdzić, czy mleko negatywnie wpływa na stan skóry?
  7. Jakie produkty mleczne mogą stanowić problem dla zdrowia skóry?
  8. Czy ograniczenie produktów mlecznych może zmniejszyć trądzik?
  9. Jak sobie radzić w sytuacji, gdy nabiał pogarsza stan skóry?
  10. Zakończenie

Wpływ diety na cerę – czy mleko powoduje trądzik?

Dawniej rola diety w dermatologii była marginalizowana, jednak aktualne badania wskazują, że sposób żywienia jest istotnym czynnikiem modyfikującym przebieg, m.in. trądziku pospolitego (ang. acne vulgaris).

Mleko krowie nie jest bezpośrednią przyczyną trądziku, jednak wysokie spożycie produktów mlecznych, u niektórych osób może zwiększać ryzyko nasilenia zmian skórnych. Jest to szczególnie widoczne u nastolatków i młodych dorosłych. U nich gospodarka hormonalna jest najbardziej reaktywna, czyli gdy organizm nadmiernie i/lub nieadekwatnie reaguje na różne bodźce (np. produkty spożywcze czy stres).

>> Sprawdź też: Wpływ diety na trądzik. Co jeść a czego unikać?

Pakiet cera nastolatka (11 badań) baner

Nabiał a trądzik. Dlaczego produkty mleczne mogą pogarszać cerę?

Głównym powodem, dla którego nabiał pogarsza stan skóry, jest jego wpływ na gospodarkę hormonalną organizmu. Mleko krowie naturalnie zawiera prekursory hormonów oraz substancje, które stymulują wątrobę do produkcji insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1).

To właśnie IGF-1 oraz towarzyszący mu wyrzut insuliny uruchamiają kaskadę niekorzystnych zmian w skórze. Dochodzi do wzrostu produkcji sebum (naturalnego łoju) przez gruczoły łojowe, co tworzy środowisko sprzyjające namnażaniu się bakterii, m.in. z rodzaju Cutibacterium acnes. Równocześnie dochodzi do zaburzeń keratynizacji, czyli nadmiernego i zbyt szybkiego namnażania się komórek wyścielających przewody wyprowadzające gruczołów łojowych, co skutkuje ich zatykaniem i powstawaniem zaskórników.

Dodatkowo nabiał, będący bogatym źródłem aminokwasów rozgałęzionych, takich jak leucyna, aktywuje szlak metaboliczny mTORC1. Jego pobudzenie nasila stany zapalne oraz produkcję lipidów w skórze, co bezpośrednio przekłada się na zaostrzenie zmian trądzikowych.

Choroby przewlekłe a trądzik: czy jest między nimi zależność?

Negatywny wpływ nabiału jest szczególnie widoczny u osób ze współistniejącymi zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak insulinooporność czy zespół policystycznych jajników (PCOS).

W takich sytuacjach poziom insuliny jest zazwyczaj podwyższony, a spożywanie produktów mlecznych dodatkowo nasila ten stan. Jest to spowodowane efektem synergii – nabiał dodatkowo destabilizuje gospodarkę hormonalną, gdzie przy istniejących już zaburzeniach dochodzi do nasilenia stanów zapalnych. Skutkuje to bolesnymi, głębokimi zmianami trądzikowymi, które wykazują wysoką oporność na leczenie wyłącznie preparatami miejscowymi.

Pakiet zdrowa skora, wlosy i paznokcie - hormony (3 badania) banerek

Nabiał a trądzik różowaty

Zależność między spożywaniem nabiału a trądzikiem różowatym (ang. rosacea)jest mniej istotna i opiera się na innych mechanizmach, niż w przypadku trądziku pospolitego. W trądziku różowatym kluczowym problemem nie jest nadprodukcja sebum, lecz nadreaktywność naczyń krwionośnych oraz przewlekły stan zapalny skóry.

Produkty mleczne są wymieniane przez pacjentów jako jeden z częstszych „wyzwalaczy” powodujących nagłe zaczerwienienie twarzy oraz zaostrzenie zmian grudkowo-krostkowych.

Badania ankietowe prowadzone wśród chorych sugerują, że nabiał – obok ostrych przypraw i alkoholu – może stymulować receptory przejściowego potencjału (TRP, ang. transient receptor potential) w układzie nerwowym skóry. Ich aktywacja prowadzi do gwałtownego rozszerzenia naczyń krwionośnych i wydzielania czynników zapalnych w organizmie.

Szczególną uwagę zwraca się na jogurty i sery dojrzewające, które u niektórych osób mogą wywoływać reakcję ze względu na zawartość histaminy lub innych amin biogennych, działających rozszerzająco na naczynia krwionośne.

Alergia i nietolerancja nabiału a trądzik

Choć w języku potocznym alergia i nietolerancja na mleko są używane zamiennie, są to dwa różne stany, a ich wpływ na stan skóry ma zupełnie inne podłoże. Ważne jest, aby odróżnić reakcję układu odpornościowego (alergię) od problemów z trawieniem składników mleka (nietolerancję pokarmową).

Alergia na białka mleka krowiego (np. kazeinę, β-laktoglobulinę) jest odpowiedzią układu immunologicznego, która u osób dorosłych zmagających się z trądzikiem może przybrać formę reakcji opóźnionej. W tym przypadku organizm traktuje białka mleka jako intruza, co prowadzi do uwalniania czynników stanu zapalnego. Choć typowa alergia objawia się najczęściej pokrzywką lub atopowym zapaleniem skóry, przewlekły stan zapalny wywołany alergenem może znacząco zaostrzać zmiany trądzikowe, czyniąc je bardziej czerwonymi, bolesnymi i trudniejszymi do wyciszenia.

Nietolerancja laktozy zaś, wynika z braku lub niedoboru enzymu – laktazy, który odpowiada za rozkład cukru mlecznego czyli laktozy. Choć sama nietolerancja objawia się głównie problemami ze strony układu pokarmowego (np. wzdęcia, bóle brzucha), jej pośredni wpływ na trądzik jest związany ze stanem jelit. Niestrawiona laktoza fermentuje, co może prowadzić do zaburzenia mikrobioty jelitowej (dysbiozy). Według koncepcji „osi jelito-mózg-skóra” (ang. gut-brain-skin axis), nieszczelna bariera jelitowa i stan zapalny w przewodzie pokarmowym mogą nasilać procesy zapalne w obrębie jednostek włosowo-łojowych na twarzy.

Warto podkreślić, że można nie mieć ani alergii ani nietolerancji laktozy, a mimo to doświadczać pogorszenia stanu cery po spożyciu dużej ilości mleka i produktów mlecznych.

Jak sprawdzić, czy mleko negatywnie wpływa na stan skóry?

W celu sprawdzenia, czy to właśnie produkty mleczne powodują pogorszenie stanu cery, najlepiej przeprowadzić usystematyzowany proces obserwacji. Można to zrobić w kilku krokach:

1. Dieta eliminacyjna (złoty standard)

Najskuteczniejszym sposobem jest całkowite odstawienie nabiału na okres od 3 do 4 tygodni. Dlaczego tak długo? Ponieważ cykl odnowy naskórka trwa około 28 dni, a proces wyciszania stanów zapalnych wywołanych przez szlaki hormonalne (IGF-1) wymaga czasu.

Należy wykluczyć z diety takie produkty, jak:

  • mleko (szczególnie odtłuszczone),
  • ser twarogowy,
  • sery żółte,
  • jogurty,
  • kefiry,
  • odżywki białkowe na bazie serwatki (whey protein).

Aby uniknąć niedoborów wapnia – którego najlepszym źródłem są właśnie produkty mleczne – należy wprowadzić do diety napoje i inne produkty roślinne fortyfikowane wapniem, a także sezam, mak, jarmuż, ryby z ośćmi czy nasiona roślin strączkowych.

>> Zobacz: Dieta eliminacyjna – na czym polega i kto powinien ją stosować? Niepożądane skutki

2. Obserwacja stanu skóry

W trakcie diety eliminacyjnej należy zwróć uwagę nie tylko na liczbę nowych zmian na skórze, ale także na ich charakter (czy są mniej bolesne, mniej czerwone) oraz na stopień przetłuszczania się skóry.

Pakiet zdrowa skóra, włosy i paznokcie - suplementacja (4 badania) banerek

3. Test prowokacji

Po okresie eliminacji wprowadza się nabiał stopniowo ponownie do diety przez 2-3 dni. Jeśli trądzik jest powiązany z mlekiem, nastąpi pogorszenie stanu cery.

Trądzik o podłożu hormonalnym, który może być wrażliwy na czynniki dietetyczne, często lokalizuje się w:

  • dolnej części twarzy – linia żuchwy, broda, okolice ust,
  • na plecach i klatce piersiowej – obszary o dużej gęstości gruczołów łojowych.

