Ból po lewej stronie brzucha, wzdęcia i zaburzenia wypróżnień mogą wskazywać na chorobę uchyłkową esicy, jedno z najczęstszych schorzeń jelita grubego u osób po 60. roku życia. W niektórych przypadkach uchyłki mogą prowadzić do poważnych powikłań: zapalenia, ropnia śródbrzusznego lub perforacji jelita. Sprawdź, jak rozpoznać uchyłki esicy, jak je leczyć i jaką dietę stosować, aby uniknąć zaostrzeń choroby.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Uchyłki esicy to najczęściej uchyłki rzekome: niewielkie uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej przez osłabioną mięśniówkę jelita, zwykle w miejscach przebiegu naczyń krwionośnych, >> Do czynników ryzyka ich rozwoju należą dieta uboga w błonnik, zaparcia, siedzący tryb życia, otyłość, niektóre leki, >> Choroba uchyłkowa esicy to objawowa postać uchyłków, która może prowadzić do powikłań, m.in. stanu zapalnego z gorączką i nasilonym bólem brzucha, >> Diagnostyka obejmuje wywiad, badanie fizykalne, obrazowe i laboratoryjne, >> Leczenie zależy od objawów. Obejmuje leki rozkurczowe, dietę bogatoresztkową oraz modyfikację stylu życia.
Esica, czyli okrężnica esowata to końcowy odcinek okrężnicy (jelita grubego). Znajduje się pomiędzy okrężnicą zstępującą a odbytnicą i anatomicznie leży w lewej dolnej części jamy brzusznej. Swoją nazwę zawdzięcza charakterystycznemu kształtowi litery „S”.
W praktyce klinicznej esica jest najczęstszym miejscem występowania uchyłków (w klasyfikacji ICD-10 oznaczonych kodem K57.3).
Esica uczestniczy w kluczowych procesach związanych z formowaniem i transportem treści jelitowej:
magazynuje treść jelitową przed jej przejściem do odbytnicy,
zagęszcza kał, poprzez końcowe wchłanianie wody i elektrolitów,
reguluje motorykę jelita grubego, uczestnicząc w kontroli wypróżnień,
reaguje skurczami mięśni gładkich, które odpowiadają za przesuwanie stolca dalej.
Dzięki swojemu anatomicznemu ukształtowaniu: wąskiemu światłu i dużej ruchomości, esica jest szczególnie podatna na wzrost ciśnienia wewnątrzjelitowego. To właśnie te warunki anatomiczne sprzyjają powstawaniu uchyłków w jej obrębie.
Uchyłek esicy: przyczyny rozwoju
Uchyłki esicy to tzw. uchyłki rzekome – uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej przez osłabioną warstwę mięśniową ściany jelita. W odróżnieniu od uchyłków prawdziwych nie obejmują wszystkich warstw ściany jelitowej.
Do ich powstawania dochodzi, gdy zaburzeniu ulega równowaga między ciśnieniem wewnątrzjelitowym a wytrzymałością ściany jelita. Z wiekiem struktury mięśniowe i tkanka łączna słabną, a przewlekle podwyższone ciśnienie sprzyja wypychaniu śluzówki, szczególnie w miejscach, gdzie przez ścianę jelita przechodzą naczynia krwionośne. Są to naturalne punkty zmniejszonego oporu.
Jak często występują uchyłki esicy?
Uchyłki esicy należą do najczęstszych zmian strukturalnych jelita grubego, szczególnie w populacjach krajów rozwiniętych. Szacuje się, że po 60. roku życia występują u ponad połowy populacji, a po 80. roku życia nawet u 70% osób.
Uchyłek esicy: czynniki ryzyka
Powstawaniu uchyłków sprzyjają:
dieta uboga w błonnik, prowadząca do zmniejszenia objętości stolca i zaparć,
siedzący tryb życia, brak regularnej aktywności fizycznej,
procesy starzenia się i zmiany w tkance łącznej, prowadzące do spadku elastyczności ściany jelita,
czynniki genetyczne (np. zaburzenia syntezy kolagenu).
Obecność kilku z tych czynników jednocześnie znacząco zwiększa ryzyko rozwoju uchyłków.
Objawy uchyłków esicy
U większości osób uchyłki esicy przebiegają bezobjawowo i są wykrywane przypadkowo podczas kolonoskopii lub badań obrazowych wykonywanych z innych wskazań. Taki stan określa się jako uchyłkowatość bezobjawową.
Gdy uchyłki zaczynają dawać dolegliwości, mówimy o objawowej chorobie uchyłkowej. Do jej objawów należą:
Ostre zapalenie uchyłku esicy to najczęstsze powikłanie choroby uchyłkowej, wymagające szybkiej diagnostyki i różnicowania z innymi przyczynami ostrego bólu brzucha. Jego symptomy to:
ból brzucha (najczęściej stały, zlokalizowany w lewym dolnym kwadrancie),
gorączka, dreszcze,
tkliwość powłok brzusznych, niekiedy bolesny opór w badaniu palpacyjnym,
Stopień nasilenia objawów zależy od rozległości stanu zapalnego oraz obecności ewentualnych powikłań (np. ropnia, perforacji lub przetoki).
Rozpoznanie uchyłków esicy: jak przebiega diagnostyka dolegliwości?
Podstawą diagnostyki uchyłków esicy jest wywiad, badaniefizykalne oraz badania dodatkowe. Badania obrazowe pozwalają potwierdzić obecność uchyłków, ocenić ich lokalizację oraz wykluczyć inne zmiany w obrębie jamy brzusznej:
Kolonoskopia: podstawowe badanie w diagnostyce uchyłkowatości, zalecane po 50. roku życia także w ramach profilaktyki raka jelita grubego. Jest przeciwskazana w ostrej fazie zapalenia uchyłków, ale zalecana w badaniu kontrolnym po ustąpieniu objawów zapalenia.
Tomografia komputerowa (TK) jamy brzusznej i miednicy: najważniejsze badanie w przypadku podejrzenia zapalenia uchyłków.
USG jamy brzusznej: pomocne jako badanie wstępne, oceniające struktury jamy brzusznej, zwłaszcza w warunkach ambulatoryjnych. Jego skuteczność w wykrywaniu uchyłków jest jednak ograniczona.
W celu oceny ogólnego stanu pacjenta i wykluczenia innych przyczyn dolegliwości wykonuje się także następujące badania laboratoryjne.:
Uchyłki bezobjawowe nie wymagają leczenia. Wystarczy obserwacja i kontrola czynników ryzyka. W postaci objawowej, ale niepowikłanej, stosuje się leczenie zachowawcze, obejmujące:
ograniczenie stosowania leków obciążających jelita (np. NLPZ, opioidów)
Równie ważnym elementem profilaktyki i leczenia jest codzienna dieta.
Co jeść przy uchyłkach esicy, a czego unikać?
U pacjentów z uchyłkami esicy zaleca się dietę bogatoresztkową, czyli bogatą w błonnik pokarmowy. Taki sposób żywienia poprawia pasaż jelitowy, zwiększa objętość stolca i zmniejsza ryzyko zaparć. W codziennym jadłospisie powinny znaleźć się:
warzywa,szczególnie surowe lub gotowane na parze: marchew, buraki, cukinia, brokuły, kalafior, dynia, szpinak, jarmuż, pomidory, ogórki (ze skórką),
rośliny strączkowe (jeśli dobrze tolerowane): soczewica, ciecierzyca, fasola biała i czerwona, groch, bób, soja.
Zaleca się również picie co najmniej 1,5-2 litrów wody dziennie, co pomaga zapobiegać zaleganiu treści jelitowej. Należy unikać produktów wysokoprzetworzonych, bogatych w tłuszcze nasycone, ubogoresztkowych, a także ograniczyć alkohol i czerwone mięso.
Uchyłek esicy – najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące uchyłku esicy.
Czy uchyłki w esicy są groźne?
Uchyłki esicy zazwyczaj nie stanowią zagrożenia i pozostają bezobjawowe. Groźne mogą stać się w przypadku zapalenia lub powikłań.
Czego nie wolno jeść przy uchyłkach esicy?
Należy unikać produktów przetworzonych, tłustych, ubogoresztkowych oraz nadmiaru czerwonego mięsa i alkoholu.
Jak leczy się uchyłki esicy?
Uchyłki bezobjawowe nie wymagają leczenia. W postaci objawowej stosuje się leczenie zachowawcze (dieta, leki rozkurczowe).
Uchyłek esicy: podsumowanie
Esica to odcinek jelita grubego, w którym najczęściej rozwijają się uchyłki, zwłaszcza po 60. roku życia. Zwykle pozostają bezobjawowe, ale u części pacjentów prowadzą do choroby uchyłkowej z bólem, wzdęciami i zaburzeniami wypróżnień. W przypadku powikłań konieczne jest leczenie i hospitalizacja. Jeśli masz nawracające bóle brzucha, wzdęcia lub zmiany rytmu wypróżnień, skonsultuj się z lekarzem i rozważ wykonanie badań. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć powikłań.
Bibliografia
Almerie M.Q., Simpson J. Diagnosing and treating diverticular disease. The Practitioner, 2015; 259 (1785): 29–33.
Bartnik W., Kudłacz P. Uchyłki jelita grubego. Medycyna Praktyczna. Gastrologia: Choroby jelita grubego.
Bartnik W., Kudłacz P. Rozpoznawanie i leczenie choroby uchyłkowej okrężnicy. Medycyna Praktyczna. Medycyna Rodzinna: Wytyczne.
Janczak D. Uchyłki. Chirurgia po Dyplomie, 2018; 01.
Strate L., Weiser M. (red.), Chen W. (red.). Colonic diverticulosis and diverticular disease: Epidemiology, risk factors, and pathogenesis. UpToDate.
Choroby układu sercowo‑naczyniowego wciąż pozostają najczęstszą przyczyną zgonów. Dlatego diagnostyka kardiologiczna ma istotne znaczenie zarówno w profilaktyce, jak i we wczesnym wykrywaniu zaburzeń. Dostępny jest szeroki zakres testów – od prostych i szybkich metod oceniających pracę mięśnia sercowego, po zaawansowane procedury obrazowe i laboratoryjne. Dowiedz się, jakie są badania serca oraz kto i kiedy powinien je wykonywać.
Z tego artykułu dowiesz się, że:
Badania serca odgrywają bardzo ważną rolę w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu chorób układu krążenia.
Podstawowe badania kardiologiczne obejmują EKG spoczynkowe, EKG wysiłkowe, echokardiografię oraz badania holterowskie.
Badania laboratoryjne z krwi stosowane w diagnostyce kardiologicznej to m.in. lipidogram, stężenie elektrolitów oraz markery sercowe (np. troponiny sercowe, peptyd natriuretyczny typu B).
Zaawansowane badania serca to m.in. rezonans magnetyczny serca, echokardiografia przezprzełykowa, koronarografia, biopsja endomiokardialna.
Regularne badania serca są szczególnie zalecane osobom z czynnikami ryzyka, chorobami przewlekłymi lub obciążonym wywiadem rodzinnym, a decyzję o zakresie i częstotliwości badań podejmuje lekarz.
Decyzja o rozpoczęciu diagnostyki kardiologicznej najczęściej zapada, gdy pojawiają się niepokojące objawy lub w ramach profilaktyki u osób z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Objawy, które są wskazaniem do konsultacji lekarskiej i wykonania badań kardiologicznych to m.in.:
Regularne badania serca są niezbędne po przebytym incydencie sercowo-naczyniowym (np. zawale mięśnia sercowego), a także powinny być stałym elementem opieki nad osobami z już zdiagnozowanymi chorobami układu krążenia (np. chorobą wieńcową, niewydolnością serca, zaburzeniami rytmu).
Podstawowe badania serca (badania kardiologiczne pierwszego wyboru)
W podstawowej diagnostyce kardiologicznej szczególne znaczenie mają nieinwazyjne badania serca, które pozwalają ocenić rytm serca, jego budowę, wydolność oraz funkcjonowanie układu krążenia. Zalicza się do nich:
Elektrokardiogram (EKG) spoczynkowy – rejestruje elektryczną czynność serca za pomocą elektrod umieszczonych na skórze klatki piersiowej i kończynach, wynik przedstawiany jest w postaci krzywej EKG.
Echokardiografia (USG serca) – badanie ultrasonograficzne, które w czasie rzeczywistym ukazuje struktury serca, jego kurczliwość, ruchomość zastawek oraz przepływy krwi.
Holter EKG – badanie pozwalające monitorować rytm serca zwykle przez 24 godziny, co pozwala wychwycić nieprawidłowości trudne do zarejestrowania w EKG spoczynkowym.
Holter ciśnieniowy – badanie pozwalające monitorować ciśnienie tętnicze krwi przez 24 godziny (automatyczne pomiary dokonywane są np. co 15 minut w dzień i co 30 minut w nocy).
Próba wysiłkowa – badanie monitorujące pracę serca i ciśnienie tętnicze podczas stopniowo zwiększanego wysiłku fizycznego (na bieżni ruchomej lub rowerze stacjonarnym).
