Sklep
Strona główna Blog Strona 13

Niepłodność immunologiczna – objawy i przyczyny. Dlaczego organizm odrzuca zarodek?

Angelika Janowicz
-
0
Niepłodność immunologiczna – objawy i przyczyny. Dlaczego organizm odrzuca zarodek?

Szacuje się, że nawet 10-16% osób w wieku rozrodczym doświadcza trudności z uzyskaniem ciąży. Przyczyny tego stanu są liczne i złożone. Szczególne miejsce zajmują zaburzenia, których podłoże związane jest z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu odpornościowego. Dowiedz się, czym jest niepłodność immunologiczna, jakie są jej możliwe przyczyny oraz jak przebiega diagnostyka i leczenie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Czynniki immunologiczne mogą wiązać się z trudnościami z zajściem w ciążę oraz nawracającymi poronieniami (szczególnie bardzo wczesnymi).
>> U kobiet może być związana m.in. z obecnością autoprzeciwciał i chorobami autoimmunologicznymi, a u mężczyzn istotną rolę mogą odgrywać przeciwciała przeciwplemnikowe zaburzające funkcjonowanie plemników.
>> Postępowanie zależy od wykrytej nieprawidłowości i może obejmować leczenie chorób współistniejących oraz – w wybranych przypadkach – techniki wspomaganego rozrodu.

Spis treści:

  1. Niepłodność immunologiczna: dlaczego dochodzi do odrzucenia ciąży przez organizm?
  2. Niepłodność immunologiczna u kobiet: przyczyny
  3. Niepłodność immunologiczna u mężczyzn: przyczyny
  4. Niepłodność immunologiczna: objawy
  5. Jakie badania przy niepłodności immunologicznej wykonać?
  6. Jakie leczenie stosuje się przy niepłodności immunologicznej?
  7. Niepłodność immunologiczna: podsumowanie

Niepłodność immunologiczna: dlaczego dochodzi do odrzucenia ciąży przez organizm?

Układ immunologiczny człowieka został zaprogramowany do rozpoznawania i eliminowania czynników obcych – m.in. bakterii, wirusów, komórek nowotworowych. W kontekście rozrodu sytuacja jest szczególna, ponieważ zarodek zawiera materiał genetyczny pochodzący nie tylko od matki, ale również od ojca. Z immunologicznego punktu widzenia oznacza to obecność antygenów, które potencjalnie mogą zostać uznane za obce.

W prawidłowo przebiegającej ciąży organizm kobiety wytwarza złożone mechanizmy tolerancji immunologicznej, umożliwiające implantację i rozwój zarodka. Dochodzi m.in. do modulacji aktywności limfocytów NK, limfocytów T regulatorowych oraz zmiany profilu wydzielanych cytokin.

W niepłodności immunologicznej mechanizmy tolerancji immunologicznej mogą być zaburzone. Układ odpornościowy może wytwarzać przeciwciała skierowane przeciwko komórkom trofoblastu, plemnikom lub własnym strukturom organizmu, co może utrudniać zapłodnienie, implantację zarodka lub sprzyjać bardzo wczesnym poronieniom.

Niepłodność immunologiczna u kobiet: przyczyny

Przyczyny niepłodności immunologicznej u kobiet to:

  • obecność przeciwciał skierowanych przeciwko komórce jajowej,
  • obecność przeciwciał przeciwplemnikowych.

Za problemy z zajściem w ciążę mogą odpowiadać przeciwciała antyfosfolipidowe (APL). Przeciwciała te, skierowane przeciwko fosfolipidom błon komórkowych oraz białkom wiążącym fosfolipidy, mogą prowadzić do powstawania mikrozakrzepów w naczyniach krwionośnych rozwijającego się łożyska, upośledzając jego funkcję i sprzyjając wczesnym lub nawracającym poronieniom.

Znaczenie mogą mieć przeciwciała przeciwjądrowe (ANA), których występowanie bywa wiązane z niepowodzeniami implantacji. W kontekście niepłodności immunologicznej istotne mogą być także przeciwciała przeciwtarczycowe.

Ważną rolę przypisuje się również zaburzeniom funkcji komórek NK w endometrium. W warunkach fizjologicznych wspierają one proces implantacji, jednak ich nadmierna liczba lub zwiększona aktywność cytotoksyczna mogą sprzyjać uszkodzeniu trofoblastu. U części kobiet obserwuje się także nieprawidłowy profil cytokin, z przewagą reakcji prozapalnej, co może utrudniać utrzymanie ciąży. Należy jednak podkreślić, że rutynowe oznaczanie komórek NK i profilu cytokin (we krwi lub endometrium) nie jest obecnie standardem diagnostyki ze względu na ograniczoną standaryzację i niejednoznaczne dowody kliniczne.

Czynnikiem ryzyka niepłodności immunologicznej mogą być choroby autoimmunologiczne – takie jak toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów czy choroba Hashimoto. W ich przebiegu układ odpornościowy wykazuje tendencję do agresji wobec własnych tkanek.

To ważne:
Przeciwciała utrudniające zajście w ciążę mogą występować w przebiegu zespołu policystycznych jajników (PCOS) oraz endometriozy.
Pakiet hormony kobiece - diagnostyka plodnosci (6 badan)_mobile baner na kategorie

Niepłodność immunologiczna u mężczyzn: przyczyny

Przyczyną niepłodności immunologicznej u mężczyzn może być obecność przeciwciał przeciwplemnikowych. W prawidłowych warunkach plemniki są izolowane od układu odpornościowego dzięki barierze krew-jądro. Jej uszkodzenie – na przykład w wyniku urazu, zabiegu operacyjnego, infekcji, stanu zapalnego, wnętrostwa czy żylaków powrózka nasiennego – może prowadzić do kontaktu antygenów plemnikowych z komórkami układu immunologicznego i wytwarzania autoprzeciwciał.

U mężczyzn płodność – w tym jakość nasienia – mogą dodatkowo obniżać choroby autoimmunologiczne oraz stosowanie niektórych leków immunosupresyjnych.

>> Zobacz: Niepłodność u mężczyzn: najczęstsze przyczyny, objawy i rozpoznanie. Leczenie niepłodności

Pakiet hormony męskie diagnostyka płodności (5 badań) banerek

Niepłodność immunologiczna: objawy

Niepłodność immunologiczna nie daje charakterystycznych objawów klinicznych, które jednoznacznie wskazywałyby na jej obecność. Najczęściej manifestuje się ona jako niemożność zajścia w ciążę pomimo regularnych, niezabezpieczonych stosunków płciowych lub jako nawracające poronienia – szczególnie na wczesnym etapie ciąży.

>> To ważne: Poronienie samoistne – objawy, przebieg i postępowanie

Należy podkreślić, że wiele par zmagających się z niepłodnością immunologiczną czuje się zupełnie zdrowych, a wyniki podstawowych badań (hormonalnych, obrazowych, nasienia) mogą pozostawać w granicach normy. To właśnie ten pozorny brak uchwytnej przyczyny bywa wskazaniem do rozważenia pogłębionej diagnostyki – w tym oceny wybranych czynników immunologicznych.

Jakie badania przy niepłodności immunologicznej wykonać?

Diagnostyka niepłodności immunologicznej jest złożona i wymaga indywidualnego podejścia. Nie stanowi ona elementu rutynowej diagnostyki każdej pary z niepłodnością, lecz jest rozważana w ściśle określonych sytuacjach klinicznych.

U kobiet uzasadnione może być wykonanie badań w kierunku przeciwciał antyfosfolipidowych, przeciwciał przeciwjądrowych (ANA), przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO).

Badanie komórek NK rozważa się w wybranych sytuacjach, a jego wartość kliniczna nie jest jednoznacznie potwierdzona i nie stanowi rutynowego elementu diagnostyki.

Znaczenie może mieć diagnostyka w kierunku przeciwciał przeciwplemnikowych, które mogą być obecne w nasieniu i surowicy krwi mężczyzny lub śluzie szyjkowym partnerki. W niektórych przypadkach wykonuje się także badania genetyczne, natomiast ocena zgodności immunologicznej partnerów (w tym genotypowanie HLA-C) nie jest zalecana rutynowo i bywa rozważana głównie w ramach badań naukowych.

>> Zobacz także: Badania laboratoryjne w diagnostyce niepłodności

Według aktualnych zaleceń diagnostyka niepłodności powinna rozpocząć się:
>> po roku regularnego współżycia u kobiet przed 35. rokiem życia,
>> po 6 miesiącach regularnego współżycia u kobiet po 35. roku życia,
>> jak najszybciej u kobiet po 40. roku życia.  

Diagnostyka niepłodności powinna jednocześnie obejmować obojga partnerów.

Jakie leczenie stosuje się przy niepłodności immunologicznej?

Leczenie niepłodności immunologicznej jest spersonalizowane i zależy od rodzaju wykrytej nieprawidłowości. Postępowanie może obejmować m.in. leczenie chorób współistniejących, zwłaszcza autoimmunologicznych, oraz – w wybranych sytuacjach – działania ukierunkowane na modyfikację odpowiedzi immunologicznej. Kluczowa jest ścisła współpraca ginekologa z odpowiednimi specjalistami, najczęściej immunologiem i endokrynologiem.

Niepłodność immunologiczna a in vitro

W przypadku nieskuteczności naturalnych starań o ciążę oraz braku efektów leczenia przyczynowego, pary mogą zostać zakwalifikowane do procedur wspomaganego rozrodu, w tym zapłodnienia pozaustrojowego. Metoda in vitro pozwala ominąć część potencjalnych barier związanych z zapłodnieniem, jednak nie eliminuje wszystkich mechanizmów mogących wpływać na implantację zarodka.

Z tego względu u wybranych pacjentek – po dokładnej analizie klinicznej – rozważa się modyfikację protokołu leczenia przed transferem zarodka.

Badanie kariotyp klasyczny (badanie cytogenetyczne) banerek

Niepłodność immunologiczna: podsumowanie

Niepłodność immunologiczna to złożony problem, w którym układ odpornościowy zamiast sprzyjać zapłodnieniu i rozwojowi ciąży, może aktywnie je utrudniać. Zaburzenia mogą dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Często pozostają niewidoczne bez pogłębionej diagnostyki specjalistycznej. Odpowiednio dobrane leczenie oraz indywidualne podejście do pacjentów znacząco zwiększają szanse na uzyskanie i utrzymanie ciąży.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

  1. Diagnostyka i leczenie niepłodności – rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGP)
  2. A. Malinowski, J.R. Wilczyński, Immunologiczne mechanizmy utrzymania ciąży, Ginekologia Praktyczna
  3. Immune Aspects of Female Infertility https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4845518/ (dostęp 12.01.2026)
  4. Immune infertility in men https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001502822200125X (dostęp 12.01.2026)
  5. The role of immunotherapy in in vitro fertilization: a guideline, American Society for Reproductive Medicine (ASRM), Practice Committee Documents, https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/the-role-of-immunotherapy-in-in-vitro-fertilization-a-guideline-2018/ (dostęp 12.01.2026)
  6. ESHRE guideline: recurrent pregnancy loss, Human Reproduction Open, 2018;2018(2):hoy004, https://academic.oup.com/hropen/article/2018/2/hoy004/4963604 (dostęp 12.01.2026)
  7. Good practice recommendations on add-ons in reproductive medicine, Human Reproduction, 2023;38(11):2062–2104, https://academic.oup.com/humrep/article/38/11/2062/7281712 (dostęp 12.01.2026)

Błonnik w diecie odchudzającej – rola, efekty, jaki wybrać? 

Jagoda Matusiak
-
0
Błonnik w diecie odchudzającej – rola, efekty, jaki wybrać? 

Błonnik pokarmowy to jeden z rekomendowanych składników diety redukcyjnej. W artykule wyjaśniamy, jak błonnik wpływa na proces odchudzania, jakie są jego rodzaje oraz ile go naprawdę potrzebujemy. Dowiesz się również, czy suplementacja ma sens i jak zwiększyć jego ilość w jadłospisie.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest błonnik pokarmowy,
>> jak może wspierać redukcję masy ciała,
>> jakie są aktualne zalecenia dotyczące dziennego spożycia błonnika,
>> jakie są różnice między błonnikiem rozpuszczalnym i nierozpuszczalnym,
>> jakie są naturalne źródła błonnika,
>> czy warto suplementować błonnik.

Spis treści:

  1. Co to jest błonnik i jak może działać w diecie odchudzającej?
  2. Zapotrzebowanie na błonnik w diecie
  3. Rodzaje błonnika a dieta odchudzająca – wpływ na redukcję masy ciała i możliwe efekty uboczne
  4. Jak włączyć błonnik do diety?
  5. Dieta błonnikowa na odchudzanie – przykładowy jadłospis
  6. Zakończenie
  7. Błonnik w diecie odchudzającej – sekcja FAQ

Co to jest błonnik i jak może działać w diecie odchudzającej?

Błonnik pokarmowy to grupa substancji pochodzenia roślinnego, które nie są trawione i wchłaniane w przewodzie pokarmowym człowieka. W kontekście odchudzania jego kluczowe mechanizmy to:

  • zwiększanie uczucia sytości – błonnik, szczególnie rozpuszczalny, pęcznieje w żołądku, spowalniając jego opróżnianie i powoduje tym samym, że dłużej czujemy się najedzeni,
  • regulacja wchłaniania – spowalnia wchłanianie cukrów prostych, co pomaga stabilizować poziom glukozy we krwi,
  • wspomaganie pracy jelit – błonnik nierozpuszczalny przyspiesza pasaż jelitowy, zapobiegając zaparciom i zapewniając regularność wypróżnień,
  • wiązanie wody, tłuszczów i cholesterolu – niektóre frakcje błonnika działają jak „miotła”, pomagając w usuwaniu części tłuszczu i cholesterolu z pożywienia.

>> Może Cię zainteresować nasz artykuł: Postaw na zdrowe jelita!

