Witamina B1 (tiamina)

Witamina B1 (tiamina) - więcej informacji o badaniu

Witamina B1 jest istotna dla prawidłowego metabolizmu węglowodanów, produkcji energii w komórkach oraz właściwego funkcjonowania układu nerwowego (w tym mózgu), sercowo-naczyniowego i mięśniowego.

Źródłem witaminy B1 w organizmie człowieka jest dieta, ale niewielki ilości mogą być także syntetyzowane przez bakterie przewodu pokarmowego. Witamina B1 nie odkłada się w organizmie, a jej brak objawia się już po 3 tygodniach niedoborowej diety.

Objawy niedoboru witaminy B1 to zmęczenie, drażliwość, osłabienie, pogorszenie nastroju i koncentracji.

Na niedobór witaminy B1 są szczególnie narażone:

• osoby preferujące dietę wysokowęglowodanową,
• weganie - w produktach roślinnych zawartość witaminy B1 jest niższa niż w mięsie,
• kobiety w ciąży,
• osoby w podeszłym wieku,
• osoby palące papierosy,
• osoby nadużywające alkoholu,
• pacjenci z cukrzycą, chorobami nowotworowymi, po zabiegach chirurgicznych,
• pacjenci leczeni antybiotykami i sulfonamidami, oraz przyjmujący leki zobojętniające kwas żołądkowy ,
• pacjenci z zaburzeniami wchłaniania (celiakia, stany zapalne jelit, osoby po operacjach bariatrycznych).

Badanie poziomu witaminy B1 wykonywane jest z pełnej krwi (osocza i erytrocytów) metodą HPLC. Jest to istotne, ponieważ ponad 80-90% całkowitej ilości witaminy B1 we krwi znajduje się wewnątrz krwinek czerwonych (erytrocytów), dlatego jej oznaczenie tylko w surowicy byłoby niepełne. Dodatkowo poziom tiaminy w osoczu rośnie po zjedzeniu posiłku bogatego w tę witaminę lub po przyjęciu tabletki. Badanie krwi pełnej (oceniające stężenie wewnątrzkomórkowe) pokazuje zapasy witaminy B1 w organizmie, nie zależy od zawartości tiaminy w ostatnim zjedzonym posiłku.

Metoda HPLC to zaawansowana technika laboratoryjna, o wysokiej czułości, co jest ważne w przypadku substancji występujących we krwi w niskich stężeniach, takich jak witamina B1. Detektory stosowane w HPLC pozwalają na wiarygodne oznaczanie stężeń nawet w stanach głębokiego niedoboru tiaminy.

Witamina B1 (tiamina) - kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie jest zlecane, gdy u pacjenta występują:

• objawy ogólne - przewlekłe i silne zmęczenie, brak apetytu, drażliwość zaburzenia pamięci i koncentracji, zwłaszcza jeśli dotychczasowe badania nie wyjaśniły ich przyczyny;
• zaburzenia neurologiczne - niewyjaśnione mrowienie, drętwienie kończyn (polineuropatia), skurcze i osłabienie siły mięśniowej;
• problemy z układem pokarmowym - zespoły złego wchłaniania, choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia lub stan po operacjach bariatrycznych (zmniejszenia żołądka)
• przewlekłe nadużywanie alkoholu - alkohol drastycznie zaburza wchłanianie i magazynowanie tiaminy, co grozi m.in. niebezpieczną encefalopatią Wernickego.

Witamina B1 (tiamina) - normy i interpretacja wyników

Wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium i zastosowanej metody analizy. W Laboratorium Centralnym ALAB wartości referencyjne wynoszą 3,1 - 60,7 µg/l.

Przyczyny wyniku poniżej normy (niedobór/hipowitaminoza)

Niedobór tiaminy rozwija się stosunkowo szybko (w ciągu 2-3 tygodni), ponieważ organizm ma bardzo ograniczone zdolności jej magazynowania. Do głównych przyczyn należą:

• zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym - występują w przebiegu chorób zapalnych jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), celiakii oraz po operacjach bariatrycznych (resekcji żołądka);
• niewystarczająca podaż w diecie - wynika z niedożywienia, długotrwałego stosowania żywienia pozajelitowego pozbawionego witamin lub restrykcyjnych diet eliminacyjnych;
• zwiększone zapotrzebowanie organizmu - stany fizjologiczne, takie jak ciąża, okres laktacji, intensywny, długotrwały wysiłek fizyczny lub stres;
• zwiększona eliminacja przez nerki - dotyczy to głównie osób z niekontrolowaną cukrzycą (wielomocz wypłukuje witaminę) oraz pacjentów przyjmujących długotrwale leki moczopędne (diuretyki pętlowe, np. furosemid) w terapii niewydolności serca.

Przyczyny wyniku powyżej normy (nadmiar/hiperwitaminoza)

Wysoki poziom witaminy B1 we krwi jest zjawiskiem rzadkim, ponieważ tiamina jest rozpuszczalna w wodzie i jej nadmiar jest na bieżąco usuwany przez nerki wraz z moczem.

Przyczynami mogą być:

• nadmierna suplementacja - przyjmowanie bardzo wysokich dawek (megadawek) suplementów diety lub preparatów wielowitaminowych (B-complex);
• niedawne podanie domięśniowe lub dożylne - wynik będzie podwyższony, jeśli krew pobrano w krótkim odstępie czasu po podaniu leczniczych dawek witaminy B1 w zastrzykach lub wlewach.

Witamina B1 (tiamina) - przygotowanie do badania

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania, zaleca się pobranie rano i na czczo - po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku.

Nie jest konieczne odstawianie doustnych preparatów witaminy B1, ponieważ wpływają one na wynik badania w bardzo ograniczonym stopniu. Natomiast w przypadku przyjmowania iniekcji z witaminy B1 należy odczekać minimum 7-14 dni od zakończenia leczenia.

Co może wpłynąć na wynik badania?

U pacjentów przyjmujących dożylne wlewy wysokich dawek witaminy C oznaczenie witaminy B1 jest niemiarodajne i wykazuje fałszywie wysokie wyniki. Dlatego od momentu zakończenia dożylnych wlewów z witaminy C (kwasu askorbinowego) do pobrania krwi na badanie poziomu witaminy B1 należy odczekać minimum 48 godzin (pełne 2 doby). Rekomendowanym i najbezpieczniejszym odstępem, całkowicie eliminującym ryzyko błędu laboratoryjnego, są jednak 3 do 5 dni. Nie rekomenduje się również przyjmowania wysokich dawek witaminy C w dniu poprzedzającym badanie oraz w dniu samego badanie.