Badania serca obejmują również testy laboratoryjne, które pozwalają ocenić stężenie markerów świadczących o uszkodzeniu mięśnia sercowego. Markery sercowe są przydatne w diagnostyce ostrych zespołów wieńcowych i niewydolności serca.
Podstawowymi markerami uszkodzenia mięśnia sercowego są troponiny sercowe cTnI i cTnT.
W kardiologii istotne jest także oznaczanie stężeń peptydów natriuretycznych typu B, takich jak BNP lub NT-proBNP. Są one uwalniane przez komórki mięśnia sercowego w odpowiedzi na przeciążenie objętościowe, co czyni je użytecznymi w diagnostyce i monitorowaniu niewydolności serca.
Zaawansowane i specjalistyczne badania kardiologiczne
Gdy podstawowe badania serca nie dają rozstrzygającej odpowiedzi lub wymagana jest bardziej szczegółowa ocena, kardiolog może zlecić wykonanie zaawansowanych testów. Należą do nich m.in.:
Echokardiografia przezprzełykowa – polega na wprowadzeniu sondy ultradźwiękowej do przełyku, co pozwala uzyskać bardzo dokładne obrazy struktur serca.
Rezonans magnetyczny serca – badanie wykorzystujące silne pole magnetyczne oraz fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów mięśnia sercowego, bez użycia promieniowania jonizującego.
Koronarografia – inwazyjne badanie polegające na podaniu kontrastu do tętnic wieńcowych i ocenie ich drożności pod kontrolą promieniowania RTG. Pozwala nie tylko zdiagnozować zwężenia, ale też wykonać jednocześnie angioplastykę lub założyć stent.
Scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego – badanie medycyny nuklearnej oceniające ukrwienie mięśnia sercowego zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku.
Biopsja endomiokardialna – inwazyjna procedura polegająca na pobraniu niewielkiego fragmentu mięśnia sercowego do analizy histopatologicznej.
Jak wygląda przygotowanie do badań kardiologicznych?
Przygotowanie do badań serca zależy od ich rodzaju:
W przypadku EKG spoczynkowego, holtera czy USG serca najczęściej nie jest wymagane specjalne przygotowanie. Pacjent może normalnie jeść, pić i przyjmować leki – chyba że lekarz zaleci inaczej. Dla komfortu warto założyć wygodne, łatwe do odsłonięcia klatki piersiowej ubranie.
W przypadku próby wysiłkowej wskazane jest unikanie wysiłku fizycznego, kawy, herbaty, napojów energetycznych na minimum 6 godzin przed badaniem, zjedzenie ostatniego posiłku maksymalnie 3 godziny przed badaniem, odstawienie niektórych leków (w porozumieniu z lekarzem) oraz zabranie ze sobą wygodnego ubrania i obuwia sportowego.
W przypadku badań inwazyjnych lub obrazowych z podaniem kontrastu zwykle konieczne jest wcześniejsze wykonanie badań laboratoryjnych, odstawienie niektórych leków (w porozumieniu z lekarzem), a także wstrzymanie się od spożywania posiłku przez określony czas.
Niektóre badania laboratoryjne w diagnostyce kardiologicznej wymagają pozostania na czczo.
Regularne badania kardiologiczne są obowiązkowe dla pacjentów z już zdiagnozowaną chorobą układu krążenia.
Badania serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące metod badania serca.
Jakie badanie wykonuje się, aby sprawdzić, czy serce jest zdrowe?
Pierwszym badaniem jest zwykle EKG spoczynkowe, a dalsza diagnostyka zależy od objawów i czynników ryzyka. Lekarz może zlecić m.in. badania laboratoryjne z krwi, próbę wysiłkową, holter EKG lub ciśnieniowy, tomografię komputerową.
Czy badanie krwi pokaże problemy z sercem?
Badania krwi mogą wskazywać problemy z sercem. Konieczna jest ich interpretacja w korelacji z objawami klinicznymi i wynikami innych badań kardiologicznych.
Jakie badanie wykryje wady serca?
Podstawowym badaniem diagnostycznym w przypadku podejrzenia wad serca jest echokardiografia. Lekarz może rozszerzyć diagnostykę o bardziej zaawansowane badania obrazowe (np. rezonans magnetyczny) lub badania inwazyjne.
Czy stan zapalny serca jest widoczny w badaniach krwi?
Stan zapalny mięśnia sercowego może wiązać się ze wzrostem markerów stanu zapalnego (takich jak CRP) oraz podwyższonych wartości troponiny. Rozpoznanie stawia się na podstawie objawów klinicznych oraz wyników badań laboratoryjnych i obrazowych.
M. Wraga i in., Markery niedokrwienia i martwicy mięśnia sercowego – stan obecny i perspektywy na przyszłość, Kardiologia po Dyplomie, 2010, t. 9, nr 10, s. 55–73
Badania laboratoryjne są istotnym elementem profilaktyki zdrowotnej u dzieci i pozwalają na wczesne wykrywanie wielu chorób. Regularna diagnostyka umożliwia monitorowanie prawidłowego rozwoju dziecka oraz szybkie reagowanie w przypadku nieprawidłowości. U dzieci każde badanie powinno być jednak przemyślane i celowe – jak zatem poszukać „złotego środka”? Właśnie wokół tego ważnego pytania będziemy wspólnie „kręcić się” w poniższym artykule.
Jakie badania profilaktyczne powinno się wykonywać u dzieci w zależności od wieku?
Profilaktyczne badania u dzieci obejmują zestaw badań dostosowanych do wieku oraz etapu rozwoju. Ich celem jest wczesne wykrycie chorób metabolicznych, hematologicznych, zakaźnych oraz zaburzeń rozwojowych:
noworodek – badania przesiewowe z krwi włośniczkowej w kierunku wrodzonych chorób metabolicznych, endokrynologicznych i genetycznych; bilirubina przy podejrzeniu żółtaczki patologicznej,
niemowlę (1-12 miesięcy) – morfologia krwi (szczególnie w kierunku niedokrwistości z niedoboru żelaza) u dzieci z grup ryzyka,
małe dziecko (1-3 lata) – rutynowo u zdrowych dzieci brak wskazań, jednak można dokonać oceny gospodarki żelazowej (morfologia, ferrytyna, CRP – ocena gospodarki żelazowej),
dziecko w wieku przedszkolnym (4-6 lat) – rutynowo u zdrowych dzieci brak wskazań, jednak można dokonać oceny gospodarki żelazowej (morfologia, ferrytyna, CRP – ocena gospodarki żelazowej),
dziecko w wieku szkolnym (7-12 lat) – u dzieci z nadwagą lub otyłością (niestety, coraz częstsze w naszej populacji) glukoza na czczo i lipidogram, badanie ogólne moczu,
nastolatek (13-18 lat) – można dokonać oceny gospodarki żelazowej (szczególnie u miesiączkujących dziewcząt), przy nadwadze lub otyłości glukoza na czczo i lipidogram, badanie ogólne moczu.
Warto wiedzieć: Szczegółowe wskazania do badań, zwłaszcza przy obecności objawów, ustala pediatra – pozwoli to uniknąć dodatkowych kosztów i sprawi, że dane oznaczenia laboratoryjne będą ukierunkowane na wyjaśnienie konkretnych problemów.
Morfologia u dziecka – kiedy należy ją wykonywać i jakie choroby może wykryć?
Morfologia krwi obwodowej jest jednym z podstawowych badań diagnostycznych u dzieci. Pozwala ocenić liczbę oraz jakość krwinek czerwonych, białych i płytek krwi, a także stężenie hemoglobiny. Badanie to wykonuje się zarówno w diagnostyce objawowej, jak i profilaktycznie.
U dzieci wyniki morfologii należy zawsze interpretować w odniesieniu do norm odpowiednich dla wieku, ponieważ wartości referencyjne różnią się od tych stosowanych u dorosłych. Dotyczy to zarówno stężeń hemoglobiny, jak i liczby i proporcji krwinek białych.
Rodzicu, pamiętaj: Powyższy fakt jest niezwykle ważny. Bardzo często literki “H” (jak high) oraz “L” (jak low) przy wyniku Twojego dziecka odnosi się do norm u dorosłych. Z interpretacją udaj się do specjalisty pediatrii.
Badanie moczu u dziecka – kiedy zrobić i jakie choroby wykrywa?
Badanie ogólne moczu jest nieinwazyjnym i bardzo przydatnym narzędziem diagnostycznym w pediatrii. Wykonuje się je głównie przypadku wystąpienia objawów takich jak gorączka, ból brzucha, pieczenie przy oddawaniu moczu czy zmiana jego koloru.
Badanie kału na pasożyty u dziecka – jak często należy je robić?
Badanie kału w kierunku pasożytów nie jest rutynowym badaniem przesiewowym u wszystkich dzieci. Zwykle wykonuje się je w przypadku wystąpienia objawów takich jak przewlekłe bóle brzucha, biegunki, utrata masy ciała, świąd okolicy odbytu lub podejrzenie kontaktu z osobami zakażonymi.
Częstotliwość badania zależy od objawów klinicznych oraz zaleceń lekarza. W diagnostyce parazytologicznej często konieczne jest pobranie kilku próbek kału w odstępach czasowych, aby zwiększyć czułość badania (optymalnie 3 różnych próbek).
To ważne: Na rynku dostępnych jest wiele ośrodków oznaczających rzekome zakażenia pasożytnicze, np. „biorezonans” – nie ma to żadnej wartości diagnostycznej. Wybieraj laboratoria bazujące na wiedzy medycznej.
Kiedy powinno się wykonać pierwsze badania kontrolne krwi u noworodka?
Pierwsze badania krwi u noworodka wykonywane są zazwyczaj w pierwszych dobach życia i mają charakter przesiewowy. Polegają na pobraniu niewielkiej ilości krwi z pięty, co umożliwia wykrycie wrodzonych chorób metabolicznych, hormonalnych oraz genetycznych.
Dodatkowe badania krwi mogą być wykonywane w przypadku wcześniactwa, niskiej masy urodzeniowej, objawów klinicznych lub chorób matki.
Grupa krwi u dziecka – kiedy zbadać, aby wynik był wiarygodny?
Grupę krwi u dziecka można oznaczyć już w okresie noworodkowym, szczególnie jeśli istnieje ryzyko konfliktu serologicznego lub konieczność interwencji medycznej. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza przy wątpliwościach diagnostycznych, badanie grupy krwi może zostać powtórzone w późniejszym wieku (po 6. miesiącu życia), aby jednoznacznie potwierdzić wynik.
Grupa krwi jest cechą genetyczną i nie ulega zmianie w ciągu życia. Jednak u noworodków mogą wystąpić przejściowe trudności interpretacyjne wynikające z obecności przeciwciał matczynych i niedojrzałości układu AB0 oraz innych antygenów, co w rzadkich przypadkach wymaga powtórzenia badania.
Podsumowanie
Badania diagnostyczne u dzieci odgrywają ważną rolę w monitorowaniu zdrowia oraz wczesnym wykrywaniu chorób. Każdy wynik powinien być interpretowany przez lekarza, z uwzględnieniem wieku i stanu klinicznego dziecka.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jaka jest bezpieczna objętość krwi pobranej jednorazowo u dziecka? Ile mililitrów można pobrać najwięcej?
Bezpieczna jednorazowa objętość pobranej krwi zależy od masy ciała dziecka i zwykle nie przekracza 1-3 ml/ kg masy ciała. Przestrzeganie tych wartości minimalizuje ryzyko niedokrwistości.
Ile czasu powinno upłynąć między jednym a drugim pobraniem krwi, aby organizm dziecka zdążył się zregenerować?
W większości przypadków zaleca się zachowanie kilkudniowej lub kilkutygodniowej przerwy między kolejnymi pobraniami krwi, w zależności od ilości pobranej krwi i stanu zdrowia dziecka.
Czy dziecko powinno być na czczo do badań?
Nie wszystkie badania wymagają bycia na czczo. W przypadku oznaczeń takich jak glukoza czy lipidogram zaleca się, aby dziecko było na czczo przez 8-12 godzin. O konieczności przygotowania do badania zawsze informuje lekarz lub personel medyczny.
Źródła
Weber P, Jenni O. Screening in child health: studies of the efficacy and relevance of preventive care practices. Dtsch Arztebl Int. 2012 Jun;109(24):431-5. doi: 10.3238/arztebl.2012.0431. Epub 2012 Jun 15. PMID: 22787505; PMCID: PMC3393854., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393854/ (dostęp 07.01.2026 r.)
Howie SR. Blood sample volumes in child health research: review of safe limits. Bull World Health Organ. 2011 Jan 1;89(1):46-53. doi: 10.2471/BLT.10.080010. Epub 2010 Sep 10. PMID: 21346890; PMCID: PMC3040020., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3040020/ (dostęp 07.01.2026 r.)
Diagnostyka i leczenie niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza u dzieci i młodzieży. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej, Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Radosław Chaber, Ewa Małgorzata Helwich, Ryszard Lauterbach, Agnieszka Mastalerz-Migas, Michał Matysiak, Jarosław Peregud-Pogorzelski, Jan Styczyński, Tomasz Szczepański, Teresa Jackowska, Przegląd Pediatryczny, ISSN 0137-723X
Rządowy program badań przesiewowych noworodków na lata 2019-2026, https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-badan-przesiewowych-noworodkow-w-polsce-na-lata-2019-2026 (dostęp 07.01.2026 r.)