Dodatkowo można wykonać badania, które pomogą potwierdzić mechanizmy hormonalne i metaboliczne w nasileniu się trądziku, w tym:

  • stężenie insuliny i glukozy na czczo (wyliczenie wskaźnika HOMA-IR) – u osób z insulinooporność, nabiał może wywoływać silniejsze reakcje skórne,
  • badanie poziomu IGF-1 – choć rzadko zlecane rutynowo, jego wysoki poziom koreluje z ciężkością przebiegu trądziku. Wysoki poziom IGF-1 bezpośrednio stymuluje gruczoły łojowe do produkcji sebum,
  • panel alergii pokarmowych (IgE swoiste) – pozwala wykluczyć lub potwierdzić alergię na białka mleka (np. kazeinę, alfa-laktoalbuminę, beta-laktoglobulinę),
  • wodorowy test oddechowy – służy do potwierdzenia nietolerancji laktozy (cukru mlecznego), która może powodować zaburzenia mikrobioty jelitowej i wpływać na cerę.

Jeśli trądzik nasila się po nabiale, można sprawdzić, czy współistnieją zaburzenia hormonów płciowych, które dodatkowo pogarszają stan cery. W tym celu we krwi należy oznaczyć:

  • testosteron wolny i całkowity, androstendion, DHEA-S -hormony te stymulują produkcję łoju,
  • globulinę wiążącą hormony płciowe (SHBG) – jego niski poziom często koreluje z wysokim IGF-1 i trądzikiem,
  • prolaktynę – przewlekły stres i nabiał mogą podnosić jej poziom, co również pogarsza stan cery.

Ponadto osoby z trądzikiem często mają niedobory witamin i składników mineralnych, które łagodzą wpływ nabiału na skórę, np.:

  • witamina D3 – jej niedobór nasila stan zapalny organizmu,
  • cynk i selen – składniki mineralne ważne dla regeneracji skóry i hamowania produkcji sebum.
Pamiętaj, by zakres badań oraz ich wynik zawsze skonsultuj z lekarzem.

>> Warto przeczytać nasz artykuł: Trądzik hormonalny, jak go rozpoznać i leczyć? Przyczyny i objawy

Jakie produkty mleczne mogą stanowić problem dla zdrowia skóry?

Nie każdy produkt mleczny wpływa na skórę w ten sam sposób. Nabiał, który może silniej wzmacniać zmiany trądzikowe, to:

  • mleko odtłuszczone – paradoksalnie to właśnie mleko o niskiej zawartości tłuszczu (0,5-0%) jest najsilniej powiązane z zaostrzeniem trądziku. Badania sugerują, że usuwanie tłuszczu zmienia stosunek hormonów w mleku i zwiększa biodostępność substancji stymulujących IGF-1. Dodatkowo mleko chude ma wyższy indeks glikemiczny niż pełne, co powoduje szybszy wzrost stężenia glukozy we krwi i tym samym większą produkcję insuliny.
  • słodzone produkty mleczne – jogurty owocowe, desery mleczne, kawa typu latte z syropami czy lody łączą dwa czynniki mogące negatywnie wpływać na cerę – nabiał i wysoki indeks glikemiczny. Taka kombinacja prowadzi do szybkiego wyrzutu insuliny, co nasila stany zapalne.

Bezpieczniejszym wyborem są produkty, takie jak:

  • kefir, jogurt naturalny – zawierają bakterie probiotyczne (np. Lactobacillus), które mogą łagodzić stan zapalny poprzez oś jelito-skóra,
  • tłuste mleko (2-3,2%),
  • nabiał kozi i owczy – ma nieco inny skład białkowy i często jest lepiej tolerowany niż krowi,
  • masło klarowane (ghee) – zawiera śladowe ilości białek, więc zazwyczaj nie wpływa na cerę,
  • sery żółte i długo dojrzewające (np. parmezan) – mają minimalną zawartość laktozy i naturalnych hormonów w porównaniu do świeżego mleka.

Czy ograniczenie produktów mlecznych może zmniejszyć trądzik?

Badania kliniczne wykazują, że odstawienie mleka, u niektórych osób skutkuje wyraźnym wyciszeniem stanów zapalnych. Należy jednak pamiętać, że skóra potrzebuje czasu na regenerację – efekty diety eliminacyjnej są zazwyczaj widoczne po około 4-12 tygodniach.

Jak sobie radzić w sytuacji, gdy nabiał pogarsza stan skóry?

Gdy obserwowane jest pogorszenie stanu skóry na skutek spożywania mleka, należy ograniczyć jego spożycie. Całkowite odstawienie nabiału na miesiąc pozwala skórze przejść pełny cykl regeneracji i obniżyć nadprodukcję sebum. W tym celu należy uważnie czytać etykiety na opakowaniach produktów spożywczych – serwatka lub mleko w proszku często znajdują się w wędlinach, sosach, gotowych daniach i słodyczach. Osoby trenujące i stosujące odżywki białkowe zawierające serwatkę, powinny zastąpić je izolatami białka grochu, ryżu lub konopii.

Wyeliminowane produkty mleczne, należy zastąpić innymi o podobnych walorach odżywczych, w celu uniknięcia niedoborów (głównie wapnia), a także dyskomfortu związanego z brakiem danego produktu. Można stosować:

  • napoje roślinne – np. migdałowe, konopne czy sojowe niesłodzone. Należy unikać napoju ryżowego i owsianego w dużych ilościach, ze względu na wysoki indeks glikemiczny,
  • roślinne źródła wapnia – sezam, mak, jarmuż, sardynki (z ośćmi), rośliny strączkowe (np. fasola, soja, soczewica),
  • wodę mineralną bogatą w wapń,
  • jogurty kokosowe lub sojowe z żywymi kulturami bakterii.
  • probiotyki – szczepy bakterii, takie jak Lactobacillus rhamnosus SP1 mogą poprawiać stan cery poprzez normalizację sygnałów insulinowych w skórze,
  • produkty bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 – np. tłuste ryby morskie, olej lniany i orzechy włoskie. Pomagają one obniżać poziom IGF-1 i działają silnie przeciwzapalnie.

Ponadto, należy ograniczyć cukier i produkty o wysokim indeksie glikemicznym.

Poza stosowaniem odpowiedniej diety, należy pielęgnować skórę odpowiednimi preparatami, np. zawierającymi niacynamid (witaminę B3 – zmniejsza produkcję łoju) czy kwas salicylowy (BHA – pomaga odblokować pory, które zatykały się pod wpływem zaburzeń rogowacenia naskórka).

Zakończenie

Wpływ nabiału na cerę jest procesem złożonym, wynikającym przede wszystkim z jego oddziaływania na szlaki hormonalne i metaboliczne organizmu. Choć dla wielu osób eliminacja mleka może stać się elementem terapii przeciwtrądzikowej, każda decyzja o zmianie nawyków żywieniowych powinna być poprzedzona uważną obserwacją organizmu, a także profesjonalną diagnostyką.

Ważna jest nie tylko rezygnacja z problematycznych produktów, ale także wprowadzenie wartościowych zamienników, bogatych w wapń oraz kwasy tłuszczowe omega-3. Odpowiedni sposób żywienia stanowi istotne wsparcie dla leczenia dermatologicznego, przyspieszając regenerację skóry i zmniejszając ryzyko nawrotów zmian zapalnych.

Piśmiennictwo

  1. KhanA. i Chang M.W. The role of nutrition in acne vulgaris and hidradenitis suppurativa. Clin Dermatol, 2022, 40(2), 114-121.
  2. Dall’OglioF., NascaM.R., Fiorentin F. i in. Diet and acne: review of the evidence from 2009 to 2020. Int J Dermatol, 2021, 60(6), 672-685
  3. Conforti C., Agozzino M., Emendato G. i in. Acne and diet: a review. Int J Dermatol, 2022, 61(8), 930-934,
  4. Ryguła I., Pikiewicz W. i Kaminiów K. Impact of Diet and Nutrition in Patients with Acne Vulgaris. Nutrients. 2024,16(10), 1476,
  5. González-Mondragón E.A., Ganoza-Granados L.D.C., Toledo-Bahena M.E. i in. Acne and diet: a review of pathogenic mechanisms. Bol Med Hosp Infant Mex, 2022, 79(2), 83-90

Odchudzanie w ciąży – czy można stosować dietę odchudzającą? Co trzeba wiedzieć?

Jagoda Matusiak
-
0
Odchudzanie w ciąży – czy można stosować dietę odchudzającą? Co trzeba wiedzieć?

Ciąża to wyjątkowy czas, w którym potrzeby organizmu kobiety zmieniają się dynamicznie, a priorytetem staje się zdrowie rozwijającego się dziecka. Wiele przyszłych mam, zwłaszcza z nadwagą lub otyłością, zastanawia się, czy odchudzanie w ciąży jest możliwe i bezpieczne. W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego klasyczna dieta odchudzająca nie jest zalecana w tym okresie, jakie są normy przyrostu masy ciała oraz jak dbać o zdrowie mamy i dziecka w sposób odpowiedzialny.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czy odchudzanie w ciąży jest zalecane i bezpieczne,
>> jakie są prawidłowe normy przyrostu masy ciała w ciąży,
>> jakie mogą być skutki restrykcyjnej diety w trakcie ciąży,
>> jak podejść do nadwagi i otyłości w ciąży w sposób odpowiedzialny,
>> jakie formy aktywności fizycznej są bezpieczne i polecane kobietom w ciąży.