Zapotrzebowanie na błonnik w diecie

Zgodnie z normami żywienia dla populacji Polski spożycie 25 g błonnika na dobę pozwala na prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Niemniej jednak dzienne zapotrzebowanie zależy również od wieku, aktywności fizycznej oraz stanu zdrowia. 

Ilość błonnika w diecie odchudzającej – czy należy jeść więcej?

W diecie redukcyjnej dąży się do spożycia nieco więcej niż 25 gramów dziennie. Jest to uzasadnione jego właściwościami sycącymi i regulacyjnymi, które ułatwiają utrzymanie deficytu kalorycznego. Kluczowa jest jednak stopniowość. Nagłe zwiększenie podaży błonnika może prowadzić do wzdęć, gazów i dyskomfortu ze strony przewodu pokarmowego.

>> Sprawdź też: Nadmierne gazy w jelitach – dlaczego powstają i jak się ich pozbyć?

Rodzaje błonnika a dieta odchudzająca – wpływ na redukcję masy ciała i możliwe efekty uboczne

Działanie błonnika na odchudzanie jest wypadkową efektów jego dwóch głównych frakcji: rozpuszczalnej i nierozpuszczalnej w wodzie. Błonnik nie jest jednorodny – różne frakcje działają w odmienny sposób i uzupełniają się nawzajem. Zbyt duża ilość błonnika w diecie, szczególnie przy niedostatecznej podaży płynów, może prowadzić do wzdęć, dyskomfortu ze strony przewodu pokarmowego, czy też zaparć.

Pakiet otyłość i kontrola masy ciała (15 badań) banerek

Błonnik rozpuszczalny w diecie odchudzającej

Błonnik rozpuszczalny tworzy w przewodzie pokarmowym lepkie, podobne do żelu substancje, które nie tylko działają ochronnie na ściany przewodu pokarmowego, ale również spowalniają procesy trawienne. Zwiększają czas przebywania pokarmu w żołądku, dając tym samym na dłużej uczucie sytości. Dodatkowo prowadzi do rozluźniania masy kałowej (co jest istotne leczeniu zaparć) oraz pomaga obniżyć poziom „złego” cholesterolu LDL. Źródłami błonnika rozpuszczalnego w diecie są m.in.:

  • otręby owsiane,
  • jęczmień,
  • owoce cytrusowe,
  • truskawki,
  • siemię lniane,
  • ziarna babki płesznik,
  • ziemniaki,
  • pietruszka,
  • marchew,
  • bakłażan.
Pakiet otyłość i kontrola masy ciała podstawowy (10 badań) banerek

Błonnik nierozpuszczalny i jego znaczenie w diecie odchudzającej

Błonnik nierozpuszczalny nie ulega procesom trawiennym ani rozpuszczeniu w przewodzie pokarmowym. Działa głównie mechanicznie (drażnienie ścian jelita grubego), zwiększając objętość treści pokarmowej i przyspieszając jej przechodzenie przez jelita.Główne korzyści to zapobieganie zaparciom i wspieranie regularności wypróżnień, poprzez zwiększenie perystaltyki jelit. Zwiększona objętość treści pokarmowej zmniejsza wartość energetycznej diety i na dłużej zapewnia uczucie sytości, sprzyjając tym samym redukcji masy ciała.

Źródłami błonnika nierozpuszczalnego w diecie są m.in. otręby pszenne, produkty z pełnego przemiału (chleb pełnoziarnisty, płatki zbożowe, mąki pełnoziarniste), grube kasze, ryż brązowy, skórki owoców i warzyw, fasola, groch, nasiona i orzechy.

Jak włączyć błonnik do diety?

Błonnik należy włączać do diety stopniowo, aby uniknąć dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Zwiększając ilość błonnika w diecie, należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu, które wspiera jego prawidłowe działanie. Błonnik, aby spełniać swoją funkcję (pęcznienie, formowanie miękkiego stolca), wymaga odpowiedniej ilości płynów – przy zwiększonym spożyciu błonnika, należy pić minimum 1,5-2 litry wody dziennie. Błonnik można włączyć do diety poprzez:

  • zamianę białego pieczywa i makaronu na pełnoziarniste,
  • dodawanie do jogurtów, sałatek lub koktajli otrębów, siemienia lnianego lub nasion,
  • przygotowywanie obiadu na bazie strączków (2 razy w tygodniu),
  • spożywanie porcji warzyw i owoców do każdego posiłku.

Naturalne źródła błonnika

Najlepszym rozwiązaniem jest opieranie diety na naturalnych produktach bogatych w błonnik i spożywanie ich w ramach regularnych i zbilansowanych posiłków w ciągu dnia. Wśród produktów zbożowych szczególnie cennym źródłem błonnika są chleby żytnie, pieczywo graham i mieszane z dodatkiem ziaren oraz różne rodzaje płatków zbożowych. Duże ilości tego składnika dostarczają również suszone owoce i orzechy. Istotnym źródłem błonnika są warzywa oraz rośliny strączkowe. Wśród owoców pod kątem zawartości błonnika wyróżniają się maliny i porzeczki. 

ProduktZawartość błonnika pokarmowego (w g/100 g)
Otręby pszenne42,4
Chleb żytni pełnoziarnisty9,1
Chleb pszenny2,7
Bułki grahamki6,7
Bułki kajzerki1,9
Płatki owsiane6,9
Płatki kukurydziane6,6
Ryż brązowy, suchy8,7
Ryż biały, suchy2,4
Soczewica czerwona, nasiona suche8,9
Migdały12,9
Morele suszone10,3
Maliny6,7
Porzeczki7,7

Czy warto suplementować błonnik?

Suplementy (jak inulina, błonnik witalny, psyllium) mogą być pomocne, gdy nie jesteśmy w stanie zapewnić odpowiedniej ilości błonnika z diety. Psyllium (błonnik z babki płesznik) jest szczególnie polecany ze względu na swoje właściwości żelujące. Należy jednak pamiętać, że suplement to uzupełnienie, a nie zastąpienie zróżnicowanej diety. Przed rozpoczęciem suplementacji, zwłaszcza przy problemach jelitowych, warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.

>> Może Cię zainteresować również nasz artykuł: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka

Dieta błonnikowa na odchudzanie – przykładowy jadłospis

Przykładowy jednodniowy jakościowy jadłospis wysokobłonnikowy.

  • Śniadanie: Płatki owsiane na napoju roślinnym z garścią malin i łyżeczką siemienia lnianego.
  • II śniadanie: Jabłko ze skórką i migdały.
  • Obiad: Pieczony filet z piersi kurczaka z kaszą gryczaną i porcją surówki z marchwi i kapusty kiszonej.
  • Podwieczorek: Koktajl ze szpinaku, awokado, banana, kefiru i otrąb.
  • Kolacja: Sałatka z mixu sałat, pomidora, ogórka, papryki, ugotowanej ciecierzycy, polana dressingiem z oliwy i cytryny.

Zakończenie

Błonnik pokarmowy to niestrawne składniki roślinne, które nie dostarczają energii, ale pełnią ważne funkcje fizjologiczne. W diecie odchudzającej sprzyja uczuciu sytości, spowalnia opróżnianie żołądka, stabilizuje poziom glukozy we krwi i wspiera prawidłową pracę jelit, co ułatwia kontrolę masy ciała. Odpowiednio dobrany i spożywany z umiarem może znacząco poprawić komfort diety i jej długofalowe efekty.

Błonnik w diecie odchudzającej – sekcja FAQ

Jaki owoc ma najwięcej błonnika?

Wśród owoców najbogatsze w błonnik są maliny i porzeczki – w 100 g (ok. 1 kubek) znajduje się aż 6,7-7,7 g błonnika. Innym dobrym źródłem jest awokado (około 7 g błonnika w połowie owocu).

Czy banany mają dużo błonnika?

Średnio dojrzały banan (ok. 120 g) dostarcza około 3-3,5 g błonnika, co jest wartością umiarkowaną. Choć nie należą do najbogatszych jego źródeł, mogą stanowić wartościowy element diety wspierającej prawidłowe trawienie.

Który błonnik jest lepszy, rozpuszczalny czy nierozpuszczalny?

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ oba rodzaje pełnią różne funkcje. Dla odchudzania szczególnie cenny jest błonnik rozpuszczalny ze względu na silne właściwości sycące i regulację glikemii. Jednak dla zdrowia jelit i regularności wypróżnień niezbędny jest błonnik nierozpuszczalny. Optymalna dieta powinna zawierać oba rodzaje błonnika.

Bibliografia

  1. Rychlik E., Stroś K., Woźniak A., Mojska H. (red.), Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024.
  2. Slavin J. Fiber and prebiotics: mechanisms and health benefits. Nutrients. 2013 Apr 22;5(4):1417-35.
  3. Trumbo P, Schlicker S, Yates AA, Poos M; Food and Nutrition Board of the Institute of Medicine, The National Academies. Dietary reference intakes for energy, carbohydrate, fiber, fat, fatty acids, cholesterol, protein and amino acids. J Am Diet Assoc. 2002 Nov;102(11):1621-30.
  4. Anderson JW, Baird P, Davis RH Jr, Ferreri S, Knudtson M, Koraym A, Waters V, Williams CL. Health benefits of dietary fiber. Nutr Rev. 2009 Apr;67(4):188-205.
  5.  Xiao Z, Chen H, Zhang Y i wsp.: The effect of psyllium consumption on weight, body mass index, lipid profile, and glucose metabolism in diabetic patients: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Phytother. Res. 2020.
  6. Kunachowicz H, Nadolna I, Przygoda B, Iwanow K. Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2019.

Szanta zwyczajna – co to za roślina i jakie ma właściwości

Magdalena Konowrocka
-
0
Szanta zwyczajna – co to za roślina i jakie ma właściwości

Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) to roślina o bogatej historii i szerokim spektrum działania. Ziele szanty w medycynie ludowej było stosowane między innymi jako środek na dolegliwości związane z układem trawiennym, jako środek przeciwkaszlowy, a także w infekcjach. Jej lecznicze właściwości doceniali już starożytni Egipcjanie, nazywając ją nasieniem Horusa lub krwią byka. Współczesne badania fitochemiczne potwierdzają wartość szanty i zasadność jej stosowania.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> szanta zwyczajna to wieloletnia roślina wieloletnia, która ze względu na wysoką produkcję nektaru ceniona jest jako pożytek dla pszczół, czyli roślina miododajna;
>> roślina ta zawiera marubinę oraz inne diterpeny, które nadają jej gorzki smak i odpowiadają za większość właściwości leczniczych, w tym działanie wykrztuśne i rozkurczowe;
>> w lecznictwie szantę stosuje się przede wszystkim w terapii nieżytów dróg oddechowych, astmy oraz w celu wspomagania trawienia i pracy wątroby;
>> ze względu na wpływ na produkcję histaminy i właściwości przeciwzapalne, szanta znajduje zastosowanie także w kosmetyce, szczególnie w pielęgnacji skóry wrażliwej i podrażnionej.  

Spis treści:

  1. Co to jest szanta zwyczajna? Pochodzenie i charakterystyka rośliny
  2. Właściwości farmakologiczne szanty zwyczajnej
  3. Zastosowanie szanty w lecznictwie
  4. Wskazania i przeciwwskazania do stosowania szanty zwyczajnej
  5. Działania niepożądane i środki ostrożności
  6. Zakończenie

Co to jest szanta zwyczajna? Pochodzenie i charakterystyka rośliny

Szanta zwyczajna jest wieloletnią byliną osiągającą wysokość od 30 do 80 cm. Liście szanty pokryte są od spodu gęstym, szarym lub białawym kutnerem, tworzącym wełnistą srebrzysto-szarą warstwę, która chroni roślinę przed utratą wody i nadmiernym słońcem. Kwiaty szanty są drobne, wyrastają w kątach liści.

Szanta występuje naturalnie w Europie, Afryce, Ameryce Południowej oraz Australii. W Polsce można ją spotkać na przydrożach, rumowiskach i pastwiskach.

Poza walorami leczniczymi szanta jest niezwykle cenną rośliną miododajną, która dostarcza pszczołom głównie nektaru. Wydajność miodowa szanty jest bardzo wysoka, co związane jest z tym, iż jeden kwiat zawiera 0,1-0,5 mg cukru, z czego aż 20 do 60% zawarte jest w nektarze.

Właściwości farmakologiczne szanty zwyczajnej

Najważniejsze mechanizmy działania farmakologicznego szanty obejmują:

  • działanie wykrztuśne poprzez pobudzenie sekrecji błon śluzowych górnych dróg oddechowych;
  • działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie, szczególnie w obrębie oskrzeli oraz dróg żółciowych;
  • działanie żółciopędne i żółciotwórcze, wspomagające procesy trawienne;
  • pobudzanie czynności wydzielniczej wątroby;
  • działanie przeciwbólowe;
  • efekt hipotensyjny (obniżający ciśnienie krwi);
  • właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne, wynikające z obecności glikozydów fenylopropanoidowych oraz kwasu ursolowego.

Za wyjątkowe działanie szanty odpowiada jej złożony skład chemiczny. Najważniejszą grupą związków czynnych są związki terpenowe, które nadają zielu szanty charakterystyczny gorzki smak. Należą do nich:

  • marubina (0,3-1%) – wykazująca m.in. działanie przeciwbólowe,
  • kwas marubenowy i marubenol – wykazujący działanie obniżające ciśnienie,
  • peregrinol i wulgarol,
  • kwas ursolowy,
  • flawonoidy – apigenina, luteolina, kwercetyna,
  • taniny i garbniki,
  • olejki eteryczne,
  • witaminy grup A, E, K,
  • składnik purpury wzrokowej – retinina,
  • kwasy organiczne,
  • sole mineralne,
  • alkaloidy – koniina,
  • czynniki słodzące – stewiozyd.

>> Zobacz: Jak łączyć witaminy i minerały? Synergizm i antagonizm składników odżywczych

Pakiet watrobowy banerek

Zastosowanie szanty w lecznictwie

Tradycyjne i współczesne wykorzystanie szanty koncentruje się przede wszystkim na układzie oddechowym i pokarmowym. Obecnie jej wyciągi stanowią składnik syropów, mieszanek ziołowych (Cholegran) oraz popularnych pastylek do ssania, takich jak Ricola.