Therrell BL, Padilla CD, Borrajo GJC, Khneisser I, Schielen PCJI, Knight-Madden J, Malherbe HL, Kase M. Current Status of Newborn Bloodspot Screening Worldwide 2024: A Comprehensive Review of Recent Activities (2020-2023). Int J Neonatal Screen. 2024 May 23;10(2):38. doi: 10.3390/ijns10020038. PMID: 38920845; PMCID: PMC11203842., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11203842/ (dostęp 07.01.2026 r.)
Herpangina to ostra choroba zakaźna jamy ustnej i gardła wywoływana przez enterowirusy, najczęściej wirusy Coxsackie. Choć jej nazwa może brzmieć podobnie do anginy, jest to zupełnie inna jednostka chorobowa, przebiegająca z drobnymi owrzodzeniami w tylnej części jamy ustnej, gorączką i bólem gardła. Choroba najczęściej dotyka dzieci w wieku przedszkolnym, ale zachorować mogą również dorośli. Herpangina zwykle przebiega łagodnie, a leczenie ma charakter objawowy. Kluczowe znaczenie odgrywa nawodnienie i łagodzenie dolegliwości bólowych, ponieważ dyskomfort w jamie ustnej może utrudniać dziecku jedzenie i picie.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> herpangina jest zakażeniem wirusowym, najczęściej wywołanym przez wirusy Coxsackie A, >> objawia się nagłą gorączką, bólem gardła i charakterystycznymi pęcherzykami oraz owrzodzeniami na tylnych strukturach jamy ustnej, >> choroba najczęściej dotyczy dzieci poniżej 10. roku życia, zwłaszcza w sezonie letnio-jesiennym, >> diagnostyka zwykle opiera się na obrazie klinicznym, >> leczenie ma charakter objawowy i obejmuje nawodnienie, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, >> powikłania są rzadkie, a rokowanie bardzo dobre – większość chorych zdrowieje w ciągu kilku dni.
Herpangina jest ostrą chorobą wirusową, która powoduje stan zapalny gardła i pojawienie się drobnych pęcherzyków oraz owrzodzeń na błonie śluzowej jamy ustnej. Najczęściej występują na migdałkach podniebiennych, łukach podniebiennych i tylnej ścianie gardła. Zmiany te są niewielkie (ok. 1–3 mm), otoczone czerwoną obwódką i mogą być bardzo bolesne, szczególnie podczas przełykania. W klasycznym obrazie klinicznym owrzodzenia występują w grupie, zwykle symetrycznie.
Herpangina jest spowodowana zakażeniem enterowirusami, czyli wirusami przenoszonymi drogą kropelkową oraz poprzez kontakt bezpośredni (np. po zabawie tymi samymi zabawkami lub kontakcie ze śliną). Choroba bywa mylona z innymi infekcjami jamy ustnej u dzieci, takimi jak afty, angina bakteryjna czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej, ale lokalizacja zmian i nagły początek gorączki ułatwiają jej rozpoznanie kliniczne.
Herpangina a angina
Mimo podobnej nazwy, herpangina nie jest „wirusem anginy” ani jej odmianą. Angina (ostre zapalenie migdałków podniebiennych) to choroba bakteryjna, najczęściej wywołana przez paciorkowce β-hemolizujące (Streptococcus pyogenes), przebiegająca z nalotami ropnymi na migdałkach i silnym bólem gardła.
Herpangina jest zakażeniem wirusowym, bez ropnych nalotów, z drobnymi pęcherzykami/owrzodzeniami na tylnych strukturach jamy ustnej i zwykle towarzyszy jej krótki, łagodny przebieg.
Herpangina występuje na całym świecie, a do zachorowań dochodzi głównie w sezonie letnio-jesiennym (od czerwca do października). Najczęściej chorują małe dzieci poniżej 10. roku życia które nie mają jeszcze pełnej odporności na enterowirusy.
Choroba przenosi się łatwo w skupiskach dzieci, takich jak przedszkola i żłobki. Okres wylęgania wynosi zwykle 3–5 dni. U dorosłych zachorowania są rzadsze i mają łagodniejszy przebieg, choć u osób z obniżoną odpornością mogą być bardziej nasilone.
Przyczyny herpanginy
Herpanginę wywołują wirusy należące do rodziny enterowirusów, głównie Coxsackie A, rzadziej Coxsackie B oraz enterowirusy ECHO. Są to wirusy RNA, które preferencyjnie zakażają błony śluzowe gardła i przewodu pokarmowego.
Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową (kaszel, kichanie) lub poprzez kontakt bezpośredni ze śliną i wydzieliną gardła osoby chorej, a także pośrednio przez powierzchnie, zabawki. Wirus namnaża się w migdałkach i tkance limfatycznej gardła, co tłumaczy miejscowy charakter zmian.
W przeciwieństwie do bakteryjnej anginy, nie ma pojedynczego „ogniska” bakteryjnego a wirus szerzy się wraz z kontaktem międzyludzkim.
Objawy herpanginy
Choroba zaczyna się nagle. Najczęściej pierwszym objawem jest wysoka gorączka nawet do 39–40°C po której pojawia się ból gardła, złe samopoczucie i problemy z połykaniem. Charakterystyczne są drobne pęcherzyki i owrzodzenia w tylnej części jamy ustnej:
tylna ściana gardła,
łuki podniebienne,
migdałki podniebienne,
podniebienie miękkie.
Zmiany są bolesne i mogą utrudniać jedzenie oraz picie, dlatego u dzieci bywa obecna odmowa przyjmowania płynów, drażliwość i ślinotok.
Gorączka zwykle utrzymuje się 2–3 dni, a zmiany w jamie ustnej goją się w ciągu 5–7 dni. Inne możliwe objawy obejmują powiększenie węzłów chłonnych szyi, ból głowy, ból brzucha oraz ogólne osłabienie.
Diagnostyka herpanginy
W większości przypadków diagnostyka ogranicza się do badania przedmiotowego czyli obejrzenia gardła i śluzówek jamy ustnej oraz oceny objawów. Charakterystyczna lokalizacja i wygląd pęcherzyków pozwalają lekarzowi postawić rozpoznanie kliniczne.
Badania dodatkowe (wymazy, PCR) wykonuje się rzadko i dotyczą głównie sytuacji, gdy obraz kliniczny jest nietypowy, a konieczne jest różnicowanie z chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej, opryszczkowym zapaleniem jamy ustnej czy anginą bakteryjną. U dzieci odwodnionych można rozważyć podstawowe badania laboratoryjne w celu oceny gospodarki elektrolitowej.
leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen – zgodnie z wiekiem i masą ciała),
łagodzenie bólu śluzówek (np. chłodne produkty, żele łagodzące dla dzieci),
odpoczynek i izolację od innych dzieci podczas gorączki.
Nie stosuje się antybiotyków ani leków przeciwwirusowych u osób immunokompetentnych – nie wpływają one na przebieg choroby.
Powikłania i rokowanie
U większości chorych herpangina ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu 5–7 dni. Powikłania są rzadkie. Najczęściej dotyczą odwodnienia u małych dzieci oraz rzadko nadkażeń bakteryjnych zmian w jamie ustnej.
Cięższy przebieg może wystąpić u osób z obniżoną odpornością. W bardzo rzadkich przypadkach enterowirusy mogą powodować powikłania neurologiczne, jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenie mózgu, ale są to sytuacje wyjątkowe.
Rokowanie jest bardzo dobre, pełny powrót do zdrowia jest normą, a przebycie choroby pozostawia częściową odporność przeciwko danemu typowi wirusa.
Herpangina jest wirusowym zakażeniem gardła, które najczęściej występuje u dzieci i objawia się nagłą gorączką oraz drobnymi, bolesnymi owrzodzeniami w tylnej części jamy ustnej. Leczenie ogranicza się do łagodzenia objawów nawodnienia, leków przeciwgorączkowych i odpoczynku. Choroba zazwyczaj ustępuje w ciągu 5–7 dni, a powikłania są rzadkie i dotyczą głównie odwodnienia. Jeżeli dziecko ma trudności z piciem, bardzo wysoką gorączkę lub objawy nie ustępują, warto skonsultować się z lekarzem, by ocenić stan nawodnienia i wykluczyć inne przyczyny bólu gardła.
Corsino CB., Ali R., Linklater DR. Herpangina. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507792/
Bóle w okolicy serca są jednym z najbardziej niepokojących objawów, które w większości przypadków skłaniają do szybkiej konsultacji lekarskiej. Ich pojawienie się budzi naturalny lęk przed zawałem mięśnia sercowego lub inną poważną chorobą układu krążenia. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie zawsze mają podłoże kardiologiczne. Mimo to wymagają oceny lekarskiej, a w wielu przypadkach także szczegółowej diagnostyki. Dowiedz się, od czego może boleć serce.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> nie każdy ból w okolicy serca ma przyczynę kardiologiczną. >> do kardiologicznych przyczyn bólu serca należą m.in. dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zaburzenia rytmu serca. >> ból w klatce piersiowej może mieć swoje źródło również w zaburzeniach lękowych, chorobach płuc, schorzeniach układu mięśniowo-szkieletowego, chorobach układu pokarmowego. >> ból w okolicy serca wymaga konsultacji lekarskiej i szczegółowej diagnostyki. W celu ustalenia przyczyny lekarz może zlecić m.in. badania laboratoryjne z krwi, EKG, próbę wysiłkową, badania obrazowe.
Ból odczuwany w okolicy serca (w klasyfikacji ICD-10 należący do kategorii R07, „ból w klatce piersiowej”) może mieć różny charakter i nasilenie. Jest opisywany jako pieczenie, ucisk, rozpieranie, kłucie, palenie czy tępy dyskomfort. Zdarza się, że promieniuje do innych obszarów ciała – m.in. szyi, żuchwy, lewego barku i ręki czy okolicy międzyłopatkowej. Może pojawić się nagle lub narastać stopniowo, występować w spoczynku lub podczas wysiłku fizycznego, a także trwać od kilku minut do kilku godzin, a w niektórych schorzeniach nawet i dłużej. Sposób odczuwania bólu często zależy od jego podłoża.
Należy pamiętać, że źródłem bólu w klatce piersiowej nie zawsze jest mięsień sercowy. Dolegliwości mogą pochodzić również z przełyku, mięśni międzyżebrowych, kręgosłupa lub opłucnej. Ich przyczynę może ustalić tylko lekarz na podstawie przeprowadzonych badań diagnostycznych.
zaburzenia rytmu serca (np. w tachyarytmiach ból może współwystępować z kołataniem serca),
zapalenie mięśnia sercowego,
kardiomiopatie.
Grupa przyczyn pozasercowych jest bardzo obszerna i obejmuje schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego (np. zespoły bólowe kręgosłupa piersiowego, zapalenie chrząstek żebrowych), płuc (np. zatorowość płucna, odma opłucnowa, zapalenie opłucnej), przewodu pokarmowego (np. choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa) oraz zaburzenia emocjonalne (np. zaburzenia lękowe, atak paniki).
Kłujący ból serca a problemy kardiologiczne
Kłujący ból serca może pojawić się w przebiegu m.in.::
Ból najczęściej jest ostry, kłujący i ma zmienne natężenie. Może nasilać się przy głębokim wdechu, podczas kaszlu, przy skrętach tułowia i w pozycji leżącej. W zapaleniu osierdzia ból często nasila się w pozycji leżącej i zmniejsza w pozycji siedzącej z pochyleniem do przodu.
Ból serca przy wdechu
Ból w okolicy serca nasilający się podczas głębokiego wdechu może występować w przebiegu zapalenia osierdzia oraz – rzadziej – zapalenia mięśnia sercowego. Dolegliwości tego typu często mają jednak podłoże pozasercowe. Najczęstszą przyczyną jest podrażnienie lub naciek zapalny opłucnej, odma opłucnowa czy neuralgia międzyżebrowa.
Ból serca po alkoholu
Nadużywanie napojów alkoholowych może skutkować zaburzeniami rytmu serca. Alkohol i jego metabolity działają negatywnie na tkankę sercową, zakłócają działanie układu bodźcoprzewodzącego oraz zwiększają wydzielanie katecholamin. Zaburzeniom rytmu mogą towarzyszyć dyskomfort w klatce piersiowej, niekiedy ból w okolicy serca, kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, zmęczenie, omdlenie.
Ból serca przy kaszlu i przeziębieniu
W przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych czy przeziębienia ból w klatce piersiowej najczęściej wynika z dwóch mechanizmów. Pierwszym jest intensywny, uporczywy kaszel, który prowadzi do przeciążenia i mikrourazów mięśni międzyżebrowych. Natomiast drugim mechanizmem jest podrażnienie błony śluzowej tchawicy i oskrzeli lub opłucnej.