Spis treści:

  1. Odchudzanie w ciąży – czy jest bezpieczne?
  2. Przyrost masy ciała w ciąży – co jest normą?
  3. Odchudzanie w ciąży – skutki dla matki
  4. Skutki restrykcyjnej diety dla dziecka
  5. Odchudzanie w ciąży a nadwaga i otyłość
  6. Nadwaga w ciąży – czy i kiedy redukcja masy ciała jest bezpieczna?
  7. Rola lekarza i dietetyka w prowadzeniu ciąży z nadwagą
  8. Aktywność fizyczna w ciąży – przykłady ćwiczeń dla ciężarnych
  9. Zakończenie

Odchudzanie w ciąży – czy jest bezpieczne?

Celowe odchudzanie w ciąży, rozumiane jako redukcja masy ciała poprzez deficyt kaloryczny, nie jest uznawane za bezpieczne. Organizm kobiety potrzebuje dodatkowej energii i składników odżywczych do prawidłowego rozwoju płodu, łożyska oraz adaptacji zmian hormonalnych. Ograniczanie kalorii może prowadzić do niedoborów żywieniowych, które zwiększają ryzyko powikłań zarówno u matki, jak i u dziecka.

>> Sprawdź: Odchudzanie – od czego zacząć i jak robić to zdrowo?

Przyrost masy ciała w ciąży – co jest normą?

Przyrost masy ciała jest procesem fizjologicznym i obejmuje nie tylko masę dziecka, ale również płyny ustrojowe, powiększającą się macicę i piersi oraz zapas tkanki tłuszczowej niezbędny m.in. do późniejszego karmienia piersią. Prawidłowy przyrost masy ciała w ciąży zależy od wyjściowego wskaźnika masy ciała (BMI) kobiety:

  • niedowaga przed ciążą (BMI < 18.5) – zalecany przyrost: 12,5-18 kg,
  • prawidłowa masa ciała (BMI 18.5 – 24.9) – zalecany przyrost: 11,5-16 kg,
  • nadwaga przed ciążą (BMI 25.0 – 29.9) – zalecany przyrost: 7-11,5 kg,
  • otyłość przed ciążą (BMI ≥ 30.0) – zalecany przyrost: 5-9 kg.

>> Może Cię zainteresować: Nadwaga a otyłość – czym się różnią? Klasyfikacja, leczenie i konsekwencje otyłości

Odchudzanie w ciąży – skutki dla matki

U kobiety ciężarnej restrykcyjna dieta może prowadzić do osłabienia, anemii, zaburzeń gospodarki hormonalnej, niedoborów witamin i składników mineralnych oraz zwiększonego ryzyka powikłań okołoporodowych. Zbyt niska podaż energii może także nasilać zmęczenie i obniżać odporność.

Skutki restrykcyjnej diety dla dziecka

Dla rozwijającego się płodu największym zagrożeniem są niedobory białka, żelaza, kwasu foliowego i kwasów tłuszczowych omega-3. Mogą one skutkować niską masą urodzeniową (hipotrofią), zaburzeń rozwoju neurologicznego (rozwoju mózgu, zdolności poznawczych i intelektualnych) oraz zwiększonym ryzykiem chorób metabolicznych w późniejszym życiu.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Odchudzanie w ciąży a nadwaga i otyłość

Nadwaga i otyłość stanowią wyzwanie, jednak nie oznaczają konieczności odchudzania w okresie prenatalnym. U kobiet z nadwagą lub otyłością w ciąży kluczowa jest zamiana celu z „odchudzania” na „kontrolę jakościową i ilościową diety”. Nie chodzi o redukcję masy, lecz o dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych przy jednoczesnym kontrolowaniu kaloryczności, co pozwala na osiągnięcie bezpiecznego przyrostu masy ciała.

>> Sprawdź też: Kalkulator wagi w ciąży

Nadwaga w ciąży – czy i kiedy redukcja masy ciała jest bezpieczna?

W większości przypadków nie zaleca się redukcji masy ciała, nawet u kobiet z chorobą otyłościową. Celem jest raczej kontrolowany, wolniejszy przyrost masy ciała poprzez prawidłowo zbilansowaną dietę. W niektórych, ściśle monitorowanych przypadkach klinicznych u kobiet z otyłością II i III stopnia, lekarz wraz z dietetykiem mogą zaplanować dietę o kontrolowanej kaloryczności. Jej celem jest zerowy lub minimalny przyrost masy ciała, a w wyjątkowych sytuacjach – niewielka redukcja. Jest to jednak działanie obarczone ryzykiem i wymaga stałej kontroli stanu zdrowia matki i rozwoju płodu. Nigdy nie powinno być prowadzone samodzielnie przez pacjentkę.

>> Warto przeczytać także nasz artykuł: Co jeść, a czego unikać w ciąży i dlaczego?

Rola lekarza i dietetyka w prowadzeniu ciąży z nadwagą

Wsparcie specjalistów jest w tej sytuacji kluczowe i powinno opierać się na:

  • edukacji żywieniowej – dietetyk pomaga skomponować jadłospis, który mimo ograniczenia pustych kalorii (m.in. słodyczy, fast-foodów, słodkich napoi) będzie bogaty w niezbędne składniki odżywcze, błonnik, białko i zdrowe tłuszcze,
  • monitorowaniu przyrostu masy ciała – regularne ważenie i notowanie wyników pozwalają na wczesną reakcję w przypadku zbyt szybkiego lub zbyt wolnego przybierania na masie ciała,
  • kontroli stanu zdrowia – lekarz prowadzący regularnie sprawdza ciśnienie krwi, poziom glukozy (test OGTT) oraz ogólny stan matki i dziecka, by w porę wychwycić ewentualne powikłania (np. cukrzyca ciążowa),
  • wsparcie psychologiczne – pomoc w budowaniu zdrowej relacji z jedzeniem i ciałem w tym czasie, jak również po porodzie.

>> Zobacz też: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka

Aktywność fizyczna w ciąży – przykłady ćwiczeń dla ciężarnych

Umiarkowana aktywność fizyczna jest bezpieczna i zalecana w niepowikłanej ciąży. Do polecanych form ruchu należą:

  • spacery,
  • pływanie,
  • joga (wybrane asany),
  • ćwiczenia z piłką gimnastyczną,
  • ćwiczenia oddechowe,
  • inne zajęcia dedykowane dla kobiet w ciąży.

Regularny ruch wspiera kontrolę masy ciała, poprawia samopoczucie i zmniejsza ryzyko zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Przeciwwskazania do aktywności oraz dobór intensywności ćwiczeń zawsze należy skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę. Należy unikać sportów kontaktowych, ekstremalnych, z wysokim ryzykiem upadku oraz ćwiczeń w pozycji leżącej na plecach po I trymestrze.

Zakończenie

Odchudzanie w ciąży, rozumiane jako restrykcyjne diety i celowa redukcja masy ciała, nie jest działaniem bezpiecznym dla zdrowia matki i dziecka. Kluczem jest natomiast świadoma, zbilansowana dieta, która zaspokaja zwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze, przy jednoczesnej kontroli jakościowej spożywanych pokarmów. W przypadku nadwagi lub otyłości najważniejszy jest regularny monitoring przyrostu masy ciała we współpracy z lekarzem i dietetykiem, aby mieścił się on w zalecanych, bezpiecznych granicach.

Bibliografia

  1. Institute of Medicine (US) and National Research Council (US) Committee to Reexamine IOM Pregnancy Weight Guidelines. Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines. Rasmussen KM, Yaktine AL, editors. Washington (DC): National Academies Press (US); 2009. PMID: 20669500.
  2. ACOG Committee Opinion No. 804: Physical Activity and Exercise During Pregnancy and the Postpartum Period. Obstetrics & Gynecology. 2020.
  3. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie suplementacji witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących. Ginekol Pol.; 2014. 85: 395-399.
  4. WHO Recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience, Geneva; 2016.
  5. Rychlik E., Stoś K, Woźniak A., Mojska H. (red), Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024.
  6. Ciąża – zalecenia żywieniowe. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, 2024

Jęczmień na oku – skąd się bierze i jak się go pozbyć? Przyczyny, objawy i leczenie

Sylwia Brodniewska
-
0
Jęczmień na oku – skąd się bierze i jak się go pozbyć? Przyczyny, objawy i leczenie

Zaczerwienione, bolesne i tkliwe oko może świadczyć o pojawieniu się jęczmienia. To bolesny guzek spowodowany zakażeniem bakteryjnym.

Z tego artykułu dowiesz się m.in.:
>> Czym jest jęczmień?
>> Jak go odróżnić od gradówki?
>> Jak wygląda leczenie jęczmienia?
>> Czy można się zarazić jęczmieniem?

