Sklep
Strona główna Blog Strona 2

Stres – objawy, skutki, jak sobie z nim radzić?

Agata Strukow
-
0
Stres – objawy, skutki, jak sobie z nim radzić?

Artykuł powstał: 02.01.2023 r. ostatnia aktualizacja: 12.05.2026 r.

Stres jest stałym zjawiskiem w naszym życiu i nie jesteśmy w stanie go uniknąć, chociaż często marzy nam się „życie bez stresu”. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż stres jest również procesem, który mobilizuje nas do wysiłku, bezstresowe życie nie jest stanem pożądanym. To, czego musimy się nauczyć, to jak radzić sobie ze stresem i jak można poznać, że stres przestał być naszym przyjacielem.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> stres jest nie tylko zjawiskiem negatywnym, ale do pewnego stopnia odgrywa rolę pozytywną,
>> niekorzystne skutki zdrowotne może mieć bardzo nasilony lub długotrwały stres,
>> poziom stresu można oszacować korzystając ze skali Holmesa i Rahe’a,
>> w ocenie skutków stresu pomocne są badania laboratoryjne, np. długość telomerów,
>> radzenie sobie ze stresem powinno być jedną z kompetencji współczesnego człowieka,
>> pomocne w rozładowywaniu stresu są techniki oddechowe.  

Spis treści:

  1. Czym jest stres?
  2. Co się dzieje w organizmie pod wpływem stresu?
  3. Krzywa stresu – dystres i eustres
  4. Skutki stresu
  5. Objawy stresu
  6. Stres – jakie badania laboratoryjne należy zrobić?
  7. Radzenie sobie ze stresem na co dzień
  8. Sposoby na stres – co robić, gdy zaczniesz się stresować?
  9. Zakończenie

Czym jest stres?

Słowo „stres” w języku polskim zostało zapożyczone z języka angielskiego, gdzie wyraz „stress” dosłownie oznacza „naprężenie”. Pojęcie stresu pojawiło się w literaturze naukowej w 1956 roku, doczekało się bardzo wielu naukowych wyjaśnień w dziedzinie medycyny i psychologii. W każdej z nich stres ma swoją definicję, która ewoluowała przez lata pod wpływem badań.
Czym jest stres? Najprościej mówiąc, jest to odpowiedź organizmu (reakcja) na bodźce, które zakłócają jego homeostazę (równowagę).

Co się dzieje w organizmie pod wpływem stresu?

W reakcji na bodziec, będący również stresorem, w organizmie człowieka zachodzi szereg zmian. Ciało mobilizuje się do walki z zagrożeniem lub do ucieczki (reakcja walcz lub uciekaj), aktywuje układ współczulny, wydzielając adrenalinę i noradrenalinę. Dzięki temu:

  • rośnie ciśnienie krwi,
  • przyspiesza akcja serca,
  • przyspiesza oddech,
  • ciało się poci,
  • hamowane są procesy trawienia,
  • krew napływa do mięśni, serca i mózgu.

Powyższe reakcje występują już kilka chwil po zadziałaniu stresora, dzięki nim organizm jest gotowy do natychmiastowego działania.

Kilka minut do kilku godzin po zadziałaniu stresora aktywowany jest inny mechanizm odpowiedzi na stres – oś podwzgórze-przysadka-nadnercza.

os-podwzgorze-przysadka-nadnercza-infografika

Podwzgórze wydziela hormon CRH (kortykoliberynę), który pobudza przysadkę do wydzielania ACTH. Ten ostatni działając na korę nadnerczy pobudza ją do wydzielania glikokortykosteroidów, głównie kortyzolu.

Kortyzol – jak działa hormon stresu?

Jaką rolę pełni kortyzol w sytuacji stresowej i dlaczego jest wówczas potrzebny w większych ilościach?

Kortyzol to hormon, który odpowiada za utrzymanie odpowiedniego poziomu glukozy we krwi. Robi to na trzy sposoby:

  • pobudza organizm do wytwarzania większej ilości glukozy,
  • ogranicza jej magazynowanie,
  • hamuje produkcję insuliny.

W efekcie poziom glukozy (która jest głównym źródłem energii dla komórek nerwowych i mózgu) we krwi rośnie. Dzięki temu organizm może skutecznie działać w warunkach zwiększonej mobilizacji.
Ze względu na tę kluczową rolę w reakcji organizmu na stres, kortyzol jest wykorzystywany w badaniach laboratoryjnych jako wskaźnik poziomu stresu.

>> Dowiedz się więcej: Kortyzol – hormon stresu

Pakiet stres (12 badań) banerek

Krzywa stresu – dystres i eustres

Stres i jego skutki są zazwyczaj kojarzone z konsekwencjami negatywnymi. Jednak należy podkreślić, iż stres – jako mechanizm mobilizujący organizm do działania – jest zjawiskiem korzystnym. Szkodliwe skutki stresu są widoczne, jeśli przeradza się on w zjawisko przewlekłe lub jest bardzo silny.
Można to prześledzić na wykresie krzywej stresu, która pokazuje dwie jego odsłony – dystres i eustres.

stres_wykres

Eustres

Pierwszym etapem działania czynników stresogennych jest tzw. eustres (stres korzystny), który mobilizuje do działania. Obserwujemy lekkie pobudzenie, organizm uczy się, jak działać w nowych warunkach i bez większych problemów radzi sobie z powstającą presją. Jeśli na tym etapie stres nie jest bardzo silny lub długotrwały, organizm wraca do stanu wyjściowego i stres nie powoduje negatywnych skutków.
Jeśli natomiast stresor działa nadal, zasoby naszego organizmu zaczynają być na granicy wydolności, włącza się alarm. Jest to czas, kiedy powinniśmy pozwolić sobie na odpoczynek lub inną reakcję, która pomaga rozładować stres.

Dystres

Jeśli nie zareagujemy na stres na etapie alarmu, organizm przekracza swój próg tolerancji i zaczyna adaptować się do działania w stanie ciągłej mobilizacji, czyli w tzw. dystresie.
Adaptacja polega m.in. na ciągłym wydzielaniu substancji, które pomagają działać w warunkach stresu – adrenaliny i kortyzolu. Niestety, o ile krótkotrwałe ich działanie jest korzystne i mobilizuje nas do działania (np. poprzez pobudzenie, wzrost ciśnienia, wzrost poziomu glukozy jako substancji dostarczającej energii dla mózgu), to długotrwałe ich wydzielanie zaczyna niekorzystnie oddziaływać na nasze zdrowie:

Dodatkowym efektem działania kortyzolu jest zwiększenie apetytu, gromadzenie tkanki tłuszczowej i rozwój otyłości brzusznej, co nakłada się na wcześniej opisane efekty długotrwałego stresu. To jest moment, kiedy zwykły relaks może już nie wystarczyć, a organizm nie jest w stanie sam sobie poradzić z efektem powstającej kuli śnieżnej. Jest to czas, kiedy powinniśmy poszukać porady specjalisty – psychologa lub psychiatry oraz zrobić badania laboratoryjne krwi, które pomogą w diagnozie i leczeniu towarzyszących chorób somatycznych.

Skutki stresu

Wpływ stresu na organizm człowieka jest sprawą indywidualną. To, co jest dużym stresem dla jednej osoby, wcale nie musi nim być dla kogoś innego. Dlatego, aby ułatwić specjalistom i pacjentom ocenę stresorów w życiu człowieka, w 1967 roku stworzono Social Readjustment Rating Scale (SRRS) – skala Holmesa i Rahe’a – proste narzędzie służące do oceny stresorów (sytuacji stresowych) i ich potencjalnego wpływu na zdrowie.
Skala uwzględnia 43 ważne wydarzenia życiowe przypisując im określoną liczbę punktów. Badania wskazują, iż kumulacja dużej liczby jednostek stresowych w ciągu roku lub dwóch lat, wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia chorób somatycznych oraz problemów ze zdrowiem psychicznym.

Tabela – niektóre stresory w skali stresu Holmesa

Życiowe wydarzenieJednostki stresowe
Śmierć współmałżonka100
Rozwód73
Separacja65
Śmierć bliskiego członka rodziny63
Poważny uraz lub choroba53
Ślub50
Utrata pracy47
Emerytura45
Choroba członka rodziny44
Powikłania ciąży, komplikacje okołoporodowe40
Poważne problemy małżeńskie39
Zmiana kondycji finansowej38
Zmiana pracy36
Rozstanie z partnerem/partnerką35
Znaczący kredyt31
Wyprowadzka dorosłych dzieci z domu29
Konflikty z teściami29
Wybitne osobiste osiągnięcie28
Ślub córki/syna26
Rozpoczęcie lub zakończenie nauki w szkole26
Zmiana warunków życia25
Zmiana godzin lub warunków pracy20
Zmiana miejsca zamieszkania20
Zmiana szkoły20
Zmiana w nawykach życia towarzyskiego18
Zmiana nawyków snu16
Zmiana nawyków żywieniowych15
Wakacje/urlop13
Święta – przygotowania, wydatki, spotkania12
Nieznaczne naruszenie prawa11

Jak obliczyć poziom stresu?

Poziom stresu w skali Holmesa i Rahe’a oblicza się, sumując jednostki stresowe poszczególnych wydarzeń z życia w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy. Ważne jest to, iż jeśli jakieś zdarzenie wystąpiło więcej niż jeden raz, np. zmiana pracy czy zmiana miejsca zamieszkania, każde z nich otrzymuje swoją osobną punktację.

Interpretacja wyników poziomu stresu:

  • jeśli suma punktów jest niższa niż 150, oznacza to, iż stres u danej osoby jest na poziomie nieprzekraczającym możliwości adaptacji organizmu. Ryzyko rozwinięcia się chorób związanych ze stresem w ciągu najbliższych dwóch lat jest niskie.
  • suma punktów pomiędzy 150-299 oznacza podwyższone ryzyko pojawienia się chorób związanych ze stresem w ciągu najbliższych dwóch lat. Stres jest istotnym czynnikiem wpływającym na stan zdrowia danej osoby.
  • jeśli suma punktów wynosi 300 i więcej oznacza to wysokie ryzyko pojawienia się poważnych problemów zdrowotnych i sygnał do wprowadzenia zmian w stylu życia. Może to również oznaczać konieczność poszukania wsparcia psychologa i/lub psychiatry.

Długofalowe skutki stresu

Długofalowe skutki wysokiego poziomu stresu mogą mieć wpływ na cały organizm i stanowić poważny czynnik ryzyka wielu chorób.
Należą do nich:

  • choroby układu sercowo-naczyniowego – nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, zwiększone ryzyko zawału i udaru;
  • choroby psychiczne – depresja, zaburzenia lękowe, zespół stresu pourazowego, zespół przewlekłego zmęczenia;
  • zaburzenia metaboliczne – insulinooporność, cukrzyca t.2, otyłość brzuszna;
  • osłabienie układu odpornościowego (obniżenie poziomu limfocytów) – częste i nawracające infekcje, choroby autoimmunologiczne (choroba Hashimoto, Graves-Basedowa);
  • choroby przewodu pokarmowego – zespół jelita drażliwego, nasilenie nieswoistych chorób zapalnych jelit;
  • zaburzenia cyklu menstruacyjnego u kobiet i zwiększenie ryzyka poronienia;
  • zaburzenia ruchliwości i budowy plemników u mężczyzn – jedno z badań pokazało, że mężczyźni, którzy doświadczyli dwóch lub więcej stresujących wydarzeń życiowych w ciągu ostatniego roku w porównaniu z mężczyznami, u których nie wystąpiły żadne stresujące wydarzenia, mieli niższy odsetek ruchliwych plemników i niższy odsetek plemników o prawidłowej budowie morfologicznej;
  • problemy skórne – nasilenie łuszczycy, AZS,
  • przyspieszenie starzenia się organizmu i zwiększenie wieku biologicznego.

>> Warto przeczytać: Stres a poziom limfocytów. Jak długotrwały stres wpływa na odporność?

Pakiet Twój Wiek Biologiczny_mobile baner na kategorię

Objawy stresu

Objawy stresu, czyli reakcja organizmu na stres, obejmuje trzy grupy symptomów: fizyczne, emocjonalne i behawioralne.

Fizyczne objawy stresu

Fizyczne, czyli somatyczne symptomy stresu to:

  • przyspieszona akcja serca, podwyższone ciśnienie tętnicze,
  • przyspieszony i spłycony oddech,
  • problemy żołądkowo-jelitowe – ból brzucha, biegunka, nudności, obniżony apetyt, zaburzenia połykania („gula” w gardle), suchość w ustach,
  • zwiększone napięcie mięśni – karku, ramion, zaciskanie szczęki i żuchwy
  • ból głowy,
  • zwiększona potliwość.

Emocjonalne objawy stresu

Objawy emocjonalne to: trudności z pamięcią i koncentracją, nadmierna drażliwość, obniżony nastrój, odczuwanie niepokoju i lęku, gonitwa myśli. 

>> Warto przeczytać: Stany lękowe – czym są i jakie są ich objawy? Przyczyny i leczenie

Behawioralne objawy stresu

W stanie stresu obserwuje się również zmiany w zachowaniu, nawykach i stylu życia. Mogą to być:

  • problemy ze snem – trudności z zasypianiem, budzenie się w nocy, bezsenność
  • spadek libido,
  • skłonność do zwiększonej konsumpcji używek (alkohol, papierowy, kofeina), leków, substancji narkotycznych,
  • problemy z odżywianiem – kompulsywne objadanie się, podjadanie w nocy, brak apetytu,
  • unikanie kontaktów z ludźmi.

>> Sprawdź: Problemy z koncentracją, z czego mogą wynikać i jak znaleźć przyczynę?  

Pakiet stres podstawowy stan zdrowia (10 badań) banerek

Stres – jakie badania laboratoryjne należy zrobić?

