Sklep
Strona główna Blog Strona 14

Podwyższone leukocyty w ciąży – o czym mogą świadczyć?

Agata Strukow
-
0
Podwyższone leukocyty w ciąży – o czym mogą świadczyć?

Ciąża to stan, w którym kobiety szczególnie często się badają. Z powodu zmian fizjologicznych, wyniki niektórych badań mają wówczas inne zakresy referencyjne (tzw. normy). Jakie zmiany zachodzą w morfologii? Kiedy niepokoić się z powodu zbyt wysokich leukocytów? Zapraszamy do przeczytania.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> dlaczego w przebiegu ciąży zachodzą zmiany w morfologii,
>> że podwyższone leukocyty w ciąży są zjawiskiem fizjologicznym,
>> że liczba leukocytów w ciąży może wynosić nawet 20 tys/μL,
>> że podwyższone neutrofile w ciąży są zmianą fizjologiczną,
>> że zaleca się 5-6 badań morfologii krwi w ciągu całej ciąży,
>> jeśli podwyższonym leukocytom towarzyszą objawy infekcji trzeba zgłosić się do lekarza.  

Spis treści:

  1. Morfologia krwi w ciąży – jak często należy wykonywać badanie?
  2. Jakie zmiany zachodzą w morfologii krwi w ciąży?
  3. Leukocyty w ciąży – jakie są normy (wartości referencyjne)?
  4. Leukocytoza w ciąży – kiedy zgłosić się do lekarza?
  5. Podwyższone leukocyty w ciąży – FAQ
  6. Zakończenie

Morfologia krwi w ciąży – jak często należy wykonywać badanie?

Morfologia to badanie wykonywane przez kobietę w ciąży kilka razy. Już na pierwszej konsultacji medycznej powinno zostać wystawione skierowanie na to badanie. Kolejne badania morfologii krwi w ciąży powinny być przeprowadzone:

  • między 15 a 20 tygodniem,
  • między 21 a 26 tygodniem,
  • między 27 a 32 tygodniem,
  • między 33 a 37 tygodniem,
  • ostanie badanie przed 40 tygodniem – między 38 a 39 tygodniem ciąży.

>> Przeczytaj także: Kalendarz badań w ciąży. Kiedy i jakie badania należy wykonać?

Morfologia banerek

Jakie zmiany zachodzą w morfologii krwi w ciąży?

W morfologii krwi w ciąży obserwuje się fizjologiczne zmiany w każdym z trzech układów: czerwonokrwinkowym, białokrwinkowym i w płytkach krwi. Są one spowodowane:

  • hiperwolemią – stanem nadmiaru płynów w krwiobiegu i tkankach, co powoduje relatywne rozcieńczenie krwi. W 16. tygodniu ciąży objętość osocza zwiększa się o około 10%, w 26 tygodniu aż o 50% i utrzymuje się do końca ciąży;
  • zwiększonym zapotrzebowaniem metabolicznym płodu, które jest pokrywane m.in. dzięki zwiększonemu przepływowi krwi przez ciężarną macicę;
  • zmianami hormonalnymi – działaniem estrogenu i progesteronu oraz wzrostem poziomu aldosteronu, co prowadzi do zatrzymywania w ustroju sodu i wody.

>> Warto sprawdzić: Morfologia krwi – co oznaczają wyniki i jak je odczytać?

Erytrocyty w ciąży

U kobiety w ciąży wzrost objętości osocza to 40-50% stanu sprzed ciąży. Zwiększa się również masa erytrocytów, jednak jest to wzrost o ok. 20%. Z tego powodu u kobiet w ciąży występuje fizjologiczna niedokrwistość ciężarnych, wyrażająca się w spadku bezwzględnej liczby erytrocytów oraz poziomu hemoglobiny.