W medycynie stosuje się ją w leczeniu:

  • nieżytów gardła i oskrzeli, jako środek wykrztuśny i przeciwskurczowy oraz w mało nasilonej astmie oskrzelowej;
  • schorzeń wątroby i dróg żółciowych, ze zmniejszonym wytwarzaniem i przepływem żółci, pomocniczo w tym kamicy żółciowej,
  • zaburzeń trawiennych objawiających się wzdęciami lub uczuciem pełności.
Warto wiedzieć:
Ciekawym kierunkiem jest również zastosowanie szanty w kosmetyce. Dzięki właściwościom przeciwhistaminowym ekstrakty z tej rośliny są wykorzystywane w preparatach dla cery wrażliwej i podrażnionej.  

Wskazania i przeciwwskazania do stosowania szanty zwyczajnej

Głównym wskazaniem do przyjmowania przetworów z szanty są stany zapalne dróg oddechowych z utrudnionym odkrztuszaniem zalegającej wydzieliny. Jest ona również zalecana osobom borykającym się z osłabioną czynnością wydzielniczą wątroby oraz przewlekłymi problemami z trawieniem.

Mimo licznych zalet istnieją sytuacje, w których należy zachować ostrożność. Ze względu na silne działanie pobudzające wydzielanie żółci i soków żołądkowych, osoby z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem kuracji.

Nie zaleca się stosowania szanty przez kobiety w ciąży.

>> Warto przeczytać także: Choroba wrzodowa – farmakogenetyka i zoptymalizowane podejście do leczenia

Działania niepożądane i środki ostrożności

Szanta zwyczajna jest uznawana za surowiec bezpieczny, o ile jest stosowana zgodnie z zaleceniami. Ze względu na bardzo gorzki smak u niektórych osób nadmierne spożycie naparów może wywołać nudności.

Ważne środki ostrożności obejmują:

  • monitorowanie dawkowania u pacjentów z arytmią i nadciśnieniem, ponieważ szanta wykazuje aktywność farmakologiczną wpływającą na układ krążenia;
  • zachowanie ostrożności przy cukrzycy, gdyż napary mogą nieznacznie obniżać poziom glukozy we krwi, co może potęgować działanie leków przeciwcukrzycowych;
  • unikanie stosowania na uszkodzoną skórę bez konsultacji, mimo że tradycyjnie używano jej do leczenia ran.

>> Może Cię zainteresować: Nadciśnienie tętnicze – nowe rekomendacje – część 1

Zakończenie

Szanta zwyczajna to roślina, o której warto pamiętać. Problemy z trawieniem są jednym z częstszych zagadnień współczesnych czasów, dlatego szanta zwyczajna może być przydatna na co dzień. Można ją również włączyć do domowej apteczki w sezonie infekcyjnym.

Bibliografia

  1. Wolski T, Baj T, Matosiuk D i wsp. Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) – roślina lecznicza i miododajna. Ann Univ MCS 2007; 62(2):80-93.
  2. Parus A., Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) jako roślina lecznicza, Borgis – Postępy Fitoterapii 1/2017, s. 54-59
  3. Ożarowski Al., Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL, Warszawa 1983, s.179-180.

Czy w ciąży można się opalać? Co warto wiedzieć?

Sylwia Brodniewska
-
0
Czy w ciąży można się opalać? Co warto wiedzieć?

Opalanie w ciąży od lat budzi kontrowersje. Nieumiejętne korzystanie ze słońca może być groźne dla zdrowia przyszłej mamy i dziecka, dlatego warto wiedzieć, czego unikać. Z tego artykułu dowiesz się, czy opalanie szkodzi dziecku, jak wpływa na ciążę w poszczególnych trymestrach, a także czy korzystanie z solarium będzie bezpieczniejszym wyborem. Przeczytaj nasz artykuł i dowiedz się, jak opalanie wpływa na ciążę.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> Czy w ciąży można się opalać?
>> Jaki wpływ opalanie może mieć na matkę i dziecko?
>> Czy opalanie jest dozwolone w poszczególnych trymestrach ciąży?
>> Czy w ciąży można korzystać z opalania natryskowego lub solarium?

Spis treści:

  1. Czy w ciąży można się opalać?
  2. Czy opalanie w ciąży szkodzi dziecku?
  3. Opalanie w ciąży w poszczególnych trymestrach
  4. Opalanie brzucha w ciąży – czy jest bezpieczne?
  5. Opalanie natryskowe w ciąży
  6. Solarium a ciąża
  7. Kiedy lepiej zrezygnować z opalania w ciąży?

Czy w ciąży można się opalać?

Wystawianie skóry na działanie promieni słonecznych to dla niektórych sposób na letni relaks. Należy jednak pamiętać, że opalanie może być niebezpieczne nie tylko dla kobiet w ciąży, ale dla każdego. Brak odpowiedniej ochrony przed słońcem może skutkować zaczerwienieniem skóry, poparzeniem, a także przyspieszać fotostarzenie. Najpoważniejszą konsekwencją jest zwiększone ryzyko nowotworów skóry. W ciąży świadomość zagrożeń jest bardzo istotna, ponieważ każda mama jest odpowiedzialna nie tylko za swoje zdrowie, ale również zdrowie dziecka. Samo przebywanie na słońcu przez kobietę w ciąży nie jest zabronione, ale jego częstotliwość czy długość ekspozycji powinna być dostosowana do stanu zdrowia przyszłej mamy. Tę kwestię warto uzgodnić z lekarzem prowadzącym, w szczególności, jeśli wybierasz się na wakacje.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

>> Przeczytaj także: Wpływ promieni słonecznych na skórę

Czy opalanie w ciąży szkodzi dziecku?

Opalanie w ciąży nie jest bezpośrednim zagrożeniem dla dziecka, o ile odbywa się ono w bezpieczny sposób. Zbyt długie przebywanie na słońcu rozszerza jednak naczynia krwionośne u przyszłej mamy, czego konsekwencją jest pojawienie się niewielkich pajączków na ciele kobiety. Pajączki (w medycznym języku znane jako teleangiektazje) to niewielkie rozszerzenia naczyń krwionośnych skóry, które stanowią głównie problem natury estetycznej.

Opalanie zwiększa również ryzyko krwawienia z dróg rodnych. Wysokie temperatury sprzyjają odwodnieniu, które może być niebezpieczne dla ciężarnej (grozi małowodziem i niedotlenieniem płodu). Może doprowadzić do przegrzania organizmu, a ono z kolei do przedwczesnego porodu lub poronienia.

>> Warto wiedzieć: Odwodnienie i nawodnienie organizmu – fakty i mity

Jedno z badań wskazuje na to, że promieniowanie słoneczne może rozkładać kwas foliowy u kobiet w wieku rozrodczym. Jak wiadomo jest on bardzo istotny dla ciężarnych, dlatego jego degradacja może być groźna. Trwają jednak nadal badania, na większą skalę, których celem jest dokładniejsze zbadanie tej kwestii.

Opalanie w ciąży w poszczególnych trymestrach

W ciąży w organizmie kobiety zachodzi szereg zmian hormonalnych. Skóra jest bardziej wrażliwa na promienie słoneczne, a także na powstawanie podrażnień i przebarwień, w szczególności melasmy (ostudy ciężarnych). Wysokie temperatury mogą także przyczyniać się do pojawiania się opuchlizny i większego zmęczenia.

Opalanie w ciąży w 1. trymestrze

Pierwszy trymestr jest bardzo wymagający dla kobiet w ciąży. W tym okresie u przyszłej mamy pojawiają się różne objawy, mdłości czy gorsze samopoczucie. Płód rozwija się bardzo szybko, dlatego potrzebuje wielu witamin i składników mineralnych, w szczególności kwasu foliowego, którego wchłanianie może być utrudnione przez nadmierną ekspozycję słoneczną. Jego niedobór jest groźny dla dziecka i zaburza prawidłowy rozwój układu nerwowego.

Opalanie w ciąży w 2. trymestrze

Opalanie się w ciąży w drugim trymestrze jest już bezpieczniejsze, jednak nadal należy stosować się do zasad bezpieczeństwa, takich jak:

  • stosowanie kremów z wysokimi filtrami (min. SPF 50),
  • unikanie opalania w godzinach największego nasłonecznienia, czyli między 11. a 15.,
  • w miarę możliwości przebywanie w cieniu,
  • nawadnianie organizmu,
  • ochrona oczu i głowy przed słońcem.

W 2. trymestrze ciąży nadal nie należy przesadzać ze zbyt długą ekspozycją słoneczną, jednak kilka minut dziennie może mieć korzystny wpływ na płód i przyszłą mamę. Promieniowanie słoneczne bierze udział syntezie witaminy D3, która jest ważna dla rozwoju zębów, kości i odporności organizmu.

>> Dowiedz się więcej: Witaminy i ich suplementacja u kobiet w ciąży

Opalanie w ciąży w 3. trymestrze

Opalanie w ciąży w 3. trymestrze jest możliwe, jeśli przyszła mama czuje się dobrze i nie ma przeciwwskazań do przebywania na słońcu. Podobnie, jak we wcześniejszych miesiącach konieczne jest stosowanie kremów z filtrem, nawadnianie organizmu i unikanie godzin, kiedy słońce świeci najmocniej.

Pakiet suplementacja w ciąży (4 badania) banerek

Opalanie brzucha w ciąży – czy jest bezpieczne?

Wiele przyszłych mam zastanawia się, czy opalanie brzucha w ciąży jest bezpieczne, ponieważ istnieje wiele mitów z tym związanych. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ale wiele zależy od stanu zdrowia kobiety. Krótkie przebywanie na zewnątrz nie jest zabronione, jednak podczas ekspozycji słonecznej warto zasłaniać brzuch, głównie ze względu na ryzyko przegrzania, podrażnienia od słońca czy pojawienia się przebarwień. Przyszła mama powinna również pamiętać o tym, że opalanie przyspiesza starzenie skóry, przyspiesza degradację kolagenu i zmniejsza elastyczność, co ma znaczenie u kobiet, które chcą szybko wrócić do formy po ciąży.

Brzuch można zasłaniać na wiele sposobów. Jednym z nich jest noszenie stroju kąpielowego, najlepiej wykonanego z tkaniny, która chroni przed promieniami UV. Ciało można również zakryć koszulą, chustą czy ręcznikiem. Pamiętaj jednak o tym, aby były one wykonane z przewiewnych tkanin, jak len czy bawełna.

Opalanie natryskowe w ciąży

Kobiety, którym zależy na zdrowej opaleniźnie, zamiast słońca często wybierają opalanie natryskowe lub stosowanie samoopalaczy. Obu tych metod nie należy stosować w ciąży. Substancje wykorzystywane w środkach opalających zawierają w swoim składzie dihydroaceton, który jest zabroniony w ciąży. Może on przenikać do krwi matki, a także poprzez łożysko i powodować wady rozwojowe u dziecka. Ponadto takie środki mają bardzo intensywny zapach, którego wdychanie może być niebezpieczne dla ciężarnych.

Solarium a ciąża

Promieniowanie ultrafioletowa jest szkodliwe dla skóry, dlatego powinny go unikać nie tylko kobiety w ciąży, ale wszyscy, którym zależy na zdrowiu.

Przebywanie  w solarium z uwagi na zwiększone ryzyko przegrzania i rozwoju nowotworów złośliwych skóry nie jest rekomendowane.

>> Przeczytaj także: Rak skóry – rodzaje, objawy, badania i leczenie

Kiedy lepiej zrezygnować z opalania w ciąży?

Opalanie się w ciąży warto dobrze przemyśleć, w szczególności w 1. trymestrze, kiedy ryzyko niedoboru kwasu foliowego i przegrzania jest najbardziej niebezpieczne. Kiedy jeszcze warto unikać słońca?

  • Gdy dbasz o skórę i masz tendencję do powstawania przebarwień.
  • Gdy przyjmujesz niektóre leki.
  • W przypadku nadciśnienia tętniczego, cukrzycy czy problemów z krążeniem.
  • Gdy masz fototyp 1 lub 2, a także słońce powoduje u Ciebie mocne zaczerwienienie skóry.

Zrezygnuj z opalania w ciąży, jeśli nie przebiega ona prawidłowo, masz cukrzycę ciążową czy gorsze samopoczucie. Jeśli chcesz mieć pewność, czy przebywanie na słońcu jest dla Ciebie bezpieczne, porozmawiaj z lekarzem.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk

Bibliografia

  1. Borradale D, Isenring E, Hacker E, Kimlin MG. Exposure to solar ultraviolet radiation is associated with a decreased folate status in women of childbearing age. J Photochem Photobiol B. 2014 Feb 5;131:90-5. 
  2. H. Lakhdar, K. Zouhair, K. Khadir, A. Essari, A. Richard, S. Siete, A. Rougier,  Evaluation of the effectiveness of broad-spectrum sunscreen in the prevention of chloasma in pregnant women, Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 2017, nr 21(6).
  3. L. Megaw, T. Clemens, C. Dibben, R. Weller, S. Stock, Pregnancy outcome and ultraviolet radiation; A systematic review „Environmental Research”, 2017, Volume 155, 335-343
  4. Gąbka, W. Dalamata, P. Rzepa, P. Mielniczuk, Wpływ promieniowania UV na skórę, tudenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Kosmetologii i Medycyny Estetycznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie. VII Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Praktyczna – Kijów.Ìnstitut Ìnnovacìjnoï Osvìti. 2021:104-107.

Odczulanie – na czym polega i ile trwa?

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Odczulanie – na czym polega i ile trwa?

Schorzenia alergologiczne są u wielu pacjentów przyczyną istotnego obniżenia jakości życia. Rozwiązaniem części problemów może być odczulanie, a więc immunoterapia alergenowa, nazywana również immunoterapią swoistą.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> immunoterapia alergenowa może przynieść wyciszenie objawów chorobowych w przebiegu alergii zależnych od przeciwciał IgE.
>> immunoterapia swoista może być wykorzystywana do leczenia między innymi alergii na kurz, alergii na trawy, jak i alergii na jad owadów błonkoskrzydłych.
>> kwalifikację do odczulania przeprowadza lekarz alergolog, w oparciu o przeprowadzone badanie przedmiotowe, wywiad chorobowy, jak i wyniki testów alergicznych.

