Uchyłek Meckela to wrodzona anomalia w jelicie cienkim, która przez lata może nie dawać żadnych objawów. Gdy jednak dochodzi do powikłań, może powodować silny ból brzucha, krwawienia lub niedrożność jelit. Sprawdź, jak rozpoznać uchyłek Meckela, jakie są metody diagnostyki i kiedy konieczne jest leczenie.

Spis treści:

1. Czym jest uchyłek Meckela?
2. Występowanie (epidemiologia) uchyłku Meckela
   • Czynniki ryzyka wystąpienia uchyłku Meckela
3. Przyczyny występowania uchyłku Meckela
4. Uchyłek Meckela: objawy chorobowe związane z uchyłkiem jelita krętego
   • Zapalenie uchyłka Meckela
   • Niedrożność jelit przy uchyłku jelita krętego
   • Owrzodzenia i krwawienia z uchyłku Meckela
5. Diagnostyka uchyłku Mechela: jak lekarz stawia rozpoznanie?
6. Uchyłek Meckela: leczenie przypadłości
   • Znaczenie diety i stylu życia przy uchyłku jelita krętego
7. Uchyłek Meckela: powikłania nieleczonego uchyłku jelita
8. Uchyłek jelita krętego: najczęstsze pytania (FAQ)
9. Uchyłek Meckela: zakończenie

Czym jest uchyłek Meckela?

Uchyłek Meckela (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem Q43.0) to niewielkie uwypuklenie ściany jelita cienkiego, które powstaje w życiu płodowym i stanowi pozostałość po przewodzie żółtkowo-jelitowym.

Uchyłek to struktura odchodząca od światła jelita, najczęściej o ślepym zakończeniu, która nie pełni funkcji czynnych w układzie pokarmowym. W przypadku uchyłka Meckela mówimy o tzw. uchyłku prawdziwym. Oznacza to, że zbudowany jest ze wszystkich warstw ściany jelita.

Zazwyczaj znajduje się na przeciwkrezkowej stronie jelita krętego, w odległości 40-60 cm od zastawki krętniczo-kątniczej, a jego typowe wymiary to około 2-5 cm długości i 1-2 cm średnicy.

Występowanie (epidemiologia) uchyłku Meckela

Uchyłek Meckela jest najczęstszą wrodzoną anomalią przewodu pokarmowego, występująca u 0,3-4% populacji. Zmiana ta częściej występuje u mężczyzn, nawet dwukrotnie częściej niż u kobiet.

Czynniki ryzyka wystąpienia uchyłku Meckela

Uchyłek Meckela jest wadą rozwojową powstającą w życiu płodowym. Nie zidentyfikowano jednoznacznych czynników ryzyka jego wystąpienia. Może jednak częściej występować u osób z innymi wadami wrodzonymi, zwłaszcza układu pokarmowego, nerwowego i sercowo-naczyniowego.

Przyczyny występowania uchyłku Meckela

Przyczyną uchyłku Meckela jest przetrwanie części przewodu żółtkowo-jelitowego – struktury, która w życiu płodowym łączy jelito z pęcherzykiem żółtkowym i zwykle zanika między 5. a 7. tygodniem ciąży. W efekcie może powstać ślepo zakończone uwypuklenie jelita krętego, czyli uchyłek Meckela.

Uchyłek Meckela: objawy chorobowe związane z uchyłkiem jelita krętego

U większości osób uchyłek Meckela nie powoduje żadnych dolegliwości i pozostaje niewykryty przez całe życie. Objawy występują u około 4-6% pacjentów i zwykle są związane z powikłaniami. Najczęściej pojawiają się przed 10. rokiem życia, ale mogą wystąpić również u dorosłych.

Zapalenie uchyłka Meckela

Zapalenie uchyłka (tzw. Meckelitis) może wystąpić w wyniku zatkania jego ujścia przez treść jelitową, kamień kałowy, a rzadziej zmianę nowotworową. Stan ten przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Objawy obejmują:

• ból w dolnej części brzucha (najczęściej po prawej stronie),
• gorączkę,
• nudności, wymioty,
• tkliwość uciskową brzucha oraz cechy podrażnienia otrzewnej.

W przypadku progresji zapalenia może dojść do perforacji uchyłka i rozwoju zapalenia otrzewnej, wymagającego pilnej interwencji chirurgicznej.