Badanie hormonu stresu

Jak napisaliśmy wyżej, markerem stresu jest kortyzol (hormon stresu) i to jest jedno z rekomendowanych badań. Oznaczanie poziomu kortyzolu we krwi nie zawsze wiąże się z znacznym podwyższeniem jego poziomu powyżej normy, czasem pozostaje on tuż powyżej górnej granicy wartości referencyjnych, utrzymując się na stale podwyższonym poziomie. Ponieważ kortyzol charakteryzuje się dobowym rytmem wydzielania, lepszy obraz profilu kortyzolu otrzymuje się badając jego profil dzienny w ślinie – wówczas widać jak kształtuje się stężenie hormonu stresu w ciągu całego dnia.

Badanie długości telomerów

Badaniem pomocnym w diagnostyce przewlekłego stresu jest badanie długości telomerów, czyli naszego wieku biologicznego. Jedną z przyczyn skracania się telomerów – a co za tym idzie wieku biologicznego – jest właśnie przewlekły stres.

Poziom stresu a ryzyko wystąpienia chorób

Biorąc pod uwagę fakt niekorzystnego działania stresu na układ sercowo-naczyniowy, odporność i wiele innych, należałoby wykonać panel testów, który wskaże, w jakiej kondycji są te parametry zdrowotne, które:

  • mogą ulegać pogorszeniu pod wpływem przewlekłego stresu,
  • wpływają na to, iż organizm ze stresem radzi sobie gorzej.

W ALAB laboratoria przygotowaliśmy trzy pakiety badań STRES, które można wykonać, gdy jesteśmy poddawani działaniu przewlekłego stresu.

  • Pakiet STRES PODSTAWOWY STAN ZDROWIA przeznaczony jest dla pacjentów, którzy chcą skontrolować poziom tych parametrów krwi, które w stanie przewlekłego stresu mogą być zaburzone.
  • Pakiet STRES oprócz ww. parametrów zawiera badanie poziomu kortyzolu oraz glutationu – najsilniejszego antyoksydantu naszego organizmu.
  • Pakiet STRES KOMPLEKSOWY to szeroki wachlarz badań, w tym specjalistycznych, które głęboko wchodzą w diagnostykę stresu i jego skutków dla organizmu. Pakiet badań STRES KOMPLEKSOWY zawiera badania niestabilne, dlatego jest dostępny w wybranych punktach ALAB laboratoria.
Pakiet stres kompleksowy (24 badania) banerek

Radzenie sobie ze stresem na co dzień

Ponieważ nie jesteśmy w stanie uniknąć stresu, umiejętność radzenia sobie w takich sytuacjach powinna być jedną z ważniejszych kompetencji współczesnego człowieka. Długofalowe sposoby na stres są pod ręką na co dzień, ważne jest aby mieć świadomość co może zadziałać i jak to zastosować.

Długofalowe sposoby na stres

Jeśli jesteśmy pod wpływem przewlekłego stresu należy postawić na wprowadzenie nawyków charakterystycznych dla zdrowego stylu życia. Na co zwracać uwagę?

  • Zbilansowana dieta – jeśli długość telomerów jest pośrednim markerem działania przewlekłego stresu, to sposobem żywienia, który wpływa na wydłużenie się telomerów jest dieta śródziemnomorska. Badania wskazują, iż jest korzystna w radzeniu sobie ze skutkami skracania telomerów. Jest to dieta, która sprzyja również poprawie ogólnego stanu zdrowia, poprawia parametry metaboliczne, sprzyja zdrowiu przewodu pokarmowego i odbudowie prawidłowej mikrobioty.
  • Aktywność fizyczna – umiarkowana aktywność fizyczna jest udowodnionym sposobem na wydłużenie telomerów i zapobieganie skutkom przewlekłego stresu. Rekomendacje mówią, iż aktywność powinna trwać co najmniej 150 minut tygodniowo, przy czym nie musi to być specjalny trening lub siłownia. Polecane są również spacery i robienie co najmniej 8 tys. kroków dziennie.
  • Medytacja – liczne badania naukowe wspierają tezę, iż medytacja jest bardzo pomocną praktyką w radzeniu sobie z przewlekłym stresem. Medytacja pomaga m.in. obniżyć poziom kortyzolu, dzięki czemu uspokaja emocje oraz umysł. Medytacja ma wiele form, jedną z nich jest medytacja mindfulness, inną medytacja w jodze. Formą medytacji może być również modlitwa. Ważne jest, aby medytacja była regularnym rytuałem, w miarę możliwości praktykowanym codziennie.

Więcej o medytacji i o tym jak zacząć medytować w artykule: Medytacja – jak działa na stres? Czym jest medytacja, jak zacząć medytować?

  • Prawidłowy oddech – współczesny człowiek często ma spłycony oddech oraz tzw. paradodkaslny tor oddychania. Powrót do prawidłowego toru oddechowego i oddychania przeponą jest również dobrą praktyką, wspomagającą niwelowanie skutków przewlekłego stresu.

Sposoby na stres – co robić, gdy zaczniesz się stresować?

Oddech na stres

Niezwykle pomocnym sposobem na bieżący stres jest oddech. Wydłużenie fazy wdechu i wydechu uspokaja umysł, spowalnia pracę serca i obniża ciśnienie tętnicze (zarówno skurczowe, jak i rozkurczowe).
Szczególnie polecaną techniką oddechową jest oddychanie lewą dziurką nosa, dzięki czemu zmniejsza się aktywność układu współczulnego i uspokaja reakcja „uciekaj lub walcz”.

W sytuacji stresowej należy:

  • usiąść z prostym kręgosłupem – można siedzieć na krześle,
  • zatkać kciukiem prawej dłoni prawe nozdrze,
  • zacząć spokojnie i głęboko oddychać przez lewe nozdrze,
  • skoncentrować uwagę na oddechu, powtarzając w myślach wdech-wydech,
  • kontynuować oddech przez kilka minut.

>> Warto sprawdzić również: Jak prawidłowo oddychać? Jak oddychać przeponą?

Akupresura – punkty na stres

Innym polecanym sposobem jest uciskanie lub delikatny masaż punktów akupresurowych zlokalizowanych w różnych miejscach naszego ciała, które w tradycji medycyny chińskiej „uspokajają ducha”. Punktów, które wg przekazów mają takie działanie jest wiele, skoncentrujemy się na tych, które w sytuacji stresowej są łatwo dla nas dostępne – na głowie i rękach.

Punkty położone na głowie, które warto delikatnie stymulować – masować lub uciskać:

  • punkt na czubku głowy – w tradycji chińskiej akupunktury nazywany punktem 100 tysięcy spotkań – jego stymulowanie pomaga zmniejszyć niepokój i oczyszcza umysł, pomaga skoncentrować uwagę na tu i teraz,
  • trzy punkty położone z tyłu głowy – w linii środkowej. Pierwszy położony jest na tuż pod wypukłością kości potylicznej – guzkiem, który na ogół łatwo wyczuć. Pozostałe dwa punkty znajdziemy przesuwając się w kierunku czubka głowy ok. 3 cm powyżej punktu pierwszego (szerokość dwóch palców) – jest to meridian o nazwie „drzwi mózgu”, a ostatni powyżej 6 cm (szerokość czterech palców u dłoni);
  • punkt między brwiami – punkt yintang – delikatny masaż uspokaja i relaksuje, pomaga również łagodzić ból głowy.

Punkty położone na kończynach górnych to:

  • miejsce zlokalizowane na wewnętrznej krawędzi nadgarstka, po stronie łokciowej, w przedłużeniu małego palca, tuż pod wgłębieniem jednej z kości nadgarstka. Punkt nazywany „bramą ducha” jest najważniejszym punktem akupunkturowym, który wpływa na uspokojenie i regulację emocji,
  • punkt położony pomiędzy podstawą 4 i 5 palca, powyżej krawędzi fałdu skóry, który je łączy,
  • punkt na wewnętrznej stronie dłoni, w zagłębieniu pomiędzy czwartą i piątą kością śródręcza. W praktyce znajduje się w miejscu gdzie sięga czubek małego palca przy zaciśniętej pięści.
akupresura_infografika

Zakończenie

Stres jest nieodłącznym towarzyszem życia współczesnego człowieka. Nie możemy go uniknąć, ale jesteśmy w stanie przeciwdziałać jego skutkom. Każdy z nas dysponuje narzędziami, które pomagają rozładować stres. Wiedza jakie to narzędzia i jak je stosować na co dzień, jest ważnym aspektem profilaktyki zdrowia.

Bibliografia

  1. McGonagle KA, Kessler RC. Chronic stress, acute stress, and depressive symptoms. Am J Community Psychol. 1990 Oct;18(5):681-706. doi: 10.1007/BF00931237. PMID: 2075897.
  2. Janevic T, Kahn LG, Landsbergis P, Cirillo PM, Cohn BA, Liu X, Factor-Litvak P. Effects of work and life stress on semen quality. Fertil Steril. 2014 Aug;102(2):530-8. doi: 10.1016/j.fertnstert.2014.04.021. Epub 2014 May 23. PMID: 24856463; PMCID: PMC4382866.
  3. Santos J., Maran P.L., Rodriguez-Urrutia A. Stress, microbiota, and the gut-brain axis in mental and digestive health. Medicina Clinica. 2025;164:295-304.
  4. Holmes TH, Rahe RH, The social readjustment rating scale, Journal of Psychosomatic Research, Volume 11, Issue 2,1967, Pages 213-218, ISSN 0022-3999, https://doi.org/10.1016/0022-3999(67)90010-4.
  5. Sosnowski T., Zadania umysłowe a aktywność sercowo-naczyniowa, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2002.
  6. Deadman P, Al-Khafaji M, Baker K, Podręcznik Akupunktury, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź 2023.
  7. Vanutelli ME, Grigis C, Lucchiari C. Breathing Right… or Left! The Effects of Unilateral Nostril Breathing on Psychological and Cognitive Wellbeing: A Pilot Study. Brain Sci. 2024 Mar 23;14(4):302. doi: 10.3390/brainsci14040302. PMID: 38671954; PMCID: PMC11048276.

Wysoki poziom cholesterolu u dziecka, jakie mogą być przyczyny? Objawy, diagnostyka i postępowanie

Damian Matusiak
-
0
Wysoki poziom cholesterolu u dziecka, jakie mogą być przyczyny? Objawy, diagnostyka i postępowanie

Wysoki poziom cholesterolu nieuchronnie prowadzi do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. A czy wiesz, że pierwsze zmiany miażdżycowe mogą pojawiać się już u kilkuletnich dzieci? Podwyższony cholesterol nie jest problemem wyłącznie dorosłych.

Z artykułu dowiesz się:
>> czym dokładnie jest cholesterol i jakie są jego normy dla dzieci,
>> skąd bierze się hipercholesterolemia u najmłodszych (w tym postać rodzinna),
>> jak ją rozpoznać,
>> jakie badania wykonać,
>> jak skutecznie leczyć cholesterol u dzieci za pomocą diety i nowoczesnej farmakoterapii.  

Spis treści:

  1. Cholesterol u dzieci – czym jest i jakie są normy?
  2. Wysoki cholesterol u dziecka – kiedy mówimy o hipercholesterolemii?
  3. Przyczyny wysokiego cholesterolu u dzieci
  4. Objawy wysokiego cholesterolu u dzieci
  5. Diagnostyka wysokiego cholesterolu u dzieci – jakie badania wykonać?
  6. Wysoki cholesterol u dziecka – leczenie i postępowanie
  7. Dieta przy wysokim cholesterolu u dziecka – co jeść, a czego unikać?
  8. Zakończenie

Cholesterol u dzieci – czym jest i jakie są normy?

Cholesterol jest związkiem lipidowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Buduje błony komórkowe, osłonki mielinowe komórek nerwowych oraz jest prekursorem hormonów steroidowych (m.in. kortyzolu, estrogenów, testosteronu) i witaminy D. Wbrew powszechnej opinii, organizm dziecka potrzebuje cholesterolu, jednak kluczowe jest zachowanie odpowiednich proporcji między jego frakcjami.

Mówiąc o cholesterolu u dzieci, wyróżniamy trzy główne parametry:

  • cholesterol LDL (tzw. zły cholesterol) odpowiada za transport lipidów z wątroby do tkanek; jego nadmiar odkłada się w ścianach tętnic, prowadząc do miażdżycy,
  • cholesterol HDL (tzw. dobry cholesterol) działa ochronnie – zbiera nadmiar cholesterolu z naczyń i transportuje go z powrotem do wątroby.

Docelowe wartości cholesterolu u dzieci norma przedstawiają się następująco:

  • cholesterol całkowity u dziecka: < 170 mg/dl (pożądane), 170-199 mg/dl (graniczne), ≥ 200 mg/dl (wysokie),
  • cholesterol LDL u dziecka: < 100 mg/dl (optymalne), 100-129 mg/dl (graniczne), ≥ 130 mg/dl (wysokie),
  • HDL: > 45 mg/dl.
Warto podkreślić, że interpretacja tych wyników powinna być zawsze konsultowana z pediatrą lub endokrynologiem dziecięcym.

Wysoki cholesterol u dziecka – kiedy mówimy o hipercholesterolemii?

O wysokim cholesterolu u dzieci mówimy w momencie, gdy stężenie cholesterolu całkowitego lub frakcji LDL przekracza wielokrotnie percentyl 95. dla danej populacji, tj. gdy cholesterol całkowity u dziecka wynosi powyżej 200 mg/dl lub LDL > 130 mg/dl. Termin hipercholesterolemia u dziecka nie jest jedną jednostką chorobową – może mieć charakter wtórny (wynikający z diety lub innych chorób) lub pierwotny (genetyczny).

Szczególną uwagę zwraca się na przypadki skrajnie wysokich wartości, np. LDL > 190 mg/dl, gdzie podejrzewa się rodzinne uwarunkowania. W diagnostyce kluczowe jest potwierdzenie podwyższonego cholesterolu całkowitego u dziecka w co najmniej dwóch niezależnych pomiarach wykonanych w odstępie kilku tygodni, ponieważ stres czy chwilowe błędy dietetyczne mogą fałszować wynik.