Płytki krwi w ciąży

Liczba płytek krwi (trombocytów) w ciąży spada w II i III trymestrze o ok. 10%. Jest nie tylko skutkiem zwiększenia objętości osocza, ale również wzmożonego rozpadu trombocytów. Jest to zjawisko szczególnie widoczne w ciąży mnogiej. Pomimo tych zmian proces krzepnięcia krwi, w który zaangażowane są płytki, przebiega prawidłowo.

Liczba leukocytów w ciąży

W ciąży dochodzi do fizjologicznej leukocytozy, czyli zwiększenia całkowitej liczby krwinek białych. Szczyt tego zjawiska obserwuje się zwłaszcza w III trymestrze, a nasila się ono po porodzie i we wczesnym połogu.

Przyczyna wzrostu liczby leukocytów w ciąży nie jest znana, jednak zaobserwowano związek ze wzmożonym wysiłkiem fizycznym.

>> Może Cię zainteresować również: Podwyższony poziom leukocytów we krwi – o czym może świadczyć? Objawy i diagnostyka leukocytozy

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Leukocyty w ciąży – jakie są normy (wartości referencyjne)?

Leukocytoza w ciąży to zjawisko fizjologiczne, dlatego normy laboratoryjne dla kobiet w ciąży są wyższe, niż u kobiet nieciążarnych.

Ogólna norma leukocytów wynosi 4-10 tys./µL. Natomiast u kobiet w ciąży wzrost liczby krwinek białych może wynosić do 15-16 tys./µL, a w III trymestrze nawet 20 tys./µL.

Jest to spowodowane zwłaszcza wzrostem liczby neutrofilów – granulocytów obojętnochłonnych. Wartości referencyjne poza ciążą dopuszczają 5-7 tys./µL, natomiast dopuszczalna ich liczba w ciąży to 10-11 tys./µL, a w III trymestrze nawet 13-14 tys./µL.

Należy podkreślić, że są to wartości orientacyjne, precyzyjne informacje są zawsze zamieszone na wyniku z laboratorium. Jeśli przy liczbie leukocytów, często oznaczonej jako WBC, widnieje literka H, oznacza to stan zbyt wysoki poziom białych krwinek. (H oznacza „high” – a angielskiego „podwyższony”).

>> Dowiedz się więcej z artykułu: Leukocyty i bakterie w moczu w ciąży. Kiedy wyniki badania powinny niepokoić?

WAŻNE:
Poziom leukocytów u kobiety ciężarnej może osiągać 16 tys./µL, a w III trymestrze nawet 20 tys./µL.

Leukocytoza w ciąży – kiedy zgłosić się do lekarza?

Dla bezpieczeństwa kobiety ciężarnej i dziecka, wszystkie wyniki badań powinny być konsultowane z lekarzem prowadzącym, na wyznaczonych zgodnie z harmonogramem wizytach.

Jednak należy koniecznie zgłosić się do lekarza, nie czekając na wyznaczoną wizytę jeśli:

  • leukocytoza przekracza wartości 20 tys./µL lub wartości podane na wyniku z laboratorium;
  • pacjentka obserwuje u siebie objawy infekcji, np. gorączkę;
  • leukocytoza nie ustępuje w połogu.

Jeśli widoczne są objawy infekcji może to wymagać dalszej diagnostyki, np. badania CRP czy badania ogólnego moczu.

Jeśli natomiast nie ma objawów infekcji kluczowe będzie przyjrzenie się rozmazowi w morfologii, w którym widoczne jest które komórki powodują podwyższony wynik. W ciąży rośnie liczba neutrofilów, mogą pojawiać się niedojrzałe ich formy. Jeśli natomiast lekarz zobaczy inne niepokojące zmiany, np. komórki nieprawidłowe, tzw. blasty, może zdecydować o dalszej diagnostyce.

>> Może Cię zainteresować: CRP w ciąży – co oznacza podwyższony wynik?

Podwyższone leukocyty w ciąży – FAQ

Podwyższone leukocyty w ciąży w 3. trymestrze – czy to powód do niepokoju?

