W czasie ciąży zapotrzebowanie na magnez wzrasta, a jego niedobór może mieć poważne konsekwencje zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się dziecka. Jaka jest rola tego pierwiastka w tym szczególnym okresie? Jak zadbać o jego bezpieczny poziom? Zapraszamy do artykułu.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> magnez ma wpływ na prawidłowy przebieg ciąży, >> zapotrzebowanie na magnez w ciąży jest o ok.10% wyższe niż w grupach kobiet nie będących w ciąży, >> suplementacja magnezu w ciąży nie jest konieczna, jeśli nie ma jego niedoborów, >> badaniem laboratoryjnym najlepiej pokazującym zasoby magnezu w organizmie jest oznaczanie tego pierwiastka w pełnej krwi. |
Spis treści:
- Rola magnezu w ciąży
- Zapotrzebowanie na magnez w ciąży – normy
- Przyczyny niedoboru magnezu w ciąży
- Objawy i skutki niedoboru magnezu w ciąży
- Diagnostyka niedoborów magnezu w ciąży
- Źródła magnezu dla kobiety ciężarnej – dieta i suplementacja
- Objawy i skutki nadmiaru magnezu w ciąży
- Zakończenie
- Magnez w ciąży – sekcja FAQ
Rola magnezu w ciąży
Magnez jest czwartym co do ilości kationem w organizmie człowieka i drugim najbardziej rozpowszechnionym jonem wewnątrzkomórkowym. Uczestniczy w ponad 600 reakcjach enzymatycznych, związanych z metabolizmem, syntezą białek i kwasów tłuszczowych, przewodnictwem nerwowym oraz pobudliwością nerwowo‑mięśniową. Jest też ważny dla zdrowia kości – sprzyja wbudowywaniu wapnia w do tkanki kostnej, uczestniczy w aktywacji witaminy D w nerkach.
W ciąży magnez ma do spełnienia dodatkowe funkcje, wpływając na:
- prawidłowy przebieg ciąży – niedobór magnezu może sprzyjać przedwczesnemu porodowi,
- rozwój płodu,
- zdrowie noworodka i jego późniejszy rozwój – niski poziom magnezu w życiu wewnątrzmacicznym może wiązać się z konsekwencjami zdrowotnymi widocznymi później w dzieciństwie lub dorosłości.
>> Przeczytaj też: Magnez – pierwiastek życia. Zapotrzebowanie, źródła, jak zadbać o właściwy poziom magnezu?
Zapotrzebowanie na magnez w ciąży – normy
Ciąża i laktacja wymagają ok.10% wyższej podaży magnezu w porównaniu z kobietami niebędącymi w ciąży. Średnie dzienne zapotrzebowanie na magnez w czasie ciąży to „dodatek” około 40 mg/dobę ponad standardową normę dla danego wieku.
| wiek | średnie dzienne zapotrzebowanie | zalecane dzienne spożycie |
| < 19 lat | 335 mg/dobę | 400 mg/dobę |
| > 19 lat | 300 mg/dobę | 360 mg/dobę |
Dla porównania, zalecane spożycie dla niebędących w ciąży kobiet w podobnym wieku wynosi 300-320 mg/dobę.
Przyczyny niedoboru magnezu w ciąży
Do najczęstszych przyczyn niedoboru magnezu w ciąży należą:
- niewystarczające spożycie z dietą – niektóre badania wskazują, że ok. 20% kobiet spożywa mniej niż dwie trzecie zalecanej dziennej dawki magnezu. Wiąże się to z niewłaściwą dietą i spożywaniem wysokoprzetworzonej żywności,
- zwiększone zapotrzebowanie – jak wspomniano wyżej, ciąża sama w sobie zwiększa zapotrzebowanie na magnez,
- choroby przewodu pokarmowego przebiegające z zaburzeniami wchłaniania – np. celiakia,
- przewlekłe stosowanie inhibitorów pompy protonowej (IPP) – leki z tej grupy mogą zmniejszać jelitowe wchłanianie magnezu,
- stres – przewlekły stres matki nasila skutki niedoboru magnezu, w tym ryzyko przedwczesnego porodu.
| To ważne: Najczęstszą przyczyną tzw. niskiego magnezu w ciąży jest niewystarczające jego spożycie z dietą. |
Objawy i skutki niedoboru magnezu w ciąży
Obraz kliniczny niedoboru magnezu w ciąży jest zmienny, a deficyt może rozwijać się przez długi czas i pozostawać nierozpoznany, czyli nie powodować żadnych objawów. Natomiast jeśli one już występują są niespecyficzne i łatwo je przeoczyć.
Najczęściej występujące objawy niedoboru magnezu w ciąży to:
- wzmożona pobudliwość nerwowo-mięśniowa, drżenie mięśni,
- zmęczenie i osłabienie,
- kołatania serca,
- zaburzenia snu.