>> Sprawdź też: Dieta w hipercholesterolemii. Co jeść, a czego unikać przy wysokim cholesterolu? Przykładowy jadłospis

Przyczyny wysokiego cholesterolu u dzieci

Poszukując wysoki cholesterol u dziecka przyczyny, należy rozpatrywać dwa główne scenariusze:

  • przyczyny genetyczne (pierwotne) – rodzinna hipercholesterolemia (FH),
  • przyczyny wtórne (środowiskowe i chorobowe) – najczęstszą przyczyną w populacji ogólnej jest niezdrowa dieta bogata w tłuszcze nasycone (fast food, słodycze, przetworzone mięso) oraz brak aktywności fizycznej, niedoczynność tarczycy, cukrzyca, zespół nerczycowy, cholestaza oraz niektóre leki (np. kortykosteroidy).

>> Warto przeczytać także: Cukrzyca u dzieci i młodzieży

Objawy wysokiego cholesterolu u dzieci

Hipercholesterolemia przez długi czas nie daje żadnych dolegliwości bólowych. Jednak u dzieci z ekstremalnie wysokim poziomem LDL (najczęściej w hipercholesterolemii rodzinnej) mogą wystąpić fizyczne objawy:

  • żółtaki ścięgniste (tłuszczaki) – grudkowate lub guzowate zgrubienia na skórze, najczęściej zlokalizowane na ścięgnie Achillesa (pięta) oraz ścięgnach prostowników palców rąk,
  • żółtaki powiek (xanthelasmata) – żółtawe, miękkie blaszki pojawiające się w okolicy powiek,
  • rąbek starczy rogówki (arcus corneae) – białawo-szara obwódka wokół tęczówki oka; u dziecka poniżej 20. roku życia jest to patognomoniczny objaw ciężkiej hipercholesterolemii.

Diagnostyka wysokiego cholesterolu u dzieci – jakie badania wykonać?

Od maja 2025 roku w Polsce nastąpił przełom w diagnostyce. Na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia, w ramach bilansu zdrowia 6-latka (dzieci w wieku 5-7 lat) obowiązkowo wykonuje się lipidogram z próbki krwi żylnej pobranej na czczo:

  • badanie przesiewowe – jeśli cholesterol LDL u dziecka wynosi ≤ 130 mg/dl – wynik uznaje się za prawidłowy,
  • wynik graniczny – LDL w przedziale 130-145 mg/dl – zaleca się modyfikację diety i kontrolę za 1-2 lata,
  • podejrzenie rodzinnej hipercholesterolemii (FH), jeśli LDL > 130 mg/dl lub cholesterol całkowity > 190 mg/dl – konieczne jest powtórne badanie w odstępie 2-4 tygodni w celu potwierdzenia,
  • diagnostyka specjalistyczna – w przypadku potwierdzenia nieprawidłowości, lekarz POZ kieruje dziecko do Poradni Lipidowej.

W ośrodkach posiadających Poradnie Lipidowe[1] wykonuje się badania w kierunku wtórnych przyczyn (TSH, ALT, glukoza, kreatynina) oraz badanie genetyczne w kierunku mutacji FH.

>> Zobacz również: Badania u dzieci – co należy wiedzieć?

Badanie lipidogram extra (6 badań) banerek

Wysoki cholesterol u dziecka – leczenie i postępowanie

Leczenie wysokiego cholesterolu u dziecka opiera się na dwóch filarach:

  • interwencji stylu życia (dieta + ruch),
  • farmakoterapii.

Modyfikacja stylu życia jest absolutną podstawą przez okres 6-12 miesięcy (przy braku skrajnie wysokich wartości). Wdrożenie diety śródziemnomorskiej oraz minimum 60 minut dziennie umiarkowanej aktywności fizycznej pozwala obniżyć LDL o 5-15%.

Decyzję o włączeniu leków podejmuje specjalista. Zgodnie z wytycznymi, statyny są rekomendowane dla dzieci z FH już od 8-10 roku życia (a w ciężkich przypadkach nawet od 6. roku życia). Celem nie jest szybka normalizacja, ale zahamowanie postępu miażdżycy. Stosowana jest głównie rozuwastatyna lub atorwastatyna w małych dawkach dostosowanych do masy ciała. Badania wykazują, że terapia statynami u dzieci jest bezpieczna i skuteczna, nie wpływając negatywnie na wzrost ani rozwój płciowy. W przypadku nieskuteczności statyn, dodaje się ezetymib.

Dieta przy wysokim cholesterolu u dziecka – co jeść, a czego unikać?

Odpowiadając na pytanie, jak komponować dietę przy wysokim cholesterolu u dziecka, należy podkreślić, że nie chodzi o głodzenie dziecka. Podstawą jest mądre komponowanie posiłków.

Zalecane są:

  • tłuszcze – tłuste ryby morskie (łosoś, makrela – źródło kwasów omega-3), oliwa z oliwek, awokado, orzechy (włoskie, laskowe), nasiona (siemię lniane),
  • węglowodany – produkty pełnoziarniste (kasza gryczana, płatki owsiane górskie, razowy chleb, brązowy ryż),
  • błonnik – duże ilości warzyw i owoców (szczególnie jabłka, cytrusy, owoce jagodowe); błonnik rozpuszczalny wiąże kwasy żółciowe w jelicie,
  • rośliny strączkowe, np. fasola, soczewica, ciecierzyca.

Należy unikać:

  • tłuszczów trans (margaryny twarde, fast food, gotowe ciastka, krakersy),
  • tłuszczów nasyconych (tłuste mięsa – wieprzowina, wołowina, skóra z drobiu, smalec, pełnotłusty nabiał, śmietana, masło),
  • produktów wysokoprzetworzonych i słodyczy (podnoszą trójglicerydy i obniżają HDL).

Warto skonsultować dietę z dietetykiem klinicznym, aby zapewnić dziecku wszystkie niezbędne składniki odżywcze dla rosnącego organizmu.

>> Dowiedz się też: Jak obniżyć poziom trójglicerydów? Dieta, jadłospis i domowe sposoby

Zakończenie

Podwyższony cholesterol u dziecka to sygnał do natychmiastowego działania. Wczesne wykrycie hipercholesterolemii, szczególnie wrodzonej postaci rodzinnej, daje szansę na zahamowanie miażdżycy na etapie, zanim wyrządzi ona nieodwracalne szkody w tętnicach wieńcowych.

Pamiętajmy, że nowe przepisy w Polsce umożliwiają bezpłatne wykonanie lipidogramu u każdego 6-latka – warto z niego skorzystać.

Źródła

  1. https://ptmr.info.pl/materialy-edukacyjne/lipidogram-bilans-6-latka/  (dostęp: 05.05.2026 r.)
  2. Myśliwiec, M., Bandura, M., Wołoszyn-Durkiewicz, A., Hennig, M., Walczak, M., Peregut-Pogorzelski, J., Sykut-Cegielska, J., Miszczak-Knecht, M., Chlebus, K., Wasąg, B., Zmysłowska, A., and Banach, M. (2024). 2024 Polish recommendations for the management of familial hypercholesterolemia in children and adolescents. Archives of Medical Science, 20(6), pp.1741–1753. https://doi.org/10.5114/aoms/196329 (dostęp: 05.05.2026 r.)
  3. Capra ME, Biasucci G, Crivellaro E, Banderali G, Pederiva C. Dietary intervention for children and adolescents with familial hypercholesterolaemia. Ital J Pediatr. 2023 Jun 22;49(1):77. doi: 10.1186/s13052-023-01479-8. PMID: 37349839; PMCID: PMC1028644. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10286440/ (dostęp: 05.05.2026 r.)

[1] Listę ośrodków znajdziesz na stronie https://ptmr.info.pl/materialy-edukacyjne/lipidogram-bilans-6-latka/

Guzki na tarczycy – czym są, jak się objawiają i czy są groźne?

Katarzyna Ciepłucha
-
0
Guzki na tarczycy – czym są, jak się objawiają i czy są groźne?

Guzki na tarczycy to częsty problem, który bywa wykrywany przypadkowo podczas USG szyi lub badań wykonywanych z innego powodu. Większość takich zmian ma charakter łagodny, ale każda wymaga właściwej oceny, ponieważ najważniejszym celem diagnostyki jest wykluczenie raka tarczycy. Sprawdź, czym są guzki na tarczycy, jakie mogą dawać objawy i kiedy potrzebna jest obserwacja, a kiedy dalsze leczenie.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym są guzki na tarczycy i czym różnią się od torbieli,
>> jak często występują takie zmiany i jakie są ich najczęstsze przyczyny,
>> jakie objawy mogą towarzyszyć guzkowi tarczycy i które sygnały powinny skłonić do pilnej konsultacji,
>> jakie badania wykonuje się w diagnostyce i kiedy lekarz zleca biopsję cienkoigłową,
>> w jakich sytuacjach wystarcza regularna kontrola,
>> jak wygląda leczenie łagodnych i podejrzanych zmian,
>> czy guzki na tarczycy mogą same zniknąć.

Spis treści:

  1. Czym są guzki na tarczycy?
  2. Jak często występują guzki na tarczycy?
  3. Jakie są przyczyny guzków na tarczycy?
  4. Jakie objawy mogą dawać guzki na tarczycy?
  5. Diagnostyka guzków na tarczycy. Jak lekarz stawia rozpoznanie?
  6. Jak leczy się pacjentów z guzkami na tarczycy?
  7. Profilaktyka guzków na tarczycy
  8. Podsumowanie
  9. FAQ: najczęstsze pytania o guzki na tarczycy

Czym są guzki na tarczycy?

Guzki na tarczycy to ogniskowe zmiany w obrębie gruczołu tarczowego. Mogą być pojedyncze albo mnogie, a także różnić się budową – część z nich jest lita, część ma charakter mieszany, a część zawiera głównie płyn. Wiele takich zmian wykrywa się przypadkowo w USG, nawet jeśli nie są wyczuwalne podczas badania szyi. Większość ma charakter łagodny, ale każda taka zmiana wymaga oceny, ponieważ w diagnostyce trzeba wykluczyć również zmiany nowotworowe.

>> Zobacz:

Guzki a torbiele tarczycy

Nie każda zmiana w tarczycy jest taka sama. Guzek lity składa się głównie z tkanki, natomiast torbiel na tarczycy jest zmianą wypełnioną płynem. Zdarzają się też zmiany mieszane, czyli lito-torbielowate.

Torbiele proste zwykle wiążą się z bardzo małym ryzykiem złośliwości. O dalszym postępowaniu decyduje obraz USG i obecność objawów.

Jak często występują guzki na tarczycy?

Guzki na tarczycy występują często, zwłaszcza u kobiet i osób starszych. W badaniu ultrasonograficznym zmiany ogniskowe stwierdza się nawet u blisko połowy zdrowych dorosłych, często mimo braku objawów.

Większość wykrywanych zmian ma charakter łagodny. Ryzyko nowotworu złośliwego dotyczy około 4-10% guzków, dlatego sam wynik USG nie powinien od razu budzić paniki, ale wymaga dalszej diagnostyki.

>> Przeczytaj: Choroby tarczycy i ich diagnostyka

Jakie są przyczyny guzków na tarczycy?

Guzki na tarczycy mogą rozwijać się na tle różnych czynników. Do najczęstszych należą:

  • niedobór jodu,
  • predyspozycje rodzinne,
  • wcześniejsze zapalenie tarczycy,
  • przewlekłe choroby autoimmunologiczne, w tym Hashimoto,
  • ekspozycja szyi na promieniowanie jonizujące,
  • wieloletnie zmiany rozrostowe w obrębie tarczycy.

>>To ważne: Choroby tarczycy i badanie rT3 – co warto wiedzieć?

Jakie objawy mogą dawać guzki na tarczycy?

Wiele zmian przez długi czas nie daje żadnych dolegliwości. Objawy zwykle pojawiają się dopiero wtedy, gdy zmiana osiąga większe rozmiary, uciska sąsiednie struktury albo wpływa na czynność hormonalną gruczołu.

Do możliwych objawów należą:

  • wyczuwalny guzek lub asymetria szyi,
  • uczucie ucisku w szyi,
  • trudności w połykaniu,
  • chrypka,
  • kaszel lub duszność przy większych zmianach,
  • objawy nadczynności albo niedoczynności tarczycy.

Ból nie jest typowym objawem łagodnego guzka, ale nagłe powiększenie zmiany, tkliwość lub ból wymagają konsultacji lekarskiej.

Objawy raka tarczycy

Rak tarczycy przez długi czas może przebiegać bezobjawowo. Niepokój powinny budzić przede wszystkim:

  • szybki wzrost guzka,
  • twarda i mało przesuwalna zmiana,
  • chrypka,
  • powiększenie węzłów chłonnych szyi,
  • wyraźne objawy uciskowe.

Takie symptomy nie oznaczają automatycznie nowotworu złośliwego, ale są wskazaniem do pilnej diagnostyki.

Objawy guzków tarczycy przy Hashimoto

W przebiegu Hashimoto (ICD-10: E06.3) tarczyca bywa niejednorodna w badaniu USG, co może utrudniać ocenę zmian. Mimo to każda wyraźna zmiana ogniskowa wymaga standardowej diagnostyki. Objawy częściej wynikają ze współistniejącej niedoczynności tarczycy niż z samego guzka.

Objawy woli guzkowych nietoksycznych

Wole guzkowe nietoksyczne (ICD-10: E04.2) zwykle rozwija się powoli i przez długi czas nie powoduje zaburzeń hormonalnych. Najczęściej zwraca uwagę z powodu powiększenia obwodu szyi, asymetrii szyi albo obecności wyczuwalnych guzków.

Przy większych zmianach mogą pojawić się objawy uciskowe, takie jak trudności w połykaniu, kaszel, uczucie ucisku czy duszność. Dolegliwości te zdarzają się zwłaszcza przy dużym wolu lub zmianach położonych zamostkowo.

Objawy woli guzkowych toksycznych

W przypadku woli guzkowego toksycznego (ICD-10: E05.2) autonomiczne ogniska produkują nadmiar hormonów tarczycy, dlatego pojawiają się objawy nadczynności tarczycy.