Spis treści:

  1. Odczulanie: na czym polega?
  2. Jak sprawdzić, na co ma się alergię?
  3. Kiedy zdecydować się na odczulanie?
  4. Rodzaje odczulania
  5. Odczulanie na różne alergie
  6. Jak wygląda odczulanie?
  7. Przeciwwskazania do odczulania
  8. Objawy niepożądane po odczulaniu (skutki uboczne)
  9. Odczulanie: FAQ
  10. Odczulanie na psa, roztocza i inne alergeny: podsumowanie

Odczulanie: na czym polega?

Odczulanie, a więc immunoterapia alergenowa, to przyczynowa metoda leczenia schorzeń alergicznych, zależnych od przeciwciał IgE, które wywoływane są przez narażenie na alergeny zewnątrzpochodne, w tym alergeny wziewne, pokarmowe czy też jad owadów błonkoskrzydłych. Celem immunoterapii alergenowej jest obniżenie wrażliwości pacjenta na dany alergen, dzięki czemu zmniejszeniu ulega nasilenie objawów choroby. Innymi słowy terapia ta prowadzi do przywrócenia tolerancji na czynnik zewnętrzny, odpowiedzialny za objawy schorzenia alergicznego.

Odczulanie u dzieci

W przypadku populacji pediatrycznej, nie ma jednej sztywnej granicy, dotyczącej wieku, od którego można zastosować odczulanie. Jednak ze względu na kształtowanie się układu immunologicznego oraz możliwości współpracy ze strony małego pacjenta, uznaje się zazwyczaj, że immunoterapia powinna być prowadzona od około 5 roku życia. Leczenie to przeprowadza się pod opieką alergologów dziecięcych.

>> Zobacz: Alergia IgE-zależna, czyli jaka?

Jak sprawdzić, na co ma się alergię?

W diagnostyce przyczyn alergii wykorzystuje się takie badania i procedury, jak na przykład:

  • punktowe testy skórne – badanie to pozwala na stwierdzenie alergii na alergeny wziewne, pokarmowe, ale również na leki i jady owadów,
  • testy śródskórne – cechują się wyższą czułością, niż punktowe testy skórne, w tej sytuacji alergen jest wstrzykiwany śródskórnie,
  • oznaczenie swoistych przeciwciał IgE – jest to badanie z krwi, które pozwala na stwierdzenie obecności przeciwciał skierowanych przeciwko konkretnym alergenom,
  • naskórkowe testy płatkowe – wykorzystywanie w diagnostyce alergicznego kontaktowego zapalenia skóry,
  • testy molekularne, w tym panel alergologiczny ALEX – tego rodzaju panel pozwala na oznaczenie poziomu przeciwciał skierowanych przeciwko kilkuset alergenom, jest to badanie wykonywane z próbki krwi żylnej,
  • próby prowokacji alergenem – prowadzone pod opieką oddziałów alergologicznych.

Należy mieć świadomość, że wyniki badań powinny być zinterpretowane przez lekarza alergologa. Nie każdy bowiem dodatni wynik wymienionych powyżej procedur oznacza alergię. Pod uwagę należy wziąć nie tylko wyniki testów alergicznych, ale również prezentowane przez pacjenta objawy oraz wywiad chorobowy.

Panel molekularny alergii ALEX - 295 alergenów banerek

Kiedy zdecydować się na odczulanie?

Odczulanie wykorzystuje się przede wszystkim w terapii takich schorzeń jak astma alergiczna, alergiczny nieżyt nosa, alergiczne zapalenie spojówek czy też alergia na jad owadów błonkoskrzydłych. Decyzję o leczeniu z wykorzystaniem immunoterapii podejmuje lekarz prowadzący. Na ten rodzaj terapii decydują się głównie pacjenci, którzy nie mogą pozbyć się objawów alergii mimo unikania narażenia na dany alergen i stosowania leczenia objawowego.

Rodzaje odczulania

Poniżej zostaną przedstawione podstawowe rodzaje immunoterapii alergenowej.

Odczulanie podskórne

W tej sytuacji specjalna substancja alergenowa (nazywana ekstraktem alergenowym) jest podawana w formie podskórnego zastrzyku. Taka procedura jest realizowana w placówce medycznej, ponieważ pacjent powinien przez pewien czas pozostawać pod opieką i obserwacją medyków. Zależnie od schematu, początkowo immunoterapia podawana jest co tydzień. Następnie, po około miesiącu, częstość podań ekstraktu alergenowego zmniejsza się. Kolejne dawki podaje się co kilka tygodni, a cała terapia trwa nawet około 3-5 lat.

Odczulanie podjęzykowe

Inną metodą immunoterapii jest odczulanie podjęzykowe. W tym przypadku ekstrakt alergenowy podawany jest w formie kropli lub w formie tabletek – doustnie. Pierwsze podanie ekstraktu powinno odbyć się w placówce medycznej, zaś następne podania pacjent może już realizować samodzielnie w domu.

Pakiet skuteczne odczulanie na pyłki drzew (2 badania) banerek

Odczulanie na różne alergie

Zastosowanie immunoterapii alergenowej pozwala na zmniejszenie objawowości w przebiegu schorzeń alergicznych, zarówno alergii na jad owadów, ale i alergii wziewnych oraz pokarmowych. Pierwsze efekty są dla pacjenta widoczne już po kilku tygodniach prowadzenia terapii. Celem leczenia jest utrzymanie skuteczności przez następne lata, ale również zmniejszenie ryzyka rozwoju alergii na inne alergeny.

Odczulanie na kota i psa

Odczulanie ukierunkowane na alergeny kota i psa może być korzystne u pacjentów, którzy nie są w stanie wyeliminować narażenia na dany alergen. Może to dotyczyć na przykład weterynarzy lub hodowców zwierząt. W tym przypadku immunoterapia alergenowa pozwala na poprawę jakości życia i wykonywanie codziennych obowiązków bez ryzyka pojawienia się nieprzyjemnych objawów alergii.

>> Przeczytaj: Alergia na koty i psy – objawy, przyczynyi nowoczesna diagnostyka

Odczulanie na trawy i pyłki roślin

Immunoterapia alergenowa pozwala również na zwiększenie tolerancji na alergeny traw, chwastów, drzew, zbóż, ale i grzybów (Alternaria, Cladosporium). W przypadku alergii wziewnych na tego rodzaju alergeny, warto skonsultować się ze swoim alergologiem.

Pakiet skuteczne odczulanie na pyłki traw (2 badania) banerek

>> Przeczytaj: Alergia na pyłki traw. Objawy i leczenie alergii na trawy

Odczulanie na kurz i roztocza

Uczulenie na roztocze kurzu domowego to częsta przypadłość, która może być przyczyną rozwoju astmy czy alergicznego nieżytu nosa. Odczulanie to jedna z metod leczenia tego rodzaju alergii. Warto wspomnieć, że terapia omawiana w tym artykule ma również właściwości przeciwzapalne, co sprawia, że również w ten sposób powoduje zmniejszenie odczuwania objawów schorzeń alergicznych.

Jak wygląda odczulanie?

Odczulanie polega na cyklicznym podawaniu ekstraktu alergenowego drogą podskórną lub drogą doustną (podjęzykową). Czas terapii zależy od indywidualnego przebiegu leczenia i odpowiedzi klinicznej. Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest przeprowadzenie wnikliwej diagnostyki alergologicznej oraz kwalifikacja do terapii. Tego rodzaju kwalifikację przeprowadza lekarza alergolog.

Ile trwa odczulanie?

Czas trwania immunoterapii alergenowej to około 3-5 lat, jednak efekty leczenia są widoczne znacznie wcześniej. Długość prowadzenia leczenia może być modyfikowana, zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.

Ile kosztuje odczulanie?

Immunoterapia alergenowa może być realizowana w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), a więc bezpłatnie. Ceny immunoterapii prywatnie uzależnione są od długości leczenia, jak i rodzaju alergii. 

>> Sprawdź: Diagnostyka alergii u dzieci

Przeciwwskazania do odczulania

Najważniejsze przeciwwskazania do przeprowadzenia immunoterapii alergenowej to:

  • niedobory odporności,
  • choroby nowotworowe,
  • niekontrolowana astma – warto podkreślić, że dobrze kontrolowana astma nie jest przeciwwskazaniem,
  • choroby autoimmunologiczne w trakcie zaostrzenia – na przykład reumatoidalne zapalenie stawów, czy toczeń rumieniowaty układowy,
  • brak współpracy ze strony pacjenta.

>> To ważne: Toczeń układowy (SLE) – choroba nieprzewidywalna

Objawy niepożądane po odczulaniu (skutki uboczne)

Możliwe objawy niepożądane w trakcie prowadzenia immunoterapii alergenowej to między innymi:

  • zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia – w przypadku immunoterapii podskórnej,
  • swędzenie w obrębie jamy ustnej, niekiedy nudności – w przypadku immunoterapii podjęzykowej,
  • zmiany pokrzywkowe na ciele,
  • pojawienie się kataru i/lub kaszlu,
  • w rzadkich przypadkach – wstrząs anafilaktyczny ze spadkiem ciśnienia tętniczego, tachykardią, zaburzeniami świadomości.

Odczulanie: FAQ

Poniżej odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące odczulania.

Po jakim czasie odczulanie przynosi efekty?

Efekty odczulania są widoczne dla niektórych pacjentów już po kilku miesiącach. Jednak aby osiągnąć pełny i długotrwały efekt kliniczny konieczne jest ukończenie pełnego cyklu immunoterapii, który został zaplanowany.

Czego nie wolno po odczulaniu?

Po przyjęciu ekstraktu alergenowego przez około 1-2 doby nie powinno się intensywnie ćwiczyć, spożywać alkoholu, jak również korzystać z solarium i sauny. Ponadto, warto unikać jedzenia i picia przez około 15-30 minut po przyjęciu alergenu w sposób podjęzykowy.

Jak długo działa zastrzyk na alergię?

Jest to zależne od rodzaju immunoterapii, jednak działanie immunomodulujące immunoterapii alergenowej podawanej podskórnie trwa od kilku dni do kilku tygodni. Efekty działania utrwalają się jednak wraz z kolejnymi podaniami ekstraktu alergenowego, co pozwala na uzyskanie satysfakcjonujących efektów klinicznych.

Odczulanie na psa, roztocza i inne alergeny: podsumowanie

Odczulanie to skuteczne i przyczynowe leczenie alergii zależnych od przeciwciał IgE. Jednak, aby zdecydować się na tego rodzaju leczenie konieczne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki, która ma na celu określenie, na które alergeny uczulony jest pacjent. W tym celu należy zgłosić się do lekarza specjalisty alergologa i wykonać zlecone testy alergiczne.

Bibliografia

  1. A. Brębrowicz, Skuteczność immunoterapii alergenowej i metody jej oceny, Zależność od rodzaju alergenu i drogi podania. Alergologia Polska 2018; 5, 4: 186–19,
  2. E. Cichocka-Jarosz, Wpływ immunoterapii alergenowej na jakość życia chorych na astmę, alergiczny nieżyt nosa i alergię na jad owadów. Alergologia Polska 2018; 5, 3: 148–156,
  3. M. Nittner-Marszalska, Immunoterapia – przyczyny nieoptymalnej skuteczności w alergiach wziewnych, Alergologia Polska 2021; 8, 1: 31–39.

Trzeci trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć przed porodem?

Angelika Janowicz
-
0
Trzeci trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć przed porodem?

Trzeci trymestr ciąży to etap bezpośredniego przygotowania do porodu, który dla wielu ciężarnych wiąże się z radością, ale także z niepokojem i nasilonymi dolegliwościami. Dziecko kończy swój rozwój, przygotowując się do samodzielnego życia poza łonem matki. To bardzo ważny czas pod względem monitorowania stanu zdrowia kobiety i płodu, przeprowadzania niezbędnych badań kontrolnych oraz edukacji przedporodowej. Dowiedz się, od kiedy trwa trzeci trymestr, jakie są dolegliwości oraz na co zwrócić szczególną uwagę.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Trzeci trymestr ciąży rozpoczyna się w 28. tygodniu i trwa do porodu.
>> O ciąży donoszonej mówi się po ukończeniu 37. tygodnia.
>> Ciało kobiety w tym czasie podlega znaczącym zmianom, co powoduje dolegliwości, takie jak bóle pleców, zgaga, obrzęki czy skurcze przepowiadające.
>> Dziecko trzecim trymestrze głównie rośnie, dojrzewa i gromadzi zapasy.
>> Regularne wizyty, badania laboratoryjne, KTG oraz USG są niezbędne dla monitorowania bezpieczeństwa matki i płodu oraz optymalnego przygotowania do momentu narodzin.

Spis treści:

  1. Trzeci trymestr ciąży: od kiedy się zaczyna?
  2. Jak zmienia się ciało w trzecim trymestrze ciąży?
  3. Trzeci trymestr ciąży: dolegliwości i objawy
  4. Co może niepokoić w III trymestrze ciąży?
  5. Jak rozwija się dziecko w trzecim trymestrze?
  6. Trzeci trymestr ciąży: badania
  7. Trzeci trymestr ciąży a poród: jak rozpoznać rozpoczęcie akcji porodowej?
  8. Jak dbać o siebie w trzecim trymestrze ciąży?
  9. Trzeci trymestr: FAQ

Trzeci trymestr ciąży: od kiedy się zaczyna?

Trzeci trymestr rozpoczyna się od 28. tygodnia ciąży. Statystycznie trwa do 40. tygodnia, chociaż poród może nastąpić zarówno wcześniej, jak i później.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Przeczytaj też:

>> Pierwszy trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć?
>> Drugi trymestr ciąży – co warto wiedzieć? Rozwój dziecka, dolegliwości, badania

Kiedy kończy się trzeci trymestr ciąży?