Spis treści:

  1. Jęczmień na oku – co to jest i jak wygląda?
  2. Jak zaczyna się jęczmień na oku? Pierwsze objawy
  3. Jęczmień na powiece górnej, dolnej i pod okiem
  4. Jęczmień na oku – od czego się bierze i jakie są przyczyny?
  5. Ile trwa jęczmień na oku i czy jest zaraźliwy?
  6. Jęczmień a gradówka – jak je odróżnić?
  7. Jęczmień na oku – jak go leczyć?
  8. Jęczmień na oku u dziecka – objawy i bezpieczne leczenie
  9. Nawracające jęczmienie na oku. Możliwe przyczyny i diagnostyka
  10. Jęczmień na oku: podsumowanie najważniejszych informacji
  11. FAQ. Jęczmień na oku – często zadawane pytania

Jęczmień na oku – co to jest i jak wygląda?

Jęczmień to niewielki, czerwony guzek zlokalizowany w okolicy oka. W klasyfikacji ICD-10 oznaczany jest kodem H00. Wyróżnia się dwa rodzaje tego schorzenia. Jęczmień zewnętrzny, czyli zapalenie gruczołów łojowych Zeissa, potowych Molla i związanych z nimi mieszków rzęs zlokalizowany jest na powiece lub pod okiem. To bolesny, czerwony guzek z żółtym czubkiem z ropą. Z kolei jęczmień wewnętrzny jest wynikiem wtórnego nadkażenia gradówki, czyli zakażenia gruczołu tarczkowego Meiboma. Pojawia się pod powieką i powoduje duży dyskomfort. Jest niewielkich rozmiarów, najczęściej w kolorze jasnoczerwonym lub białym. Aby go zobaczyć, konieczne jest odchylenie powieki.

Jak zaczyna się jęczmień na oku? Pierwsze objawy

Częściej pojawia się jęczmień pod powieką niż na niej, dlatego łatwo jest przegapić pierwsze objawy. Na samym początku pojawia się dyskomfort, który przypomina uczucie towarzyszące obecności ciała obcego w oku. Towarzyszy mu również zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wystąpienia zmiany. W rzadkich przypadkach zakażenie może objąć całą powiekę, co może powodować duży dyskomfort. Jęczmień na oku zwiększa wrażliwość na światło, dlatego może wystąpić łzawienie, a także zwężenie szpary ocznej ograniczającej pole widzenia.

Jęczmień na powiece górnej, dolnej i pod okiem

W zależności od lokalizacji jęczmienia mogą występować inne dolegliwości.

Jęczmień na powiece górnejJęczmień na powiece dolnejJęczmień pod okiem
Najbardziej bolesnyUmiarkowany bólUczucie ciała obcego w oku
Ból przy mruganiuPowoduje zaczerwienienie linii rzęs dolnychJest niewidoczny, konieczne jest podniesienie powieki
Obrzęk całej powiekiObrzęk jest mniejszyObrzęk jest niewielki, widoczny pod powieką
Ma czop ropnyMa czop ropnyNie pojawia się czop ropny

Jęczmień występuje częściej na powiece górnej. Wynika to z faktu, że jest ona ruchomą częścią oka, o większej ilości gruczołów. Zakażenie rozwija się tam szybciej, powodując bardziej nasilone objawy. Zazwyczaj goi się wolniej i jest bardziej narażony na powikłania. Jęczmień na powiece dolnej ma charakter bardziej powierzchniowy. Dużo szybciej pęka, co przyspiesza gojenie. Ryzyko powikłań jest mniejsze niż w przypadku jęczmienia na górnej powiece.

Najbardziej dotkliwy jest jęczmień wewnętrzny. Guzek jest głęboko zlokalizowany, a ból jest tępy i rozchodzący się. Powoduje uczucie ciała obcego, w szczególności podczas mrugania. Brak podjęcia odpowiedniego leczenia częściej prowadzi do rozwoju gradówki.

Jęczmień na oku – od czego się bierze i jakie są przyczyny?

Jęczmień na oku powstaje w wyniku zakażenia bakteryjnego, wywołanego najczęściej przez szczepy Staphylococcus aureus. Gronkowiec jest uważany za przyczynę ponad 90% przypadków.

Jęczmień jest powszechnym problemem, który może dotknąć każdego, niezależnie od wieku. Najbardziej narażoną grupą są jednak dzieci, a także osoby z obniżoną odpornością, diabetycy czy z chorobami zapalnymi skóry, w szczególności trądzikiem różowatym lub łojotokowym zapaleniem skóry. Zwiększone ryzyko rozwoju jęczmienia pojawia się u osób, u których przez dłuższy czas utrzymuje się wysokie stężenie glukozy we krwi.

Pakiet profilaktyka ogólny (10 badań) banerek

Jęczmień na oku u dziecka może być wynikiem pocierania powiek brudnymi rękami. U kobiet w wielu przypadkach jest to wynikiem niedokładnego demakijażu oczu, stosowania źle dobranych kosmetyków do malowania, braku higieny podczas wymiany soczewek kontaktowych czy długotrwałego stosowania  drażniących środków chemicznych. Przyczyną jęczmienia na oku jest także ekspozycja na dym tytoniowy, zwłaszcza w słabo wentylowanych pomieszczeniach.

Ile trwa jęczmień na oku i czy jest zaraźliwy?

Wiele osób zastanawia się, czy jęczmień na oku jest zaraźliwy. Jest wywoływany przez bakterie, które mogą łatwo przenosić się na inne osoby, dlatego warto zachować ostrożność przez cały czas, kiedy zmiana występuje na oku. W tym okresie należy:

  • unikać dotykania oczu rękami,
  • stosować oddzielny ręcznik,
  • często myć ręce,
  • zrezygnować z noszenia soczewek kontaktowych na czas jęczmienia,
  • regularnie dezynfekować okulary i przybory do makijażu,
  • nie pożyczać kosmetyków.

Jęczmień zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni lub tygodni. Nie należy go w tym czasie wyciskać ani przebijać, ponieważ może to doprowadzić do powikłań w postaci zakażenia i powstawania blizn. Można jednak przyspieszyć proces gojenia, stosując odpowiednie środki.

Jęczmień a gradówka – jak je odróżnić?

Nawracające jęczmienie na oku mogą przejść w inną jednostkę chorobową, a mianowicie gradówkę. To przewlekły ziarniniak o podłożu zapalnym. Wskutek jego pojawienia się dochodzi do zablokowania ujść gruczołów tarczkowych i łojowych. Gradówce towarzyszy obrzęk i zwiększona tkliwość w okolicy guzka. Najprościej rozróżnić jęczmień od gradówki oceniając przyczynę i objawy.

CechaJęczmieńGradówka
Przyczyna powstaniaZakażenie bakteryjneZatkane gruczoły
Poziom bóluWysokiPrzypomina dyskomfort
ZaczerwienienieTakSłabe
RopaTakNie

Warto również pamiętać, że tylko jęczmień jest zakaźny, ponieważ wywołują go bakterie. Gradówka nie przechodzi z osoby na osobę.

Jęczmień na oku – jak go leczyć?

Leczenie jęczmienia zazwyczaj wymaga stosowania maści lub kropli z antybiotykiem zawierającym konkretne substancje czynne (bacytracyna, erytromycyna). Czasem są one łączone z kortykosteroidami, które dodatkowo niwelują stan zapalny. Rzadziej stosowane są antybiotyki w formie doustnej. O wiele częściej w leczeniu jęczmienia na oku wykorzystywane są domowe sposoby.

Jęczmień na oku – domowe sposoby. Co pomaga, a czego unikać?

Co zrobić, gdy pojawi się jęczmień na oku? W pierwszej kolejności warto zastosować ciepłe okłady kilka razy dziennie. Można do tego wykorzystać termofor lub niewielki ręcznik zamoczony w ciepłej wodzie. Czasem wykorzystywane są także ciepłe kompresy, które można kupić w każdej aptece. Ciepło przyspiesza usunięcie ropy i przyspiesza gojenie. W przypadku jęczmienia pod powieką można przemywać oko, a następnie stosować krople lub maści z antybiotykiem, który przyspieszy gojenie. W rzadkich przypadkach konieczne jest chirurgiczne nacięcie zmiany.

Jęczmień na oku u dziecka – objawy i bezpieczne leczenie

Dzieci są bardziej narażone na jęczmień na oku niż dorośli, ponieważ zwracają mniejszą uwagę na higienę rąk. Na oku pojawia się zaczerwienienie, obrzęk, a także niewielka zmiana z czopem ropnym. Towarzyszy im również ból i dyskomfort. W przebiegu jęczmienia może również występować łzawienie i światłowstręt. Mniejsze dzieci są niespokojne, bardziej płaczliwe. Jęczmień na oku u dziecka zazwyczaj samoistnie pęka i znika w ciągu 7-14 dni. Można przyspieszyć ten proces, robiąc ciepłe okłady lub delikatnie masując oko.