Mogą obejmować:

Objawy guzków pojedynczych

Pojedynczy guzek tarczycy często nie daje żadnych objawów i bywa wykrywany przypadkowo. Jeśli jest większy, może być wyczuwalny jako ograniczona zmiana na szyi lub powodować dyskomfort estetyczny.

Diagnostyka guzków na tarczycy. Jak lekarz stawia rozpoznanie?

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i badania lekarskiego. Lekarz pyta m.in. o tempo wzrostu zmiany, objawy uciskowe, przebyte napromienianie okolicy szyi i rodzinne występowanie raka tarczycy. Następnie ocenia szyję palpacyjnie i kieruje na USG.

USG tarczycy jest podstawowym badaniem obrazowym. Pozwala ocenić liczbę zmian, ich wielkość, budowę oraz cechy, które mogą zwiększać ryzyko złośliwości. Do najważniejszych należą:

  • lity charakter zmiany,
  • hipoechogeniczność,
  • nieregularne granice,
  • mikrozwapnienia,
  • kształt „wyższy niż szerszy”,
  • podejrzane węzły chłonne szyi.

Nie każda zmiana wymaga od razu biopsji. O kwalifikacji do dalszych badań decyduje głównie obraz USG i kontekst kliniczny.

Jakie badania laboratoryjne przy diagnostyce guzków na tarczycy?

Podstawowym badaniem laboratoryjnym jest oznaczenie TSH. To właśnie od niego często zależy dalsze postępowanie. Jeśli TSH jest obniżone, lekarz może podejrzewać guzek autonomiczny i zlecić scyntygrafię. Jeżeli TSH jest prawidłowe lub podwyższone, decyzje opierają się głównie na obrazie USG i ewentualnej biopsji.

W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może zlecić również:

  • FT4, a czasem FT3,
  • przeciwciała przeciwtarczycowe, np. anty-TPO, przy podejrzeniu choroby autoimmunologicznej,
  • kalcytoninę w wybranych sytuacjach klinicznych.

Rutynowe oznaczanie tyreoglobuliny nie jest potrzebne w diagnostyce guzków tarczycy.

Pakiet tarczycowy rozszerzoy (6 badań)

Jak leczy się pacjentów z guzkami na tarczycy?

Leczenie zależy od rodzaju zmiany, jej czynności hormonalnej, nasilenia objawów oraz ryzyka nowotworu. W wielu przypadkach wystarcza obserwacja i regularne kontrole USG. To najczęstsza strategia przy łagodnych zmianach bez objawów.

Leczenie operacyjne rozważa się wtedy, gdy zmiana budzi podejrzenie złośliwości, powoduje objawy uciskowe, szybko rośnie albo stanowi duży problem estetyczny. W wybranych przypadkach stosuje się także radiojod, zwłaszcza przy guzkach autonomicznych.

Coraz większe znaczenie mają również metody małoinwazyjne, takie jakablacja, ale ich dostępność zależy od ośrodka. W przypadku torbieli i zmian torbielowatych postępowanie może się różnić od leczenia typowych guzków litych.

Profilaktyka guzków na tarczycy

Nie ma jednej metody, która całkowicie zapobiega powstawaniu guzków tarczycy. Można jednak zmniejszać ryzyko niektórych zmian i szybciej wykrywać te, które wymagają kontroli.

W profilaktyce znaczenie mają:

  • odpowiednia podaż jodu zgodna z zaleceniami,
  • unikanie niepotrzebnej ekspozycji szyi na promieniowanie,
  • kontrola chorób tarczycy, jeśli zostały już rozpoznane,
  • regularne badania i monitorowanie wcześniej wykrytych zmian.

>> Sprawdź: Tyreotoksykoza – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Podsumowanie

  • Większość guzków tarczycy jest łagodna.
  • Podstawą diagnostyki są USG i oznaczenie TSH.
  • Nie każda zmiana wymaga biopsji lub operacji.
  • Szybki wzrost guzka, chrypka, duszność i powiększone węzły chłonne wymagają pilnej konsultacji.

FAQ: najczęstsze pytania o guzki na tarczycy

Z czego robią się guzki na tarczycy?

Guzki mogą powstawać na tle rozrostu tkanki tarczycy, zmian zwyrodnieniowych, torbieli, niedoboru jodu, stanów zapalnych i predyspozycji rodzinnych.

Czego „nie lubią” guzki na tarczycy?

Nie ma produktów ani domowych metod, które „rozpuszczają” guzki. Najważniejsze są diagnostyka, regularne kontrole i leczenie choroby podstawowej.

Czy guzki na tarczycy mogą same zniknąć?

Niektóre małe zmiany mogą pozostawać stabilne, a część torbieli może się zmniejszać. Każda taka zmiana wymaga jednak kontroli.

Jak szybko rośnie guzek tarczycy?

To zależy od rodzaju zmiany. Wiele łagodnych guzków rośnie powoli albo wcale, ale szybkie powiększanie się wymaga pilnej konsultacji.

Bibliografia

  1. Livi A. Guzki tarczycy. Perinatologia według zasad EBM. Medycyna Praktyczna.
  2. Jarząb B., Płaczkiewicz-Jankowska E. Przypadkowo wykryte guzki tarczycy. Interna Szczeklika – duży podręcznik.
  3. Guzki tarczycy. Medycyna Praktyczna dla pacjentów.
  4. Jarząb B., Płaczkiewicz-Jankowska E. Wole guzkowe nietoksyczne. Interna Szczeklika – mały podręcznik.
  5. Ross D.S. Diagnostic approach to and treatment of thyroid nodules in adults. UpToDate.

Choroby reumatyczne u dzieci – objawy, diagnostyka i leczenie

Damian Matusiak
-
0
Choroby reumatyczne u dzieci – objawy, diagnostyka i leczenie

Choroby reumatyczne to nie tylko problem dorosłych, występują także u dzieci. Przebiegają jednak nieco inaczej, objawiają się także nieco inaczej, leczenie też trochę odbiega od tego przeznaczonego dla dorosłych. Sprawdź, co warto o nich widzieć.

Z artykułu dowiesz się:
>> jakie choroby reumatyczne dotyczą dzieci,
>> w jaki sposób się objawiają choroby reumatyczne u dzieci,
>> jakie są czynniki ryzyka ich wystąpienia,
>> jakie są podstawowe badania pozwalające na rozpoznanie, chorób reumatycznych u dzieci,
>> jak przebiega ich leczenie.  
UWAGA
W artykule posługujemy się kolokwializmem – „reumatyzm”. Nie jest to pojęcie medyczne, jednak łatwo oddaje esencję tematyki.

Spis treści:

  1. Czym są choroby reumatyczne u dzieci?
  2. Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów – najczęstsza choroba reumatyczna u dzieci
  3. Przyczyny chorób reumatycznych u dzieci
  4. Objawy chorób reumatycznych u dzieci
  5. Zapalenie stawów u dzieci – kiedy powinno zaniepokoić?
  6. Diagnostyka chorób reumatologicznych u dzieci – jakie badania wykonać?
  7. Leczenie chorób reumatycznych u dzieci
  8. Zakończenie
  9. Choroby reumatyczne u dzieci – sekcja FAQ

Czym są choroby reumatyczne u dzieci?

Kiedy słyszymy słowo „reumatyzm”, zazwyczaj myślimy o bólach stawów u osób starszych. Jednak to pojęcie jest znacznie szersze i dotyczy również dzieci. Choroby reumatyczne u dzieci to grupa przewlekłych schorzeń, które atakują układ ruchu (stawy, mięśnie, kości). Często mają również charakter ogólnoustrojowy, co oznacza, że mogą zajmować:

  • oczy,
  • skórę,
  • narządy wewnętrzne.

Są to w dużej mierze choroby autoimmunologiczne, w których układ odpornościowy dziecka z nieznanych przyczyn atakuje własne zdrowe komórki i tkanki, wywołując stan zapalny.

Pakiet reumatyczny (5 badań)

Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów – najczęstsza choroba reumatyczna u dzieci

Według danych literaturowych najczęściej diagnozowaną chorobą reumatyczną u pacjentów pediatrycznych jest młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS). Nie jest to jedna choroba, ale cała grupa schorzeń, które łączy przewlekłe (trwające co najmniej 6 tygodni) zapalenie stawów u dzieci poniżej 16. roku życia. Wyróżniamy kilka podtypów MIZS, które różnią się objawami i rokowaniami:

  • postać nielicznostawowa – dotyczy do 4 stawów, często dużych (kolana, kostki),
  • postać wielostawowa – obejmuje 5 lub więcej stawów, często małych (rąk, stóp),
  • postać uogólniona – najcięższa, która rozpoczyna się od wysokiej gorączki, charakterystycznej wysypki i powiększenia narządów, zanim pojawią się bóle stawów.

>> Może Cię zainteresować: Gorączka u dziecka – kiedy budzi niepokój?

Przyczyny chorób reumatycznych u dzieci

Dotychczas nie znaleziono dowodów na bezpośrednie przyczyny MIZS. Uważa się, że jest to efekt złożonej interakcji między genami a czynnikami środowiskowymi. U dzieci z predyspozycjami genetycznymi czynniki zewnętrzne, takie jak infekcje wirusowe czy bakteryjne mogą uruchomić nieprawidłową odpowiedź immunologiczną.

Objawy chorób reumatycznych u dzieci

Objawy mogą być bardzo różne w zależności od podtypu choroby, ale istnieje kilka kluczowych sygnałów ostrzegawczych, które rodzice powinni znać:

  • przewlekły ból stawów – dziecko skarży się na ból, ale może też po prostu utykać, być mniej aktywne lub odmawiać chodzenia,
  • sztywność poranna – to bardzo charakterystyczny objaw; dziecko po obudzeniu czuje się „sztywne”, nie chce wstać, ma trudności z poruszaniem się, ale to odczucie mija po około 30-60 minutach,
  • obrzęk i zaczerwienienie,
  • niewyjaśniona gorączka – w postaci uogólnionej występują codzienne, wysokie skoki gorączki (powyżej 39°C), które gwałtownie spadają,
  • wysypka – w postaci uogólnionej często towarzyszy gorączce – jest to różowa, plamista wysypka, pojawiająca się głównie na tułowiu i kończynach,
  • zmęczenie i apatia,
  • zapalenie błony naczyniowej oka – może rozwijać się bezobjawowo, prowadząc do pogorszenia wzroku.

>> Zobacz: 40 stopni gorączki u dziecka – co robić?

Zapalenie stawów u dzieci – kiedy powinno zaniepokoić?

Rodzice często mylą „reumatyzm” z bólami wzrostowymi. To jeden z najczęstszych błędów diagnostycznych. Niepokój powinny wzbudzić:

  • ból stawów utrzymujący się dłużej niż 3-4 tygodnie lub o charakterze nawracającym,
  • poranna sztywność,
  • obrzęk,
  • gorączka,
  • wysypka,
  • dziecko zaczyna tracić sprawność ruchową (np. przestaje biegać, wspinać się po schodach).

Diagnostyka chorób reumatologicznych u dzieci – jakie badania wykonać?

Nie ma jednego testu na „reumatyzm”. Diagnostyka jest procesem wieloetapowym i często wymaga współpracy pediatry z reumatologiem dziecięcym. Opiera się na:

  • wywiadzie i badaniu fizykalnym – lekarz ocenia liczbę objętych stawów, charakter obrzęku, zakres ruchomości,
  • badaniach laboratoryjnych – markery stanu zapalnego (OB, CRP), przeciwciała (ANA, RF, anty-CCP) oraz morfologię,
  • badaniach obrazowych – klasyczne zdjęcie RTG może pokazać uszkodzenia w zaawansowanej chorobie; wczesne zmiany zapalne w stawach najlepiej uwidacznia rezonans magnetyczny (MRI).

Rozpoznanie jest stawiane na podstawie spełnienia kryteriów klinicznych (w tym wyników badań dodatkowych).

Pakiet reumatyczny rozszerzony (7 badań) banerek

Leczenie chorób reumatycznych u dzieci

Cel leczenia to remisja choroby – czyli całkowity brak objawów zapalenia. Schemat zazwyczaj wygląda następująco:

  • leki przeciwzapalne (NLPZ) – stosowane w łagodzeniu bólu,
  • glikokortykosteroidy – bardzo skuteczne w zwalczaniu ostrego stanu zapalnego (w postaci tabletek lub iniekcji dostawowych), ale ze względu na skutki uboczne (zaburzenia wzrostu, otyłość) ich stosowanie ogranicza się do minimum,
  • leki modyfikujące przebieg choroby – podstawą jest metotreksat, który u większości pacjentów skutecznie kontroluje objawy,
  • leki biologiczne – najczęściej używa się inhibitorów TNF-alfa, inhibitorów interleukiny 6 (tocilizumab) oraz inhibitorów IL-1 (anakinra),
  • wspomagająco fizjoterapia.

Zakończenie

Choroby reumatyczne u dzieci nie zamykają drogi do pełnego życia. Dzięki postępom medycyny, a zwłaszcza wprowadzeniu leków biologicznych, dzieci z MIZS mogą prowadzić normalne, aktywne życie, chodzić do szkoły i uprawiać sport.

Kluczem do sukcesu jest jednak czas. Im szybciej zostanie postawiona diagnoza i wdrożone leczenie, tym mniejsze ryzyko trwałego uszkodzenia stawów i kalectwa. Jeśli zauważasz u swojego dziecka niepokojące objawy, takie jak uporczywy ból stawów, poranna sztywność lub przewlekłe zmęczenie – nie zwlekaj i poproś pediatrę o konsultację.

Choroby reumatyczne u dzieci – sekcja FAQ

Jaka jest najczęstsza choroba reumatyczna u dzieci?

Najczęstszą chorobą jest młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS). To grupa schorzeń, w których układ odpornościowy atakuje stawy, powodując przewlekły stan zapalny.

Z czym można pomylić reumatyzm u dziecka?

Najczęściej z tzw. bólami wzrostowymi (które nie dotyczą stawów, tylko mięśni i występują wieczorem/nocą) oraz z urazami mechanicznymi.

Czy badanie krwi wykryje reumatyzm?