Trzeci trymestr kończy się wraz z porodem – niezależnie od tego, czy nastąpi on o czasie, przedwcześnie czy po terminie. Za ciążę donoszoną uznaje się ciążę zakończoną między 38. a 42. tygodniem.

Warto wiedzieć:
Poród przed ukończeniem 37. tygodnia klasyfikowany jest jako poród przedwczesny, a dziecko urodzone w tym okresie określa się mianem wcześniaka. Z kolei ciąża trwająca powyżej 42. tygodnia uznawana jest za ciążę przenoszoną i wymaga szczególnej kontroli ze względu na zwiększone ryzyko powikłań okołoporodowych.

Jak zmienia się ciało w trzecim trymestrze ciąży?

W III trymestrze ciąży ciało kobiety osiąga maksymalne przystosowanie do rozwijającej się ciąży. Macica znacząco się powiększa. W ostatnich tygodniach ciąży jej dno znajduje się pod łukami żebrowymi (nieco obniża się przed porodem). Środek ciężkości ciała przesuwa się do przodu, co skutkuje zmianą postawy – pogłębieniem lordozy lędźwiowej. Ciężarne instynktownie zaczynają szerzej stawiać stopy i pochylać głowę do tyłu, aby zrównoważyć ciężar.

Piersi nadal przygotowują się do laktacji. Stają się pełniejsze, a z brodawek może wyciekać siara, czyli pierwszy, bogaty w przeciwciała pokarm.

Ponadto w trzecim trymestrze ciąży:

  • wzrasta częstość akcji serca (ok. 20 uderzeń/min więcej niż przed ciążą),
  • ciśnienie tętnicze wraca do normy lub pozostaje nieco wyższe (6-10% więcej niż wartość przed ciążą),
  • przepona podnosi się do góry,
  • dochodzi do zmniejszenia czynnościowej pojemności pęcherza moczowego,
  • objętość wody zgromadzonej w organizmie wynosi nawet 6,5-8,5 l,
  • dochodzi do dalszego rozluźnienia więzadeł i stawów miednicy pod wpływem relaksyny, co ma na celu ułatwienie porodu.
Pakiet suplementacja w ciąży (4 badania) banerek

>> Zobacz: Tarczyca w ciąży pod specjalnym nadzorem

Trzeci trymestr ciąży: dolegliwości i objawy

Trzeci trymestr ciąży często wiąże się z nasileniem dolegliwości znanych z wcześniejszych etapów ciąży, ale pojawiają się również nowe objawy. Do najczęstszych należą:

Charakterystyczne dla III trymestru są także skurcze Braxtona-Hicksa – nieregularne, zwykle niebolesne skurcze macicy, stanowiące fizjologiczny element przygotowania organizmu do porodu.

Co może niepokoić w III trymestrze ciąży?

Do objawów alarmowych w trzecim trymestrze ciąży, które wymagają pilnej konsultacji z lekarzem należą:

  • silne bóle brzucha,
  • bolesne skurcze przed 37. tygodniem ciąży,
  • krwawienie z dróg rodnych,
  • zaburzenia widzenia,
  • silne bóle głowy,
  • nagły spadek lub brak odczuwania ruchów płodu,
  • wysokie ciśnienie krwi,
  • nasilony obrzęk twarzy i rąk.

>> Przeczytaj: Bóle głowy i migrena w ciąży. Czym mogą być spowodowane i jak im zaradzić?

Pamiętaj:
Z powodu zmiany środka ciężkości ciała w ostatnim trymestrze ciąży znacznie wzrasta ryzyko upadków, które mogą przyczynić się do przedwczesnego odklejenia łożyska czy pęknięcia pęcherza płodowego i przedwczesnego porodu.

Trzeci trymestr ciąży a twardy brzuch

Twardnienie brzucha w ostatnim trymestrze ciąży może być związane z powiększaniem się macicy oraz wspomnianymi wcześniej skurczami Braxtona-Hicksa. W takich przypadkach jest to zjawisko przemijające i nie towarzyszą mu żadne dodatkowe objawy. Konsultacji z lekarzem wymaga twardnienie brzucha, które jest intensywne, bolesne oraz przebiega wraz z innymi dolegliwościami (np. krwawieniem z dróg rodnych, kłuciem brzucha).

>> Sprawdź: Twardy brzuch – objawy, możliwe przyczyny. Co może oznaczać twardy brzuch?

Jak rozwija się dziecko w trzecim trymestrze?

Ostatni trymestr ciąży to okres intensywnego dojrzewania narządów i układów dziecka. Płód dynamicznie przybiera na masie ciała, gromadząc tkankę tłuszczową, która po porodzie pełni funkcję ochronną i termoregulacyjną.

W trzecim trymestrze ciąży m.in.:

  • zaczyna zanikać meszek płodowy i maź płodowa,
  • intensywnie dojrzewają płuca,
  • u chłopców jądra zsuwają się do moszny,
  • skóra przybiera różowy kolor,
  • następuje bardzo szybki rozwój mózgu,
  • pojawia się faza REM w trakcie snu,
  • twardnieje większość kości (z wyjątkiem kości czaszki, które pozostają elastyczne),
  • w jelitach gromadzi się smółka.

W tym czasie dziecko reaguje na bodźce zewnętrzne, takie jak dźwięki czy światło, a jego ruchy stają się bardziej skoordynowane, ale z powodu ograniczonej przestrzeni w macicy mogą być mniej gwałtowne. Pod koniec trzeciego trymestru większość płodów przyjmuje położenie główkowe, najbardziej korzystne dla porodu drogami natury.

Trzeci trymestr ciąży: badania

W trzecim trymestrze, jeżeli ciąża przebiega prawidłowo, wizyty kontrolne odbywają się:

  • co 3-4 tygodnie do 34. tygodnia ciąży,
  • co 2 tygodnie do 38. tygodnia ciąży,
  • co tydzień do porodu.

W ich trakcie wykonywane jest ogólne badanie lekarskie i położnicze, pomiar masy ciała i ciśnienia tętniczego krwi, ocena ryzyka ciążowego oraz ocena czynności serca płodu. Badania laboratoryjne w ostatnim trymestrze to:

27.-32. tydzień ciąży>> morfologia krwi
>> badanie ogólne moczu
>> przeciwciała odpornościowe
33.-37. tydzień ciąży>> morfologia krwi
>> badanie ogólne moczu
>> posiew w kierunku paciorkowców β-hemolizujących
>> badanie w kierunku kiły, HIV, HCV (u kobiet w grupie ryzyka)
38.-39. tydzień ciąży>> badanie ogólne moczu

W trzecim trymestrze wykonywane jest również badanie ultrasonograficzne, podczas którego oceniane są: wzrastanie płodu, jego anatomia i położenie, umiejscowienie łożyska oraz ilość płynu owodniowego. Optymalny czas wykonania tego badania przypada na 28.-32. tydzień ciąży.

>> To ważne: Badania prenatalne – wszystko, co należy wiedzieć

Trzeci trymestr ciąży a poród: jak rozpoznać rozpoczęcie akcji porodowej?

Poród rozpoczyna się regularnymi, bolesnymi skurczami macicy. Początkowo pojawiają się co 10-30 minut i trwają około 30-40 sekund. Z czasem stają się coraz częstsze, silniejsze i dłuższe. Pod koniec pierwszego okresu porodu skurcze występują zwykle co 2-3 minuty i mogą trwać nawet 60-90 sekund.

Warto wiedzieć:
Poród może rozpocząć się odejściem wód płodowych, jednak zdarza się to rzadko. Częściej do pęknięcia pęcherza płodowego dochodzi w późniejszej fazie porodu.

Jak dbać o siebie w trzecim trymestrze ciąży?

Dbanie o siebie w ostatnich tygodniach ciąży koncentruje się na poprawie komfortu i łagodzeniu dolegliwości. Istotne jest także przygotowanie fizyczne i psychiczne do porodu, najlepiej we współpracy z położną prowadzącą.

>> Zobacz także: Czego nie wolno robić w ciąży – czyli mity kontra nauka

Co jeść w trzecim trymestrze ciąży?

Dieta w trzecim trymestrze ciąży powinna być gęsta odżywczo, ale jednocześnie lekkostrawna. Ze względu na ucisk powiększającej się macicy na przewód pokarmowy zaleca się spożywanie mniejszych, lecz częstszych posiłków (5-6 dziennie).

Podstawę jadłospisu powinny stanowić pełnowartościowe białka, węglowodany złożone oraz zdrowe tłuszcze. Szczególnie istotne jest dostarczanie białka, żelaza, wapnia, jodu oraz kwasów tłuszczowych omega-3, które wspierają rozwój układu nerwowego płodu.

>> Przeczytaj: Witaminy i ich suplementacja u kobiet w ciąży

Pamiętaj:
W trzecim trymestrze ciąży zapotrzebowanie energetyczne jest większe o 500 kcal/dobę niż przed ciążą.

Czy można ćwiczyć w trzecim trymestrze ciąży?

Aktywność fizyczna w trzecim trymestrze ciąży jest możliwa i często zalecana, o ile ciąża przebiega prawidłowo i nie występują przeciwwskazania medyczne. Wysiłek o umiarkowanej intensywności – spacery, pływanie czy joga prenatalna, mogą poprawiać wydolność organizmu, zmniejszać bóle pleców oraz przygotowywać mięśnie do porodu. Zalecane są ćwiczenia:

  • w odciążeniu,
  • wzmacniające mięśnie dna miednicy,
  • z użyciem piłki gimnastycznej,
  • oddechowe i relaksacyjne,
  • wykonywane w wodzie.

W trzecim trymestrze ciąży należy uważać na ćwiczenia w pozycji leżącej na plecach ze względu na ucisk na żyłę główną.

>> To ciekawe: Sucha i swędząca skóra w ciąży – o czym świadczy i jak sobie z tym radzić?

Trzeci trymestr: FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące trzeciego trymestru.

Czego nie wolno w 3. trymestrze ciąży?

W trzecim trymestrze należy bezwzględnie unikać alkoholu, papierosów i substancji psychoaktywnych. Niezalecane są długie podróże (zwłaszcza lotnicze) bez konsultacji z lekarzem, dźwiganie, sauna, spanie na plecach oraz aktywność fizyczna zwiększająca ryzyko upadków.

Na czym polega zasada 3-2-1 w czasie ciąży?

Zasada 3-2-1 oznacza konieczność zgłoszenia się do szpitala, gdy skurcze pojawiają się co 3 minuty, trwają około 2 minut i utrzymują się przez co najmniej 1 godzinę.

Jak przygotować się do porodu w trzecim trymestrze?

Przygotowanie do porodu w trzecim trymestrze ciąży obejmuje regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy i poprawiające wydolność organizmu, a także naukę technik oddechowych i relaksacyjnych. Ważnym elementem jest opracowanie planu porodu, wcześniejsze skompletowanie niezbędnych dokumentów medycznych oraz spakowanie torby do szpitala.

Opieka merytoryczna: lek. Kacper Staniszewski

Bibliografia

  1. https://podyplomie.pl/ginekologia/28156,kiedy-nastapi-porod (dostęp 09.01.2026)
  2. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/77575,zmiany-fizjologiczne-u-kobiet-w-ciazy (dostęp 09.01.2026)
  3. M. Warowna i in., Styl życia oraz zmiany ogólnoustrojowe u kobiet w ciąży, Kosmetologia Estetyczna 1/2019
  4. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/159167,kalendarz-ciazy-tydzien-po-tygodniu,2 (dostęp 09.01.2026)
  5. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63089,przebieg-ciazy-od-13-do-40-tygodnia (dostęp 09.01.2026)
  6. D. Kornas-Biela, Rozwój prenatalny, Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa: PWN
  7. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/lista/78771,wizyty-kontrolne-w-ciazy (dostęp 09.01.2026)
  8. A. Skorupińska i in., Preferowana aktywność fizyczna w II i III trymestrze ciąży, Fizjoterapia 2015, 23, 1, 34–42

Glikemia przygodna (losowa) – czym jest? Normy i interpretacja wyników

Agata Strukow
-
0
Glikemia przygodna (losowa) – czym jest? Normy i interpretacja wyników

Oznaczanie poziomu glukozy we krwi to jedno ważniejszych badań laboratoryjnych. Zdecydowana większość oznaczeń to glikemia na czczo, jednak czasem spotykamy się z pojęciem glikemia poposiłkowa. Czym jest glikemia przygodna i czy ma znaczenie w diagnostyce zaburzeń węglowodanów? Zapraszamy do artykułu.

Z artykułu dowiesz się, że:  
>> Glikemia przygodna (losowa) to badanie poziomu glukozy we krwi wykonane o dowolnej porze dnia, niezależnie od czasu ostatniego posiłku.
>> Glikemia przygodna ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) z objawami hiperglikemii (np. wzmożone pragnienie, wielomocz) pozwala rozpoznać cukrzycę bez konieczności wykonywania dodatkowych badań.
>> Glikemia przygodna jest szczególnie przydatna w diagnostyce w sytuacjach nagłych oraz gdy pacjent nie może być na czczo.
>> U osób zdrowych prawidłowa glikemia przygodna wynosi zawsze < 200 mg/dl (11,1 mmol/l).  

Spis treści:

  1. Czym jest glikemia?
  2. Czym jest glikemia przygodna (losowa)?
  3. Normy glikemii przygodnej
  4. Glikemia przygodna – kiedy można wykonać?
  5. Zakończenie

Czym jest glikemia?

Glikemia, czyli poziom glukozy (cukru) we krwi to bardzo ważny parametr oceniający metabolizm węglowodanów. Jest niezbędny do diagnozowania i monitorowania takich zaburzeń jak:

  • cukrzyca,
  • insulinooporność,
  • stan przedcukrzycowy.

Podstawowym oznaczeniem glikemii jest badanie poziomu glukozy na czczo. Pozostałe testy to oznaczanie glikemii w doustnym teście tolerancji glukozy (OGTT) oraz glikemia przygodna.