Podwyższone leukocyty w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze, są fizjologią. Natomiast jeśli ich poziom przekracza 20 tys./µL lub wartości podane na wyniku danego laboratorium, oraz kobieta obserwuje dodatkowe objawy, należy zgłosić się do lekarza.

Zakończenie

Badania laboratoryjne w ciąży to bardzo ważny elementy prawidłowej opieki nad matką i dzieckiem. Dlatego każda kobieta powinna przestrzegać rekomendowanego harmonogramu tych badań, w tym regularnie wykonywać badanie morfologii krwi.

Bibliografia

  1. https://www.mp.pl/medycynarodzinna/praktyka-kliniczna/343408,morfologia-krwi-obwodowej-27-letnia-ciezarna-kobieta-z-leukocytoza,1
  2. Sieroszewski P., Haus O., Zimmer M. i in. Recommendations for prenatal diagnostics of the Polish Society of Gynaecologists and Obstetricians and the Polish Society of Human Genetics. Ginekol Pol, 2022, 93(5),427-437, (dostęp 02.01.2026 r.)
  3. Dz. U. poz. 1756, Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, (dostęp 02.01.2026 r.)
  4. Pietruczuk M, Eusebio M, Golański J et al. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Kolegium Medycyny Laboratoryjnej dotyczące badania morfologii krwi do stosowania w medycznych laboratoriach diagnostycznych. 2024. Diagn Lab.. (2024);60(3):139-172. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7416.
  5. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., B. Solnica B. ; Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej; Edra Urban & Partner; Wrocław 2017; s.708-710.

Jak nie przytyć w święta i wakacje?

Magdalena Konowrocka
-
0
Jak nie przytyć w święta i wakacje?

Święta, wakacje, dłuższe okresy wolne od pracy i szkoły sprzyjają zwiększaniu masy ciała. Dlaczego tak się dzieje i na co należy uważać, aby nie przytyć? Zapraszamy do artykułu.

Z artykułu dowiesz się, że:
>> święta i okresy narodowych urlopów są realnie związane z przyrostem masy ciała,
>> ten przyrost nie jest w pełni „tymczasowy” – około połowa nadwyżki kilogramów utrzyma się dłużej,
>> nawet niewielkie świąteczne tycie może sumować się w skali lat,
>>„świąteczne” tycie spowodowane jest nadwyżką kalorii, których najwięcej spożywamy w okresie przed i po świętach, dlatego najlepszą strategią jest samokontrola i niedopuszczanie do zwiększenia podaży kalorii w czasie kilku tygodni przed świętami i po ich zakończeniu.

Spis treści:

  1. Ile można przytyć w czasie świąt lub wakacji?
  2. Dlaczego tyjemy w święta?
  3. Jak nie przytyć w święta?
  4. Podsumowanie  

Ile można przytyć w czasie świąt lub wakacji?

Okres wolny od pracy – święta Bożego Narodzenia, wakacje, długie weekendy – niestety sprzyja zwiększaniu masy ciała. Badania wskazują, iż dorosły człowiek może przytyć od 0,3 kg do 1 kg, a ogólnie notowany wzrost to ok. 0,5% masy ciała. Osoby z nadwagą i otyłością tyją więcej niż osoby z prawidłową masą ciała.

W liczbach bezwzględnych nie tyjemy zatem dużo, problemem jednak jest to, że około połowa dodatkowych kilogramów pozostanie z nami na stałe i będzie się kumulować.

Biorąc pod uwagę fakt, iż w ciągu roku mamy co najmniej kilka okresów wolnych od pracy czy zajęć szkolnych, może to być punkt wyjścia do trwałych zmian masy ciała.

WAŻNE:
Badania wskazują, iż w święta lub wakacje nawet osoby na diecie przybierają na wadze.
Pakiet otyłość i kontrola masy ciała (15 badań) banerek

Czy tyjemy tylko w okresie świąt?