Nawracające jęczmienie na oku. Możliwe przyczyny i diagnostyka

Nawracające jęczmienie na oku często wynikają z niedostatecznej higieny rąk i docierania oczu. Narażone na nie są osoby o obniżonej odporności, z niedoborami witamin czy chorobami współistniejącymi, jak np. cukrzyca czy łojotokowe zapalenie skóry. Warto wtedy wybrać się do okulisty, który przeprowadzi wywiad medyczny, a także obejrzy zmianę. Może on również zlecić posiew ze zmiany, który pozwoli zidentyfikować bakterię odpowiedzialną za pojawienie się zmiany.

Jęczmień na oku: podsumowanie najważniejszych informacji

  • Jęczmień na oku może pojawić się u każdego, niezależnie od wieku.
  • Najczęściej mija samoistnie w ciągu kilkunastu dni.
  • Bardzo ważne jest zachowanie higieny i ostrożności, ponieważ jęczmień jest zaraźliwy.
  • Nie należy wyciskać ani nacinać zmiany w celu usunięcia ropy.

FAQ. Jęczmień na oku – często zadawane pytania

Czy jęczmień na oku można przebić?

Nie należy tego robić, ponieważ można w ten sposób doprowadzić do rozprzestrzenienia zakażenia i powstania blizn.

Czy jęczmień na oku sam zniknie?

Zazwyczaj jęczmień znika samoistnie w ciągu kilkunastu dni. Można ten proces przyspieszyć, wykonując masaż i ciepłe okłady.

Ile trwa jęczmień?

Jęczmień trwa zazwyczaj 7-14 dni. Może występować w postaci przewlekłej, co wymaga konsultacji z okulistą.

Czego nie robić, gdy ma się jęczmień?

Nie należy stosować wspólnego ręcznika, kosmetyków ani poduszek. Warto również na czas leczenia zrezygnować z wykonywania makijażu. Jęczmienia nie powinno się przebijać ani wyciskać. Należy przestrzegać higieny, a także dbać o odporność organizmu.

Czy z jęczmieniem można wychodzić na dwór?

Można wychodzić na zewnątrz. Nie ma konieczności rezygnowania z codziennych aktywności.

Czy rumianek jest dobry na jęczmień?

Rumianek ma właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Można go wykorzystać do ciepłych okładów.

Czy złoto pomaga na jęczmień?

To często powielany mit. Pocieranie powieki złotą obrączką może podrażnić oko i doprowadzić do powikłań. Złoto nie ma właściwości przyspieszających gojenie jęczmienia.

Co zrobić, gdy jęczmień na oku nie znika?

W takim przypadku konieczna jest wizyta u okulisty. Warto się do niego zgłosić jeśli nie ma poprawy po kilku dniach lub pojawiły się inne objawy, np. gorączka, zaburzenia widzenia, ropna lub krwawa wydzielina z oka, a także silny, nasilający się ból.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk

Bibliografia

  1. A. Kubicka-Trząska i wsp., Farmakoterapia bakteryjnych schorzeń narządu wzroku „Okulistyka po Dyplomie”, 2018, 03.
  2. K. Antoniak, Farmakoterapia zakażeń bakteryjnych narządu wzroku „Postępy Farmakoterapii”, 2009, tom 65, nr 2; 124-131.
  3. W. Haust, M. Rękas, Patologia narządu wzroku i guzy wewnątrzgałkowe, Edra Urban & Partner, Wrocław 2022.
  4. A. Pogrzebielski, Jęczmień na oku – przyczyny, jak się go pozbyć, czy jest groźny?, https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobypowiekiukladulzowego/86721,jeczmien-na-oku-przyczyny-jak-sie-go-pozbyc-czy-jest-grozny, dostęp 13.01.2026 r.

Profilaktyka raka piersi – na czym polega?

Maria Wydra
-
0
Profilaktyka raka piersi – na czym polega?

Rak piersi to najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet. Wykryty odpowiednio wcześnie, w wielu przypadkach może być całkowicie wyleczalny. Dlatego tak istotna jest profilaktyka: zarówno ta oparta na zdrowym stylu życia, jak i regularnych badaniach, które pozwalają wcześnie wykryć zmiany. Sprawdź, jakie nawyki chronią przed rakiem piersi, kiedy warto wykonać USG lub mammografię i kto powinien rozważyć badania genetyczne.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> profilaktyka raka piersi to zarówno działania zmniejszające ryzyko choroby, jak i badania służące jej wczesnemu wykryciu,
>> czynniki ryzyka raka piersi obejmują m.in. wiek, obciążenie genetyczne, styl życia i gospodarkę hormonalną,
>> rak piersi „nie lubi” aktywności fizycznej, zdrowej diety, karmienia piersią i unikania alkoholu,
>> samobadanie piersi raz w miesiącu pomaga w szybszym zauważeniu niepokojących zmian i powinno stać się nawykiem każdej kobiety,
>> mammografia i USG piersi umożliwiają wykrycie zmian, zanim staną się wyczuwalne,
>> NFZ oferuje bezpłatne badania mammograficzne dla kobiet w wieku 45–74 lat, bez potrzeby skierowania.

Spis treści:

  1. Czym jest profilaktyka raka piersi?
  2. Przyczyny i czynniki ryzyka raka piersi
  3. Badania w profilaktyce raka piersi
  4. Profilaktyka raka piersi – najważniejsze zalecenia

Czym jest profilaktyka raka piersi?

Profilaktyka raka piersi (w klasyfikacji ICD-10 oznaczonego kodem C50) to wszystkie działania, mające na celu zmniejszenie ryzyka zachorowania na ten nowotwór lub jego wykrycie na możliwie najwcześniejszym etapie. Dwa główne rodzaje profilaktyki to:

  • profilaktyka pierwotna: obejmuje działania prozdrowotne, których celem jest zapobieganie zachorowaniu (np. zdrowa dieta, aktywność fizyczna, unikanie używek),
  • profilaktyka wtórna: opiera się na regularnym wykonywaniu badań diagnostycznych (screeningowych), które umożliwiają wykrycie zmian w piersi zanim pojawią się objawy kliniczne.

W przeciwieństwie do profilaktyki pierwotnej, działania profilaktyki wtórnej nie zapobiegają zachorowaniu, ale znacząco zwiększają szanse na wykrycie raka w stadium bezobjawowym i skuteczne leczenie. Rak piersi we wczesnym stadium ma ponad 90% szans na wyleczenie, podczas gdy zaawansowana choroba znacznie ogranicza możliwości terapeutyczne. Dlatego tak ważna jest regularna kontrola stanu zdrowia.

W Polsce funkcjonuje Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi, finansowany przez NFZ, przeznaczony dla kobiet w wieku 45–74 lat. W ramach programu można bezpłatnie wykonać mammografię co 24 miesiące, a u kobiet po leczeniu raka piersi co 12 miesięcy.

Przyczyny i czynniki ryzyka raka piersi

Rak piersi nie ma jednej przyczyny, ale ryzyko zachorowania zwiększają liczne czynniki: genetyczne, hormonalne oraz środowiskowe.

Niezmienne czynniki ryzyka to:

  • płeć żeńska (ponad 99% przypadków),
  • wiek powyżej 50. roku życia,
  • obciążenie rodzinne (szczególnie u matki, siostry, córki),
  • mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 (BRCA1 wiąże się z wyższym ryzykiem i częściej prowadzi do bardziej agresywnego raka piersi),
  • czynniki hormonalne (np. długi okres aktywności hormonalnej: wczesna miesiączka, późna menopauza, brak ciąż lub późne macierzyństwo, zwiększają ekspozycję na estrogeny, co może sprzyjać powstawaniu zmian nowotworowych).

Czynniki modyfikowalne to natomiast:

  • otyłość i nadwaga (szczególnie po menopauzie),
  • spożywanie alkoholu (każda dawka zwiększa ryzyko),
  • brak aktywności fizycznej,
  • dieta bogata w tłuszcze nasycone (te mniej korzystne dla zdrowia, obecne m.in. w czerwonym mięsie, maśle, śmietanie, tłustych serach i fast foodach),
  • hormonalna terapia zastępcza (HTZ).

Warto dodać, że nawet u 75% chorych nie występują żadne oczywiste czynniki ryzyka, dlatego profilaktyka i regularne badania są tak ważne dla każdej kobiety.

Czego „nie lubi” rak piersi?

Rak piersi „nie lubi” zdrowych nawyków i to właśnie one działają ochronnie. Oto co warto wdrożyć na co dzień:

  • Regularna aktywność fizyczna: min. 150 minut umiarkowanego ruchu tygodniowo,
  • Zdrowa masa ciała: zwłaszcza po menopauzie,
  • Dieta „antynowotworowa”: dużo warzyw, owoców, błonnika; mniej czerwonego mięsa i tłuszczów zwierzęcych,
  • Unikanie alkoholu i palenia tytoniu,
  • Regularny sen i redukcja stresu,
  • Karmienie piersią: im dłuższe, tym większe korzyści (zmniejsza ryzyko zachorowania u matki, a także korzystnie wpływa na zdrowie dziecka).

Szacuje się, że wdrożenie tych zaleceń może obniżyć ryzyko zachorowania nawet o 30-40%.