Pakiet krzywa cukrowa (3 pomiary glukozy) banerek

Czym jest glikemia przygodna (losowa)?

Glikemia przygodna to stężenie glukozy we krwi oznaczone o dowolnej porze dnia, niezależnie od czasu, który upłynął od ostatniego posiłku. Zgodnie z wytycznymi, normy i zasady postępowania są następujące:

  • wynik badania wynoszący co najmniej 200 mg/dl (11,1 mmol/l) jest podstawą do rozpoznania cukrzycy, jeśli u pacjenta występują objawy kliniczne hiperglikemii;
  • jeśli glikemia przygodna jest niższa niż 200 mg/dl (11,1 mmol/l), a występują objawy sugerujące cukrzycę, konieczne jest wykonanie dalszych badań diagnostycznych, takich jak dwukrotne oznaczenie glikemii na czczo lub wykonanie doustnego testu tolerancji glukozy.

Normy glikemii przygodnej

Normy glikemii przygodnej są zależne do stanu pacjenta. Inna są dla osób zdrowych, które nie chorują na cukrzycę, a inne dla osób z już rozpoznaną chorobą.

Normy poziomu glikemii przygodnej dla osób zdrowych

Prawidłowa glukoza po posiłku u osób bez cukrzycy powinna wynosić < 200 mg/dl (11,1 mmol/l). Oznacza to, że mechanizmy regulacji poziomu cukru działają na tyle sprawnie, że glukoza nawet po posiłku (również glukoza 1 h po posiłku, podobnie jak glukoza 2 h po jedzeniu) nie osiąga poziomu, który może wskazywać na cukrzycę.

Normy poziomu glikemii poposiłkowej u osób z cukrzycą

Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy pacjent już choruje na cukrzycę. Wówczas powinien utrzymywać taki poziom glukozy, aby jej metabolizm był wyrównany i nie powodował dalszych powikłań.

Normy glikemii poposiłkowej dla osób już chorujących na cukrzycę, czyli tzw. cele terapeutyczne są zróżnicowane w zależności od grupy pacjentów i indywidualnie wyznaczonych celów leczenia.

  • U osób z cukrzycą typu 1 glikemia po posiłku powinna wynosić mniej niż 140 mg/dl (7,8 mmol/l), tak aby poziom hemoglobiny glikowanej mógł osiągać wartości docelowe 6,5 %.
  • U kobiet z cukrzycą przedciążową – czyli takich, które chorują na cukrzycę i zachodzą w ciążę –  glikemia w 2. godzinie po rozpoczęciu posiłku powinna mieścić się w zakresie 100-120 mg/dl (5,5-6,7 mmol/l).
  • U osób powyżej 65. roku życia z tzw. przewidywanym przeżyciem dłuższym niż 10 lat, dąży się do glikemii po posiłku poniżej 180 mg/dl (10,0 mmol/l).
  • W sytuacjach wymagających ścisłej kontroli choroby, np. u osób z rozpoznaną cukrzycą i ostrym zespołem wieńcowym, zaleca się utrzymywanie stężenia glukozy w granicach 100-140 mg/dl (5,6-7,8 mmol/l).
  • Ogólnie u osób z cukrzycą, wartość glikemii we krwi powinna utrzymywać się na takim poziomie, aby stężenie hemoglobiny glikowanej osiągało wartość 7%.

>> Może Cię zainteresować także: Cukrzyca ciążowa

pakiet ryzyko cukrzycy (2 badania) banerek

Normy glikemii poposiłkowej w doustnym teście tolerancji glukozy

OGTT, czyli doustny test tolerancji glukozy również jest formą oznaczania glikemii poposiłkowej. Jednak w przeciwieństwie do badania wykonanego całkowicie losowo, gdzie nie mamy wpływu na to w jakim czasie po posiłku zostało ono wykonane oraz jaką ilość węglowodanów spożyliśmy, OGTT ma ściśle ograniczone warunki.
Badanie przeprowadza się bowiem w drugiej godzinie po wypiciu roztworu 75 g glukozy.

Wyniki tego pomiaru interpretuje się następująco:

  • jeżeli wartość cukru wynosi <140 mg/dl (7,8 mmol/l) jest to wynik prawidłowy;
  • jeżeli wartość jest w przedziale od 140 do 199 mg/dl (7,8-11,1 mmol/l), wtedy rozpoznajemy nietolerancję węglowodanów;
  • jeżeli wartość jest >/= 200 mg/dl (11,1 mmol/l) podobnie jak w przypadku klasycznej glikemii przygodnej można rozpoznać cukrzycę.

>> Warto przeczytać też: Krzywa cukrowa, czyli test obciążenia glukozą – kiedy i po co wykonuje się badanie? Co oznaczają wyniki?

Glikemia przygodna – kiedy można wykonać?

Glikemia przygodna jest elementem diagnostyki cukrzycy, szczególnie w sytuacjach, gdy stan kliniczny pacjenta lub okoliczności uniemożliwiają przeprowadzenie standardowych testów wymagających bycia na czczo.

  • Ocena w sytuacjach nagłych – badanie to wykonuje się rutynowo u pacjentów przyjmowanych do szpitala w stanach nagłych (np. urazy, ostre zespoły wieńcowe), informacja o poziomie glukozy jest niezbędna do podjęcia właściwego leczenia.
  • Postępowanie przy braku możliwości bycia na czczo – u pacjentów, którzy nie mogą zgłosić się na badanie na czczo (np. ze względu na tryb pracy, odległość od placówki medycznej lub trudności w zachowaniu reżimu dietetycznego), glikemia przygodna może być narzędziem wstępnej diagnostyki.
  • Szybka diagnostyka gdy występują objawy hiperglikemii, takie jak wzmożone pragnienie, wielomocz (nasilona diureza) czy niezamierzona utrata masy ciała. W takim przypadku możliwe jest rozpoznanie choroby bez wykonywania dodatkowych badań na czczo.
  • Postępowanie pomocnicze, u osób, u których pojawiają się inne symptomy zaburzeń węglowodanowych, w tym wzmożona senność, osłabienie, stany zapalne narządów moczowo-płciowych lub zmiany ropne na skórze.

>> Sprawdź: Częstomocz, wielomocz i oddawanie moczu w nocy – jakie są przyczyny?

Zakończenie

Glikemia przygodna to cenne narządzie w diagnostyce zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Dlatego jeśli zdarzyło Ci się zrobić takie badanie nie lekceważ wyniku. Wartości powyżej 200 mg/dl mogą świadczyć o cukrzycy. Skonsultuj je koniecznie ze swoim lekarzem rodzinnym, a od zaraz wprowadź zmiany w stylu życia.

Bibliografia:

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2025. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Curr Top Diabetes. 2025;5(1):1–163.

Podwyższone leukocyty w ciąży – o czym mogą świadczyć?

Agata Strukow
-
0
Podwyższone leukocyty w ciąży – o czym mogą świadczyć?

Ciąża to stan, w którym kobiety szczególnie często się badają. Z powodu zmian fizjologicznych, wyniki niektórych badań mają wówczas inne zakresy referencyjne (tzw. normy). Jakie zmiany zachodzą w morfologii? Kiedy niepokoić się z powodu zbyt wysokich leukocytów? Zapraszamy do przeczytania.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> dlaczego w przebiegu ciąży zachodzą zmiany w morfologii,
>> że podwyższone leukocyty w ciąży są zjawiskiem fizjologicznym,
>> że liczba leukocytów w ciąży może wynosić nawet 20 tys/μL,
>> że podwyższone neutrofile w ciąży są zmianą fizjologiczną,
>> że zaleca się 5-6 badań morfologii krwi w ciągu całej ciąży,
>> jeśli podwyższonym leukocytom towarzyszą objawy infekcji trzeba zgłosić się do lekarza.  

Spis treści:

  1. Morfologia krwi w ciąży – jak często należy wykonywać badanie?
  2. Jakie zmiany zachodzą w morfologii krwi w ciąży?
  3. Leukocyty w ciąży – jakie są normy (wartości referencyjne)?
  4. Leukocytoza w ciąży – kiedy zgłosić się do lekarza?
  5. Podwyższone leukocyty w ciąży – FAQ
  6. Zakończenie

Morfologia krwi w ciąży – jak często należy wykonywać badanie?

Morfologia to badanie wykonywane przez kobietę w ciąży kilka razy. Już na pierwszej konsultacji medycznej powinno zostać wystawione skierowanie na to badanie. Kolejne badania morfologii krwi w ciąży powinny być przeprowadzone:

  • między 15 a 20 tygodniem,
  • między 21 a 26 tygodniem,
  • między 27 a 32 tygodniem,
  • między 33 a 37 tygodniem,
  • ostanie badanie przed 40 tygodniem – między 38 a 39 tygodniem ciąży.

>> Przeczytaj także: Kalendarz badań w ciąży. Kiedy i jakie badania należy wykonać?

Morfologia banerek

Jakie zmiany zachodzą w morfologii krwi w ciąży?

W morfologii krwi w ciąży obserwuje się fizjologiczne zmiany w każdym z trzech układów: czerwonokrwinkowym, białokrwinkowym i w płytkach krwi. Są one spowodowane:

  • hiperwolemią – stanem nadmiaru płynów w krwiobiegu i tkankach, co powoduje relatywne rozcieńczenie krwi. W 16. tygodniu ciąży objętość osocza zwiększa się o około 10%, w 26 tygodniu aż o 50% i utrzymuje się do końca ciąży;
  • zwiększonym zapotrzebowaniem metabolicznym płodu, które jest pokrywane m.in. dzięki zwiększonemu przepływowi krwi przez ciężarną macicę;
  • zmianami hormonalnymi – działaniem estrogenu i progesteronu oraz wzrostem poziomu aldosteronu, co prowadzi do zatrzymywania w ustroju sodu i wody.

>> Warto sprawdzić: Morfologia krwi – co oznaczają wyniki i jak je odczytać?

Erytrocyty w ciąży

U kobiety w ciąży wzrost objętości osocza to 40-50% stanu sprzed ciąży. Zwiększa się również masa erytrocytów, jednak jest to wzrost o ok. 20%. Z tego powodu u kobiet w ciąży występuje fizjologiczna niedokrwistość ciężarnych, wyrażająca się w spadku bezwzględnej liczby erytrocytów oraz poziomu hemoglobiny.

Płytki krwi w ciąży

Liczba płytek krwi (trombocytów) w ciąży spada w II i III trymestrze o ok. 10%. Jest nie tylko skutkiem zwiększenia objętości osocza, ale również wzmożonego rozpadu trombocytów. Jest to zjawisko szczególnie widoczne w ciąży mnogiej. Pomimo tych zmian proces krzepnięcia krwi, w który zaangażowane są płytki, przebiega prawidłowo.

Liczba leukocytów w ciąży

W ciąży dochodzi do fizjologicznej leukocytozy, czyli zwiększenia całkowitej liczby krwinek białych. Szczyt tego zjawiska obserwuje się zwłaszcza w III trymestrze, a nasila się ono po porodzie i we wczesnym połogu.

Przyczyna wzrostu liczby leukocytów w ciąży nie jest znana, jednak zaobserwowano związek ze wzmożonym wysiłkiem fizycznym.

>> Może Cię zainteresować również: Podwyższony poziom leukocytów we krwi – o czym może świadczyć? Objawy i diagnostyka leukocytozy

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Leukocyty w ciąży – jakie są normy (wartości referencyjne)?

Leukocytoza w ciąży to zjawisko fizjologiczne, dlatego normy laboratoryjne dla kobiet w ciąży są wyższe, niż u kobiet nieciążarnych.

Ogólna norma leukocytów wynosi 4-10 tys./µL. Natomiast u kobiet w ciąży wzrost liczby krwinek białych może wynosić do 15-16 tys./µL, a w III trymestrze nawet 20 tys./µL.

Jest to spowodowane zwłaszcza wzrostem liczby neutrofilów – granulocytów obojętnochłonnych. Wartości referencyjne poza ciążą dopuszczają 5-7 tys./µL, natomiast dopuszczalna ich liczba w ciąży to 10-11 tys./µL, a w III trymestrze nawet 13-14 tys./µL.

Należy podkreślić, że są to wartości orientacyjne, precyzyjne informacje są zawsze zamieszone na wyniku z laboratorium. Jeśli przy liczbie leukocytów, często oznaczonej jako WBC, widnieje literka H, oznacza to stan zbyt wysoki poziom białych krwinek. (H oznacza „high” – a angielskiego „podwyższony”).

>> Dowiedz się więcej z artykułu: Leukocyty i bakterie w moczu w ciąży. Kiedy wyniki badania powinny niepokoić?

WAŻNE:
Poziom leukocytów u kobiety ciężarnej może osiągać 16 tys./µL, a w III trymestrze nawet 20 tys./µL.

Leukocytoza w ciąży – kiedy zgłosić się do lekarza?

Dla bezpieczeństwa kobiety ciężarnej i dziecka, wszystkie wyniki badań powinny być konsultowane z lekarzem prowadzącym, na wyznaczonych zgodnie z harmonogramem wizytach.

Jednak należy koniecznie zgłosić się do lekarza, nie czekając na wyznaczoną wizytę jeśli:

  • leukocytoza przekracza wartości 20 tys./µL lub wartości podane na wyniku z laboratorium;
  • pacjentka obserwuje u siebie objawy infekcji, np. gorączkę;
  • leukocytoza nie ustępuje w połogu.

Jeśli widoczne są objawy infekcji może to wymagać dalszej diagnostyki, np. badania CRP czy badania ogólnego moczu.

Jeśli natomiast nie ma objawów infekcji kluczowe będzie przyjrzenie się rozmazowi w morfologii, w którym widoczne jest które komórki powodują podwyższony wynik. W ciąży rośnie liczba neutrofilów, mogą pojawiać się niedojrzałe ich formy. Jeśli natomiast lekarz zobaczy inne niepokojące zmiany, np. komórki nieprawidłowe, tzw. blasty, może zdecydować o dalszej diagnostyce.