Święta Bożego Narodzenia czy Wielkanoc nie trwają długo i – jak wskazują badania – nie sam okres świąt jest problemem. Wzrost masy ciała o 0,4-0,6% przypada na okres ok. 6-8 tygodni okresu okołoświątecznego. Potwierdzają to dane zbierane w czasie wakacji, gdzie okazuje się, iż im dłuższe wakacje, tym większy przyrost masy ciała. Wakacje – lipiec i sierpień – są szczególnie niekorzystne dla dzieci z nadwagą, u których rośnie tkanka tłuszczowa.

Naukowcy zwracają uwagę na fakt, iż problem nie dotyczy wyłącznie Bożego Narodzenia, ale również innych okresów świątecznych i wakacji. W Polsce może dotyczyć również Wielkanocy i tzw. majówki.

WAŻNE:
Przyrost masy ciała obserwowany w okresie świąt nie jest spowodowany nadmiernym jedzeniem w ciągu 2-3 wolnych dni. Jest to efekt dostarczania nadmiaru kalorii przez cały okres okołoświąteczny
Pakiet_monitorowanie terapii nowoczesnymi lekami na cukrzycę i odchudzanie (GLP-1) banerek

Dlaczego tyjemy w święta? 

Tyjemy w święta, ponieważ środowisko i zachowania sprzyjają spożywaniu większej ilości kalorii. Badacze wskazują kilka mechanizmów przyczyniających się do wzrostu masy ciała w tym okresie. Są to:

  • czynniki środowiskowe – zwiększona dostępność wysokoenergetycznych pokarmów (słodkości, potrawy tłuste, alkohol); duża różnorodność dań (chcemy spróbować wielu rzeczy, a w Wigilię nawet zwyczaj to nakazuje); zwiększona częstotliwość spożywania posiłków w towarzystwie, co sprzyja dłuższym biesiadom i większej ilości zjadanych kalorii;
  • czynniki behawioralne – okresom wolnym od pracy często towarzyszy zmiana rutyny i spadek aktywności fizycznej (ma to miejsce zwłaszcza zimą); mniejsza kontrola nad ilością spożywanych kalorii („to w końcu święta”);
  • czynniki biologiczne – mechanizmy fizjologiczne skuteczniej nas bronią przed chudnięciem niż tyciem, dodatkowo smaczne i wysokoenergetyczne pokarmy aktywują układ nagrody, a zaburzają poczucie sytości.

Okazuje się, że nawet regularne ćwiczenia nie chronią przed świątecznym przyrostem masy ciała, a zwiększona aktywność fizyczna na wakacjach również nie zapobiega tyciu. Główną przyczyną jest zwiększone spożycie energii z pożywienia.

WAŻNE:
Dieta spożywana w okresie Bożego Narodzenia i Wielkanocy jest przyczyną wzrostu stężenia cholesterolu i trójglicerydów w okresie poświątecznym.

Jak nie przytyć w święta?

Po pierwsze należy mieć wiadomość, że święta mogą być pułapką. Sama siła woli nie wystarczy, aby w nią nie wpaść, dlatego dobrze jest zachować świąteczną samokontrolę.

Ważnym wnioskiem płynącym z badań jest fakt, iż tyjemy nie tylko w dwa-trzy świąteczne dni, zgubny dla naszej masy ciała jest cały okres okołoświąteczny. Dlatego zachowajmy umiar w czasie przedświątecznych spotkań z przyjaciółmi, dalszą rodziną, spotkań firmowych. Zachowajmy umiar, przygotowując świąteczny stół i próbując wszystkich potraw. Zachowajmy wreszcie umiar po świętach, kiedy trzeba wszystko zjeść. Pamiętajmy, aby w tym okresie nie zmniejszać swojej aktywności fizycznej. W czasie samych świąt również pamiętajmy o kilku zasadach.