>> Zobacz także: Rak piersi u mężczyzny. Jakie daje objawy? Diagnostyka nowotworu piersi

Badania w profilaktyce raka piersi 

Profilaktyka wtórna raka piersi opiera się na badaniach, które pozwalają wykryć nowotwór zanim stanie się on objawowy. Najważniejsze z nich to:

  • Samobadanie piersi: raz w miesiącu, najlepiej kilka dni po miesiączce,
  • Badanie palpacyjne przez lekarza: raz w roku u lekarza rodzinnego, ginekologa lub chirurga,
  • Mammografia: rekomendowana kobietom w wieku 45-74 lat co 2 lata (w ramach programu NFZ),
  • USG piersi: szczególnie zalecane młodszym kobietom (<40 r.ż.), z piersiami o gęstym utkaniu,
  • Rezonans magnetyczny (MRI): u kobiet z wysokim ryzykiem genetycznym.

Warto pamiętać, że u kobiet z gęstą tkanką gruczołową piersi mammografia może mieć ograniczoną czułość, dlatego lekarz może zalecić dodatkowe badania, takie jak USG lub rezonans magnetyczny. Żadne z nich nie zastępuje jednak mammografii jako podstawowego badania przesiewowego.

>> Przeczytaj: Samobadanie piersi – ważne narzędzie diagnostyczne w rękach każdej kobiety

USG piersi w profilaktyce raka piersi

USG piersi (sonomammografia) to badanie nieinwazyjne, bezpieczne, niewymagające przygotowania. Pozwala wykryć zmiany już o średnicy 3-5 mm, szczególnie w piersiach o wysokiej gęstości, co często dotyczy kobiet młodszych.

Zalecenia dotyczące USG piersi:

częściej: u kobiet z wywiadem rodzinnym, dodatnimi mutacjami genetycznymi, obecnością zmian w badaniu palpacyjnym lub objawami klinicznymi (np. wyciek z brodawki, ból, asymetria).

  • kobiety 20-30 lat: co 2 lata,
  • kobiety po 30. r.ż.: co 12 miesięcy,
  • częściej: u kobiet z wywiadem rodzinnym, dodatnimi mutacjami genetycznymi, obecnością zmian w badaniu palpacyjnym lub objawami klinicznymi (np. wyciek z brodawki, ból, asymetria).

Badania genetyczne w kierunku raka piersi

Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 znacząco podnoszą ryzyko zachorowania, nawet do 80% w ciągu życia. Badania genetyczne w kierunku raka piersi są zalecane przede wszystkim osobom:

  • z rodzinną historią raka piersi lub jajnika,
  • które zachorowały w młodym wieku (<40 lat),
  • których krewni są nosicielami mutacji.
Badanie analiza przesiewowa sekwencji kodujące genów BRCA1 i BRCA2 z wykorzystaniem NGS banerek

W przypadku dodatniego wyniku, pacjentki mogą zostać objęte opieką poradni genetycznej i mogą otrzymać zalecenia dotyczące intensywniejszej kontroli, częstszych badań lub rozważenia profilaktycznych zabiegów chirurgicznych (mastektomii). Mutacje BRCA1 i BRCA2 zwiększają również ryzyko zachorowania na raka jajnika.

>> Przeczytaj również: Objawy raka jajnika i nowotworów macicy

Profilaktyka raka piersi – najważniejsze zalecenia

Podstawą skutecznej profilaktyki raka piersi są regularne badania i świadomy styl życia. Eksperci zalecają:

  • Samobadanie piersi: raz w miesiącu.
  • Wizytę kontrolną u lekarza: raz do roku.
  • USG piersi: co 1-2 lata w zależności od wieku.
  • Mammografię: co 2 lata dla kobiet 45-74 lat.
  • Badania genetyczne: w przypadku obciążenia rodzinnego.
  • Zdrowy tryb życia: aktywność fizyczna, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, odpowiedniej diety, niekorzystanie z używek.

Warto też pamiętać, że mammografia w programie NFZ jest bezpłatna, nie wymaga skierowania i można się na nią zapisać przez Internetowe Konto Pacjenta lub telefonicznie.

Bibliografia

  1. Akademia NFZ. Nowotwory: Profilaktyka raka piersi. https://akademia.nfz.gov.pl/artykuly/profilaktyka-raka-piersi/ (dostęp 12.01.2026).
  2. Chlebowski R.T. Factors that modify breast cancer risk in females. UpToDate 2026.
  3. El Masria J., Phadke S. Epidemiologia raka piersi i aktualne zasady postępowania. Przegląd piśmiennictwa i zagadnień klinicznych. Medycyna Praktyczna: Ginekologia.
  4. Krajowy Rejestr Nowotworów. Nowotwór piersi u kobiet. https://onkologia.org.pl/pl/nowotwor-piersi-u-kobiet-prewencja (dostęp 12.01.2026).
  5. Onkonet.pl. Na czym polega profilaktyka raka piersi? Serwis onkologiczny dla pacjentów i lekarzy. https://www.onkonet.pl/dp_prof_rpiersi.php (dostęp 12.01.2026).
  6. Wysocki W., Wiercińska M. Rak piersi – objawy, leczenie, rokowanie. Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie. Medycyna Praktyczna: Onkologia.

Na czym polega elektrostymulacja nerwu błędnego i jakie przynosi efekty?

Maria Wydra
-
0
Na czym polega elektrostymulacja nerwu błędnego i jakie przynosi efekty?

Czy impulsy elektryczne mogą pomóc w leczeniu depresji, padaczki czy migren? Okazuje się, że tak – jeśli trafiają w odpowiednie miejsce. Elektrostymulacja nerwu błędnego (VNS) to nowoczesna metoda neuromodulacji, znajdująca zastosowanie w terapii schorzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Sprawdź, jak działa elektrostymulacja nerwu błędnego, komu może pomóc, jakie przynosi efekty i kiedy warto rozważyć tę metodę.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> nerw błędny to główny nerw przywspółczulny, który wpływa na rytm serca, trawienie i funkcjonowanie wielu narządów,
>> elektrostymulacja nerwu błędnego (VNS/ tVNS) działa poprzez regulację aktywności ośrodków autonomicznych, limbicznych i korowych,
>> może wspomagać leczenie padaczki, depresji, migreny i innych chorób psychiatrycznych i neurologicznych,
>> stymulacja może być prowadzona zarówno metodą inwazyjną (VNS, wszczepienie urządzenia), jak i nieinwazyjną (tVNS, przezskórna stymulacja),
>> przed rozpoczęciem terapii należy wykonać ocenę neurologiczną, kardiologiczną oraz odpowiednie badania (np. badania obrazowe, EKG),
>> przeciwwskazaniami są m.in. zaburzenia przewodzenia sercowego, stany po operacjach szyi, ciąża.

Spis treści:

  1. Elektrostymulacja nerwu błędnego: na czym polega tVNS?
  2. Kiedy stosuje się elektrostymulację nerwu błędnego?
  3. Co daje elektrostymulacja nerwu błędnego?
  4. Jak przygotować się do tVNS i jakie badania wykonać przed elektrostymulacją?
  5. Jakie są przeciwwskazania do elektrostymulacji nerwu błędnego?
  6. Co po elektrostymulacji nerwu błędnego?
  7. Elektrostymulacja nerwu błędnego: podsumowanie

Elektrostymulacja nerwu błędnego: na czym polega tVNS?

Nerw błędny (łac. nervus vagus) to najdłuższy nerw czaszkowy. Łączy mózg z narządami klatki piersiowej i jamy brzusznej. Przewodzi sygnały zarówno do ośrodkowego układu nerwowego (włókna aferentne), jak i z niego (włókna eferentne), regulując m.in. akcję serca, pracę przewodu pokarmowego, oddech oraz reakcje emocjonalne.

Elektrostymulacja nerwu błędnego (VNS – vagus nerve stimulation) polega na dostarczaniu impulsów elektrycznych do jego włókien czuciowych, co modyfikuje aktywność struktur mózgowych, takich jak pień mózgu, układ limbiczny i podwzgórze.

Wyróżnia się:

  • inwazyjną VNS: z implantacją urządzenia pod skórę klatki piersiowej (w okolicy podobojczykowej),
  • nieinwazyjną tVNS (t – transcutaneous: przezskórna): przezskórną stymulację gałęzi usznej nerwu błędnego (np. skrawek ucha), za pomocą urządzenia z elektrodami przypominającego słuchawki.

Badania obrazowe (fMRI) wykazały, że tVNS może aktywować te same obszary mózgu, co klasyczna VNS.

>> Przeczytaj: Układ nerwowy człowieka – budowa, funkcje, podział

Kiedy stosuje się elektrostymulację nerwu błędnego?

Elektrostymulacja nerwu błędnego (VNS, tVNS) znajduje zastosowanie głównie w leczeniu chorób neurologicznych i psychiatrycznych opornych na standardową terapię. Najważniejsze wskazania to:

  • padaczka lekooporna: szczególnie z napadami częściowymi, u pacjentów nieodpowiadających na co najmniej dwa leki przeciwpadaczkowe,
  • depresja oporna na leczenie: jako terapia wspomagająca, gdy nie uzyskano poprawy mimo leczenia farmakologicznego i psychoterapii,
  • migrena i klasterowe bóle głowy: głównie z wykorzystaniem tVNS, stosowanej profilaktycznie w celu zmniejszenia częstości i nasilenia napadów.
  • szumy uszne: jako terapia wspomagająca, szczególnie w połączeniu z treningiem słuchowym,
  • rehabilitacja poudarowa: eksperymentalnie stosowana w celu poprawy funkcji motorycznych, zwłaszcza kończyn górnych.