>> Może Cię zainteresować: CRP w ciąży – co oznacza podwyższony wynik?

Podwyższone leukocyty w ciąży – FAQ

Podwyższone leukocyty w ciąży w 3. trymestrze – czy to powód do niepokoju?

Podwyższone leukocyty w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze, są fizjologią. Natomiast jeśli ich poziom przekracza 20 tys./µL lub wartości podane na wyniku danego laboratorium, oraz kobieta obserwuje dodatkowe objawy, należy zgłosić się do lekarza.

Zakończenie

Badania laboratoryjne w ciąży to bardzo ważny elementy prawidłowej opieki nad matką i dzieckiem. Dlatego każda kobieta powinna przestrzegać rekomendowanego harmonogramu tych badań, w tym regularnie wykonywać badanie morfologii krwi.

Bibliografia

  1. https://www.mp.pl/medycynarodzinna/praktyka-kliniczna/343408,morfologia-krwi-obwodowej-27-letnia-ciezarna-kobieta-z-leukocytoza,1
  2. Sieroszewski P., Haus O., Zimmer M. i in. Recommendations for prenatal diagnostics of the Polish Society of Gynaecologists and Obstetricians and the Polish Society of Human Genetics. Ginekol Pol, 2022, 93(5),427-437, (dostęp 02.01.2026 r.)
  3. Dz. U. poz. 1756, Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, (dostęp 02.01.2026 r.)
  4. Pietruczuk M, Eusebio M, Golański J et al. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Kolegium Medycyny Laboratoryjnej dotyczące badania morfologii krwi do stosowania w medycznych laboratoriach diagnostycznych. 2024. Diagn Lab.. (2024);60(3):139-172. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7416.
  5. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., B. Solnica B. ; Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej; Edra Urban & Partner; Wrocław 2017; s.708-710.

Jak nie przytyć w święta i wakacje?

Magdalena Konowrocka
-
0
Jak nie przytyć w święta i wakacje?

Święta, wakacje, dłuższe okresy wolne od pracy i szkoły sprzyjają zwiększaniu masy ciała. Dlaczego tak się dzieje i na co należy uważać, aby nie przytyć? Zapraszamy do artykułu.

Z artykułu dowiesz się, że:
>> święta i okresy narodowych urlopów są realnie związane z przyrostem masy ciała,
>> ten przyrost nie jest w pełni „tymczasowy” – około połowa nadwyżki kilogramów utrzyma się dłużej,
>> nawet niewielkie świąteczne tycie może sumować się w skali lat,
>>„świąteczne” tycie spowodowane jest nadwyżką kalorii, których najwięcej spożywamy w okresie przed i po świętach, dlatego najlepszą strategią jest samokontrola i niedopuszczanie do zwiększenia podaży kalorii w czasie kilku tygodni przed świętami i po ich zakończeniu.

Spis treści:

  1. Ile można przytyć w czasie świąt lub wakacji?
  2. Dlaczego tyjemy w święta?
  3. Jak nie przytyć w święta?
  4. Podsumowanie  

Ile można przytyć w czasie świąt lub wakacji?

Okres wolny od pracy – święta Bożego Narodzenia, wakacje, długie weekendy – niestety sprzyja zwiększaniu masy ciała. Badania wskazują, iż dorosły człowiek może przytyć od 0,3 kg do 1 kg, a ogólnie notowany wzrost to ok. 0,5% masy ciała. Osoby z nadwagą i otyłością tyją więcej niż osoby z prawidłową masą ciała.

W liczbach bezwzględnych nie tyjemy zatem dużo, problemem jednak jest to, że około połowa dodatkowych kilogramów pozostanie z nami na stałe i będzie się kumulować.

Biorąc pod uwagę fakt, iż w ciągu roku mamy co najmniej kilka okresów wolnych od pracy czy zajęć szkolnych, może to być punkt wyjścia do trwałych zmian masy ciała.

WAŻNE:
Badania wskazują, iż w święta lub wakacje nawet osoby na diecie przybierają na wadze.
Pakiet otyłość i kontrola masy ciała (15 badań) banerek

Czy tyjemy tylko w okresie świąt?

Święta Bożego Narodzenia czy Wielkanoc nie trwają długo i – jak wskazują badania – nie sam okres świąt jest problemem. Wzrost masy ciała o 0,4-0,6% przypada na okres ok. 6-8 tygodni okresu okołoświątecznego. Potwierdzają to dane zbierane w czasie wakacji, gdzie okazuje się, iż im dłuższe wakacje, tym większy przyrost masy ciała. Wakacje – lipiec i sierpień – są szczególnie niekorzystne dla dzieci z nadwagą, u których rośnie tkanka tłuszczowa.

Naukowcy zwracają uwagę na fakt, iż problem nie dotyczy wyłącznie Bożego Narodzenia, ale również innych okresów świątecznych i wakacji. W Polsce może dotyczyć również Wielkanocy i tzw. majówki.

WAŻNE:
Przyrost masy ciała obserwowany w okresie świąt nie jest spowodowany nadmiernym jedzeniem w ciągu 2-3 wolnych dni. Jest to efekt dostarczania nadmiaru kalorii przez cały okres okołoświąteczny
Pakiet_monitorowanie terapii nowoczesnymi lekami na cukrzycę i odchudzanie (GLP-1) banerek

Dlaczego tyjemy w święta? 

Tyjemy w święta, ponieważ środowisko i zachowania sprzyjają spożywaniu większej ilości kalorii. Badacze wskazują kilka mechanizmów przyczyniających się do wzrostu masy ciała w tym okresie. Są to:

  • czynniki środowiskowe – zwiększona dostępność wysokoenergetycznych pokarmów (słodkości, potrawy tłuste, alkohol); duża różnorodność dań (chcemy spróbować wielu rzeczy, a w Wigilię nawet zwyczaj to nakazuje); zwiększona częstotliwość spożywania posiłków w towarzystwie, co sprzyja dłuższym biesiadom i większej ilości zjadanych kalorii;
  • czynniki behawioralne – okresom wolnym od pracy często towarzyszy zmiana rutyny i spadek aktywności fizycznej (ma to miejsce zwłaszcza zimą); mniejsza kontrola nad ilością spożywanych kalorii („to w końcu święta”);
  • czynniki biologiczne – mechanizmy fizjologiczne skuteczniej nas bronią przed chudnięciem niż tyciem, dodatkowo smaczne i wysokoenergetyczne pokarmy aktywują układ nagrody, a zaburzają poczucie sytości.

Okazuje się, że nawet regularne ćwiczenia nie chronią przed świątecznym przyrostem masy ciała, a zwiększona aktywność fizyczna na wakacjach również nie zapobiega tyciu. Główną przyczyną jest zwiększone spożycie energii z pożywienia.

WAŻNE:
Dieta spożywana w okresie Bożego Narodzenia i Wielkanocy jest przyczyną wzrostu stężenia cholesterolu i trójglicerydów w okresie poświątecznym.

Jak nie przytyć w święta?

Po pierwsze należy mieć wiadomość, że święta mogą być pułapką. Sama siła woli nie wystarczy, aby w nią nie wpaść, dlatego dobrze jest zachować świąteczną samokontrolę.

Ważnym wnioskiem płynącym z badań jest fakt, iż tyjemy nie tylko w dwa-trzy świąteczne dni, zgubny dla naszej masy ciała jest cały okres okołoświąteczny. Dlatego zachowajmy umiar w czasie przedświątecznych spotkań z przyjaciółmi, dalszą rodziną, spotkań firmowych. Zachowajmy umiar, przygotowując świąteczny stół i próbując wszystkich potraw. Zachowajmy wreszcie umiar po świętach, kiedy trzeba wszystko zjeść. Pamiętajmy, aby w tym okresie nie zmniejszać swojej aktywności fizycznej. W czasie samych świąt również pamiętajmy o kilku zasadach.

  1. Jeśli chcemy spróbować wielu świątecznych potraw nakładajmy sobie małe porcje, rzeczywiście do spróbowania.
  2. Jeśli mamy ochotę na dokładkę odczekajmy 15-20 minut. W tym czasie mózg otrzyma sygnał, że jest już najedzony i oszczędzimy sobie porcji dodatkowych kalorii.
  3. Po świątecznym obiedzie lepiej jest wybrać się na spacer, niż iść na drzemkę.
  4. Dbajmy o nawodnienie organizmu, ale unikajmy napojów słodzonych i gazowanych. Najlepsza będzie woda, lekko słodzony kompot z suszu, ziołowe herbatki.
  5. Alkohol to dodatkowa porcja pustych kalorii.

Podsumowanie

Sezon świąteczny i wakacyjny jest krytycznym okresem sprzyjającym zwiększaniu masy ciała. Obserwowany wzrost masy ciała wynosi 0,4 do 0,6%, a co istotne waga ta często nie jest tracona w kolejnych miesiącach. Stanowi to główny składnik rocznego przyrostu masy ciała. Nawet osoby zmotywowane, regularnie monitorujące swoją wagę, doświadczają świątecznego przyrostu. Dobrze jest mieć świadomość mechanizmów, które do tego przyrostu doprowadzają. Znacznie prościej jest bowiem jemu zapobiegać, niż próbować walczyć ze zbędnymi kilogramami.

Bibliografia

  1. Helander EE et al. Weight Gain over the Holidays in Three Countries. N Engl J Med. 2016;375(12):1200–1202. doi:10.1056/NEJMc1602012.
  2. Vedel-Krogh S, Kobylecki CJ, Nordestgaard BG, Langsted A. The Christmas holidays are immediately followed by a period of hypercholesterolemia. Atherosclerosis. 2019 Feb;281:121-127. doi: 10.1016/j.atherosclerosis.2018.12.011. Epub 2018 Dec 19. PMID: 30658187.
  3. Skutecki R, Cymes I, Dragańska E, Glińska-Lewczuk K, Buciński A, Drozdowski M, Romaszko J. Are the Levels of Lipid Parameters Associated with Biometeorological Conditions? Int J Environ Res Public Health. 2019 Nov 21;16(23):4636. doi: 10.3390/ijerph16234636. PMID: 31766531; PMCID: PMC6926572.
  4. Díaz-Zavala RG, Castro-Cantú MF, Valencia ME, Álvarez-Hernández G, Haby MM, Esparza-Romero J. Effect of the Holiday Season on Weight Gain: A Narrative Review. J Obes. 2017;2017:2085136. doi: 10.1155/2017/2085136. Epub 2017 Jul 4. PMID: 28744374; PMCID: PMC5514330.

Sukraloza – czym jest i jakie ma właściwości?

Magdalena Konowrocka
-
0
Sukraloza – czym jest i jakie ma właściwości?

Sukraloza jest jednym z najczęściej stosowanych słodzików intensywnych we współczesnej diecie, szczególnie w produktach typu „light” i „zero”. Choć od lat uznawana jest za bezpieczną w świetle regulacji prawnych, w ostatnich latach coraz częściej staje się przedmiotem badań. Dotyczą one jej wpływu na metabolizm, mikrobiotę jelitową oraz zdrowie w dłuższej perspektywie.

Niniejszy artykuł to przegląd aktualnego stanu wiedzy na temat sukralozy. Uwzględnia zarówno jej właściwości i potencjalne korzyści, jak i możliwe skutki uboczne. Jeśli chcesz zrozumieć, dlaczego wokół tego słodzika narasta naukowa dyskusja i jak podejść do jego stosowania w sposób świadomy, zapraszam do lektury.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest sukraloza, w jaki sposób powstaje i dlaczego jest tak powszechnie stosowana w przemyśle spożywczym,
>> jak oceniane jest jej bezpieczeństwo w świetle aktualnych regulacji oraz czym jest dopuszczalne dzienne pobranie (ADI),
>> czy sukraloza wpływa na poziom glukozy we krwi, indeks glikemiczny i gospodarkę insulinową,
>> jakie znaczenie może mieć jej stosowanie u osób z cukrzycą i zaburzeniami metabolicznymi,
>> jakie potencjalne skutki uboczne są opisywane w literaturze naukowej, w tym w kontekście mikrobioty jelitowej i przewodu pokarmowego,
>> czy istnieją przesłanki do ostrożności w stosowaniu sukralozy w ciąży oraz w okresach szczególnej wrażliwości organizmu.

Spis treści:

  1. Sukraloza – co to jest?
  2. Czy sukraloza jest zdrowa – właściwości
  3. Sukraloza a indeks glikemiczny (IG)
  4. Sukraloza a cukrzyca
  5. Sukraloza – szkodliwość i możliwe skutki uboczne
  6. Czy stosowanie sukralozy w ciąży jest bezpieczne?
  7. Zakończenie
  8. Sukraloza – sekcja FAQ

Sukraloza – co to jest?

Sukraloza to syntetyczny słodzik chlorowodorowy (OC), który jest powszechnym składnikiem żywności na świecie. Jej potencjał słodkości jest około 385- do 650-krotnie wyższy niż sacharozy (cukru stołowego) pod względem masy, w zależności od konkretnego zastosowania w żywności lub napojach.

Ciekawostka:
W 2004 roku sukraloza (nazywana dodatkiem do żywności E 955) została zatwierdzona w Unii Europejskiej (UE) w różnych produktach. Może wystąpić w deserach na bazie wody i tłuszczu, niektórych napojach alkoholowych, tłuszczowych pastach do kanapek, płatkach śniadaniowych, marynatach i gumie do żucia.

Czy sukraloza jest zdrowa – właściwości

Ocena „zdrowotności” sukralozy zależy od przyjętych kryteriów. Z punktu widzenia toksykologii związek ten uznawany jest za bezpieczny w granicach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI), które w UE wynosi 15 mg/kg masy ciała na dobę, a w USA 5 mg/kg masy ciała. Oznacza to, że przeciętne spożycie sukralozy w populacji jest wielokrotnie niższe od poziomów uznanych za potencjalnie szkodliwe.