Badania krwi (OB, CRP, ANA, RF) są pomocne, ale nie ma jednego testu potwierdzającego MIZS.

Jakie są pierwsze objawy reumatyzmu u dzieci?

Pierwsze objawy to zazwyczaj – poranna sztywność stawów (dziecko kuleje po wstaniu), opuchlizna kolana lub kostki bez urazu, utrzymujące się zmęczenie oraz w niektórych przypadkach wysoka, nawracająca gorączka.

Źródła

  1. Garner AJ, Saatchi R, Ward O, Hawley DP. Juvenile Idiopathic Arthritis: A Review of Novel Diagnostic and Monitoring Technologies. Healthcare (Basel). 2021 Dec 4;9(12):1683. doi: 10.3390/healthcare9121683. PMID: 34946409; PMCID: PMC8700900.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8700900/ (dostęp: 06.06.2026 r.)
  2. Onel KB, Horton DB, Lovell DJ, Shenoi S, Cuello CA, Angeles-Han ST, Becker ML, Cron RQ, Feldman BM, Ferguson PJ, Gewanter H, Guzman J, Kimura Y, Lee T, Murphy K, Nigrovic PA, Ombrello MJ, Rabinovich CE, Tesher M, Twilt M, Klein-Gitelman M, Barbar-Smiley F, Cooper AM, Edelheit B, Gillispie-Taylor M, Hays K, Mannion ML, Peterson R, Flanagan E, Saad N, Sullivan N, Szymanski AM, Trachtman R, Turgunbaev M, Veiga K, Turner AS, Reston JT. 2021 American College of Rheumatology Guideline for the Treatment of Juvenile Idiopathic Arthritis: Recommendations for Nonpharmacologic Therapies, Medication Monitoring, Immunizations, and Imaging. Arthritis Care Res (Hoboken). 2022 Apr;74(4):505-520. doi: 10.1002/acr.24839. Epub 2022 Mar 1. PMID: 35233989; PMCID: PMC10231687.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10231687/ (dostęp: 06.06.2026 r.)
  3. Fautrel B, Mitrovic S, De Matteis A, Bindoli S, Antón J, Belot A, Bracaglia C, Constantin T, Dagna L, Di Bartolo A, Feist E, Foell D, Gattorno M, Georgin-Lavialle S, Giacomelli R, Grom AA, Jamilloux Y, Laskari K, Lazar C, Minoia F, Nigrovic PA, Oliveira Ramos F, Ozen S, Quartier P, Ruscitti P, Sag E, Savic S, Truchetet ME, Vastert SJ, Wilhelmer TC, Wouters C, Carmona L, De Benedetti F. EULAR/PReS recommendations for the diagnosis and management of Still’s disease, comprising systemic juvenile idiopathic arthritis and adult-onset Still’s disease. Ann Rheum Dis. 2024 Nov 14;83(12):1614-1627. doi: 10.1136/ard-2024-225851. PMID: 39317417; PMCID: PMC11672000.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11672000/ (dostęp: 06.06.2026 r.)

Noradrenalina: jak działa, za co odpowiada i jak sprawdzić jej poziom?

Damian Matusiak
-
0
Noradrenalina: jak działa, za co odpowiada i jak sprawdzić jej poziom?

Noradrenalina to jeden z najważniejszych neuroprzekaźników i hormonów regulujących pracę naszego organizmu. Choć często kojarzona głównie z szeroko pojętym stresem, jej rola jest znacznie szersza i dotyczy wielu ważnych aspektów codziennego funkcjonowania.

Z artykułu dowiesz się:
>> czy noradrenalina i norepinefryna to to samo,
>> jakie są różnice między noradrenaliną a adrenaliną,
>> za co odpowiada noradrenalina,
>> jakie procesy reguluje,
>> objawy niedoboru i nadmiaru oraz ich najczęstsze przyczyny.  

Spis treści:

  1. Noradrenalina – co to jest i czym różni się od norepinefryny?
  2. Noradrenalina a adrenalina – najważniejsze różnice
  3. Noradrenalina – działanie i rola w organizmie
  4. Niedobór noradrenaliny – przyczyny i objawy
  5. Nadmiar noradrenaliny – przyczyny i objawy
  6. Jak sprawdzić poziom noradrenaliny i kiedy należy wykonać badanie?
  7. Zakończenie
  8. Noradrenalina – FAQ

Noradrenalina – co to jest i czym różni się od norepinefryny?

Noradrenalina to organiczny związek chemiczny należący do grupy katecholamin, który pełni funkcję zarówno hormonu, jak i neuroprzekaźnika. Produkowana jest głównie w rdzeniu nadnerczy oraz w neuronach układu współczulnego, szczególnie w strukturze mózgu zwanej miejscem sinawym (locus coeruleus).

Jej podstawową rolą jest przekazywanie sygnałów między komórkami nerwowymi oraz przygotowanie organizmu do reakcji na stres. Noradrenalina wpływa na układ sercowo-naczyniowy, metabolizm oraz funkcje poznawcze.

Warto podkreślić, że noradrenalina i norepinefryna to dokładnie ta sama substancja. Różnica wynika wyłącznie z nazewnictwa – termin „noradrenalina” stosowany jest częściej w Europie, natomiast „norepinefryna” w krajach anglojęzycznych i publikacjach naukowych.

Noradrenalina a adrenalina – najważniejsze różnice

Noradrenalina i adrenalina są ze sobą blisko powiązane – obie należą do katecholamin i są uwalniane (jak wspomniano głównie przez nadnercza) w sytuacjach stresowych. Mimo to ich działanie nie jest identyczne:

  • adrenalina działa głównie jako hormon wydzielany do krwi w sytuacjach nagłych – jej zadaniem jest szybkie przygotowanie organizmu do działania poprzez zwiększenie tętna, rozszerzenie oskrzeli i podniesienie poziomu glukozy we krwi,
  • noradrenalina natomiast pełni istotniejszą rolę jako neuroprzekaźnik w mózgu – odpowiada za czujność, koncentrację i regulację uwagi, dodatkowo silniej wpływa na naczynia krwionośne, powodując ich zwężenie i wzrost ciśnienia.
Krótko podsumowując:
Rolą adrenaliny jest pobudzanie organizmu w sytuacji zagrożenia, a noradrenaliny podtrzymywanie stanu gotowości i skupienia.  
Badanie katecholamin w moczu (DZM) banerek

Noradrenalina – działanie i rola w organizmie

Noradrenalina obejmuje wiele kluczowych funkcji, które mają wpływ zarówno na ciało, jak i na psychikę. Jest jednym z najważniejszych regulatorów reakcji stresowej i procesów poznawczych. Odpowiada przede wszystkim za:

  • utrzymanie czujności i koncentracji,
  • regulację ciśnienia krwi i napięcia naczyń,
  • reakcję organizmu na stres,
  • poziom energii i motywację,
  • procesy pamięci i uczenia się.

W układzie nerwowym noradrenalina zwiększa zdolność mózgu do przetwarzania informacji i reagowania na bodźce. Jej prawidłowy poziom sprzyja skupieniu i efektywności działania.

A w innych układach? W układzie sercowo-naczyniowym powoduje skurcz naczyń krwionośnych, co prowadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego. Jest to szczególnie ważne w sytuacjach wymagających szybkiej mobilizacji organizmu. Dodatkowo noradrenalina wpływa na nastrój – jej niedobór może prowadzić do objawów depresyjnych, natomiast nadmiar do stanów lękowych i pobudzenia.

>> Warto sprawdzić także: Problemy z koncentracją, z czego mogą wynikać i jak znaleźć przyczynę? 

Niedobór noradrenaliny – przyczyny i objawy

Niedobór noradrenaliny może wynikać z wielu czynników, w tym przewlekłego stresu, zaburzeń neurologicznych, depresji czy problemów z funkcjonowaniem nadnerczy. Najczęstsze przyczyny to:

  • długotrwały stres i wypalenie zawodowe,
  • depresja i zaburzenia nastroju,
  • choroby neurodegeneracyjne,
  • niedobory składników odżywczych (np. tyrozyny).

Zwróć uwagę na objawy niedoboru:

Warto pamiętać:
Niski poziom noradrenaliny może znacząco wpływać na jakość życia, dlatego w przypadku utrzymujących się objawów warto skonsultować się ze specjalistą.

Nadmiar noradrenaliny – przyczyny i objawy

Zbyt wysoki poziom noradrenaliny również jest niekorzystny dla zdrowia – utrzymywanie stanu ciągłego pobudzenia jest długofalowo wyniszczające. Zwykle wiąże się z przewlekłym stresem lub chorobami układu endokrynnego. Najczęstsze przyczyny to:

Objawy nadmiaru to z kolei:

  • nadciśnienie tętnicze,
  • przyspieszone bicie serca,
  • uczucie niepokoju i napięcia,
  • problemy ze snem,
  • nadmierna potliwość.

>> Zobacz: Nadciśnienie tętnicze – nowe rekomendacje (cz. 3). Diagnostyka nadciśnienia tętniczego

UWAGA nr 1
Według danych naukowych długotrwały nadmiar może prowadzić do przeciążenia układu sercowo-naczyniowego i zwiększać ryzyko chorób serca.

Jak sprawdzić poziom noradrenaliny i kiedy należy wykonać badanie?

Poziom noradrenaliny można oznaczyć w badaniach laboratoryjnych, niemniej wykonuje się je rzadko i każdorazowo ze wskazań lekarskich. Najczęściej wykonuje się badanie krwi lub analizę dobowej zbiórki moczu, w której ocenia się również metabolity katecholamin. Oznaczenia najczęściej dokonuje się:

  • przy podejrzeniu guza nadnerczy,
  • w przypadku niewyjaśnionego nadciśnienia, zwłaszcza u osób młodych,
  • przy objawach zaburzeń hormonalnych,
  • w diagnostyce niektórych zaburzeń psychicznych.

W dniu badania zaleca się unikanie stresu oraz intensywnego wysiłku fizycznego, a kilka dni przed należy odstawić niektóre produkty spożywcze (kawa, cytrusy, czekolada).

UWAGA nr 2
Jest to badanie różnicujące potencjalnie bardzo rzadkie choroby, dlatego nie wykonuj go samodzielnie. Interpretacja wyników powinna być zawsze przeprowadzona przez lekarza, który uwzględni objawy kliniczne i inne parametry.

Zakończenie

Noradrenalina to niezwykle ważny hormon, który wpływa na nasze zdrowie fizyczne i psychiczne. Jej prawidłowy poziom jest kluczowy dla zachowania równowagi i dobrej kondycji. Zarówno niedobór, jak i nadmiar mogą prowadzić do poważnych zaburzeń, dlatego nie należy ignorować niepokojących objawów.

Jeśli podejrzewasz u siebie zaburzenia hormonalne lub przewlekłe zmęczenie – najpierw skonsultuj się z endokrynologiem. W ten sposób zwiększasz szansę na prawidłową interpretację oznaczeń.

Noradrenalina – FAQ

Co podnosi noradrenalinę?

Aktywność fizyczna, stres, kofeina oraz niektóre leki mogą zwiększać poziom noradrenaliny w organizmie.

Skąd wiadomo, że brakuje Ci noradrenaliny?

Objawy takie jak zmęczenie, problemy z koncentracją i obniżony nastrój mogą wskazywać na niedobór, ale wymagają potwierdzenia badaniami.

Jak podnieść noradrenalinę?

Pomocne są regularny ruch, odpowiednia dieta, zdrowy sen oraz – w razie potrzeby – leczenie farmakologiczne zalecone przez lekarza.

Źródła

  1. Ross JA, Van Bockstaele EJ. The Locus Coeruleus- Norepinephrine System in Stress and Arousal: Unraveling Historical, Current, and Future Perspectives. Front Psychiatry. 2021 Jan 27;11:601519. doi: 10.3389/fpsyt.2020.601519. PMID: 33584368; PMCID: PMC7873441.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7873441/ (dostęp: 23.04.2026 r.)
  2. Khalil B, Rosani A, Warrington SJ. Physiology, Catecholamines. [Updated 2024 Dec 11]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507716/ (dostęp: 23.04.2026 r.)
  3. Holland N, Robbins TW, Rowe JB. The role of noradrenaline in cognition and cognitive disorders. Brain. 2021 Sep 4;144(8):2243-2256. doi: 10.1093/brain/awab111. PMID: 33725122; PMCID: PMC8418349.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8418349/ (dostęp: 23.04.2026 r.)
  4. Maletic V, Eramo A, Gwin K, Offord SJ, Duffy RA. The Role of Norepinephrine and Its α-Adrenergic Receptors in the Pathophysiology and Treatment of Major Depressive Disorder and Schizophrenia: A Systematic Review. Front Psychiatry. 2017 Mar 17;8:42. doi: 10.3389/fpsyt.2017.00042. PMID: 28367128; PMCID: PMC5355451.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5355451/ (dostęp: 23.04.2026 r.)

Dysfagia – co to za zaburzenie? Objawy, przyczyny i leczenie

Angelika Janowicz
-
0
Dysfagia – co to za zaburzenie? Objawy, przyczyny i leczenie

Szacuje się, że dysfagia dotyka około 7% populacji. Trudności w przełykaniu mogą dotyczyć zarówno pokarmów stałych, jak i płynów, a ich przyczyny są bardzo zróżnicowane – od łagodnych zaburzeń czynnościowych po poważne schorzenia neurologiczne lub nowotworowe. Nie jest to choroba sama w sobie, ale objaw, który wymaga dokładnej diagnostyki i odpowiedniego leczenia. Dowiedz się, co to jest dysfagia, skąd się bierze i jak ją leczyć.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> dysfagia to zaburzenie połykania utrudniające transport pokarmu z jamy ustnej do żołądka,
>> objawy obejmują m.in. krztuszenie się, uczucie zalegania pokarmu i ból przy połykaniu,
>> nieleczona dysfagia może prowadzić do niedożywienia, odwodnienia i zachłystowego zapalenia płuc,
>> leczenie zależy od przyczyny i może obejmować np. ćwiczenia usprawniające mięśnie odpowiedzialne za połykanie, farmakoterapię, zabiegi chirurgiczne.