W badaniach klinicznych oceniana jest także skuteczność VNS i tVNS w leczeniu:

Choć nie wszystkie zastosowania są jeszcze standardem klinicznym, rozwój metod nieinwazyjnych (tVNS) stwarza nowe możliwości terapeutyczne. Kwalifikacja do terapii należy do neurologa lub psychiatry i zawsze wymaga uwzględnienia ewentualnych przeciwwskazań oraz działań niepożądanych.

Co daje elektrostymulacja nerwu błędnego?

Efekty elektrostymulacji nerwu błędnego zależą od wskazania, w którym jest stosowana, ale mechanizm działania opiera się na wpływie na układ nerwowy, szczególnie struktury odpowiedzialne za ból, nastrój, funkcje poznawcze i neuroplastyczność.

U pacjentów z padaczką stymulacja może prowadzić do zmniejszenia liczby napadów, ich nasilenia i czasu trwania. W depresji opornej na leczenie poprawia samopoczucie, obniża poziom lęku i może korzystnie wpływać na sen. W terapii migreny i klasterowych bólów głowy pomaga zmniejszyć częstotliwość i intensywność napadów bólowych. W rehabilitacji poudarowej może wspierać odbudowę połączeń nerwowych i ułatwiać odzyskiwanie funkcji ruchowych.

U części pacjentów obserwuje się także poprawę koncentracji, pamięci, regulacji emocji oraz lepszą adaptację do stresu.

Choć pełen mechanizm działania VNS nie został jeszcze do końca poznany, wiele badań potwierdza, że stymulacja wpływa na aktywność pnia mózgu, układu limbicznego i szlaków neuroprzekaźnikowych (m.in. serotoniny i noradrenaliny), co tłumaczy jej wielokierunkowe działanie terapeutyczne.

>> Zobacz: Mózg – budowa, funkcje, działanie ludzkiego mózgu

Jak przygotować się do tVNS i jakie badania wykonać przed elektrostymulacją?

Rozpoczęcie terapii zawsze wymaga konsultacji z lekarzem, najczęściej neurologiem lub psychiatrą, który oceni wskazania, przeciwwskazania oraz potencjalne korzyści i ryzyko. W przypadku terapii tVNS, stosowanej przezskórnie, przygotowanie jest mniej obciążające, ale również wymaga kwalifikacji.

Przed rozpoczęciem stymulacji lekarz może zlecić:

  • badanie EKG, w celu oceny funkcji serca i rytmu zatokowego,
  • morfologię krwi i elektrolity, by wykluczyć zaburzenia metaboliczne,
  • konsultację psychiatryczną lub neurologiczną, w zależności od wskazania,
  • u niektórych pacjentów także EEG lub badania obrazowe mózgu (np. MRI, CT), zwłaszcza przy podejrzeniu padaczki lub innych schorzeń ośrodkowego układu nerwowego.

W przypadku wszczepialnej formy VNS dodatkowo konieczne jest badanie kardiologiczne i ocena anestezjologiczna przed zabiegiem.

Nieinwazyjna stymulacja tVNS może być prowadzona w warunkach ambulatoryjnych lub domowych, ale powinna odbywać się zgodnie z zaleceniami specjalisty, który dostosuje parametry terapii i określi czas jej trwania.

Pakiet stres (12 badań) banerek

Jakie są przeciwwskazania do elektrostymulacji nerwu błędnego?

Nie każdy pacjent może skorzystać z elektrostymulacji. Przeciwwskazania zależą od jej rodzaju (wszczepialnej lub przezskórnej) i ogólnego stanu zdrowia. Należą do nich:

  • zaawansowany bezdech senny (może ulec nasileniu podczas stymulacji).
  • czynna psychoza lub inne ciężkie zaburzenia psychiczne w fazie ostrej,
  • stan po operacjach szyi (zwłaszcza w rejonie tętnicy szyjnej i nerwu błędnego),
  • rozrusznik serca lub inne aktywne implanty elektryczne (wymagana ocena specjalisty),
  • ciąża, ze względu na brak danych o bezpieczeństwie (szczególnie przy tVNS).

Dodatkowo tVNS nie powinno się stosować w miejscu uszkodzonej skóry ani przy uczuleniu na materiały urządzenia. Przed wdrożeniem terapii lekarz ocenia indywidualne ryzyko i decyduje o kwalifikacji na podstawie wywiadu i wyników badań.

Co po elektrostymulacji nerwu błędnego?

Po rozpoczęciu terapii VNS lub tVNS konieczne są dostosowanie parametrów stymulacji do indywidualnych potrzeb pacjenta, regularna kontrola lekarska oraz monitorowanie efektów terapii.

W przypadku klasycznej stymulacji (VNS), po zabiegu wszczepienia urządzenia konieczne są wizyty kontrolne w celu programowania stymulatora, oceny działań niepożądanych oraz stopniowego zwiększania intensywności impulsów.

Przy terapii przezskórnej, tVNS, prowadzonej w warunkach ambulatoryjnych lub domowych, lekarz ustala schemat leczenia i częstotliwość stymulacji, a pacjent powinien stosować się do zaleceń oraz zgłaszać wszelkie działania niepożądane (np. zawroty głowy, zaburzenia rytmu serca, parestezje).

Efektywność terapii ocenia się zazwyczaj po kilku tygodniach. Jeśli stymulacja przynosi poprawę, może być kontynuowana przez wiele miesięcy lub lat, jako element leczenia wspomagającego.

Możliwe działania niepożądane i powikłania po elektrostymulacji

Elektrostymulacja nerwu błędnego jest na ogół dobrze tolerowana, ale może powodować działania niepożądane, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia lub przy nieodpowiednich parametrach stymulacji.

Do najczęstszych należą:

W przypadku terapii przezskórnej (tVNS) działania niepożądane są zwykle łagodniejsze i ograniczają się do miejscowych objawów skórnych lub przejściowego dyskomfortu.

Cięższe powikłania są rzadkie, ale mogą obejmować infekcje miejsca wszczepienia (przy VNS) lub interakcje z innymi implantami. W razie wystąpienia niepokojących objawów należy skonsultować się z lekarzem.

>> Zobacz: Stany lękowe – czym są i jakie są ich objawy? Przyczyny i leczenie

Elektrostymulacja nerwu błędnego: podsumowanie

Elektrostymulacja nerwu błędnego (VNS, tVNS) to nowoczesna terapia wspomagająca terapię padaczki, depresji, migreny i innych opornych na leczenie schorzeń. Poprzez wpływ na struktury mózgu odpowiedzialne za nastrój, ból i funkcje poznawcze może przynieść poprawę samopoczucia, snu, koncentracji i jakości życia. Stosuje się ją zarówno w formie inwazyjnej, jak i przezskórnej, bez potrzeby zabiegu chirurgicznego. Dla wielu pacjentów staje się ważnym uzupełnieniem leczenia, zwłaszcza gdy standardowe metody nie przynoszą oczekiwanych efektów.

Bibliografia

  1. Buczek K., Skarżyński P.H., Raj-Koziak D. Stymulacja gałęzi usznej nerwu błędnego (tVNS) w terapii szumów usznych – aktualne doniesienia. Nowa Audiofonologia, Praktyka kliniczna 2024; 13(2): 43–50.
  2. Llanos F., McHaney J.R., Schuerman W.L. et al. Non-invasive peripheral nerve stimulation selectively enhances speech category learning in adults. npj Sci. Learn. 2020; 5:12. https://doi.org/10.1038/s41539-020-0070-0
  3. Mayo Foundation for Medical Education and Research (MFMER). Vagus nerve stimulation. 2026.
  4. Miller S., Sinclair A.J., Davies B., Matharu M. Metody neurostymulacji w leczeniu pierwotnych bólów głowy. Practical Neurology 2016; 16: 362–375.
  5. Schachter S.C., Sirven J.I. Vagus nerve stimulation therapy for the treatment of epilepsy. UpToDate, 2026.
  6. Święcicki Ł. Stymulacja nerwu błędnego — obiecująca propozycja w terapii depresji lekoopornej. Psychiatria 2007; 4(3): 119–123.
  7. Zyss T. Stymulacja nerwu błędnego w terapii depresji – opis metody i kilka krytycznych uwag. Psychiatria Polska 2010; 44(1): 71–88.

Zespół Tourette’a – co to za choroba i jak się objawia? Przyczyny, diagnostyka i leczenie

Sara Aszkiełowicz
-
0
Zespół Tourette’a – co to za choroba i jak się objawia? Przyczyny, diagnostyka i leczenie

Zespół Tourette’a to zaburzenie neurologiczne, które może znacząco wpływać na codzienne życie osoby dotkniętej chorobą. W artykule wyjaśnimy, czym dokładnie jest zespół Tourette’a, jakie są jego objawy, przyczyny oraz dostępne metody diagnozy i leczenia.