Niedobór magnezu w ciąży – skutki
Badania pokazują, że możliwe konsekwencje niedoboru magnezu w czasie ciąży mogą być powiązane z problemami dla matki i płodu.
Możliwe konsekwencje niedoboru magnezu w ciąży dla kobiety to:
- stan przedrzucawkowy (preekpampsja) i rzucawka – hipomagnezemii towarzyszy zwiększone ryzyko tych powikłań. Jednym ze sposobów zapobiegania rzucawce u pacjentek z preekepmsją jest podawanie siarczanu magnezu,
- cukrzyca ciążowa – badania wskazują na związek między zbyt niskim stężeniem magnezu a zaburzeniami gospodarki węglowodanowej w ciąży
- poród przedwczesny – ze względu na nadpobudliwość macicy przy przewlekłym niedoborze magnezu.
Możliwe konsekwencje dla dziecka to zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego. Badania potwierdziły, że u noworodków matek z prawidłowym poziomem magnezu, masa urodzeniowa była istotnie wyższa niż u matek z niskim jego stężeniem w surowicy.
Diagnostyka niedoborów magnezu w ciąży
W praktyce klinicznej magnez w ciąży ocenia się na podstawie stężenia magnezu w surowicy krwi. Za hipomagnezemię przyjmuje się wartości poniżej 1,8 mg/dl (< 0,74 mmol/l) – dokładne wartości należy sprawdzić na wyniku konkretnego laboratorium. Objawy kliniczne pojawiają się zazwyczaj przy stężeniach poniżej 0,8 mmol/l, a średnia prawidłowa wartość u osoby bez objawów wynosi ok. 0,9 mmol/l.
Magnez jest przede wszystkim jonem wewnątrzkomórkowym, dlatego lepszym markerem niedoborów tego pierwiastka jest jego oznaczenie we krwi pełnej, czyli w surowicy – która pokazuje zewnątrzkomórkowym poziom magnezu i w erytrocytach – które reprezentują jego poziom wewnątrz komórek.
Uzupełnieniem informacji o zasobach magnezu w ciąży jest jego dobowe wydzielanie z moczem. Połączenie niskiego magnezu w surowicy (2,0 mg/dL) z dobowym wydalaniem magnezu w moczu 40-80 mg/dobę, z dużym prawdopodobieństwem wskazuje na jego niedobór.
Źródła magnezu dla kobiety ciężarnej – dieta i suplementacja
Aby zapewnić prawidłowy poziom magnezu kobietom w ciąży, zalecane jest przede wszystkim zwiększenie spożycia produktów bogatych w ten minerał jako podstawy profilaktyki niedoborów. Należy podkreślić, że prawidłowo skomponowana dieta jest zawsze lepszym źródłem składników odżywczych, niż stosowanie suplementów.
>> Warto sprawdzić też: Witaminy i ich suplementacja u kobiet w ciąży
Dieta bogata w magnez
Prawidłowo zbilansowana dieta może zapewnić odpowiednią podaż magnezu i jest źródłem najlepiej przyswajalnej formy tego pierwiastka. Produkty bogate w magnez to m.in.:
- orzechy i nasiona,
- pełnoziarniste produkty zbożowe,
- rośliny strączkowe (fasola, soczewica),
- zielone warzywa liściaste (szpinak, jarmuż),
- banany, kakao,
- woda mineralna (zwłaszcza butelkowana może być istotnym źródłem magnezu).
Suplementacja magnezu w ciąży
Profilaktyczna suplementacja magnezu w ciąży nie jest zalecana, ponieważ zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek może być pokryte z dietą. Jeśli nie ma wskazań medycznych do jego podawania lepiej zadbać o odpowiednią podaż magnezu ze źródeł naturalnych.
Suplementacja i podawanie magnezu jest zalecane gdy:
- w badaniach laboratoryjnych stwierdzono niedobór magnezu lub jego poziom jest bardzo niski – ryzyko wzrasta przy nudnościach/wymiotach, biegunkach, diecie ubogiej w magnez,
- występują wymioty,
- ciąża jest mnoga – wówczas występuje jeszcze wyższe zapotrzebowanie na magnez,
- występuje cukrzyca ciążowa, zwłaszcza przy niskim jego poziomie – magnez poprawia wrażliwość na insulinę,
- zagrożenie przedwczesnym porodem – magnez stosowany jest wówczas w formie dożylnej (jako tokolityk) w celu hamowania skurczy macicy. W profilaktyce doustna suplementacja w wybranych przypadkach
- stan przedrzucawkowy (preeklampsja) lub rzucawka – magnez dożylny jest lekiem pierwszego rzutu w szpitalu (profilaktyka i leczenie),
- kobieta jest w grupie ryzyka wystąpienia preeklampsji lub rzucawki, np. nadciśnienie, ciąża mnoga.