Spis treści:

  1. Co to jest dysfagia?
  2. Objawy dysfagii
  3. Przyczyny problemów z przełykaniem
  4. Diagnostyka – jakie badania wykonać przy trudnościach w przełykaniu?
  5. Leczenie i rehabilitacja w dysfagii
  6. Domowe sposoby na łagodzenie ucisku w gardle
  7. Dysfagia: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest dysfagia?

Dysfagia to medyczne określenie zaburzenia połykania, polegającego na subiektywnym odczuciu trudności w połykaniu lub utrudnionym przechodzeniu pokarmów i płynów z jamy ustnej przez gardło i przełyk do żołądka. Wyróżnia się:

  • dysfagię ustno-gardłową (przedprzełykową) – związaną z trudnościami w inicjowaniu aktu połykania,
  • dysfagię przełykową – dotyczącą zaburzeń transportu kęsa pokarmowego przez przełyk.

Dysfagia jest opisywana przez pacjentów jako trudność w uformowaniu kęsa pokarmowego, jego zatrzymywanie się, zaleganie lub przylepianie się do ściany przełyku oraz uczucie, jakby coś “stało” w gardle lub przełyku.

Odrębnym zjawiskiem jest odynofagia, czyli ból odczuwany w gardle lub za mostkiem podczas przechodzenia kęsa pokarmowego. Może być piekący, kurczowy lub kłujący.

Objawy dysfagii

Objawy dysfagii mogą być różnorodne i zależą od jej przyczyny oraz lokalizacji zaburzenia. Przy dysfagii ustno-gardłowej najczęściej zgłaszane są:

  • problem z rozdrobnieniem pokarmu i uformowaniem kęsa pokarmowego,
  • trudność w rozpoczęciu połykania,
  • kaszel,
  • krztuszenie się,
  • zwracanie pokarmu do nosogardzieli,
  • odruch wymiotny,
  • uczucie drapania w gardle,
  • nadmierne ślinienie się,
  • uczucie odrętwienia w jamie ustnej,
  • zaleganie pokarmu w jamie ustnej (w przedsionku jamy ustnej i policzków),
  • zachłyśnięcia/kaszel podczas jedzenia i picia.
Przy dysfagii ustno-gardłowej trudności dotyczą zarówno pokarmów stałych, jak i płynów i pojawiają się już na etapie inicjacji połykania. Natomiast dysfagia przełykowa początkowo dotyczy głównie pokarmów stałych, a w miarę progresji może obejmować również płyny i ślinę.

Natomiast objawy dysfagii przełykowej to:

  • uczucie przeszkody lub zatrzymywania się pokarmu za mostkiem,
  • ból lub dyskomfort w klatce piersiowej,
  • cofanie się treści pokarmowej,
  • nudności i wymioty,
  • zgaga lub odbijania,
  • kaszel.

Nieleczona dysfagia może prowadzić do poważnych powikłań. Jednym z najgroźniejszych jest zachłystowe zapalenie płuc, będące wynikiem aspiracji treści pokarmowej lub płynów do dróg oddechowych. Przewlekłe trudności w połykaniu sprzyjają również niedożywieniu i odwodnieniu, co może prowadzić do niedoborów pokarmowych, utraty masy ciała i ogólnego osłabienia organizmu.

Przyczyny problemów z przełykaniem

W większości przypadków dysfagia ustno-gardłowa ma podłoże neurologiczne, natomiast dysfagia przełykowa najczęściej wynika z chorób strukturalnych lub zaburzeń motoryki przełyku.

Przyczyny dysfagii ustno-gardłowej to m.in.:

  • stan zapalny błony śluzowej jamy ustnej lub gardła,
  • nowotwór języka, gardła lub dna jamy ustnej,
  • ciało obce,
  • powiększona tarczyca,
  • guz mózgu,
  • udar mózgu,
  • choroba Parkinsona,
  • stwardnienie rozsiane,
  • stwardnienie zanikowe boczne,
  • neuropatia obwodowa (np. w przebiegu cukrzycy),
  • miastenia,
  • choroby układowe tkanki łącznej (np. toczeń rumieniowaty układowy),
  • choroby mięśni,
  • stan po zabiegu chirurgicznym w obrębie twarzy lub szyi.

Przyczyny dysfagii przełykowej to głównie:

  • choroba refluksowa przełyku,
  • eozynofilowe zapalenie przełyku,
  • uchyłki przełyku,
  • nowotwory przełyku,
  • pozapalne zwężenia przełyku,
  • następstwa radioterapii w obrębie klatki piersiowej lub szyi,
  • ucisk z zewnątrz (np. wole zamostkowe, guz śródpiersia),
  • choroby układowe tkanki łącznej,
  • pierwotne zaburzenia motoryki przełyku (np. achalazja).

Wyróżnia się również tzw. dysfagię czynnościową, rozpoznawaną po wykluczeniu zmian strukturalnych, choroby refluksowej, eozynofilowego zapalenia przełyku oraz istotnych zaburzeń motoryki przełyku.

Diagnostyka – jakie badania wykonać przy trudnościach w przełykaniu?

Pierwszym etapem postępowania jest szczegółowy wywiad lekarski, obejmujący m.in. charakter trudności w połykaniu, czas ich trwania oraz obecność objawów towarzyszących (np. ból, kaszel, utrata masy ciała). Następnie lekarz przeprowadza badanie fizykalne, które obejmuje ocenę jamy ustnej, gardła i szyi oraz pozwala wstępnie określić poziom zaburzenia połykania.

Badania dodatkowe w diagnostyce przyczyny dysfagii to m.in.:

  • RTG gardła i przełyku z kontrastem,
  • badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego,
  • manometria,
  • fiberoendoskopia przeznosowa,
  • w wybranych przypadkach także pH-metria przełyku.

Lekarz może zlecić również badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi, stężenie albuminy czy elektrolitów, w celu oceny ewentualnych następstw dysfagii (np. niedożywienia).

Leczenie i rehabilitacja w dysfagii

Leczenie dysfagii zależy przede wszystkim od jej przyczyny. W przypadku zmian strukturalnych (np. zwężeń, uchyłków, nowotworów) może być konieczne leczenie endoskopowe lub chirurgiczne, np. poszerzanie przełyku (dylatacja).

Leczenie farmakologiczne znajduje zastosowanie głównie w zaburzeniach motoryki przełyku i może obejmować m.in. leki wpływające na napięcie mięśni gładkich. W wybranych przypadkach stosuje się również toksynę botulinową.

Rehabilitacja w dysfagii obejmuje głównie ćwiczenia usprawniające mięśnie odpowiedzialne za połykanie, naukę bezpiecznych technik spożywania pokarmów i działań kompensacyjnych (np. innego sposobu połykania). Ważna jest także praca z postawą ciała i ułożeniem głowy  podczas posiłku.

Domowe sposoby na łagodzenie ucisku w gardle

Należy podkreślić, że metody domowe nie zastępują leczenia przyczynowego. Mogą natomiast stanowić jego uzupełnienie i poprawiać komfort codziennego funkcjonowania. Należą do nich m.in.:

  • modyfikacja sposobu spożywania posiłków (np. małe kęsy, dokładne przeżuwanie, unikanie pośpiechu),
  • odpowiednie nawilżanie śluzówek (np. popijanie niewielkich ilości płynów między kęsami),
  • dostosowanie konsystencji pokarmów (np. unikanie produktów twardych, suchych lub kruszących się),
  • dbałość o higienę jamy ustnej,
  • stosowanie akcesoriów ułatwiających jedzenie i picie (np. specjalnych kubków).

Dysfagia jest objawem, który zawsze wymaga wyjaśnienia, ponieważ może być związany z poważnymi chorobami. Wczesne ustalenie przyczyny i wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwala ograniczyć ryzyko powikłań i poprawić jakość życia pacjenta.

Dysfagia: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące dysfagii.

Co jest sygnałem ostrzegawczym w dysfagii?

Niepokojące są przede wszystkim narastające trudności w połykaniu, utrata masy ciała, krztuszenie się oraz ból przy połykaniu, które wymagają niezwłocznej konsultacji lekarskiej.

Czy dysfagia jest groźna?

Nieleczona dysfagia może prowadzić do niedożywienia, odwodnienia oraz zachłystowego zapalenia płuc. Może być również objawem poważnych chorób, dlatego zawsze wymaga dokładnej oceny klinicznej.

Jakie są neurologiczne przyczyny dysfagii?

Do przyczyn neurologicznych dysfagii należą m.in. udar mózgu, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, guz mózgu.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

  1. A. Dylczyk-Sommer, Dysfagia. Część 1: zagadnienia ogólne, Anestezjologia Intensywna Terapia 2020; 52, 3: 229–235
  2. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.I.1.12. (dostęp 10.04.2026)
  3. A. Gadowska-Cicha i in., Dysfagia – objaw alarmujący, Chirurgia Polska 2004, 6, 2, 101–107
  4. J. Terlikiewicz, R. Makarewicz, Zaburzenia połykania, Polska Medycyna Paliatywna 2003, 2, 1, 31–38
  5. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/50657,dysfagia-zaburzone-polykanie (dostęp 10.04.2026)
  6. M. Litwin, Zaburzenia połykania https://ckr.pl/wp-content/uploads/2020/04/Dysfagia-a4-internet.pdf (dostęp 10.04.2026)

Neuropatia cukrzycowa – czym jest, jakie daje objawy, jak ją leczyć?   

Sara Aszkiełowicz
-
0
Neuropatia cukrzycowa – czym jest, jakie daje objawy, jak ją leczyć?   

Neuropatia cukrzycowa to jedno z najczęstszych powikłań cukrzycy, które może znacząco pogorszyć jakość życia. Uszkodzenie nerwów rozwija się stopniowo i często przez długi czas pozostaje niezauważone. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest neuropatia cukrzycowa, jakie daje objawy oraz jak wygląda jej leczenie zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> neuropatia cukrzycowa to uszkodzenie nerwów spowodowane przewlekłą hiperglikemią,
>> objawy neuropatii cukrzycowej najczęściej dotyczą kończyn dolnych i obejmują m.in. drętwienie, ból i zaburzenia czucia,
>> istnieje kilka rodzajów neuropatii cukrzycowej, które różnią się przebiegiem i objawami,
>> diagnostyka opiera się na badaniu neurologicznym oraz dodatkowych testach, takich jak badania przewodnictwa nerwowego,
>> leczenie polega głównie na kontroli poziomu cukru we krwi oraz łagodzeniu objawów,
>> odpowiednia dieta, rehabilitacja i styl życia mogą spowolnić rozwój choroby i poprawić komfort życia.

Spis treści:

  1. Co to jest neuropatia cukrzycowa?
  2. Rodzaje neuropatii cukrzycowej
  3. Objawy neuropatii cukrzycowej
  4. Przyczyny neuropatii cukrzycowej
  5. Diagnostyka neuropatii cukrzycowej. Jakie badania wykonać?
  6. Leczenie neuropatii cukrzycowej
  7. Neuropatia cukrzycowa: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest neuropatia cukrzycowa?

Neuropatia cukrzycowa (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem G63.2) to uszkodzenie nerwów obwodowych, które rozwija się w wyniku długotrwale podwyższonego poziomu glukozy we krwi. Nadmiar cukru prowadzi do zmian w naczyniach krwionośnych odżywiających nerwy oraz bezpośredniego uszkodzenia włókien nerwowych.

Najczęściej choroba dotyczy osób z wieloletnią cukrzycą, ale może pojawić się również wcześniej, zwłaszcza przy niewyrównanej glikemii. Jeśli chorujesz na cukrzycę, regularna kontrola stanu zdrowia jest kluczowa.

>> Zobacz też: Cukrzyca – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Rodzaje neuropatii cukrzycowej

Neuropatia cukrzycowa nie jest jednorodnym schorzeniem. Wyróżnia się kilka jej typów, które różnią się objawami i lokalizacją.

Najczęściej spotykane to:

  • polineuropatia obwodowa – dotyczy głównie stóp i dłoni,
  • neuropatia autonomiczna – obejmuje nerwy kontrolujące pracę narządów (np. serca, przewodu pokarmowego),
  • neuropatia ogniskowa – uszkodzenie pojedynczego nerwu,
  • neuropatia proksymalna – powoduje ból i osłabienie mięśni ud i bioder.
pakiet ryzyko cukrzycy (2 badania) banerek

Każdy z tych typów może wymagać nieco innego podejścia terapeutycznego.

>> Warto przeczytać: Polineuropatie – rodzaje, objawy, przyczyny, diagnostyka

Objawy neuropatii cukrzycowej

Objawy neuropatii cukrzycowej rozwijają się stopniowo. Na początku mogą być łagodne i łatwe do przeoczenia.

Najczęściej występują:

W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się owrzodzenia stóp, które trudno się goją. To poważne powikłanie, wymagające pilnej konsultacji lekarskiej.

Przyczyny neuropatii cukrzycowej

Główną przyczyną neuropatii cukrzycowej jest przewlekła hiperglikemia, czyli utrzymujący się wysoki poziom cukru we krwi. Prowadzi ona do uszkodzenia nerwów oraz naczyń krwionośnych.

Do czynników zwiększających ryzyko należą:

  • długi czas trwania cukrzycy,
  • niewyrównana glikemia,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • otyłość,
  • palenie tytoniu.

Im wcześniej zadbasz o kontrolę tych czynników, tym większa szansa na spowolnienie rozwoju choroby.

Diagnostyka neuropatii cukrzycowej. Jakie badania wykonać?

Diagnostyka neuropatii cukrzycowej opiera się przede wszystkim na prostych badaniach wykonywanych w gabinecie lekarskim oraz ocenie objawów. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami, osoby z cukrzycą powinny mieć regularnie (minimum raz w roku) oceniany stan układu nerwowego – nawet jeśli nie odczuwają dolegliwości.