Jeśli jednak ból w klatce piersiowej jest silny, utrzymuje się mimo ustępowania infekcji lub towarzyszą mu duszność lub omdlenia, wymaga pilnej oceny lekarskiej (m.in. w kierunku powikłań takich jak zapalenie osierdzia lub mięśnia sercowego).
Ból serca po wysiłku
Typowy ból dławicowy pojawia się podczas wysiłku, stresu emocjonalnego lub po obfitym posiłku – czyli w sytuacjach, gdy zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen wzrasta, a zwężone tętnice wieńcowe nie są w stanie zapewnić odpowiedniego przepływu krwi. Zwykle ustępuje w ciągu kilku minut po zaprzestaniu wysiłku lub zażyciu nitrogliceryny.
Ból w okolicy serca po wysiłku fizycznym nie zawsze jest spowodowany przyczyną kardiologiczną. Może pojawić się również na skutek przeciążenia lub uszkodzenia mięśni piersiowych i pleców.
Ból serca po jedzeniu
Ból wieńcowy (np. w przebiegu dławicy piersiowej) może nasilać się po obfitym posiłku. Jednak samoistne dolegliwości pojawiające się po posiłku częściej mają związek z układem pokarmowym niż z sercem. Refluks żołądkowo-przełykowy czy choroba wrzodowa mogą powodować pieczenie i ucisk w klatce piersiowej, którym zwykle towarzyszą bóle w nadbrzuszu.
Bóle serca na tle nerwowym
Stres, przewlekłe napięcie emocjonalne oraz zaburzenia lękowe mogą wywoływać ból w okolicy serca. Zwykle dolegliwości pojawiają się nagle, narastają falami, są poprzedzone sytuacją stresową i powodują jeszcze większe poczucie zagrożenia. Ból opisywany przez pacjentów jest kłujący i nie promieniuje. Mogą towarzyszyć mu m.in. drętwienie kończyn, kołatanie serca, zawroty głowy, nudności i wymioty, niepokój.
Kłucie i ból w sercu – objawy towarzyszące
W zależności od przyczyny bólowi w okolicy serca mogą towarzyszyć m.in.:
Dolegliwości mogą się nasilać przy głębokim wdechu, kaszlu, zmianie pozycji ciała, pod wpływem wysiłku fizycznego lub stresu emocjonalnego.
Co zrobić, kiedy boli serce?
Ból w okolicy serca wymaga konsultacji lekarskiej – szczególnie gdy się powtarza lub towarzyszą mu dodatkowe dolegliwości. Lekarz na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego kieruje pacjenta na rozszerzoną diagnostykę. Ustalenie przyczyny jest bardzo ważne dla wdrożenia odpowiednich działań terapeutycznych.
Pamiętaj: W przypadku nagłego, silnego bólu serca, który nie ustępuje po odpoczynku i przyjęciu nitrogliceryny lub towarzyszą mu dodatkowe objawy (np. duszność, zimne poty, nudności, wymioty, omdlenie), należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.
Diagnostyka przyczyny bólu w okolicy serca
Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad medyczny i badanie przedmiotowe. Następnie konieczne jest potwierdzenie lub wykluczenie kardiologicznej przyczyny bólu w okolicy serca. W tym celu lekarz może skierować pacjenta na badanie EKG, echo serca, próbę wysiłkową, monitorowanie EKG metodą Holtera, a w razie potrzeby także 24-godzinny pomiar ciśnienia tętniczego (ABPM/Holter ciśnieniowy) oraz badania laboratoryjne z krwi (w zależności od objawów, np. troponiny, NT-proBNP). W zależności od potrzeb diagnostyka może zostać rozszerzona o badania obrazowe (np. rezonans magnetyczny) lub inwazyjne (np. koronarografię).
Jak leczyć i złagodzić ból serca?
Leczenie zależy od przyczyny bólu w okolicy serca. Nie ma jednego, uniwersalnego sposobu postępowania. W przypadku części jednostek chorobowych można prowadzić terapię ambulatoryjnie, ale niektóre choroby wymagają hospitalizacji.
Ból serca – najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące bólu serca.
Jak odróżnić nerwobóle od bólu serca?
Nerwobóle najczęściej mają charakter krótkotrwałego, ostrego kłucia, które nasila się przy zmianie pozycji, dotyku lub głębokim oddechu. Ból o podłożu kardiologicznym zwykle jest gniotący, uciskowy, rozpierający i może promieniować do szyi, żuchwy, pleców i lewej ręki.
Co może oznaczać ból w sercu?
Ból w okolicy serca może mieć wiele przyczyn. Oprócz chorób kardiologicznych, takich jak choroba niedokrwienna serca, zapalenie osierdzia czy zaburzenia rytmu, dolegliwość może wynikać m.in. z chorób układu oddechowego i pokarmowego, napięcia mięśniowego lub stresu i zaburzeń lękowych. Każdy nawracający lub silny ból w klatce piersiowej powinien być skonsultowany z lekarzem.
Co można pomylić z bólem serca?
Z bólem serca mogą zostać pomylone dolegliwości ze strony układu pokarmowego lub oddechowego, bóle mięśniowo-szkieletowe. W ten sposób mogą manifestować się także zaburzenia emocjonalne.
Czy ból serca sam przejdzie?
Ból w klatce piersiowej spowodowany nerwobólem, stresem lub przeciążeniem mięśni zwykle znika samoistnie. Natomiast dolegliwości związane z chorobami wymagają leczenia pod okiem lekarza.
Czy serce boli ze stresu?
Stres może wywołać bóle w klatce piersiowej, ale nie oznacza to, że ich źródłem jest sam mięsień sercowy. Często są to dolegliwości na tle nerwowym. Należy pamiętać, że ostateczną przyczynę może ustalić tylko lekarz na podstawie badań.
Trudności z przytyciem i niedowaga to problemy, które często są bagatelizowane, choć mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne. W tym artykule wyjaśniam, dlaczego niektórzy nie mogą zwiększyć masy ciała, jak ocenić stan odżywienia oraz kiedy warto skonsultować się z lekarzem. Dowiesz się także, jak zdrowo i skutecznie przytyć – bez sięgania po niezdrowe, wysoko przetworzone produkty. Sprawdź, jakie kroki warto podjąć, aby bezpiecznie zadbać o swoją masę ciała i zdrowie.
Najważniejsze informacje, które poznasz w tym artykule: >> kto i dlaczego może mieć trudności z przytyciem – od czynników zdrowotnych po styl życia i aktywność fizyczną; >> jak ocenić stan odżywienia organizmu i rozpoznać moment, w którym przyrost masy ciała jest konieczny; >> kiedy problemy z wagą powinny skłonić do konsultacji z lekarzem i wykonania badań diagnostycznych; >> jak zdrowo przytyć, zwiększając masę mięśniową, a nie wyłącznie ilość tkanki tłuszczowej; >> jakie produkty i strategie żywieniowe pomagają bezpiecznie zwiększyć masę ciała u kobiet i mężczyzn.
Dieta wysokoenergetyczna, która dostarcza więcej kilokalorii niż organizm wykorzystuje w ciągu dnia, umożliwia przytycie – wzrost masy ciała. Jest ona odpowiednia dla osób aktywnych fizycznie chcących rozbudować masę mięśniową. Dieta ta będzie również dobrym wyborem dla pacjentów borykających się z problemem niedożywienia i niedowagi, która dotyczy około 2% osób w Polsce. „Dieta na przytycie” sprawdzi się też, jeśli po prostu chcesz zdrowo zwiększyć masę ciała.
Dlaczego niektórzy nie mogą przytyć – przyczyny problemu
Jeśli nie możesz przytyć, to znaczy, że nie spożywasz wystarczająco dużo kilokalorii. Mimo pozornie prostego wyjaśnienia, problemy ze zwiększeniem masy ciała mogą być bardzo złożone i wieloaspektowe. U osób starszych kłopoty z przytyciem są często spowodowane trudnościami z gryzieniem i połykaniem pokarmów. Może to mieć poważne konsekwencje takie jak spadek masy mięśniowej (sarkopenia) oraz niedożywienie. Ten problem może dotyczyć również pacjentów onkologicznych, szczególnie w trakcie chemioterapii i radioterapii oraz w przypadku lokalizacji zmian nowotworowych w obrębie przewodu pokarmowego. Zarówno u osób starszych, jak i u innych pacjentów, na problemy ze zwiększeniem i utrzymaniem masy ciała wpływa też zły stan uzębienia, który może utrudniać przyjmowanie pokarmów.
Osoby z intensywną aktywnością fizyczną, w tym pracownicy fizyczni i sportowcy mogą mieć trudności z przytyciem ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na energię. W kontroli masy ciała odgrywają również rolę czynniki psychologiczne, które mogą znacznie utrudniać jej zwiększenie.
Gdy chcemy ocenić stan odżywienia organizmu i dowiedzieć się, czy konieczne jest przytycie, warto zwrócić uwagę na parametry:
BMI – wartości poniżej 18 kg/m2 stanowią o niedowadze i mogą świadczyć o niedożywieniu. To wskazanie do zwiększenia masy ciała. U osób po 70. roku życia, wartość BMI nie powinna być niższa niż 20 kg/m2;
wskaźnik beztłuszczowej masy ciała – jeśli jest niższy niż 15 kg/m2 u kobiet i 17 kg/m2 u mężczyzn świadczy o niedożywieniu;
niezamierzona utrata masy ciała – większa niż 10% w ciągu ostatnich 6 miesięcy lub więcej niż 5% w ciągu ostatnich 3 miesięcy.
U pacjentów przebywających w szpitalu można również wykonać przesiewowe testy stanu odżywienia – SGA (Subjective Global Assessment) lub NRS 2002 (Nutritional Risk Screening). Innym kryterium rozpoznania niedożywienia u osób starszych jest kwestionariusz Mini Nutritional Assessment (MNA).
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Niezamierzona utrata masy ciała i/lub problemy z przytyciem powinny szczególnie zaniepokoić, jeśli towarzyszą im takie objawy jak:
nadmierna potliwość,
drżenie dłoni,
biegunki,
krew w stolcu,
zwiększone oddawanie moczu,
kłopoty ze wzrokiem,
wybudzanie w nocy,
bóle w klatce piersiowej,
duszności,
przewlekłe uczucie lęku lub smutku,
W razie wystąpienia tych objawów, nie warto czekać z wizytą u lekarza rodzinnego, który pomoże zaplanować dalsze działania.
Jak zdrowo przytyć?
Co jeść, żeby przytyć w sposób zdrowy? Po pierwsze zwracajmy uwagę na wprowadzenie do codziennego jadłospisu źródeł białka. Dzięki temu zadbamy o wzrost masy mięśniowej, a nie jedynie zwiększenie objętości tkanki tłuszczowej. Kolejną grupą składników odżywczych, które warto włączyć do diety są tłuszcze, szczególnie jedno- i wielonienasycone. U większości osób, aby zdrowo przytyć wystarczająca będzie nadwyżka energetyczna rzędu 300-500 kcal, co umożliwi stopniowy, zdrowy wzrost masy ciała. Wyjątkiem są osoby z zaawansowanym niedożywieniem, które muszą skonsultować swoją sytuację z lekarzem i dietetykiem klinicznym.
PPM (kobiety) = SWE (spoczynkowy wydatek energetyczny kcal) = (10 x masa ciała [kg]) + (6,25 x wzrost [cm]) – (5 x [wiek])-161
PPM (mężczyźni) = SWE (spoczynkowy wydatek energetyczny kcal) = (10 x masa ciała [kg]) + (6,25 x wzrost [cm]) – (5 x [wiek]) +5
Drugi krok to ustalenie całkowitej przemiany materii – w tym celu wynik PPM mnożymy razy wskaźnik PAL, który zależy od naszej aktywności fizycznej treningowej, jak i poza treningami. Wskaźnik PAL określamy według tabeli 1.
PAL
Aktywność treningowa w skali tygodnia
Aktywność poza treningowa
1,2
Brak treningów
Brak aktywności, osoba leżąca
1,3
Brak / jeden lekki trening
Bardzo niska aktywność, codziennie obowiązki
1,4
Pojedyncze lekkie treningi
Niska aktywność / praca biurowa
1,5
Pojedyncze treningi
Umiarkowana aktywność / praca mieszana
1,6
Kilka treningów (2-4x)
Średnia aktywność / praca mieszana
1,7
Częste treningi (3-5x)
Średnia aktywność / lekka praca fizyczna
1,8
Częste treningi (4-6x)
Wysoka aktywność / praca fizyczna
1,9
Częste ciężkie treningi
Wysoka aktywność / ciężka praca fizyczna
2
Codzienne treningi
Wysoka aktywność
2,2
Codzienne ciężkie treningi
Bardzo wysoka aktywność
Tabela 1. Wartości PAL w zależności od aktywności treningowej i poza treningowej
Określ odpowiednią nadwyżkę energetyczną
Do wyniku otrzymanego w poprzednim punkcie dodaj 300-500 kcal. Ten wynik stanowi kaloryczność diety, która umożliwia zdrowe zwiększenie masy ciała.