Z tego artykułu dowiesz się, że…
>> zespół Tourette’a to choroba neurologiczna – zrozumiesz mechanizmy powstawania tików motorycznych i wokalnych oraz na czym polega to zaburzenie,
>> pierwsze objawy mogą pojawić się już w dzieciństwie – poznasz symptomy występujące zarówno u dzieci, jak i u dorosłych,
>> przyczyny zespołu Tourette’a mają podłoże genetyczne i neurologiczne – wyjaśnimy rolę czynników dziedzicznych i nieprawidłowości w funkcjonowaniu mózgu,
>> diagnostyka i leczenie pozwalają kontrolować objawy – dowiesz się, jakie badania są zalecane oraz jakie metody terapeutyczne mogą pomóc,
>> styl życia, dieta i wsparcie psychologiczne wpływają na komfort życia – poznasz sposoby na poprawę, codziennego funkcjonowania osób z zespołem Tourette’a.

Spis treści:

  1. Zespół Tourette’a – co to jest i na czym polega choroba?
  2. Zespół Tourette’a – pierwsze objawy i pełne spektrum symptomów
  3. Zespół Tourette’a – przyczyny i podłoże choroby
  4. Jak diagnozuje się zespół Tourette’a? Zalecane badania diagnostyczne
  5. Zespół Tourette’a – leczenie, terapia i dalsze postępowanie po diagnozie
  6. Zespół Tourette’a – długość życia i wpływ choroby na zdrowie ogólne
  7. FAQ. Zespół Tourette’a – często zadawane pytania

Zespół Tourette’a – co to jest i na czym polega choroba?

Zespół Tourette’a (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem F95.2) to przewlekłe zaburzenie neurologiczne charakteryzujące się obecnością tików motorycznych i wokalnych, które występują wielokrotnie i utrzymują się przez ponad rok. Tiki motoryczne to mimowolne ruchy, np. mruganie, grymasy twarzy czy potrząsanie głową. Tiki wokalne obejmują dźwięki, mruczenie, a czasem wypowiadanie słów lub fraz. Choroba często zaczyna się w dzieciństwie i może utrzymywać się w dorosłym życiu, choć w wielu przypadkach objawy łagodnieją z wiekiem.

Zrozumienie mechanizmu powstawania tików jest kluczowe – wynikają one z nieprawidłowej aktywności w układzie nerwowym, zwłaszcza w obszarach mózgu odpowiedzialnych za kontrolę ruchów i zachowań. Choć objawy są najbardziej zauważalne na zewnątrz, zespół Tourette’a wpływa także na funkcjonowanie emocjonalne i społeczne.

>> Zobacz też: Tiki nerwowe i ich przyczyny. Co mogą oznaczać i jak się ich pozbyć?

Zespół Tourette’a – pierwsze objawy i pełne spektrum symptomów

Pierwsze objawy zwykle pojawiają się między 5. a 10. rokiem życia. Najczęściej są to proste tiki motoryczne, takie jak mruganie, grymaszenie czy potrząsanie ramionami. Z czasem mogą pojawić się tiki złożone, obejmujące ruchy całego ciała lub wypowiadanie słów i dźwięków.

Zespół Tourette’a u dzieci – objawy i codzienne funkcjonowanie

U dzieci zespół Tourette’a objawia się głównie tikami motorycznymi, które mogą utrudniać naukę i zabawę. Dodatkowo często występują objawy towarzyszące, takie jak:

Codzienne funkcjonowanie dziecka można poprawić dzięki terapii behawioralnej, wsparciu szkoły i odpowiednim strategiom radzenia sobie z tikami.

Zespół Tourette’a u dorosłych – objawy utrzymujące się lub nierozpoznane w dzieciństwie

U dorosłych tiki mogą się zmniejszać, ale czasem utrzymują się lub nie były wcześniej diagnozowane. Objawy obejmują zarówno proste, jak i złożone tiki, a także stres i trudności w relacjach społecznych. Dorosłym zaleca się kontynuację terapii i wsparcia psychologicznego, aby zmniejszyć wpływ choroby na życie zawodowe i prywatne.

Zespół Tourette’a – przyczyny i podłoże choroby

Przyczyny zespołu Tourette’a nie są w pełni poznane, ale wiadomo, że choroba ma złożone podłoże neurologiczne. Zaburzenia w funkcjonowaniu neurotransmiterów, takich jak dopamina, prowadzą do mimowolnych tików.

Czy zespół Tourette’a jest dziedziczny i czy ma podłoże genetyczne?

Badania wskazują na silne podłoże genetyczne – choroba często występuje u członków rodziny. Nie oznacza to jednak, że każdy potomek osoby chorej zachoruje, ponieważ wpływ mają także czynniki środowiskowe i epigenetyczne.

Jak diagnozuje się zespół Tourette’a? Zalecane badania diagnostyczne

Diagnostyka zespołu Tourette’a opiera się głównie na obserwacji tików i wywiadzie lekarskim. Lekarz neurolog lub psychiatra dziecięcy ocenia:

  • typ i częstotliwość tików,
  • wiek pojawienia się pierwszych objawów,
  • wpływ tików na codzienne życie.

Dodatkowo wykonuje się badania wykluczające inne schorzenia neurologiczne, np. EEG czy badania obrazowe mózgu, w zależności od potrzeb.

Zespół Tourette’a – leczenie, terapia i dalsze postępowanie po diagnozie

Leczenie jest indywidualne i zależy od nasilenia objawów. Może obejmować:

  • farmakoterapię – leki zmniejszające nasilenie tików,
  • terapię behawioralną – techniki kontroli tików,
  • wsparcie psychologiczne – redukcja stresu i poprawa funkcjonowania społecznego.

Zespół Tourette’a – dieta i styl życia

Choć nie istnieje specyficzna dieta dla osób z zespołem Tourette’a, zdrowy styl życia może łagodzić nasilenie objawów. Ważne są:

  • regularny sen,
  • aktywność fizyczna,
  • unikanie nadmiernego stresu, kofeiny i substancji pobudzających.

Czy zespół Tourette’a jest uleczalny? Rokowania i kontrola objawów

Choroba nie jest całkowicie uleczalna, ale objawy można skutecznie kontrolować. Wiele osób doświadcza zmniejszenia tików w wieku dorosłym i prowadzi normalne życie zawodowe i społeczne.

Zespół Tourette’a – długość życia i wpływ choroby na zdrowie ogólne

Zespół Tourette’a nie skraca długości życia ani nie prowadzi do poważnych powikłań somatycznych. Największe wyzwania to codzienne funkcjonowanie, stres i współistniejące zaburzenia, np. ADHD czy lęk.

FAQ. Zespół Tourette’a – często zadawane pytania

Czy zespół Tourette’a wpływa na długość życia?

Nie, choroba nie skraca życia ani nie powoduje poważnych powikłań zdrowotnych.

Jakie są pierwsze objawy zespołu Tourette’a?

Najczęściej są to proste tiki motoryczne, np. mruganie, grymas twarzy czy potrząsanie głową.

Czy zespół Tourette’a jest chorobą dziedziczną?

Tak, ma silne podłoże genetyczne, choć nie każdy potomek chorego zachoruje.

Czy zespół Tourette’a jest uleczalny?

Nie, choroba nie jest w pełni uleczalna, ale objawy można skutecznie kontrolować.

Czy dzieci z zespołem Tourette’a mogą normalnie funkcjonować?

Tak, przy wsparciu terapii i odpowiednich strategiach radzenia sobie z tikami dzieci mogą prowadzić aktywne życie szkolne i społeczne.

Kiedy zgłosić się na diagnostykę zespołu Tourette’a?

W przypadku pojawienia się mimowolnych, powtarzających się tików trwających ponad rok, zwłaszcza jeśli wpływają na codzienne życie.

Bibliografia

  1. Müller-Vahl KR, et al. European clinical guidelines for Tourette syndrome and other tic disorders: summary statement. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2022
  2. Johnson KA, et al. Tourette syndrome: clinical features, pathophysiology, and treatment. Lancet Neurol. 2023
Page 16 of 195
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195
1...151617...195Strona 16 z 195

Zadbaj z nami o zdrowie - zapisz się na newsletter!

Otrzymuj praktyczne informacje na temat profilaktyki i badań laboratoryjnych, dzięki którym poszerzysz swoją wiedzę na temat świadomej troski o zdrowie. Zapisz się na newsletter i odbierz -20% zniżki na kolejny zakup w e-sklepie.

O nas

Firma ALAB laboratoria to ogólnopolska sieć najnowocześniejszych laboratoriów diagnostycznych w Polsce oferująca najszerszą ofertę ponad 3 500 badań diagnostycznych.

Nasz adres

ul. Stępińska 22/30, 00-739 Warszawa (22) 349 60 12 info@alab.com.pl © ALAB laboratoria Sp. z o.o.