Pakiet ryzyko cukrzycy rozszerzony (4 badania) banerek

Podstawą rozpoznania jest wywiad i badanie neurologiczne. Lekarz sprawdza czucie, odruchy oraz siłę mięśni. W praktyce stosuje się także proste testy przesiewowe, takie jak badanie monofilamentem czy ocena czucia wibracji, które pomagają wykryć wczesne uszkodzenia nerwów. W razie potrzeby wykonywane są badania specjalistyczne, np. elektromiografia (EMG).

Badania krwi nie potwierdzają bezpośrednio neuropatii, ale są bardzo ważne w ocenie jej przyczyn i kontroli cukrzycy. Pomagają również wykluczyć inne choroby dające podobne objawy.

Najczęściej zaleca się:

Regularne wykonywanie tych badań pozwala nie tylko lepiej kontrolować cukrzycę, ale także wcześnie wykryć czynniki, które mogą przyspieszać rozwój neuropatii.

Leczenie neuropatii cukrzycowej

Leczenie neuropatii cukrzycowej ma dwa główne cele: zahamowanie postępu choroby i łagodzenie objawów.

  • Podstawą terapii jest:
  • utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi,
  • leczenie bólu neuropatycznego (np. leki przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe),
  • suplementacja (w wybranych przypadkach, np. witaminy z grupy B),
  • rehabilitacja i aktywność fizyczna.

Warto pamiętać, że leczenie powinno być dobrane indywidualnie. Jeśli zastanawiasz się, jak leczyć neuropatię cukrzycową, skonsultuj się z lekarzem prowadzącym.

Neuropatia cukrzycowa: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Do jakiego lekarza udać się przy podejrzeniu neuropatii cukrzycowej?

Najlepiej zgłosić się do lekarza rodzinnego lub diabetologa, który w razie potrzeby skieruje Cię do neurologa.

Czy neuropatia cukrzycowa jest uleczalna?

Uszkodzenia nerwów są często nieodwracalne, ale odpowiednie leczenie może zahamować postęp choroby i zmniejszyć objawy.

Na czym polega rehabilitacja przy neuropatii cukrzycowej?

Rehabilitacja obejmuje ćwiczenia poprawiające równowagę, siłę mięśni i koordynację. Pomaga zmniejszyć ryzyko upadków.

Jakie badania w kierunku neuropatii cukrzycowej wykonać?

Najczęściej wykonuje się badanie neurologiczne, EMG oraz badania krwi oceniające poziom glukozy i HbA1c.

Czy neuropatia cukrzycowa jest groźna?

Tak, szczególnie w zaawansowanej postaci. Może prowadzić do owrzodzeń stóp i zwiększać ryzyko amputacji.

Jakie leki na neuropatię cukrzycową?

Stosuje się m.in. duloksetynę, pregabalinę czy gabapentynę – leki działające na ból neuropatyczny.

Czy istnieje maść na neuropatię cukrzycową?

Nie ma jednej skutecznej maści leczącej neuropatię. Preparaty miejscowe mogą jedynie łagodzić objawy.

Jaką dietę stosować przy neuropatii cukrzycowej?

Najważniejsza jest dieta pomagająca utrzymać prawidłowy poziom cukru we krwi – bogata w warzywa, pełnoziarniste produkty i zdrowe tłuszcze.

Bibliografia

  1. Pop-Busui R, et al. Diabetic Neuropathy: A Position Statement by the American Diabetes Association. Diabetes Care. 2017
  2. Tesfaye S, et al. Diabetic neuropathies: update on definitions, diagnostic criteria, estimation of severity, and treatments. Diabetes Care. 2010
  3. Feldman EL, et al. Diabetic neuropathy. Nat Rev Dis Primers. 2019

Co powoduje mukormykozę i jak się objawia? 

Sara Aszkiełowicz
-
0
Co powoduje mukormykozę i jak się objawia? 

Mukormykoza to rzadka, ale bardzo groźna infekcja grzybicza, która może szybko prowadzić do ciężkich powikłań, szczególnie u osób z osłabioną odpornością. Choroba rozwija się gwałtownie i wymaga natychmiastowego leczenia. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest mukormykoza, kto jest najbardziej narażony, jakie daje objawy oraz jak wygląda diagnostyka i leczenie zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> mukormykoza to zakażenie wywołane przez grzyby z rzędu Mucorales,
>> choroba najczęściej rozwija się u osób z obniżoną odpornością, zwłaszcza z cukrzycą lub po leczeniu immunosupresyjnym,
>> istnieją różne postacie mukormykozy, w tym szczególnie groźna postać nosowo-mózgowa,
>> objawy mogą początkowo przypominać zwykłą infekcję zatok, ale szybko ulegają nasileniu,
>> kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka i natychmiastowe leczenie przeciwgrzybicze oraz chirurgiczne,
>> profilaktyka polega głównie na kontroli chorób podstawowych i unikaniu ekspozycji u osób wysokiego ryzyka.

Spis treści:

  1. Co to jest mukormykoza?
  2. Kogo atakuje mukormykoza? Grupy wysokiego ryzyka
  3. Co powoduje mukormykozę? Przyczyny zakażenia
  4. Objawy mukormykozy – jak rozpoznać zagrożenie?
  5. Diagnostyka mukormykozy – jakie badania wykonać?
  6. Jak leczyć mukormykozę?
  7. Mukormykoza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest mukormykoza?

Mukormykoza (inaczej zygomykoza, oznaczona w klasyfikacji ICD-10 kodem B46) to ciężka infekcja wywoływana przez grzyby z grupy Mucorales. Drobnoustroje te występują powszechnie w środowisku – w glebie, kurzu czy rozkładającej się materii organicznej.

U zdrowych osób układ odpornościowy zwykle skutecznie je eliminuje. Problem pojawia się wtedy, gdy odporność jest osłabiona, co pozwala grzybom szybko się namnażać i szerzyć w organizmie.

Kogo atakuje mukormykoza? Grupy wysokiego ryzyka

Mukormykoza najczęściej dotyczy osób z istotnie obniżoną odpornością. Do grup ryzyka należą:

  • pacjenci z niewyrównaną cukrzycą, szczególnie z kwasicą ketonową,
  • osoby po przeszczepach narządów lub szpiku,
  • pacjenci leczeni immunosupresyjnie lub sterydami,
  • osoby z nowotworami krwi,
  • pacjenci w ciężkim stanie po urazach lub oparzeniach.

Im słabszy układ odpornościowy, tym większe ryzyko gwałtownego przebiegu choroby.

Co powoduje mukormykozę? Przyczyny zakażenia

Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez wdychanie zarodników grzybów obecnych w środowisku. Rzadziej infekcja rozwija się przez kontakt rany z materiałem zakaźnym.

W patogenezie kluczowe znaczenie ma:

  • niekontrolowana hiperglikemia,
  • kwasica metaboliczna,
  • zaburzenia odporności komórkowej,
  • uszkodzenie tkanek (np. po urazie).

Grzyby z rzędu Mucorales mają zdolność do szybkiego naciekania naczyń krwionośnych, co prowadzi do martwicy tkanek.

Objawy mukormykozy – jak rozpoznać zagrożenie?

Objawy mukormykozy zależą od miejsca zakażenia, ale wspólną cechą jest ich szybki rozwój i narastające nasilenie. Początkowo mogą przypominać zwykłe infekcje, co opóźnia rozpoznanie, dlatego szczególnie u osób z grup ryzyka (np. z cukrzycą) należy zwracać uwagę na nawet niespecyficzne sygnały.

Najczęstsze objawy można podzielić w zależności od postaci choroby:

Postać nosowo-mózgowa (najczęstsza):

  • zatkanie nosa i ból zatok,
  • gorączka i ogólne osłabienie,
  • jednostronny obrzęk twarzy,
  • ból okolicy oczodołu, zaburzenia widzenia,
  • czarne lub martwicze zmiany w nosie lub na podniebieniu.

Postać płucna:

  • kaszel (czasem z krwią),
  • duszność i ból w klatce piersiowej,
  • gorączka niewyjaśnionego pochodzenia.

Postać skórna:

  • bolesne zaczerwienienie lub obrzęk skóry,
  • szybko powiększające się zmiany martwicze,
  • czarne strupy w miejscu urazu lub uszkodzenia skóry.

W każdej postaci niepokojące jest szybkie pogarszanie się stanu ogólnego. W przypadku podejrzenia mukormykozy konieczna jest pilna diagnostyka i leczenie.

Diagnostyka mukormykozy – jakie badania wykonać?

Rozpoznanie mukormykozy wymaga szybkiego i wielokierunkowego podejścia, ponieważ jest to infekcja o bardzo agresywnym przebiegu. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej, badaniach laboratoryjnych oraz badaniach obrazowych i mikrobiologicznych. W wielu przypadkach leczenie wdraża się już przy silnym podejrzeniu choroby, bez oczekiwania na pełne potwierdzenie.

Podstawą jest dokładne badanie lekarskie, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka, takich jak osoby z cukrzycą, immunosupresją czy po przeszczepach. Niepokojące objawy to m.in. martwicze zmiany w obrębie nosa i podniebienia, obrzęk twarzy oraz szybko postępujące zapalenie zatok lub oczodołu.

Badania obrazowe pełnią rolę uzupełniającą:

  • TK (tomografia komputerowa) zatok, płuc lub mózgu – ocenia zakres zmian i obecność martwicy,
  • MRI (rezonans magnetyczny) – dokładniej obrazuje zajęcie tkanek miękkich i ewentualne szerzenie się infekcji.

Znacznie większe znaczenie w ocenie stanu pacjenta mają badania laboratoryjne. Wykonuje się je zarówno w celu oceny ciężkości infekcji, jak i przygotowania do intensywnego leczenia. Najczęściej obejmują one:

  • morfologię krwi – może wykazać leukocytozę lub inne zaburzenia związane z infekcją,
  • CRP i prokalcytoninę – wskaźniki stanu zapalnego, które pomagają ocenić nasilenie procesu chorobowego,
  • glukozę i gazometrię – szczególnie ważne u pacjentów z cukrzycą, ponieważ kwasica ketonowa znacząco zwiększa ryzyko mukormykozy,
  • jonogram oraz parametry nerkowe (kreatynina, eGFR) – istotne przed wdrożeniem leczenia przeciwgrzybiczego,
  • próby wątrobowe (ALT, AST) – ocena funkcji wątroby przed terapią lekami o potencjalnej hepatotoksyczności.

Ostateczne potwierdzenie rozpoznania opiera się na badaniu mikrobiologicznym i histopatologicznym. Polega ono na pobraniu materiału z zajętej tkanki i wykazaniu obecności charakterystycznych strzępek grzybni Mucorales w preparacie mikroskopowym. W niektórych przypadkach wykonuje się również posiew, choć jego czułość może być ograniczona.

Jak leczyć mukormykozę?

Leczenie mukormykozy jest pilne i wielokierunkowe. Obejmuje:

  • szybkie wdrożenie leków przeciwgrzybiczych (najczęściej amfoterycyna B),
  • chirurgiczne usunięcie martwiczych tkanek,
  • leczenie choroby podstawowej (np. wyrównanie cukrzycy),
  • intensywną terapię w warunkach szpitalnych.

Opóźnienie leczenia znacząco pogarsza rokowanie.

Mukormykoza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Jak zaraźliwa jest mukormykoza?

Mukormykoza nie jest chorobą zakaźną między ludźmi. Nie przenosi się z osoby na osobę.

Czy mukormykoza może ustąpić samoistnie?

Nie. Jest to ciężka infekcja wymagająca natychmiastowego leczenia.

Na czym polega profilaktyka mukormykozy?

Profilaktyka polega głównie na kontroli czynników ryzyka, takich jak cukrzyca, oraz unikaniu ekspozycji u osób z immunosupresją.

Bibliografia

  1. Cornely OA, et al. Global guideline for the diagnosis and management of mucormycosis. Lancet Infect Dis. 2019
  2. Petrikkos G, et al. Epidemiology and clinical manifestations of mucormycosis. Clin Infect Dis. 2012

Nefrokalcynoza (wapnica nerek) – objawy, przyczyny, leczenie   

Sara Aszkiełowicz
-
0
Nefrokalcynoza (wapnica nerek) – objawy, przyczyny, leczenie   

Nefrokalcynoza, czyli wapnica nerek, to schorzenie polegające na odkładaniu się soli wapnia w miąższu nerek. Może rozwijać się przez długi czas bezobjawowo, ale nieleczona prowadzi do pogorszenia funkcji nerek. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest nefrokalcynoza, jakie są jej przyczyny, objawy oraz nowoczesne metody diagnostyki i leczenia. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć to schorzenie i wiedzieć, kiedy zgłosić się do lekarza – czytaj dalej.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> nefrokalcynoza (wapnica nerek) polega na odkładaniu się soli wapnia w tkance nerek i często przez długi czas nie daje objawów,
>> najczęstsze przyczyny nefrokalcynozy to zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej, choroby nerek oraz nadmiar witaminy D,
>> objawy wapnicy nerek mogą być niespecyficzne i obejmować m.in. ból w okolicy lędźwiowej, krwiomocz czy nawracające infekcje dróg moczowych,
>> podstawą diagnostyki jest USG nerek oraz badania krwi i moczu, które pozwalają ocenić funkcję nerek i wykryć nieprawidłowości,
>> leczenie nefrokalcynozy polega głównie na usunięciu przyczyny choroby oraz zapobieganiu dalszemu odkładaniu wapnia,
>> odpowiednia dieta i nawodnienie mogą wspierać terapię i zmniejszać ryzyko progresji choroby.

Spis treści:

  1. Co to jest nefrokalcynoza (wapnica nerek)?
  2. Przyczyny nefrokalcynozy – dlaczego wapń odkłada się w nerkach?
  3. Jakie objawy daje wapnica nerek?
  4. Jak rozpoznać nefrokalcynozę?
  5. Leczenie nefrokalcynozy
  6. Nefrokalcynoza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest nefrokalcynoza (wapnica nerek)?

Nefrokalcynoza (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem N29.8) to stan, w którym dochodzi do odkładania się złogów wapnia w tkance nerek, najczęściej w ich rdzeniu. W przeciwieństwie do kamicy nerkowej, złogi nie tworzą pojedynczych kamieni, lecz rozproszone ogniska zwapnień.