Niedrożność jelit przy uchyłku jelita krętego

U dorosłych uchyłek Meckela częściej prowadzi do niedrożności mechanicznej jelit. Może do niej dojść poprzez:

• wsunięcie się fragmentu jelita w jego inny odcinek i zablokowanie jego drożności (wgłobienie),
• skręcenie jelita wokół pasma tkanki łącznej,
• występowanie zrostów powstałych po wcześniejszych stanach zapalnych uchyłka,
• uciskanie i zwężenie światła jelita przez powiększony lub objęty stanem zapalnym uchyłek.

Objawy niedrożności jelit obejmują:

• wzdęcia, rozdęcie brzucha,
• ból o charakterze kolkowym,
• nudności, wymioty,
• zatrzymanie gazów i stolca.

>> Przeczytaj: Niedrożność jelit – objawy, przyczyny i leczenie

Owrzodzenia i krwawienia z uchyłku Meckela

Krwawienie z uchyłka Meckela jest najczęstszym powikłaniem u dzieci. Zazwyczaj spowodowane jest obecnością ektopowej błony śluzowej żołądka w uchyłku, która wydziela kwas solny i prowadzi do powstania owrzodzeń w przylegającym jelicie.

Do typowych objawów należą:

• u dzieci: obecność świeżej, czerwonej krwi w stolcu, najczęściej bez bólu,
• u dorosłych: melena (smoliste stolce) lub objawy przewlekłej utraty krwi (niedokrwistości).

Rzadziej źródłem krwawienia bywa ektopowa tkanka trzustkowa lub zmiana nowotworowa w uchyłku.

Diagnostyka uchyłku Mechela: jak lekarz stawia rozpoznanie?

W postępowaniu diagnostycznym lekarz bierze pod uwagę wiek pacjenta, charakter objawów oraz wyniki badań dodatkowych. W diagnostyce stosuje się:

• Badania obrazowe:
  • Scyntygrafia z technetem-99m: wykrywa ektopową śluzówkę żołądka w uchyłku,
  • TK jamy brzusznej z kontrastem: przy podejrzeniu niedrożności, zapalenia lub perforacji,
  • Endoskopia kapsułkowa lub enteroskopia dwubalonowa: w przypadku przewlekłego, trudnego do zlokalizowania krwawienia.
    
• Badania laboratoryjne:
  • Morfologia krwi: może ujawnić niedokrwistość (spadek hemoglobiny, hematokrytu),
  • Poziomy ferrytyny, żelaza: pomocne w ocenie niedokrwistości z niedoboru żelaza,
  • CRP, poziom leukocytów: wskaźniki stanu zapalnego.

U wielu pacjentów uchyłek Meckela rozpoznawany jest dopiero podczas zabiegu operacyjnego, najczęściej wykonywanego z powodu ostrego bólu brzucha lub podejrzenia zapalenia wyrostka robaczkowego, ponieważ objawy obu schorzeń mogą być bardzo podobne.

Uchyłek Meckela: leczenie przypadłości

Leczenie uchyłka Meckela zależy od jego przebiegu klinicznego. W przypadku wystąpienia objawów lub powikłań (krwawienia, zapalenia, niedrożności, perforacji), konieczne jest leczenie chirurgiczne:

• proste wycięcie uchyłka (divertikulektomia): wycięcie samego uchyłka,
• resekcja odcinkowa jelita: usunięcie fragmentu jelita cienkiego z uchyłkiem i zespolenie końców jelita. Wybierana, gdy uchyłek ma szeroką podstawę, zawiera zmianę nowotworową, ektopową tkankę lub gdy doszło do martwicy.

W przypadku wykrycia uchyłka Meckela podczas operacji wykonywanej z innego powodu decyzja o jego usunięciu zależy od wieku pacjenta, płci oraz cech anatomicznych uchyłka.

Zazwyczaj zaleca się profilaktyczne usunięcie u dzieci i młodych dorosłych, zwłaszcza mężczyzn, oraz w przypadku uchyłków dłuższych niż 2 cm, zawierających tkankę ektopową lub połączonych pasmem łącznotkankowym z pępkiem.

>> Przeczytaj: Zespół krótkiego jelita: przyczyny, objawy, leczenie i dieta

Znaczenie diety i stylu życia przy uchyłku jelita krętego

Uchyłek Meckela to wada wrodzona, niezależna od diety czy stylu życia. Nie ma dowodów, że sposób odżywiania wpływa na ryzyko jego powikłań.

Po leczeniu operacyjnym uchyłka zaleca się dietę lekkostrawną z ograniczeniem produktów wzdymających, ostrych przypraw i tłuszczów zwierzęcych. W dalszym okresie warto dbać o regularność posiłków, odpowiednią ilość błonnika, nawodnienie i unikanie zaparć, by wspierać prawidłową pracę jelit.