Z perspektywy dietetycznej bywa postrzegana jako narzędzie pozwalające ograniczyć spożycie cukrów dodanych i energii w diecie, szczególnie u osób redukujących masę ciała lub kontrolujących glikemię. Jednocześnie coraz częściej podnosi się kwestię możliwych efektów metabolicznych, które nie są związane z dostarczaniem kalorii, lecz z oddziaływaniem sukralozy na receptory smaku słodkiego w przewodzie pokarmowym, mikrobiotę jelitową oraz regulację hormonalną.

Wyniki badań w tym zakresie są niejednoznaczne, co skłania do ostrożnego formułowania wniosków i unikania uproszczonego określania sukralozy jako jednoznacznie „zdrowej” lub „obojętnej”.

>> Sprawdź: Jak obniżyć poziom cukru we krwi? Dieta cukrzycowa

FloraGEN – badanie genetyczne mikrobioty jelitowej z konsultacją

Czy sukraloza jest rakotwórcza?         

Kwestia potencjalnej rakotwórczości sukralozy budzi zainteresowanie opinii publicznej, jednak dostępne dane nie pozwalają na stwierdzenie, że związek ten wykazuje działanie rakotwórcze u ludzi przy typowym spożyciu.

W klasycznych badaniach toksykologicznych na zwierzętach nie obserwowano wzrostu częstości nowotworów po podawaniu sukralozy w formie niepodgrzewanej. Z drugiej strony, w literaturze pojawiają się doniesienia sugerujące możliwość genotoksyczności lub powstawania potencjalnie szkodliwych produktów degradacji w warunkach wysokiej temperatury.

Z naukowego punktu widzenia oznacza to, że obecnie brak jest silnych dowodów potwierdzających rakotwórczość sukralozy, jednak niektóre obserwacje eksperymentalne uzasadniają dalsze badania, zwłaszcza dotyczące długotrwałego spożycia i obróbki termicznej produktów zawierających ten słodzik.

Sukraloza a indeks glikemiczny (IG)          

Indeks glikemiczny odnosi się do produktów zawierających przyswajalne węglowodany, które po spożyciu prowadzą do wzrostu stężenia glukozy we krwi. Sukraloza, jako słodzik intensywny stosowany w bardzo małych ilościach, nie stanowi istotnego źródła węglowodanów, dlatego nie posiada klasycznego indeksu glikemicznego porównywalnego z cukrem.

W praktyce dietetycznej przyjmuje się, że jej wpływ na glikemię nie wynika z dostarczania glukozy, lecz jeśli w ogóle występuje, z mechanizmów pośrednich.

>> Warto przeczytać także: Dieta z niskim Indeksem glikemicznym (IG). Dla kogo jest wskazana? Przykładowy jadłospis

Czy sukraloza podnosi poziom cukru we krwi?

Większość badań z udziałem zdrowych osób wskazuje, że jednorazowe spożycie sukralozy, bez towarzyszących węglowodanów, nie prowadzi do istotnego wzrostu stężenia glukozy we krwi. W tym sensie różni się ona zasadniczo od sacharozy czy glukozy i bywa wykorzystywana jako ich zamiennik w diecie osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.

Jednocześnie literatura opisuje sytuacje, w których sukraloza może wpływać na odpowiedź insulinową lub hormonalną, szczególnie w określonych warunkach badawczych lub u wybranych grup, takich jak osoby z otyłością. Sugeruje to, że choć sukraloza nie działa jak klasyczny cukier podnoszący glikemię, jej długotrwałe i częste spożycie może modulować mechanizmy regulacji glukozy w sposób pośredni. Z tego względu w dietetyce klinicznej coraz częściej podkreśla się znaczenie indywidualnej reakcji organizmu oraz umiaru w stosowaniu słodzików nieodżywczych.

Sukraloza a cukrzyca

W kontekście cukrzycy sukraloza jest najczęściej rozpatrywana jako narzędzie do ograniczania cukrów dodanych bez dostarczania istotnej ilości energii. Dane kliniczne nie są jednak całkowicie jednoznaczne. Z jednej strony, w 3-miesięcznym, randomizowanym badaniu u osób z cukrzycą typu 2 nie wykazano wpływu sukralozy na kluczowe wskaźniki kontroli metabolicznej, takie jak:

  • HbA1c,
  • glikemia na czczo,
  • C-peptyd.

Z drugiej strony istnieją badania sugerujące, że u części osób sukralozamoże modulować odpowiedź glukozowo-insulinową w określonych warunkach.

Z punktu widzenia praktyki dietetycznej można więc ująć sprawę następująco:
W części badań sukraloza wydaje się metabolicznie neutralna w zakresie klasycznych markerów kontroli cukrzycy. Istnieją jednak sygnały, że u wybranych osób lub w określonych warunkach, np. łączenie ze źródłem węglowodanów, otyłość, brak wcześniejszej ekspozycji na słodziki, może wpływać na gospodarkę insulinową.
pakiet ryzyko cukrzycy (2 badania) banerek

Sukraloza – szkodliwość i możliwe skutki uboczne

Ocena potencjalnej szkodliwości sukralozy wymaga rozróżnienia pomiędzy jej bezpieczeństwem regulacyjnym a możliwymi subtelnymi efektami biologicznymi, które nie zawsze są wykrywalne w krótkoterminowych badaniach toksykologicznych.

Sukraloza pozostaje dodatkiem do żywności dopuszczonym w Unii Europejskiej, a EFSA wielokrotnie potwierdzała jej bezpieczeństwo w ramach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI). Jednocześnie WHO, odnosząc się do słodzików niecukrowych jako grupy, podkreśla brak jednoznacznych długoterminowych korzyści zdrowotnych oraz wskazuje na potrzebę ograniczania ogólnej ekspozycji na intensywnie słodki smak w diecie.

W literaturze naukowej najczęściej opisywane potencjalne działania niepożądane sukralozy obejmują:

  • zaburzenia gospodarki glukozowo-insulinowej, w tym możliwe obniżenie wrażliwości insulinowej lub zmienioną odpowiedź insulinową u części osób, zwłaszcza z otyłością lub bez wcześniejszej ekspozycji na słodziki,
  • wpływ na przewód pokarmowy i mikrobiotę jelitową, obejmujący zmiany w składzie mikroflory, zmniejszenie liczebności bakterii uznawanych za korzystne (np. Lactobacillus, Bifidobacterium) oraz zmiany pH i struktury jelita, obserwowane w badaniach na zwierzętach,
  • potencjalne działanie genotoksyczne, sygnalizowane w niektórych modelach eksperymentalnych, przy nieustalonym znaczeniu klinicznym dla ludzi,
  • powstawanie produktów degradacji podczas obróbki termicznej, w tym związków chloropochodnych (np. chloropropanoli), które mogą mieć znaczenie przy stosowaniu sukralozy w wypiekach i produktach poddawanych wysokiej temperaturze.

Sukraloza a jelita i SIBO

W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na relację pomiędzy słodzikami nieodżywczymi a mikrobiotą jelitową, która odgrywa kluczową rolę w regulacji metabolizmu, odporności oraz funkcjonowania bariery jelitowej. Choć sukraloza nie jest fermentowana przez bakterie jelitowe w takim stopniu jak niektóre poliolowe substancje słodzące, badania eksperymentalne sugerują, że może ona modyfikować skład i aktywność mikrobiomu.

W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że długotrwałe podawanie sukralozy może prowadzić do zmniejszenia liczebności bakterii uznawanych za korzystne, takich jak Lactobacillus i Bifidobacterium, a także do zmian pH treści jelitowej oraz obrazu histologicznego jelita grubego. Takie zmiany mogą sprzyjać zaburzeniom równowagi mikrobiologicznej (dysbiozie), która jest jednym z czynników patogenetycznych chorób przewodu pokarmowego.

W kontekście SIBO należy jednak podkreślić, że obecnie brakuje bezpośrednich badań klinicznych, które jednoznacznie łączyłyby spożycie sukralozy z rozwojem lub nasileniem tego zaburzenia. Większość dostępnych danych dotyczy mikrobioty jelita grubego, podczas gdy SIBO odnosi się do nieprawidłowego składu i liczebności bakterii w jelicie cienkim.

>> Przeczytaj: Postaw na zdrowe jelita!

Test wodorowo - metanowy(diagnostyka SIBO) banerek

Czy stosowanie sukralozy w ciąży jest bezpieczne?

Z punktu widzenia regulacyjnego sukraloza jest dodatkiem do żywności dopuszczonym do stosowania również u kobiet w ciąży, o ile jej spożycie mieści się w granicach dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI). Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz inne instytucje oceniające ryzyko nie wprowadziły odrębnych ograniczeń dla tej grupy populacji, co oznacza, że przy typowym spożyciu nie jest ona uznawana za substancję toksyczną dla ciężarnych.

Dane dotyczące długoterminowych skutków zdrowotnych są ograniczone i w dużej mierze obserwacyjne. Część badań sugeruje związek pomiędzy wysokim spożyciem słodzików nieodżywczych (w tym sukralozy) w ciąży a większą masą urodzeniową potomstwa. Wskazuje także na zależność między markerami zmian metabolicznych i niskiego stopnia stanu zapalnego u noworodków. Należy jednak podkreślić, że badania te nie dowodzą przyczynowości i mogą być obciążone czynnikami zakłócającymi, takimi jak ogólny wzorzec diety, masa ciała matki czy styl życia.

Podsumowując:
Sporadyczne stosowanie sukralozy w ilościach mieszczących się w ADI jest uznawane za bezpieczne w świetle obecnych regulacji. Jednak narastają dowody wskazujące na możliwość ekspozycji płodu i niemowlęcia oraz potencjalne skojarzenia metaboliczne. Z perspektywy dietetyki i zasady ostrożności w ciąży rekomenduje się ograniczanie częstego spożycia produktów intensywnie słodzonych, zarówno cukrem, jak i słodzikami nieodżywczymi oraz kształtowanie diety opartej na naturalnie niskiej słodkości.

Zakończenie

Sukraloza jest jednym z najlepiej poznanych słodzików intensywnych i zgodnie z aktualnymi ocenami pozostaje bezpieczna w ramach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania. Jednocześnie rosnąca liczba badań wskazuje, że nie jest ona całkowicie obojętna biologicznie, a jej wpływ może zależeć od:

  • dawki,
  • czasu stosowania,
  • indywidualnych uwarunkowań metabolicznych i jelitowych.

Dotyczy to zwłaszcza gospodarki glukozowo-insulinowej, mikrobioty jelitowej oraz okresów szczególnej wrażliwości, takich jak ciąża. W związku z tym potrzebne są dalsze, dobrze zaprojektowane badania kliniczne, które pozwolą jednoznacznie ocenić długoterminowe skutki spożycia sukralozy.

Do czasu uzyskania pełniejszych danych zasadne jest umiarkowane jej stosowanie oraz w przypadku wątpliwości lub problemów zdrowotnych konsultowanie diety z wykwalifikowanym dietetykiem, aby dopasować wybory żywieniowe do indywidualnych potrzeb organizmu.

>> Dowiedz się więcej z artykułu: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka

Sukraloza – sekcja FAQ

Jaki wpływ ma sukraloza na jelita?

Sukraloza nie jest fermentowana jak cukry czy poliole. Jednak badania (głównie na zwierzętach) sugerują, że jej regularne spożycie może modyfikować skład mikrobioty jelitowej, w tym zmniejszać liczebność bakterii uznawanych za korzystne (Lactobacillus, Bifidobacterium). U ludzi wyniki są niejednoznaczne, ale część osób zgłasza nasilenie dolegliwości jelitowych, takich jak wzdęcia czy dyskomfort, co wskazuje na osobniczo zmienną tolerancję.

Jaka jest bezpieczna dawka sukralozy?

Bezpieczna dawka została określona jako ADI (dopuszczalne dzienne pobranie):
– UE (EFSA): do 15 mg/kg masy ciała/dzień,
– USA (FDA): do 5 mg/kg masy ciała/dzień.
Przeciętne spożycie w populacji jest zwykle znacznie niższe od tych wartości, jednak osoby często sięgające po produkty typu „zero” mogą zbliżać się do górnych limitów.

Czy sukraloza to bezpieczny słodzik?

W świetle obecnych ocen instytucji regulacyjnych sukraloza jest uznawana za bezpieczny słodzik w ramach ADI. Jednocześnie coraz więcej badań wskazuje, że nie jest całkowicie obojętna biologicznie, szczególnie przy długotrwałym i regularnym spożyciu. Z tego względu w dietetyce zaleca się umiarkowane stosowanie oraz traktowanie jej jako rozwiązania pomocniczego, a nie stałego zamiennika cukru.

Bibliografia

  1. EFSA (European Food Safety Authority)
  2. WHO (World Health Organization)
  3. Aguayo-Guerrero, J. A., Méndez-García, L. A., Manjarrez-Reyna, A. N., Esquivel-Velázquez, M., León-Cabrera, S., Meléndez, G., Zambrano, E., Ramos-Martínez, E., Fragoso, J. M., Briones-Garduño, J. C., & Escobedo, G. (2023). Newborns from mothers who intensely consumed sucralose during pregnancy are heavier and exhibit markers of metabolic alteration and low-grade systemic inflammation: A cross-sectional, prospective study.
  4. Schiffman, S. S., & Rother, K. I. (2013). Sucralose, a synthetic organochlorine sweetener: Overview of biological issues. Journal of Toxicology and Environmental Health, Part B
Page 13 of 195
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195
1...121314...195Strona 13 z 195

Zadbaj z nami o zdrowie - zapisz się na newsletter!

Otrzymuj praktyczne informacje na temat profilaktyki i badań laboratoryjnych, dzięki którym poszerzysz swoją wiedzę na temat świadomej troski o zdrowie. Zapisz się na newsletter i odbierz -20% zniżki na kolejny zakup w e-sklepie.

O nas

Firma ALAB laboratoria to ogólnopolska sieć najnowocześniejszych laboratoriów diagnostycznych w Polsce oferująca najszerszą ofertę ponad 3 500 badań diagnostycznych.

Nasz adres

ul. Stępińska 22/30, 00-739 Warszawa (22) 349 60 12 info@alab.com.pl © ALAB laboratoria Sp. z o.o.