Wybieraj gęste odżywczo, nieprzetworzone produkty
Chęć przytycia nie powinna motywować do sięgania po wysokokaloryczne przetworzone produkty, np. chipsy, paluszki, słodycze, żywność typu fast food. Nadmiar tych produktów w diecie łączy się z ryzykiem rozwoju licznych chorób i zaburzeń metabolicznych, np. chorób sercowo-naczyniowych, insulinooporności, cukrzycy typu 2. Jeśli chcesz zdrowo zwiększyć masę ciała, wybieraj produkty nieprzetworzone – orzechy, nasiona, pestki, ryby, szczególnie tłuste ryby morskie, mięso, nasiona roślin strączkowych, kasze, owoce i oleje roślinne tłoczone na zimno.
Dbaj o atrakcyjność wizualną posiłków
Posiłek, który wygląda atrakcyjnie – smacznie z większym prawdopodobieństwem zostanie zjedzony w całości. To pozwoli dostarczyć więcej kilokalorii.
Włącz do diety posiłki o płynnej/półpłynnej konsystencji
Posiłek w formie płynnej, np. zupa, sos czy koktajl, jest mniej sycący niż produkty w konsystencji stałej. Dzięki temu łatwiej o dostarczenie większej wartości energetycznej w jednym posiłku.
Nie zapominaj o aktywności fizycznej
Zachowanie aktywnego trybu życia w czasie dążenia do zwiększenia masy ciała jest kluczowe, ponieważ wspiera przyrost tkanki mięśniowej, a nie jedynie tłuszczowej. Jest to ważne z punktu widzenia sprawności oraz zdrowia metabolicznego.
Jak przytyć z szybkim metabolizmem?
Jeśli mimo stosowania zaleceń żywieniowych nie udaje się zwiększyć masy ciała, warto zwrócić uwagę na odpowiednią diagnostykę. To, co potocznie bywa nazywane szybkim metabolizmem, tak naprawdę może świadczyć o problemach zdrowotnych. Przede wszystkim należy przyjrzeć się pracy tarczycy i zbadać poziom TSH, FT3, FT4, przeciwciał przeciwko receptorowi TSH (TRAb). Trudności z przytyciem mogą mieć też osoby z infekcjami pasożytniczymi, przerostem bakteryjnym w jelicie cienkim (SIBO), czy z celiakią, która coraz częściej jest diagnozowana w wieku dorosłym.
Dodatkowo, w razie problemów ze zwiększeniem masy ciała, warto wykonać podstawowe badania kontrolne:
Dieta na przytycie – ile można przytyć w ciągu miesiąca?
Chcąc przytyć w sposób zdrowy, należy zaplanować nadwyżkę energetyczną rzędu 300-500 kcal i włączyć do diety zdrowe, niskoprzetworzone produkty spożywcze. Warto też zadbać o regularną aktywność fizyczną. To umożliwi stopniowy wzrost masy ciała w tempie 2,5-4 kg miesięcznie.
Co jeść, żeby przytyć?
W diecie wysokokalorycznej na przytycie nie może zabraknąć:
Źródła białka – mięso, ryby, owoce morza, nabiał, jaja, rośliny strączkowe – ciecierzyca, soczewica, groch, bób, soja, fasola i produkty ich fermentacji – tofu, tempeh, jogurt sojowy, odżywki białkowe – serwatkowa, dyniowa, sojowa, konopna, ryżowa.
Źródła tłuszczów – nasiona chia, ziarna słonecznika, pestki dyni, siemię lniane, różne orzechy, oliwa z oliwek, oleje roślinne, awokado, masło.
Źródła błonnika pokarmowego – warto, aby każdy lub prawie każdy posiłek w ciągu dnia zawierał dodatek warzyw (nie licząc warzyw wysoko skrobiowych – ziemniaków i batatów). Na przykład sałatki i surówki warzywne, papryka i marchewka skrojona w słupki, rzodkiewka. Jeśli występuje problem z gryzieniem warzyw, mogą być one poddane obróbce termicznej – gotowanie, duszenie, pieczenie, jednak uważajmy, żeby ich nadmiernie nie rozgotować, aby zachować ich wartości odżywcze.
Dieta na przytycie dla kobiety
W diecie ukierunkowanej na zwiększenie masy ciała kobiet warto skupić się nie tylko na powyższych wskazówkach, ale również włączyć produkty wspierające gospodarkę hormonalną pań. W jadłospisie powinny znaleźć się takie produkty jak awokado, jajka, orzechy i pestki, przyprawy, np. cynamon, kardamon, zielone zioła, ryby, marchew, zielone warzywa.
Przykładowy jadłospis dla pań
Co jeść, żeby przytyć? Jadłospis – przykładowa dieta na przytycie dla kobiety – ok. 2200 kcal (białko: 20%, tłuszcze: 35%, węglowodany: 45%)
Śniadanie – Jajecznica z awokado i szczypiorkiem: 555 kcal (B: 19,6, T: 31,6, W: 50,9)
Składniki:
Jaja kurze – 100 g (2 sztuki),
Oliwa z oliwek – 10 ml (1 łyżka),
Awokado – 70 g (1/2 sztuki),
Cebula czerwona – 50 g (1/2 sztuki),
Szczypiorek – 20 g (2 łyżki),
Chleb żytni razowy – 70 g (2 kromki),
Pomidor koktajlowy – 120 g (6 sztuk),
Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
Sól biała – 1 g (1 szczypta)
Przygotowanie:
Miąższ awokado pokroić na kawałki. Posypać szczypiorkiem. Pomidorki przekroić na połówki, dodać pokrojoną cebulkę (połowa porcji z przepisu), doprawić pieprzem, skropić oliwą. Na patelni rozgrzać oliwę z oliwek, dodać resztę cebuli i wbić jajka, lekko posolić. Pod koniec smażenia dodać awokado ze szczypiorkiem, delikatnie zamieszać. Jajecznicę wyłożyć na talerz, podawać z sałatką z pomidorków i pieczywem.
II śniadanie – Jogurt z owocami i pestkami dyni: 480 kcal (B: 20,6, T: 18,6, W: 64,8)
Składniki:
Jogurt naturalny – 200 g (10 łyżek),
Płatki owsiane – 30 g (3 łyżki),
Otręby owsiane – 7 g (1 łyżka),
Borówka amerykańska – 150 g (3 garście),
Dynia, pestki łuskane – 25 g (2,5 łyżki),
Cynamon – 1 g (1 szczypta),
Przygotowanie:
Wszystkie składniki wymieszać z jogurtem. Poza sezonem letnim warto korzystać z owoców mrożonych.
Obiad – Dorsz z warzywami na parze w sosie koperkowym: 600 kcal (B: 46,3, T: 17,4, W: 69,8)
Składniki:
Dorsz świeży, filet bez skóry – 220 g (2 porcje),
Sok z cytryny – 12 ml (2 łyżki),
Bazylia, świeża – 10 g (3 garście),
Cukinia – 250 g (1/3 sztuki),
Marchew – 45 g (1 sztuka),
Papryka żółta – 140 g (1/2 sztuki),
Ryż basmati – 55 g (1/3 szklanki),
Koper ogrodowy – 12 g (3 łyżeczki),
Majeranek suszony – 1 g (1/3 łyżeczki),
Tymianek, świeży – 10 g (1,5 łyżeczki),
Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
Pieprz cayenne – 1 g (1 szczypta),
Oliwa z oliwek – 15 g (1,5 łyżki),
Przygotowanie:
Rybę umyć i osuszyć. Natrzeć solą i pieprzem, skropić sokiem z cytryny i posypać majerankiem. Odstawić na 30 minut. Warzywa umyć i pokroić. W pojemniku do gotowania na parze ułożyć warzywa, a na nich położyć rybę. Posypać świeżym tymiankiem i bazylią. Gotować 10-15 minut (parowar można zastąpić głęboką patelnią i dusić z niewielką ilością wody). W tym czasie przygotować sos: wymieszać oliwę, sól, pieprz cayenne oraz drobno posiekany koperek. Ugotowane warzywa wraz z rybą przełożyć na talerz i polać sosem koperkowym. Danie podawać z ryżem.
Kolacja – Pełnoziarnista tortilla z warzywami i pastą tuńczyka i awokado: 560 kcal (B: 40,6, T: 22,1, W: 53,1)
Składniki:
Tortilla pełnoziarnista – 60 g (1 sztuka),
Awokado – 80 g (2/3 sztuki),
Tuńczyk w sosie własnym – 120 g (4 łyżki),
Jogurt naturalny – 100 g (5 łyżek),
Pietruszka, liście – 24 g (2 łyżki),
Tymianek, suszony – 3 g (1 łyżeczka),
Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
Sól biała – 1 g (1 szczypta),
Marchew – 45 g (1 sztuka),
Cukinia – 150 g (1/4 sztuki),
Przygotowanie:
Awokado rozetrzeć widelcem. Dodać jogurt, przyprawy oraz natkę. Dokładnie wymieszać lub zblendować. Dodać rozdrobnionego tuńczyka i wymieszać. Warzywa pokroić w słupki. Tortillę posmarować pastą, ułożyć słupki warzyw, zawinąć.
Dieta na przytycie dla mężczyzny
Dieta skierowana do mężczyzn, którzy chcą zdrowo zwiększyć masę ciała powinna obfitować w mięso, jaja, dobrej jakości oleje roślinne, orzechy, pestki, owoce. Dieta mężczyzn zazwyczaj charakteryzuje się wyższą kalorycznością niż u kobiet. Dzieje się tak przede wszystkim ze względu na ich wyższe podstawowe zapotrzebowanie energetyczne, ale często również wysoką aktywność fizyczną, np. przez wykonywaną pracę zawodową.
Przykładowy jadłospis dla panów
Przykładowa dieta na przytycie dla mężczyzny – ok. 2580 kcal (białko: 20%, tłuszcze: 35%, węglowodany: 45%)
Na odrobinę rozgrzaną patelnię dodać obrane ze skórki i pokrojone pomidory. Mieszać i dodać koncentrat i kmin rzymski. Dodać odrobinę pieprzu, oliwę. Sos gotować przez 5 minut, a następnie zrobić wgłębienia i wbić w nie jajka. Gotować przez ok. 10 minut, aż białka jajek się zetną (pod przykryciem będzie szybciej). Gotową shakshoukę posypać posiekaną natką i pestkami dyni. Podawać z pieczywem.
Kurczaka pokroić w kostkę i zamarynować przez 30 minut w oliwie i sosie sojowym. Ryż ugotować według przepisu na opakowaniu. Cebulę pokroić w kostkę, marchew i ogórka w 3-4 cm cienkie słupki. Na patelnię wrzucić cebulę, dusić na wodzie 5 minut, następnie wrzucić marchewkę (w razie potrzeby podlać większą ilością wody). Kurczaka również dusić na wodzie ok. 20-25 minut Następnie dodać przestudzone warzywa i ryż, dokładnie wymieszać. Przygotować papier ryżowy według przepisu na opakowaniu. Nałożyć niewielką ilość farszu oraz ogórka na namoczony papier ryżowy i zawinąć sajgonki. Piekarnik nagrzać do 200 stopni. Na blaszce wyłożyć papier do pieczenia, ułożyć sajgonki i posmarować oliwą na wierzchu. Tak przygotowane sajgonki piec przez około 20 minut. Na kolejne 5 minut włączyć termoobieg skórka będzie wtedy bardziej chrupiąca. Podawać z sosem sojowym, posypane koperkiem i pietruszką oraz rozgniecionym awokado.
Mleko migdałowe, niesłodzone – 115 ml (1/2 szklanki),
Nasiona chia, suszone – 40 g (4 łyżki),
Białko ryżowo-dyniowe – 25 g (3 łyżki),
Nasiona słonecznika, łuskane – 30 g (3 łyżki),
Olej lniany – 5 ml (1 łyżeczka),
Otręby owsiane – 7 g (1 łyżka),
Erytrol – 10 g (1 łyżka),
Cynamon, mielony – 1g (1/4 łyżeczki),
Przygotowanie:
Nasiona chia mieszać z napojem migdałowym, olejem, cynamonem i erytrolem w misce.
Wstawić do lodówki na 2h, od czasu do czasu mieszać. Przełożyć do słoiczka, dodać granat.
Zakończenie
Trudności ze zwiększeniem masy ciała mogą mieć wiele przyczyn – od zbyt niskiej podaży energii, przez wysoką aktywność fizyczną, aż po problemy z pracą tarczycy i funkcjonowaniem przewodu pokarmowego. W artykule omówiono, jak ocenić stan odżywienia, kiedy zgłosić się do lekarza oraz jak zdrowo zwiększyć masę ciała, stawiając na nadwyżkę energetyczną, pełnowartościowe produkty i aktywność fizyczną wspierającą przyrost masy mięśniowej. Warto pamiętać, że długotrwałe problemy z przytyciem nie powinny być bagatelizowane, ponieważ mogą sygnalizować choroby wymagające diagnostyki.
Jeśli mimo wprowadzenia zaleceń żywieniowych nadal masz trudności z przytyciem lub obserwujesz niezamierzoną utratę masy ciała, nie zwlekaj – wykonaj badania kontrolne i skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem. Wczesna diagnostyka to klucz do znalezienia przyczyny problemu i bezpiecznego zadbania o zdrowie oraz prawidłową masę ciała.