Zjawisko to jest zwykle skutkiem zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej. Może dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych. W wielu przypadkach wykrywana jest przypadkowo podczas badań obrazowych.

Przyczyny nefrokalcynozy – dlaczego wapń odkłada się w nerkach?

Do rozwoju nefrokalcynozy dochodzi, gdy w organizmie występuje nadmiar wapnia lub zaburzenia jego wydalania. Przyczyn może być kilka, a często współistnieją ze sobą.

Najczęstsze przyczyny obejmują:

  • nadczynność przytarczyc,
  • choroby kanalików nerkowych (np. kwasica kanalikowa),
  • nadmiar witaminy D,
  • przewlekłe odwodnienie,
  • niektóre choroby genetyczne,
  • długotrwałe stosowanie niektórych leków (np. suplementacja preparatów wapnia, używanie diuretyków pętlowych).

Warto wiedzieć, że jeśli masz nawracające infekcje dróg moczowych lub kamicę nerkową, ryzyko rozwoju nefrokalcynozy również wzrasta.

>> Zobacz też: Wapń – podstawowy pierwiastek układu kostnego

Jakie objawy daje wapnica nerek?

Nefrokalcynoza często przez długi czas nie daje wyraźnych objawów. To sprawia, że bywa wykrywana przypadkowo. W miarę postępu choroby mogą jednak pojawić się dolegliwości.

Do możliwych objawów należą:

  • ból w okolicy lędźwiowej,
  • częste oddawanie moczu,
  • obecność krwi w moczu (krwiomocz),
  • nawracające infekcje dróg moczowych,
  • objawy kamicy nerkowej.

W zaawansowanych przypadkach może dojść do pogorszenia funkcji nerek, a nawet przewlekłej choroby nerek. Jeśli zauważysz u siebie takie symptomy, warto skonsultować się z lekarzem.

Jak rozpoznać nefrokalcynozę?

Podstawą diagnostyki nefrokalcynozy są badania obrazowe oraz laboratoryjne. Najczęściej pierwszym krokiem jest badanie ultrasonograficzne.

USG nerek może wykazać charakterystyczne zwapnienia w ich strukturze. Jest to badanie nieinwazyjne i powszechnie dostępne. W razie wątpliwości lekarz może zlecić tomografię komputerową, która dokładniej ocenia zmiany.

Diagnostyka obejmuje również:

Pakiet nerkowy (7 badan)_mobile baner na kategorię

Współczesne wytyczne podkreślają znaczenie identyfikacji przyczyny nefrokalcynozy, ponieważ od niej zależy dalsze leczenie.

>> Zobacz też: Diagnostyka zaburzeń gospodarki wapniowej w organizmie

Leczenie nefrokalcynozy

Leczenie nefrokalcynozy skupia się przede wszystkim na usunięciu przyczyny oraz zapobieganiu dalszemu odkładaniu wapnia.

W zależności od przypadku stosuje się:

  • leczenie choroby podstawowej (np. nadczynności przytarczyc),
  • odpowiednie nawodnienie organizmu,
  • leki zmniejszające wydalanie wapnia z moczem,
  • modyfikację diety.

Ważne jest regularne monitorowanie funkcji nerek. Jeśli choroba zostanie wykryta wcześnie, możliwe jest zahamowanie jej postępu.

Nefrokalcynoza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Czy przy nefrokalcynozie potrzebna jest specjalna dieta?

Tak, dieta odgrywa istotną rolę. Zaleca się ograniczenie nadmiaru soli i białka zwierzęcego. Wbrew pozorom nie zawsze trzeba eliminować wapń – jego podaż powinna być dostosowana indywidualnie. Jeśli stosujesz zbilansowaną dietę, ryzyko pogorszenia choroby jest mniejsze.

Czy USG wykrywa nefrokalcynozę?

Tak, USG jest podstawowym badaniem wykorzystywanym do wykrywania nefrokalcynozy. Pozwala uwidocznić zwapnienia w nerkach. W niektórych przypadkach konieczne są dokładniejsze badania, jak tomografia komputerowa.

Czy nefrokalcynoza jest groźna?

Nieleczona może prowadzić do przewlekłej choroby nerek. Jednak wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie znacznie zmniejszają ryzyko powikłań. Kluczowe jest regularne monitorowanie stanu zdrowia.

Bibliografia

  1. KDIGO Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease, Kidney International Supplements, 2024.
  2. Atlani M, et al. Nephrocalcinosis-A gateway to the Diagnosis. Indian J Nephrol. 2021 
  3. Dudzik T, et al. Nephrocalcinosis: the latest reports on risk factors – a review. Pediatria Polska. 2024

Złogi w jelitach (kamienie kałowe) – przyczyny, objawy, leczenie

Kacper Staniszewski
-
0
Złogi w jelitach (kamienie kałowe) – przyczyny, objawy, leczenie

Kamienie kałowe są powikłaniem przewlekłych zaparć, w którym dochodzi do zalegania twardych, zbitych mas stolca w jelicie grubym. Problem ten najczęściej dotyczy osób starszych, pacjentów unieruchomionych oraz chorych z przewlekłymi zaburzeniami pasażu jelitowego, ale może wystąpić również u osób młodszych. Objawy bywają niejednoznaczne i mogą przypominać inne schorzenia przewodu pokarmowego. W praktyce prowadzi to czasem do opóźnienia rozpoznania, mimo że nieleczone złogi kałowe mogą skutkować powikłaniami, takimi jak niedrożność jelit czy uszkodzenie ściany jelita.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym są kamienie kałowe i jak powstają,
>> jakie objawy mogą na nie wskazywać,
>> jak wygląda diagnostyka i leczenie,
>> co zrobić, aby zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia.

Spis treści:

  1. Czym są kamienie kałowe?
  2. Jak często występują złogi w jelitach?
  3. Przyczyny powstawania kamieni kałowych
  4. Kamienie kałowe: objawy zalegających złogów w jelitach
  5. Jak rozpoznać, że ma się złogi jelitowe?
  6. Jak oczyścić jelita ze złogów?
  7. Jak zapobiegać powstawaniu kamieni kałowych?
  8. Podsumowanie
  9. FAQ: najczęstsze pytania o kamienie kałowe

Czym są kamienie kałowe?

Kamienie kałowe to zbite, odwodnione masy stolca zalegające najczęściej w odbytnicy lub esicy. Powstają w wyniku długotrwałego zalegania treści jelitowej, co prowadzi do nadmiernego wchłaniania wody i stopniowego twardnienia stolca.

W zaawansowanych przypadkach mogą osiągać znaczne rozmiary i powodować mechaniczne utrudnienie pasażu jelitowego. Niekiedy dochodzi do częściowej niedrożności jelit lub ucisku na okoliczne struktury.

>> Sprawdź: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu pokarmowego człowieka

Jak często występują złogi w jelitach?

Zjawisko kamieni kałowych nie jest dokładnie określone epidemiologicznie w populacji ogólnej, co wynika z ich wtórnego charakteru wobec przewlekłych zaparć oraz trudności diagnostycznych. Wiadomo jednak, że występują one istotnie częściej w wybranych grupach pacjentów.

Największe ryzyko dotyczy osób starszych, pacjentów unieruchomionych oraz chorych z przewlekłymi zaparciami. W populacjach instytucjonalizowanych, takich jak domy opieki czy oddziały geriatryczne, kamienie kałowe mogą występować nawet u około 50% pacjentów, zwłaszcza przy niekontrolowanych zaburzeniach wypróżniania. Dla porównania, same przewlekłe zaparcia będące głównym czynnikiem ryzyka dotyczą około 15-20% populacji europejskiej.

Pakiet zdrowe jelita banerek

Przyczyny powstawania kamieni kałowych

Do powstania kamieni kałowych dochodzi najczęściej na tle przewlekłych zaburzeń pasażu jelitowego. Istotną rolę odgrywają zarówno czynniki dietetyczne, jak i choroby współistniejące.

Najważniejsze przyczyny obejmują:

  • przewlekłe zaparcia,
  • dieta uboga w błonnik,
  • niedostateczne nawodnienie,
  • mała aktywność fizyczna,
  • stosowanie niektórych leków (np. opioidów, leków przeciwcholinergicznych),
  • choroby neurologiczne (np. choroba Parkinsona),
  • zaburzenia czynności dna miednicy.

>>To ciekawe: Mięśnie Kegla – czym są, gdzie się znajdują i jaką pełnią funkcję mięśnie dna miednicy?

Kamienie kałowe: objawy zalegających złogów w jelitach

Objawy mogą być niespecyficzne i narastać stopniowo, co utrudnia wczesne rozpoznanie. W niektórych przypadkach pacjenci przez długi czas nie zgłaszają wyraźnych dolegliwości.

Najczęstsze objawy to:

  • przewlekłe zaparcia,
  • uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • ból brzucha,
  • wzdęcia,
  • paradoksalna biegunka (przeciekanie płynnej treści wokół złogu),
  • trudności w oddawaniu stolca.

W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się objawy niedrożności jelit.

Jak wyglądają kamienie kałowe?

Kamienie kałowe mają postać twardych, zbitych mas stolca o nieregularnym kształcie. Mogą przypominać kamienie lub duże grudki, często o bardzo zwartej strukturze.

Ich powierzchnia bywa gładka lub spękana, a kolor zależy od czasu zalegania i składu diety. W badaniach obrazowych widoczne są jako zagęszczone masy w świetle jelita, często z obecnością gazu w ich obrębie.

>> Przeczytaj: Zaparcia u dziecka – praktyczne wskazówki dla rodziców

Jak rozpoznać, że ma się złogi jelitowe?

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz w razie niejasnego obrazu lub podejrzenia powikłań w badaniach obrazowych. W praktyce klinicznej wykorzystuje się:

  • badanie per rectum (wyczuwalne twarde masy kałowe),
  • tomografię komputerową (najdokładniejsza ocena).

Szczególnie istotne jest badanie per rectum, które często pozwala na szybkie potwierdzenie rozpoznania.

Jak oczyścić jelita ze złogów?

Leczenie zależy od stopnia zaawansowania problemu oraz stanu ogólnego pacjenta. W wielu przypadkach konieczne jest postępowanie wieloetapowe. Stosowane metody obejmują:

  • leczenie farmakologiczne (środki przeczyszczające),
  • wlewy doodbytnicze,
  • ręczne usuwanie złogów,
  • leczenie przyczynowe (np. modyfikacja diety, leczenie chorób podstawowych).

W ciężkich przypadkach, zwłaszcza przy powikłaniach takich jak perforacja, konieczna może być interwencja chirurgiczna.

>> Sprawdź: Lewatywa – czym jest i kiedy się ją stosuje? Wskazania i zagrożenia

Jak zapobiegać powstawaniu kamieni kałowych?

Profilaktyka odgrywa kluczową rolę, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka. Odpowiednie nawyki mogą znacząco zmniejszyć ryzyko nawrotów. Najważniejsze zasady to:

  • dieta bogata w błonnik,
  • odpowiednie nawodnienie,
  • regularna aktywność fizyczna,
  • unikanie długotrwałego wstrzymywania defekacji,
  • kontrola stosowanych leków.

Wdrożenie tych działań pozwala poprawić pasaż jelitowy i zmniejszyć ryzyko zalegania stolca.

Podsumowanie

Kamienie kałowe to następstwo długotrwałego zalegania stolca i zaburzeń pasażu jelitowego, najczęściej rozwijające się na tle przewlekłych zaparć. Objawy mogą być niespecyficzne, co sprzyja opóźnieniu rozpoznania. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, a leczenie w zależności od zaawansowania obejmuje metody zachowawcze lub mechaniczne usunięcie złogów. Kluczowe znaczenie ma profilaktyka, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka.

>>Przeczytaj: Hemoroidy (żylaki odbytu) – objawy, przyczyny i leczenie

FAQ: najczęstsze pytania o kamienie kałowe

Poniżej przedstawiono odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania związane ze złogami jelitowymi.

Po czym poznać, że ma się złogi w jelitach?

Najczęściej są to przewlekłe zaparcia, uczucie zalegania stolca oraz trudności w wypróżnianiu. Charakterystyczna może być również tzw. biegunka paradoksalna, wynikająca z przeciekania płynnej treści jelitowej wokół twardych mas kałowych.

Jak „wyczyścić” zapchane jelita?

Postępowanie powinno być dostosowane do stopnia zaawansowania problemu. W łagodnych przypadkach skuteczne mogą być środki przeczyszczające i zmiana diety. W bardziej zaawansowanych konieczne bywają wlewy doodbytnicze lub ręczne usunięcie złogów pod kontrolą lekarza.

Bibliografia

  1. Serrano Falcón B., Barceló López M., Mateos Muñoz B., Álvarez Sánchez A., Rey E. Fecal impaction: a systematic review of its medical complications. BMC Geriatr. 2016 Jan 11;16:4.
  2. Rajindrajith S., Devanarayana NM., Thapar N., Benninga MA. Functional Fecal Incontinence in Children: Epidemiology, Pathophysiology, Evaluation, and Management. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2021 Jun 1;72(6):794-801.
  3. Leung FW., Rao SS. Fecal incontinence in the elderly. Gastroenterol Clin North Am. 2009 Sep;38(3):503-11.
  4. Nelson RL. Epidemiology of fecal incontinence. Gastroenterology. 2004 Jan;126.
Page 2 of 201
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201
123...201Strona 2 z 201

Dowiedz się więcej
o naszych
badaniach

Sprawdź >
Dowiedz się więcej

Nasze
Punkty Pobrań

Sprawdź >
Punkty Pobrań

Centrum
Wiedzy

Sprawdź >
Centrum Wiedzy
Twój klub na całe życie

Program realizowany w Punktach Pobrań
w całej Polsce oraz w e-sklepie!

Poznaj korzyści:
  • 5% zniżki na całą ofertę ALAB laboratoria
  • voucher na kolejne zakupy w prezencie
  • specjalna oferta urodzinowa
Sprawdź