Uchyłek Meckela: powikłania nieleczonego uchyłku jelita

Nieleczony, objawowy uchyłek może prowadzić do:

• krwawienia z przewodu pokarmowego,
• zapalenia i perforacji,
• mechanicznej niedrożności jelit (np. wskutek wgłobienia lub skrętu),
• rzadziej: nowotworu (rakowiak, GIST, gruczolakorak).

Ryzyko powikłań jest wyższe u młodszych pacjentów, szczególnie mężczyzn oraz przy obecności tkanki ektopowej w uchyłku.

Uchyłek jelita krętego: najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące uchyłka Meckela.

Uchyłek Meckela: zakończenie

Uchyłek Meckela to najczęstsza wada wrodzona przewodu pokarmowego, która u większości osób nie powoduje dolegliwości, ale w niektórych przypadkach może prowadzić do poważnych powikłań. Kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka w przypadku krwawień, bólu brzucha czy objawów niedrożności jelit.

Jeśli doświadczasz nawracających dolegliwości ze strony jamy brzusznej o niejasnym pochodzeniu, skonsultuj się z lekarzem i wykonaj odpowiednie badania. Wczesna diagnoza może zapobiec groźnym następstwom i pozwolić na skuteczne leczenie.

Bibliografia

1. Eder P., Szczepanek M., Bartnik W. Uchyłki jelita grubego. W: Medycyna Praktyczna. Interna. Mały podręcznik: Choroby przewodu pokarmowego. Kraków: Medycyna Praktyczna.
2. Javid P.J., Pauli E.M. Meckel’s diverticulum. W: UpToDate. Red. Soybel D.I., Heyman M.B.
3. Sagar J., Kumar V., Shah D.K. Meckel’s diverticulum: a systematic review. J R Soc Med 2006; 99:501–505.
4. Wroński K., Bocian R., Tenderenda M. Chirurgiczne leczenie zapalenia uchyłka Meckela – opis przypadku i przegląd piśmiennictwa. Nowa Medycyna 2012; 3:80–83.

Pojawienie się krwi w kale to niepokojący objaw, który wymaga kontaktu z lekarzem i poszerzenia diagnostyki. Symptom ten może się wiązać bowiem z wieloma jednostkami chorobowymi, również onkologicznymi.

Spis treść:

1. Krew w kale: co oznacza?
   • Jak wygląda krew w stolcu?
2. Krew w kale: przyczyny obecności krwi w stolcu
   • Krew w kale po alkoholu, wysiłku fizycznym albo antybiotyku
   • Krew w stolcu w ciąży
3. Krew utajona w kale: objawy towarzyszące
4. Czy krew w stolcu zawsze oznacza raka?
5. Jak sprawdzić przyczynę krwi w stolcu?
6. Jakie leczenie przy stwierdzeniu krwi w kale?
7. Krew w kale: najczęstsze pytania (FAQ)
8. Krew w stolcu: zakończenie

Krew w kale: co oznacza?

Krew w kale (oznaczana w klasyfikacji ICD-10 jako nieprawidłowość kału kodem R19.5) to obecność krwawienia w obrębie dolnego odcinka przewodu pokarmowego, a więc utraty krwi. Krwawienie z odbytu (oznaczanie w klasyfikacji ICD-10 kodem K62.5) dzieli się umownie na:

• krwawienie ostre – ma cięższy przebieg, jest widoczne gołym okiem, może przyjmować postać krwistych stolców, a nawet krwotoku z przewodu pokarmowego,
• krwawienie przewlekle – jest związane z dłużej trwającą utratą mniejszych ilości krwi, takie krwawienie może być utajone, co oznacza, że nie jest widoczne gołym okiem.

>> Sprawdź: Krew w kale u dziecka i niemowlaka – co może oznaczać i jakie badania wykonać?

Jak wygląda krew w stolcu?

Krew w kale może manifestować się między innymi jako:

• świeża krew, pokrywająca stolec,
• krew zmieszana ze stolcem,
• skrzepy krwi widoczne w muszli klozetowej,
• obecność krwi tylko na papierze toaletowym.

Różna może być barwa krwi w stolcu – od jasnoczerwonej, do ciemnoczerwonej. Mogą również występować tak zwane stolce smoliste (bardzo ciemne). Ich obecność jest związana z krwawieniem w obrębie jelita cienkiego lub początkowego odcinka jelita grubego.