S. G. Uzogara, „Underweight, the less discussed type of unhealthy weight and its implications: a review”, American Journal of Food Science and Nutrition Research, t. 3, nr 5, s. 126–142, 2016.
J.-M. Kvamme, J. A. Olsen, J. Florholmen, i B. K. Jacobsen, „Risk of malnutrition and health-related quality of life in community-living elderly men and women: The Tromsø study”, Quality of Life Research, t. 20, nr 4, s. 575–582, 2011.
M. Reese, „Underweight: a heavy concern”, Today’s Dietitian, t. 10, nr 1, s. 56, 2008.
T. Cederholm i in., „Diagnostic criteria for malnutrition – An ESPEN Consensus Statement”, Clinical Nutrition, t. 34, nr 3, s. 335–340, cze. 2015, doi: 10.1016/j.clnu.2015.03.001.
E. Cereda i in., „Nutritional status in older persons according to healthcare setting: A systematic review and meta-analysis of prevalence data using MNA®”, Clinical Nutrition, t. 35, nr 6, s. 1282–1290, grudz. 2016, doi: 10.1016/j.clnu.2016.03.008.
J. Gawęcki, S. Berger, i A. Brzozowska, Żywienie człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.
R. L. Thomson, J. D. Buckley, M. Noakes, P. M. Clifton, R. J. Norman, i G. D. Brinkworth, „The Effect of a Hypocaloric Diet with and without Exercise Training on Body Composition, Cardiometabolic Risk Profile, and Reproductive Function in Overweight and Obese Women with Polycystic Ovary Syndrome”, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, t. 93, nr 9, s. 3373–3380, wrz. 2008, doi: 10.1210/jc.2008-0751.
E. Majsiak, H. Cichoż-Lach, i O. Gubska, „Celiakia–choroba dzieci i dorosłych: objawy, powikłania, grupy ryzyka i choroby współistniejące”, Pol Merkur Lekarski, t. 44, s. 31–5, 2018.
M. Dinu, R. Abbate, G. F. Gensini, A. Casini, i F. Sofi, „Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies”, Critical reviews in food science and nutrition, t. 57, nr 17, s. 3640–3649, 2017.
Kandydoza przewodu pokarmowego to schorzenie, którego istotą jest nadmierne namnażanie się drożdżaków z rodzaju Candida. Czynnikiem etiologicznym, który najczęściej wywołuje kandydozę układu pokarmowego jest drożdżak Candida albicans. Inne gatunki, które rzadziej odpowiadają za opisywane w tym artykule schorzenie, to między innymi Candida glabrata, Candida tropicalis, Candida parapsilosis czy też Candida krusei.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> drożdżakiem najczęściej odpowiedzialnym za kandydozę przewodu pokarmowego jest Candida albicans. >> objawy związane z kandydozą układu pokarmowego są zależne od lokalizacji zakażenia. >> kandydoza przełyku może być jednym z pierwszych objawów AIDS. >> poza potwierdzeniem laboratoryjnym infekcji wywołanej przez drożdżaki konieczne jest również wykluczenia zaburzeń odporności, w tym zakażenia wirusem HIV.
Przyczyny rozwoju kandydozy jelit, przełyku, żołądka i odbytu
Należy mieć świadomość, że drożdżaki z rodzaju Candida należą do flory komensalnej, co oznacza, że są odnotowywane wśród fizjologicznej flory przewodu pokarmowego. Jednak pod wpływem pewnych czynników może dojść do niekorzystnych zmian w obrębie mikrobiomu przewodu pokarmowego, co skutkuje nadmiernym namnażaniem drożdżaków i rozwojem kandydozy. Nadmiernie namnażające się drożdżaki pobudzają komórki układu immunologicznego, w tym między innymi neutrofile, komórki dendrytyczne i limfocyty T, co prowadzi do rozwoju stanu zapalnego i pojawienia się objawów.
Jak często występuje grzybica jelit i przewodu pokarmowego?
Grzybica przewodu pokarmowego, w tym jelit, to rzadkie schorzenie, występujące typowo u pacjentów nieimmunokompetentnych, a więc z obniżoną odpornością. W klasyfikacji ICD-10 choroba ta oznaczana jest symbolem B37. Częstszą jednostką chorobową, spotykaną między innymi u cukrzyków, jest kandydoza jamy ustnej.
Czynniki ryzyka rozwoju grzybicy jelita i innych części układu pokarmowego
Nie u każdego pacjenta rozwija się kandydoza przewodu pokarmowego, bowiem ryzyko jej pojawienia się zwiększają pewne czynniki, wpływające między innymi na zdolności obronne (immunologiczne) organizmu. Do czynników predysponujących do wystąpienia kandydozy układu pokarmowego zalicza się:
Objawy związane z kandydozą układu pokarmowego zależą przede wszystkim od lokalizacji zakażenia. Poniżej zostaną przedstawione objawy kandydozy poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego.
Kandydoza jamy ustnej
Najczęstszą manifestacją kandydozy przewodu pokarmowego jest kandydoza jamy ustnej. Do klasycznych jej objawów zalicza się obecność białawych nalotów na powierzchni błony śluzowej jamy ustnej, języka i dziąseł. Po oderwaniu białawego nalotu widoczny jest owalny, rumieniowy, niekiedy krwawiący obszar błony śluzowej. Niezwykle powszechną manifestacją kandydozy jest również drożdżakowe zapalenie kątów ust, objawiające się bolesnym pękaniem kącików ust.
Kandydoza przełyku
Namnażanie się drożdżaków w obrębie przełyku manifestuje się przede wszystkim bólem podczas przełykania i problemami z jedzeniem. Może również pojawić się ból zamostkowy imitujący dolegliwości związane z zawałem mięśnia sercowego. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że kandydoza przełyku może być pierwszym objawem AIDS i jest chorobą wskaźnikową AIDS.
Kandydoza żołądka i kandydoza jelit
Jest to rzadka odmiana kandydozy przewodu pokarmowego. Schorzenie może pojawiać się u pacjentów ze schorzeniami onkologicznymi dotyczącymi tych lokalizacji. Kandydoza w tym obszarze wiąże się z pojawieniem się owrzodzeń i pogrubienia fałdów błony śluzowej. Symptomy kliniczne kandydozy żołądka i jelit to przede wszystkim:
Odmiana grzybicy przewodu pokarmowego, która może manifestować się w obrębie skóry to kandydoza odbytu. W jej przebiegu pacjenci zgłaszają przede wszystkim uporczywy świąd odbytu, a na skórze wokół odbytu obserwuje się zmiany rumieniowe (zaczerwienienie), ale również zmiany złuszczające, macerację naskórka i niekiedy pojawienie się nadżerek. Nieleczona infekcja drożdżakowa odbytu może szerzyć się w obrębie skóry krocza.
Grzybica układu pokarmowego: jak wykryć?
Jakie badania i procedury medyczne wykorzystuje się do diagnostyki kandydozy przewodu pokarmowego? Należy w tym miejscu wymienić przede wszystkim:
wymaz i posiew treści z miejsca zmienionego chorobowo – badanie to wykorzystywane jest między innymi w diagnostyce grzybicy jamy ustnej i odbytu, takie badanie pozwala na stwierdzenie strzępek, pseudostrzępek i blastosporów Candida, co potwierdza rozpoznanie,
badania serologiczne – mające na celu wykrywanie przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom drożdżaków, w tym przeciwciała skierowane przeciwko glukanowi, czy mannanowi,
wykrywanie metabolitów drożdżaków – na przykład D-arabinitolu w moczu,
testy dysbiozy – pozwalające na identyfikację zaburzeń w obrębie mikrobioty jelitowej,
badania obrazowe – w tym badanie gastroskopowe, badanie kolonoskopowe, rektoskopia czy tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, badania te pozwalają na ocenę rozległości uogólnionego zakażenia i identyfikację mikroropni, czy ziarniniaków,
badania w kierunku zakażenia wirusem HIV – w tym wykonanie badania IV-generacji (HIV ag/ab combo).
Kandydoza układu pokarmowego i grzybica jelit: leczenie
Sposób leczenia kandydozy przewodu pokarmowego zależy od lokalizacji infekcji, ale również schorzeń towarzyszących pacjenta. Leczenie w zależności od obszaru wygląd następująco:
w kandydozie jamy ustnej – stosuje się typowo miejscowe substancje przeciwgrzybicze (na przykład nystatynę), zaś w nasilonych przypadkach przeciwgrzybicze leki doustne – flukonazol, itrakonazol czy amfoterycynę B,
w kandydozie przełyku – leczeniem pierwszego wyboru jest doustny flukonazol, a w przypadku braku powodzenia można zastosować itrakonazol, posakonazol czy też worykonazol,
w kandydozie żołądka i jelit – lekiem z wyboru są wymienione powyżej leki doustne,
w kandydozach inwazyjnych – konieczne jest leczenie przeciwgrzybicze w postaci dożylnej.
Czas leczenia zależy od postaci choroby. W przypadku kandydozy przełyku czas terapii wynosi najczęściej 14-21 dni, z kolei w sytuacji przewlekłej, rozsianej kandydozy czas leczenia może wynosić nawet kilka miesięcy. Najkrótszym czasem leczenia cechuje się kandydoza jamy ustnej, w tym przypadku terapia trwa typowo 7-14 dni.
Do czego może prowadzić nieleczona grzybica jelit i układu pokarmowego?
Nieleczona kandydoza przewodu pokarmowego może grozić inwazją zakażenia. Komórki drożdżaków mogą bowiem w pewnym momencie wniknąć do naczyń krwionośnych w obrębie układu pokarmowego, dostać się do krwi (fungemia), a następnie do innych narządów organizmu. Objawy związane z układową rozsianą kandydemią to przede wszystkim:
osutki grudkowe i guzkowe,
stan podgorączkowy, gorączka,
pojawienie się w obrębie tkanek i narządów zmian o charakterze mikroropni oraz ziarniniaków,
zaburzenia widzenia związane z nieprawidłowościami w obrębie siatkówki oka.
Kandydoza jelit i układu pokarmowego – najczęstsze pytania (FAQ)
Kandydoza jelit i przewodu pokarmowego ciągle rodzi wiele pytań i wątpliwości. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęstsze z nich.
Po czym poznać, że mam grzyba w jelitach?
Grzybica jelit wiąże się z mało specyficznymi objawami ze strony przewodu pokarmowego takimi jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunka i wymioty. Symptomy te mogą być związane z wieloma innymi, bardziej powszechnymi schorzeniami. Dlatego w przypadku ich wystąpienia warto w pierwszej kolejności udać się do lekarza rodzinnego, który zaproponuje dalsze postępowanie.
Jaki stolec przy grzybicy jelit?
W przebiegu kandydozy jelit mogą występować luźne stolce, rzadziej zaparcia. Dochodzi typowo do zaburzenia rytmu wypróżnień, co jest związane ze stanem zapalnym w obrębie błony śluzowej jelit.
Jak odgrzybić jelita?
Odgrzybianie jelit to bardzo potoczne określenie. W przypadku stwierdzenia grzybicy przewodu pokarmowego konieczne jest włączenie odpowiedniego leczenia pod okiem lekarza. Nie należy leczyć pacjentów przeciwgrzybiczo w sposób profilaktyczny.
Gdzie boli przy grzybicy jelit?
W przebiegu grzybicy przewodu pokarmowego mogą się pojawić dolegliwości bólowe w obrębie jamy ustnej, przełyku czy jamy brzusznej. Lokalizacja bólu zależy od obszaru zajętego przez zakażenie i od nasilenia stanu zapalnego.
Czy probiotyk wyleczy grzybicę jelit?
Probiotyk nie jest substancją przeciwgrzybiczą, co oznacza, że nie leczy bezpośrednio infekcji grzybiczych. Może jednak wspierać terapię poprzez normalizację składu mikrobioty jelitowej.
Grzybica jelit i układu pokarmowego: zakończenie
Kandydoza jelit i przewodu pokarmowego to rzadkie schorzenie infekcyjne, wywoływane przez drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej przez gatunek Candida albicans.
Schorzenie to jest klasycznie związane z zaburzeniami odporności, istotnie częściej występuje u pacjentów z niedoborami odporności, zakażonych wirusem HIV czy przyjmujących przewlekle leki immunosupresyjne.
Diagnostyka kandydozy przewodu pokarmowego opiera się zarówno na badaniach laboratoryjnych, mikrobiologicznych, jak i obrazowych.
W leczeniu kandydozy układu pokarmowego stosuje się leki przeciwgrzybicze w postaci miejscowej, doustnej i dożylnej. Droga podania leku zależy od postaci kandydozy i stopnia zaawansowania choroby.
Bibliografia
P. Rogalski, Kandydoza przewodu pokarmowego — fakty i mity, Gastroenterologia Kliniczna 2010, tom 2, nr 3, 87–97,
D.A. Enoch i inni, Invasive fungal infections: a review of epidemiology and management options, J. Med. Microbiol, 2006; 55: 809–818,
A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021.