Suplementacja magnezu a skurcze łydek
Suplementacja magnezu jest bardzo często polecana przy skurczach łydek. Jest to bardzo głęboko utrwalony mit, który nie znajduje potwierdzenia w badaniach.
Skurcze łydek w ciąży mogą mieć różne podłoże, niedobór magnezu nie jest ich najczęstszą przyczyną. Zawsze należy je skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę, który przeprowadzi – jeśli to będzie potrzebne – odpowiednią diagnostykę.
| Pamiętaj: Suplementacja magnezu przy skurczach łydek ma sens tylko wtedy, gdy rzeczywiście w badaniach laboratoryjnych stwierdza się niedobór magnezu. Jeśli poziom magnezu jest prawidłowy, brak jest przekonujących dowodów, że dodatkowy magnez zmniejszy skurcze. |
Jak uzupełnić magnez w ciąży?
Najlepszym źródłem magnezu w ciąży jest prawidłowa dieta. Ponieważ zapotrzebowanie na magnez w ciąży zwiększa się, należy pamiętać o wzbogaceniu swojego menu o produkty bogate w ten pierwiastek. Aby zapewnić optymalny jego poziom można zasięgnąć porady dietetyka, który pomoże dobrać odpowiednie pokarmy.
Potwierdzone laboratoryjnie niedobory magnezu mogą wymagać suplementacji. W poważniejszych przypadkach może być wymagane dożylne podawanie magnezu, o czym zdecyduje lekarz.
Jaki magnez jest najlepszy w ciąży?
Najlepszym magnezem dla kobiety w ciąży jest magnez z diety. Jest bezpieczny i nie można go przedawkować.
Magnez jest pierwiastkiem łatwo dostępnym w pokarmach, dlatego najlepszą strategią jest skupienie się na wkomponowaniu w codzienny jadłospis produktów bogatych w ten pierwiastek.
Objawy i skutki nadmiaru magnezu w ciąży
Hipermagnezemia – podwyższony poziom magnezu – w ciąży jest rzadka. Najczęściej pojawia się ona u kobiet z zaburzeniami czynności nerek lub w związku z podawaniem siarczanu magnezu w warunkach szpitalnych (np. w leczeniu stanu przedrzucawkowego).
Objawy nadmiaru magnezu to:
- nudności i wymioty,
- uczucie gorąca i zaczerwienienie skóry,
- osłabienie mięśni,
- obniżone ciśnienie krwi,
- w ciężkich przypadkach – zaburzenia oddychania i zaburzenia rytmu serca.
W przypadku prawidłowej czynności nerek nadmiar magnezu dostarczanego doustnie jest wydalany przez nerki, dlatego hipermagnezemię przy standardowej suplementacji doustnej obserwuje się rzadko. Może wystąpić jeśli kobieta w ciąży suplementuje duże dawki magnezu, co zdarza zwłaszcza się przy łączeniu różnych preparatów wielowitaminowych i produktów wzbogacanych w magnez. Wysokie dawki soli magnezowych mają właściwości przeczyszczające. Nadmiar dostarczonego z suplementacją magnezu jest wydalany przez nerki, co może być dla nich dodatkowym obciążeniem.
Zakończenie
Zalecenia medyczne mówią, aby kobiety w ciąży spożywały 360-400 mg magnezu dziennie. Najlepiej jest dostarczać go z dietą, jeśli w badaniach laboratoryjnych stwierdza się niedobór magnezu w organizmie może być wskazane jest ich uzupełnienie z suplementacją. Ważne jest monitorowanie poziomu tego pierwiastka, konsultacje z lekarzem i dietetykiem aby zapewnić optymalny poziom magnezu na co dzień.
Magnez w ciąży – sekcja FAQ
Można brać magnez w ciąży jeśli w badaniach laboratoryjnych stwierdzono jego niedobory.
Najlepszy dla kobiet w ciąży jest magnez z diety.
Magnez należy odstawić po uzupełnieniu niedoborów. Można to zweryfikować w baniach laboratoryjnych.
Nie zaleca się rutynowego przyjmowania magnezu w ciąży. Dawka jest zależna od stopnia niedoborów i ustalana indywidualnie.
Magnez w ciąży bierze się do momentu uzupełnienia niedoborów. Po ich wyrównaniu należy skupić się na dostarczaniu odpowiedniej dawki tego pierwiastka z pokarmów.
Bibliografia
- Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J. (red.), Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, 2020
- Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015.
- Fanni D, Gerosa C, Nurchi VM, Manchia M, Saba L, Coghe F, Crisponi G, Gibo Y, Van Eyken P, Fanos V, Faa G. The Role of Magnesium in Pregnancy and in Fetal Programming of Adult Diseases. Biol Trace Elem Res. 2021 Oct;199(10):3647-3657. doi: 10.1007/s12011-020-02513-0. Epub 2020 Dec 14. PMID: 33319331; PMCID: PMC8360883.