Jak już wspomniano, krew w stolcu nie zawsze jest widoczna gołym okiem, co sprawia, że problem ten może długo pozostawać nierozpoznany. Badaniem, które pozwala na wykrycie niewielkich, niewidocznych makroskopowo ilości krwi w stolcu jest badanie kału w kierunku krwi utajonej, które zostanie szerzej omówione w kolejnych akapitach tego artykułu.

Krew w kale: przyczyny obecności krwi w stolcu

Obecność krwi w stolcu może mieć liczne przyczyny. Najczęstszą z nich są hemoroidy, a więc guzki krwawnicze, które manifestują się obecnością niewielkiej, jednak widocznej gołym okiem krwi. Może ona znajdować się na papierze toaletowym, ale również na powierzchni stolca. Krew w przebiegu hemoroidów nie jest wymieszana ze stolcem, ponieważ jej źródło znajduje się w tętniczo-żylnych strukturach, znajdujących się w kanale odbytu (w tej lokalizacji stolec jest już uformowany).

Inne przyczyny krwi w stolcu to przede wszystkim:

• choroba uchyłkowa okrężnicy,
• stany zapalne jelita grubego,
• infekcje w obrębie jelit – w tym spowodowane przez bakterie z rodzaju Salmonella, Shigella, czy Campylobacter jejuni,
• polipy obecne w obrębie jelita grubego,
• nieswoiste zapalenia jelit – wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna,
• szczelina odbytu – a więc linijne uszkodzenie w obrębie błony śluzowej odbytu,
• niedokrwienie jelit – na przykład na skutek zatoru lub zakrzepu tętnic unaczyniających jelita,
• nowotwory jelita grubego – w tym rak jelita grubego, który rzadko objawia się krwawieniem widocznym gołym okiem,
• przetoki tętniczo-jelitowe,
• endometrioza – w rzadkich przypadkach błona śluzowa jamy macicy lokalizuje się w obrębie przewodu pokarmowego, w tym jelit, co objawia się właśnie krwawieniem,
• nadużywanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ),
• zaburzenia krzepnięcia – w tym na przykład małopłytkowość, czy przedawkowanie antykoagulantów,
• zapalenia naczyń.

>> Przeczytaj: Biegunka bakteryjna – jak ją rozpoznać? Objawy, przyczyny i leczenie

Krew w kale po alkoholu, wysiłku fizycznym albo antybiotyku

Krwawienie z przewodu pokarmowego po alkoholu jest niepokojącym zjawiskiem, które może być związane między innymi z:

• podrażnieniem błony śluzowej przewodu pokarmowego przez alkohol,
• rozszerzeniem naczyń krwionośnych – może to nasilać krwawienie u pacjentów cierpiących na przykład na hemoroidy,
• żylakami przełyku – alkoholizm i marskość wątroby sprzyja poszerzeniu naczyń żylnych przełyku, które mogą pęknąć i być przyczyną groźnego krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Takie krwawienie może objawiać się smolistymi stolcami.

Krew w kale pojawiająca się w trakcie antybiotykoterapii jest zazwyczaj objawem towarzyszącym biegunce poantybiotykowej. Jest to związane z zaburzeniem w obrębie flory bakteryjnej jelit i mija kilka dni po odstawieniu antybiotyku. Warto jednak pamiętać, by w czasie antybiotykoterapii zawsze stosować również probiotyki.

Krew w stolcu może niekiedy wynikać z intensywnego wysiłku fizycznego, który jest przyczyną niedokrwienia w obrębie jelit, skutkującego krwawieniem. Wynika to z faktu, że w czasie dużego wysiłku krew krążąca jest przekierowana do mięśni i układu sercowo-naczyniowego. Duży wysiłek może prowadzić również do zwiększenia ciśnienia w obrębie jamy brzusznej i pękania hemoroidów.

Krew w stolcu w ciąży

Okres ciąży to w organizmie kobiety czas wielu zmian, dotyczących również przewodu pokarmowego. W ciąży dochodzi bowiem do zwolnienia perystaltyki jelit, co predysponuje do pojawienia się zaparć. Zaparcia mogą powodować uszkodzenie błony śluzowej jelit i krwawienie. Powiększająca się macica sprzyja występowaniu hemoroidów, które podobnie jak w populacji ogólnej, również u ciężarnych są najczęstszą przyczyną krwi w stolcu.

Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że krew w kale pojawiająca się w czasie ciąży może wynikać również z innych przyczyn. Ciąża nie zwalnia z prowadzenia dokładnej diagnostyki.