Uchyłek Meckela to wrodzona anomalia w jelicie cienkim, która przez lata może nie dawać żadnych objawów. Gdy jednak dochodzi do powikłań, może powodować silny ból brzucha, krwawienia lub niedrożność jelit. Sprawdź, jak rozpoznać uchyłek Meckela, jakie są metody diagnostyki i kiedy konieczne jest leczenie.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> uchyłek Meckela to wrodzone uwypuklenie ściany jelita cienkiego, które u większości osób nie powoduje objawów, ale może prowadzić do komplikacji, >> objawy (ból brzucha, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedrożność jelit), najczęściej pojawiają się u dzieci i młodych dorosłych, >> do najgroźniejszych powikłań należą zapalenie uchyłka, perforacja oraz niedrożność jelit, >> aby potwierdzić obecność uchyłka Meckela, konieczne są badania obrazowe, >> leczenie polega na chirurgicznym usunięciu uchyłka, a decyzja o resekcji zależy m.in. od wieku pacjenta, długości uchyłka i obecności tkanki ektopowej.
Uchyłek Meckela (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem Q43.0) to niewielkie uwypuklenie ściany jelita cienkiego, które powstaje w życiu płodowym i stanowi pozostałość po przewodzie żółtkowo-jelitowym.
Uchyłek to struktura odchodząca od światła jelita, najczęściej o ślepym zakończeniu, która nie pełni funkcji czynnych w układzie pokarmowym. W przypadku uchyłka Meckela mówimy o tzw. uchyłku prawdziwym. Oznacza to, że zbudowany jest ze wszystkich warstw ściany jelita.
Zazwyczaj znajduje się na przeciwkrezkowej stronie jelita krętego, w odległości 40-60 cm od zastawki krętniczo-kątniczej, a jego typowe wymiary to około 2-5 cm długości i 1-2 cm średnicy.
Występowanie (epidemiologia) uchyłku Meckela
Uchyłek Meckela jest najczęstszą wrodzoną anomalią przewodu pokarmowego, występująca u 0,3-4% populacji. Zmiana ta częściej występuje u mężczyzn, nawet dwukrotnie częściej niż u kobiet.
Warto wiedzieć: Uchyłek Meckela bywa opisywany za pomocą tzw. reguły dwójek: występuje u około 2% populacji, jest dwukrotnie częstszy u mężczyzn, ma długość około 2 cali (ok. 5 cm) i zwykle zlokalizowany jest około2 stopy (ok. 60 cm) od zastawki krętniczo‑kątniczej.
Czynniki ryzyka wystąpienia uchyłku Meckela
Uchyłek Meckela jest wadą rozwojową powstającą w życiu płodowym. Nie zidentyfikowano jednoznacznych czynników ryzyka jego wystąpienia. Może jednak częściej występować u osób z innymi wadami wrodzonymi, zwłaszcza układu pokarmowego, nerwowego i sercowo-naczyniowego.
Przyczyny występowania uchyłku Meckela
Przyczyną uchyłku Meckela jest przetrwanie części przewodu żółtkowo-jelitowego – struktury, która w życiu płodowym łączy jelito z pęcherzykiem żółtkowym i zwykle zanika między 5. a 7. tygodniem ciąży. W efekcie może powstać ślepo zakończone uwypuklenie jelita krętego, czyli uchyłek Meckela.
Uchyłek Meckela: objawy chorobowe związane z uchyłkiem jelita krętego
U większości osób uchyłek Meckela nie powoduje żadnych dolegliwości i pozostaje niewykryty przez całe życie. Objawy występują u około 4-6% pacjentów i zwykle są związane z powikłaniami. Najczęściej pojawiają się przed 10. rokiem życia, ale mogą wystąpić również u dorosłych.
Zapalenie uchyłka Meckela
Zapalenie uchyłka (tzw. Meckelitis) może wystąpić w wyniku zatkania jego ujścia przez treść jelitową, kamień kałowy, a rzadziej zmianę nowotworową. Stan ten przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Objawy obejmują:
Krwawienie z uchyłka Meckela jest najczęstszym powikłaniem u dzieci. Zazwyczaj spowodowane jest obecnością ektopowej błony śluzowej żołądka w uchyłku, która wydziela kwas solny i prowadzi do powstania owrzodzeń w przylegającym jelicie.
U wielu pacjentów uchyłek Meckela rozpoznawany jest dopiero podczas zabiegu operacyjnego, najczęściej wykonywanego z powodu ostrego bólu brzucha lub podejrzenia zapalenia wyrostka robaczkowego, ponieważ objawy obu schorzeń mogą być bardzo podobne.
Uchyłek Meckela: leczenie przypadłości
Leczenie uchyłka Meckela zależy od jego przebiegu klinicznego. W przypadku wystąpienia objawów lub powikłań (krwawienia, zapalenia, niedrożności, perforacji), konieczne jest leczenie chirurgiczne:
proste wycięcie uchyłka (divertikulektomia): wycięcie samego uchyłka,
resekcja odcinkowa jelita: usunięcie fragmentu jelita cienkiego z uchyłkiem i zespolenie końców jelita. Wybierana, gdy uchyłek ma szeroką podstawę, zawiera zmianę nowotworową, ektopową tkankę lub gdy doszło do martwicy.
W przypadku wykrycia uchyłka Meckela podczas operacji wykonywanej z innego powodu decyzja o jego usunięciu zależy od wieku pacjenta, płci oraz cech anatomicznych uchyłka.
Zazwyczaj zaleca się profilaktyczne usunięcie u dzieci i młodych dorosłych, zwłaszcza mężczyzn, oraz w przypadku uchyłków dłuższych niż 2 cm, zawierających tkankę ektopową lub połączonych pasmem łącznotkankowym z pępkiem.
Znaczenie diety i stylu życia przy uchyłku jelita krętego
Uchyłek Meckela to wada wrodzona, niezależna od diety czy stylu życia. Nie ma dowodów, że sposób odżywiania wpływa na ryzyko jego powikłań.
Po leczeniu operacyjnym uchyłka zaleca się dietę lekkostrawną z ograniczeniem produktów wzdymających, ostrych przypraw i tłuszczów zwierzęcych. W dalszym okresie warto dbać o regularność posiłków, odpowiednią ilość błonnika, nawodnienie i unikanie zaparć, by wspierać prawidłową pracę jelit.
Ryzyko powikłań jest wyższe u młodszych pacjentów, szczególnie mężczyzn oraz przy obecności tkanki ektopowej w uchyłku.
Uchyłek jelita krętego: najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące uchyłka Meckela.
Co to jest uchyłek Meckela?
To wrodzone uwypuklenie ściany jelita cienkiego, będące pozostałością przewodu żółtkowo-jelitowego. Może zawierać tkanki typowe dla innych narządów, np. żołądka lub trzustki.
Gdzie boli uchyłek Meckela?
Ból najczęściej pojawia się w dolnej części brzucha, zwykle po prawej stronie.
Jakie są objawy uchyłka Meckela u dzieci?
Najczęstszy objaw to bezbolesne krwawienie z odbytu, często w postaci krwistych stolców. Rzadziej występują bóle brzucha, objawy zapalenia lub niedrożności jelit.
Uchyłek Meckela: zakończenie
Uchyłek Meckela to najczęstsza wada wrodzona przewodu pokarmowego, która u większości osób nie powoduje dolegliwości, ale w niektórych przypadkach może prowadzić do poważnych powikłań. Kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka w przypadku krwawień, bólu brzucha czy objawów niedrożności jelit.
Jeśli doświadczasz nawracających dolegliwości ze strony jamy brzusznej o niejasnym pochodzeniu, skonsultuj się z lekarzem i wykonaj odpowiednie badania. Wczesna diagnoza może zapobiec groźnym następstwom i pozwolić na skuteczne leczenie.
Bibliografia
Eder P., Szczepanek M., Bartnik W. Uchyłki jelita grubego. W: Medycyna Praktyczna. Interna. Mały podręcznik: Choroby przewodu pokarmowego. Kraków: Medycyna Praktyczna.
Sagar J., Kumar V., Shah D.K. Meckel’s diverticulum: a systematic review. J R Soc Med 2006; 99:501–505.
Wroński K., Bocian R., Tenderenda M. Chirurgiczne leczenie zapalenia uchyłka Meckela – opis przypadku i przegląd piśmiennictwa. Nowa Medycyna 2012; 3:80–83.
Gorączka reumatyczna to poważne schorzenie, które najczęściej dotyka dzieci i młodzież, ale może wystąpić także u dorosłych. Nieleczona lub rozpoznana zbyt późno może prowadzić do powikłań sercowo-stawowych.
Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest gorączka reumatyczna i jakie mechanizmy stoją za jej rozwojem, >> jak często występuje choroba i które grupy wiekowe są najbardziej narażone, >> jakie są główne przyczyny i czynniki ryzyka gorączki reumatycznej, >> jakie objawy mogą świadczyć o jej wystąpieniu, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, >> jakie badania pomagają w diagnozie, w tym rola badań laboratoryjnych, >> w jaki sposób przebiega leczenie i jakie leki stosuje się w terapii, >> jakie powikłania mogą wystąpić przy nieleczonej chorobie, >> odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, np. ile trwa gorączka reumatyczna i czy jest niebezpieczna.
Gorączka reumatyczna (ICD-10 I00-I02) to choroba zapalna, która rozwija się w odpowiedzi na zakażenie paciorkowcami grupy A, najczęściej po anginie lub szkarlatynie. Nie jest to infekcja sama w sobie, lecz reakcja autoimmunologiczna – organizm atakuje własne tkanki, co może prowadzić do uszkodzenia serca, stawów, skóry i układu nerwowego.
Warto wiedzieć: Często pacjenci mylą gorączkę reumatyczną z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS), ponieważ obie choroby mogą powodować bóle i obrzęki stawów. Różnice są jednak istotne: – gorączka reumatyczna to choroba pozakostna, zapalna, wywołana najczęściej przez infekcję paciorkowcem. Objawy stawowe są przemijające i często „przemieszczają się” między stawami. Choroba może uszkadzać serce. – RZS to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której dochodzi do trwałego uszkodzenia stawów i deformacji. Zwykle rozwija się stopniowo, bez wcześniejszej infekcji, i dotyczy głównie stawów rąk i stóp.
W krajach rozwiniętych gorączka reumatyczna jest rzadka, dzięki szerokiemu dostępowi do antybiotyków i wczesnej diagnostyce anginy. Wciąż jednak występuje w niektórych regionach świata o niższym standardzie opieki zdrowotnej. W Polsce choroba dotyczy głównie dzieci w wieku 5-15 lat.
Jakie są przyczyny gorączki reumatycznej?
Bezpośrednią przyczyną jest infekcja paciorkowcem grupy A. Choroba rozwija się w wyniku:
nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego,
zakażeń gardła i migdałków, które nie zostały w pełni wyleczone,
predyspozycji genetycznych u niektórych osób.
Często gorączka reumatyczna pojawia się 2-4 tygodnie po przebytym zakażeniu gardła.
Rozpoznanie gorączki reumatycznej opiera się na połączeniu objawów klinicznych, wywiadu o przebytych infekcjach paciorkowcowych oraz wyników badań laboratoryjnych. W praktyce lekarze najczęściej stosują kryteria Jonesa, które zostały opracowane, aby ułatwić diagnozę choroby.
Kryteria Jonesa
Kryteria dzielą objawy na duże i małe. Aby rozpoznać gorączkę reumatyczną, zwykle wymagane jest:
co najmniej 2 objawy duże
lub
1 objaw duży i 2 objawy małe
przy stwierdzeniu wcześniejszej infekcji paciorkowcowej gardła (np. dodatni wynik ASO).
Objawy duże (kluczowe)
Zapalenie stawów – najczęściej duże stawy (kolana, łokcie, skokowe), przemijające i przemieszczające się między stawami.
Dodatnie badania serologiczne na przebyte zakażenie paciorkowcowe: ASO (antystreptolizyna O) lub anty-DNazaB.
Poza kryteriami Jonesa, lekarz może zlecić dodatkowe testy, aby ocenić uszkodzenie serca – NT-proBNP, troponiny. Badanie EKG i echokardiografia pozwalają wykryć zapalenie mięśnia sercowego lub zmiany w zastawkach serca.
Gorączka reumatyczna: jak ją leczyć?
Leczenie gorączki reumatycznej ma na celu zwalczenie infekcji paciorkowcowej, złagodzenie stanu zapalnego i ochronę serca przed powikłaniami. Zwykle obejmuje trzy główne elementy:
Antybiotykoterapia – stosowana w celu wyeliminowania paciorkowców, nawet jeśli infekcja gardła już ustąpiła. Najczęściej podaje się penicylinę doustnie przez 10 dni lub w formie pojedynczej zastrzykowej dawki benzylopenicyliny.
Leki przeciwzapalne – niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. ibuprofen lub naproksen, pomagają zmniejszyć ból stawów, obrzęki i gorączkę. W cięższych przypadkach stosuje się kortykosteroidy, aby zahamować intensywny proces zapalny.