Krew utajona w kale: objawy towarzyszące

Choć krwawienie z przewodu pokarmowego nie zawsze jest widoczne gołym okiem, to niekiedy można zaobserwować symptomy towarzyszące, związane z przewlekłą utratą krwi, jak i chorobą podstawową. Należy do nich między innymi:

• zmęczenie, pogorszenie tolerancji wysiłku, bladość skóry i błon śluzowych, spadek odporności, pogorszenie kondycji skóry, włosów, paznokci – objawy te związane są z niedokrwistością (anemią) i niedoborem żelaza,
• cienkie, ołówkowate stolce, zmiana rytmu wypróżnień, utrata masy ciała – są to czerwone flagi, wymagające poszerzenia diagnostyki w kierunku raka jelita grubego,
• gorączka, stany podgorączkowe, biegunka z domieszką śluzu, utrata masy ciała – sugeruje zapalne tło choroby.

>> Przeczytaj: Posiew kału – czemu służy badanie i jak interpretować wyniki?

Czy krew w stolcu zawsze oznacza raka?

Krew w stolcu nie zawsze oznacza współistnieje nowotworu złośliwego. Może bowiem wynikać ze schorzeń infekcyjnych, zapalnych czy nieprawidłowości naczyniowych. W każdym przypadku konieczne jest jednak wykluczenie przyczyn onkologicznych.

Jak sprawdzić przyczynę krwi w stolcu?

W pierwszym kroku konieczne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu, uwzględniającego pytania o przyjmowane leki, czas trwania objawów, ich charakter, a także wywiad rodzinny. Następnie niezbędne jest przeprowadzenie badania przedmiotowego pacjenta, w tym również badania per rectum, a więc badania palcem przez odbyt.

Badania laboratoryjne, obrazowe i procedury medyczne istotne w diagnostyce krwi w kale to przede wszystkim:

• badanie kału na krew utajoną – należy jednak zaznaczyć, że przy obecności niepokojących objawów ujemny wynik tego badania nie zwalnia z prowadzenia dalszej diagnostyki, w tym badań obrazowych,
• morfologia krwi obwodowej – pozwala na potwierdzenie niedokrwistości,
• stężenie ferrytyny – pozwala na ocenę gospodarki żelazowej,
• badanie kału w kierunku pasożytów,
• oznaczania kalprotektyny w kale – przy podejrzeniu nieswoistych zapaleń jelit,
• stężenie CRP – będzie ono podwyższone w chorobach zapalnych, infekcyjnych, niekiedy również onkologicznych,
• posiew kału – przy podejrzenie tła infekcyjnego np. przy zakażeniu Salmonella, Shigella, Campylobacter, Yersinia,
• badanie kolonoskopowe i gastroskopowe – pozwalają na uwidocznienie guzów, polipów i pobranie materiału do badania histopatologicznego,
• USG jamy brzusznej, tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy mniejszej – pozwala na całościową ocenę narządów.

Jakie leczenie przy stwierdzeniu krwi w kale?

Terapia krwi w kale polega na leczeniu przyczyny tego objawu, a więc choroby podstawowej. Powinna być ona dobierana indywidualnie pod kątem danej jednostki chorobowej. Jeżeli przyczyną krwi w stolcu są hemoroidy, to wówczas konieczna będzie konsultacja chirurgiczna i niekiedy również leczenie zabiegowe. W sytuacji, gdy krwiste stolce wynikają z nieswoistych chorób jelit, konieczna jest porada gastroenterologa i dobranie odpowiedniego leczenia. Jeżeli pojawia się u nas krew w stolcu, to jest to zdecydowanie powód do pilnej konsultacji lekarskiej.

>> To może Cię zainteresować: Przygotowanie do gastroskopii – przygotowanie i zalecenia oraz dieta

Krew w kale: najczęstsze pytania (FAQ)

Krew w stolcu to niepokojący objawy kliniczny. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania.

Krew w stolcu: zakończenie

• Krew w stolcu to poważny objaw kliniczny, wymagający wizyty w gabinecie lekarskim, a przy ostrych i nasilonych objawach – udania się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR) lub wezwania pogotowia ratunkowego.
• Krew w kale może wpisywać się w obraz klinicznych wielu schorzeń, w tym infekcji przewodu pokarmowego, chorób zapalnych, naczyniowych, czy onkologicznych.
• Pojawienie się krwi w stolcu wymaga szerokiej diagnostyki, w tym laboratoryjnej, obrazowej, a niekiedy również mikrobiologicznej.
• Leczenie krwi w stolcu polega na terapii choroby podstawowej.

Bibliografia

1. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
2. A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021,
3. J. Tatoń, A. Czech, Diagnostyka internistyczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2005.