Profilaktyka powikłań sercowych – pacjenci z uszkodzeniem zastawek mogą wymagać długotrwałej, czasami wieloletniej antybiotykoterapii profilaktycznej, aby zapobiec nawrotom gorączki reumatycznej i dalszym uszkodzeniom serca.
Dodatkowo ważne są:
odpoczynek w okresie ostrej fazy choroby,
unikanie nadmiernego obciążenia stawów,
regularne kontrole kardiologiczne i badania laboratoryjne, aby monitorować stan zapalny i funkcję serca.
Gorączka reumatyczna: powikłania
Nieleczona gorączka reumatyczna może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:
trwałe uszkodzenie zastawek serca,
przewlekłe zapalenie stawów,
zmiany skórne i neurologiczne,
zwiększone ryzyko powikłań sercowych w dorosłym życiu.
Objawy ostrej fazy zwykle ustępują po kilku tygodniach, ale pełne wyleczenie i profilaktyka powikłań może trwać miesiące lub lata.
Czy gorączka reumatyczna jest niebezpieczna?
Tak, szczególnie dla serca. Szybka diagnostyka i leczenie minimalizują ryzyko powikłań.
Jak leczyć gorączkę reumatyczną?
Leczenie obejmuje trzy główne kierunki: >> eliminacja zakażenia paciorkowcowego – antybiotykoterapia, >> redukcja stanu zapalnego – leki przeciwzapalne, najczęściej niesteroidowe, >> ochrona serca – w cięższych przypadkach stosuje się leki sterydowe i długotrwałą profilaktykę antybiotykową. Ważne jest, aby leczenie rozpocząć jak najszybciej po rozpoznaniu choroby.
Jak sprawdzić, czy mam gorączkę reumatyczną?
Diagnoza wymaga oceny lekarskiej i badań laboratoryjnych, w tym ASO, OB, CRP oraz badania serca.
Bibliografia
Webb RH, et al. Acute rheumatic fever. BMJ. 2015
Kulik E, et al. Predictors of rheumatic fever in sore throat patients: a systematic review and meta-analysis. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2022
Pojawienie się krwi w kale to niepokojący objaw, który wymaga kontaktu z lekarzem i poszerzenia diagnostyki. Symptom ten może się wiązać bowiem z wieloma jednostkami chorobowymi, również onkologicznymi.
Z tego artykułu dowiesz się: >> jak objawia się krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego. >> jakie schorzenia objawiają się krwią w stolcu. >> na czym polega diagnostyka krwi w kale. >> jakie objawy dodatkowe mogą wiązać się z tym objawem. >> na czym polega leczenie krwi w stolcu.
Krew w kale (oznaczana w klasyfikacji ICD-10 jako nieprawidłowość kału kodem R19.5) to obecność krwawienia w obrębie dolnego odcinka przewodu pokarmowego, a więc utraty krwi. Krwawienie z odbytu (oznaczanie w klasyfikacji ICD-10 kodem K62.5) dzieli się umownie na:
krwawienie ostre – ma cięższy przebieg, jest widoczne gołym okiem, może przyjmować postać krwistych stolców, a nawet krwotoku z przewodu pokarmowego,
krwawienie przewlekle – jest związane z dłużej trwającą utratą mniejszych ilości krwi, takie krwawienie może być utajone, co oznacza, że nie jest widoczne gołym okiem.
Krew w kale może manifestować się między innymi jako:
świeża krew, pokrywająca stolec,
krew zmieszana ze stolcem,
skrzepy krwi widoczne w muszli klozetowej,
obecność krwi tylko na papierze toaletowym.
Różna może być barwa krwi w stolcu – od jasnoczerwonej, do ciemnoczerwonej. Mogą również występować tak zwane stolce smoliste (bardzo ciemne). Ich obecność jest związana z krwawieniem w obrębie jelita cienkiego lub początkowego odcinka jelita grubego.
Jak już wspomniano, krew w stolcu nie zawsze jest widoczna gołym okiem, co sprawia, że problem ten może długo pozostawać nierozpoznany. Badaniem, które pozwala na wykrycie niewielkich, niewidocznych makroskopowo ilości krwi w stolcu jest badanie kału w kierunku krwi utajonej, które zostanie szerzej omówione w kolejnych akapitach tego artykułu.
Krew w kale: przyczyny obecności krwi w stolcu
Obecność krwi w stolcu może mieć liczne przyczyny. Najczęstszą z nich są hemoroidy, a więc guzki krwawnicze, które manifestują się obecnością niewielkiej, jednak widocznej gołym okiem krwi. Może ona znajdować się na papierze toaletowym, ale również na powierzchni stolca. Krew w przebiegu hemoroidów nie jest wymieszana ze stolcem, ponieważ jej źródło znajduje się w tętniczo-żylnych strukturach, znajdujących się w kanale odbytu (w tej lokalizacji stolec jest już uformowany).
Inne przyczyny krwi w stolcu to przede wszystkim:
choroba uchyłkowa okrężnicy,
stany zapalne jelita grubego,
infekcje w obrębie jelit – w tym spowodowane przez bakterie z rodzaju Salmonella, Shigella, czy Campylobacter jejuni,
szczelina odbytu – a więc linijne uszkodzenie w obrębie błony śluzowej odbytu,
niedokrwienie jelit – na przykład na skutek zatoru lub zakrzepu tętnic unaczyniających jelita,
nowotwory jelita grubego – w tym rak jelita grubego, który rzadko objawia się krwawieniem widocznym gołym okiem,
przetoki tętniczo-jelitowe,
endometrioza – w rzadkich przypadkach błona śluzowa jamy macicy lokalizuje się w obrębie przewodu pokarmowego, w tym jelit, co objawia się właśnie krwawieniem,
rozszerzeniem naczyń krwionośnych – może to nasilać krwawienie u pacjentów cierpiących na przykład na hemoroidy,
żylakami przełyku – alkoholizm i marskość wątroby sprzyja poszerzeniu naczyń żylnych przełyku, które mogą pęknąć i być przyczyną groźnego krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Takie krwawienie może objawiać się smolistymi stolcami.
Krew w kale pojawiająca się w trakcie antybiotykoterapii jest zazwyczaj objawem towarzyszącym biegunce poantybiotykowej. Jest to związane z zaburzeniem w obrębie flory bakteryjnej jelit i mija kilka dni po odstawieniu antybiotyku. Warto jednak pamiętać, by w czasie antybiotykoterapii zawsze stosować również probiotyki.
Krew w stolcu może niekiedy wynikać z intensywnego wysiłku fizycznego, który jest przyczyną niedokrwienia w obrębie jelit, skutkującego krwawieniem. Wynika to z faktu, że w czasie dużego wysiłku krew krążąca jest przekierowana do mięśni i układu sercowo-naczyniowego. Duży wysiłek może prowadzić również do zwiększenia ciśnienia w obrębie jamy brzusznej i pękania hemoroidów.
Krew w stolcu w ciąży
Okres ciąży to w organizmie kobiety czas wielu zmian, dotyczących również przewodu pokarmowego. W ciąży dochodzi bowiem do zwolnienia perystaltyki jelit, co predysponuje do pojawienia się zaparć. Zaparcia mogą powodować uszkodzenie błony śluzowej jelit i krwawienie. Powiększająca się macica sprzyja występowaniu hemoroidów, które podobnie jak w populacji ogólnej, również u ciężarnych są najczęstszą przyczyną krwi w stolcu.
Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że krew w kale pojawiająca się w czasie ciąży może wynikać również z innych przyczyn. Ciąża nie zwalnia z prowadzenia dokładnej diagnostyki.
Warto wiedzieć: Zdarza się, że krew w kale może być niewidoczna gołym okiem. Na jej wykrycie pozwalają jednak odpowiednie badania laboratoryjne.
Krew utajona w kale: objawy towarzyszące
Choć krwawienie z przewodu pokarmowego nie zawsze jest widoczne gołym okiem, to niekiedy można zaobserwować symptomy towarzyszące, związane z przewlekłą utratą krwi, jak i chorobą podstawową. Należy do nich między innymi:
zmęczenie, pogorszenie tolerancji wysiłku, bladość skóry i błon śluzowych, spadek odporności, pogorszenie kondycji skóry, włosów, paznokci – objawy te związane są z niedokrwistością (anemią) i niedoborem żelaza,
cienkie, ołówkowate stolce, zmiana rytmu wypróżnień, utrata masy ciała – są to czerwone flagi, wymagające poszerzenia diagnostyki w kierunku raka jelita grubego,
gorączka, stany podgorączkowe, biegunka z domieszką śluzu, utrata masy ciała – sugeruje zapalne tło choroby.
Krew w stolcu nie zawsze oznacza współistnieje nowotworu złośliwego. Może bowiem wynikać ze schorzeń infekcyjnych, zapalnych czy nieprawidłowości naczyniowych. W każdym przypadku konieczne jest jednak wykluczenie przyczyn onkologicznych.
Jak sprawdzić przyczynę krwi w stolcu?
W pierwszym kroku konieczne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu, uwzględniającego pytania o przyjmowane leki, czas trwania objawów, ich charakter, a także wywiad rodzinny. Następnie niezbędne jest przeprowadzenie badania przedmiotowego pacjenta, w tym również badania per rectum, a więc badania palcem przez odbyt.
Badania laboratoryjne, obrazowe i procedury medyczne istotne w diagnostyce krwi w kale to przede wszystkim:
badanie kału na krew utajoną – należy jednak zaznaczyć, że przy obecności niepokojących objawów ujemny wynik tego badania nie zwalnia z prowadzenia dalszej diagnostyki, w tym badań obrazowych,
oznaczania kalprotektyny w kale – przy podejrzeniu nieswoistych zapaleń jelit,
stężenie CRP – będzie ono podwyższone w chorobach zapalnych, infekcyjnych, niekiedy również onkologicznych,
posiew kału – przy podejrzenie tła infekcyjnego np. przy zakażeniu Salmonella, Shigella, Campylobacter, Yersinia,
badanie kolonoskopowe i gastroskopowe – pozwalają na uwidocznienie guzów, polipów i pobranie materiału do badania histopatologicznego,
USG jamy brzusznej, tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy mniejszej – pozwala na całościową ocenę narządów.
Jakie leczenie przy stwierdzeniu krwi w kale?
Terapia krwi w kale polega na leczeniu przyczyny tego objawu, a więc choroby podstawowej. Powinna być ona dobierana indywidualnie pod kątem danej jednostki chorobowej. Jeżeli przyczyną krwi w stolcu są hemoroidy, to wówczas konieczna będzie konsultacja chirurgiczna i niekiedy również leczenie zabiegowe. W sytuacji, gdy krwiste stolce wynikają z nieswoistych chorób jelit, konieczna jest porada gastroenterologa i dobranie odpowiedniego leczenia. Jeżeli pojawia się u nas krew w stolcu, to jest to zdecydowanie powód do pilnej konsultacji lekarskiej.
Krew w stolcu to niepokojący objawy kliniczny. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania.
Czy krew w kale jest groźna?
Krew w stolcu to poważny objaw chorobowy. Choć nie musi być związany ze schorzeniami onkologicznymi, to zawsze wymaga oceny lekarskiej, wnikliwego badania przedmiotowego i wykonania odpowiednich badań w celu wykluczenia nowotworu.
Jak wygląda krew w stolcu przy raku?
Krew w stolcu przy nowotworach złośliwych nie musi być widoczna gołym okiem, szczególnie w początkowych etapach choroby. Przy większym zaawansowaniu zmian może być widoczna np. krew zmieszana ze stolcem lub krew pokrywająca stolec, w zależności od umiejscowienia nowotworu.
Jakie są objawy krwawienia z jelita grubego?
Przewlekłe krwawienie z jelita grubego może nie dawać początkowo objawów. Z czasem mogą pojawić się symptomy związane z niedokrwistością i niedoborem żelaza. Ostre i nasilone krwawienie z przewodu pokarmowego może natomiast skutkować wstrząsem hipowolemicznym (spadek ciśnienia tętniczego, tachykardia, utrata przytomności), dlatego wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
Czy stres może powodować krew w kale?
Stres może pośrednio wpływać na pojawienie się krwi w stolcu. Sytuacje stresowe pogarszają na przykład przebieg nieswoistych chorób jelit takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna. Co więcej, stres może wpływać na zmianę rytmu wypróżnień i sprzyjać zaparciom i/lub biegunkom.
Krew w stolcu: zakończenie
Krew w stolcu to poważny objaw kliniczny, wymagający wizyty w gabinecie lekarskim, a przy ostrych i nasilonych objawach – udania się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR) lub wezwania pogotowia ratunkowego.
Krew w kale może wpisywać się w obraz klinicznych wielu schorzeń, w tym infekcji przewodu pokarmowego, chorób zapalnych, naczyniowych, czy onkologicznych.
Pojawienie się krwi w stolcu wymaga szerokiej diagnostyki, w tym laboratoryjnej, obrazowej, a niekiedy również mikrobiologicznej.
Leczenie krwi w stolcu polega na terapii choroby podstawowej.
Bibliografia
A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021,
J. Tatoń, A. Czech, Diagnostyka internistyczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2005.