  1. Jeśli chcemy spróbować wielu świątecznych potraw nakładajmy sobie małe porcje, rzeczywiście do spróbowania.
  2. Jeśli mamy ochotę na dokładkę odczekajmy 15-20 minut. W tym czasie mózg otrzyma sygnał, że jest już najedzony i oszczędzimy sobie porcji dodatkowych kalorii.
  3. Po świątecznym obiedzie lepiej jest wybrać się na spacer, niż iść na drzemkę.
  4. Dbajmy o nawodnienie organizmu, ale unikajmy napojów słodzonych i gazowanych. Najlepsza będzie woda, lekko słodzony kompot z suszu, ziołowe herbatki.
  5. Alkohol to dodatkowa porcja pustych kalorii.

Podsumowanie

Sezon świąteczny i wakacyjny jest krytycznym okresem sprzyjającym zwiększaniu masy ciała. Obserwowany wzrost masy ciała wynosi 0,4 do 0,6%, a co istotne waga ta często nie jest tracona w kolejnych miesiącach. Stanowi to główny składnik rocznego przyrostu masy ciała. Nawet osoby zmotywowane, regularnie monitorujące swoją wagę, doświadczają świątecznego przyrostu. Dobrze jest mieć świadomość mechanizmów, które do tego przyrostu doprowadzają. Znacznie prościej jest bowiem jemu zapobiegać, niż próbować walczyć ze zbędnymi kilogramami.

Bibliografia

  1. Helander EE et al. Weight Gain over the Holidays in Three Countries. N Engl J Med. 2016;375(12):1200–1202. doi:10.1056/NEJMc1602012.
  2. Vedel-Krogh S, Kobylecki CJ, Nordestgaard BG, Langsted A. The Christmas holidays are immediately followed by a period of hypercholesterolemia. Atherosclerosis. 2019 Feb;281:121-127. doi: 10.1016/j.atherosclerosis.2018.12.011. Epub 2018 Dec 19. PMID: 30658187.
  3. Skutecki R, Cymes I, Dragańska E, Glińska-Lewczuk K, Buciński A, Drozdowski M, Romaszko J. Are the Levels of Lipid Parameters Associated with Biometeorological Conditions? Int J Environ Res Public Health. 2019 Nov 21;16(23):4636. doi: 10.3390/ijerph16234636. PMID: 31766531; PMCID: PMC6926572.
  4. Díaz-Zavala RG, Castro-Cantú MF, Valencia ME, Álvarez-Hernández G, Haby MM, Esparza-Romero J. Effect of the Holiday Season on Weight Gain: A Narrative Review. J Obes. 2017;2017:2085136. doi: 10.1155/2017/2085136. Epub 2017 Jul 4. PMID: 28744374; PMCID: PMC5514330.

Sukraloza – czym jest i jakie ma właściwości?

Magdalena Konowrocka
-
0
Sukraloza – czym jest i jakie ma właściwości?

Sukraloza jest jednym z najczęściej stosowanych słodzików intensywnych we współczesnej diecie, szczególnie w produktach typu „light” i „zero”. Choć od lat uznawana jest za bezpieczną w świetle regulacji prawnych, w ostatnich latach coraz częściej staje się przedmiotem badań. Dotyczą one jej wpływu na metabolizm, mikrobiotę jelitową oraz zdrowie w dłuższej perspektywie.

Niniejszy artykuł to przegląd aktualnego stanu wiedzy na temat sukralozy. Uwzględnia zarówno jej właściwości i potencjalne korzyści, jak i możliwe skutki uboczne. Jeśli chcesz zrozumieć, dlaczego wokół tego słodzika narasta naukowa dyskusja i jak podejść do jego stosowania w sposób świadomy, zapraszam do lektury.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest sukraloza, w jaki sposób powstaje i dlaczego jest tak powszechnie stosowana w przemyśle spożywczym,
>> jak oceniane jest jej bezpieczeństwo w świetle aktualnych regulacji oraz czym jest dopuszczalne dzienne pobranie (ADI),
>> czy sukraloza wpływa na poziom glukozy we krwi, indeks glikemiczny i gospodarkę insulinową,
>> jakie znaczenie może mieć jej stosowanie u osób z cukrzycą i zaburzeniami metabolicznymi,
>> jakie potencjalne skutki uboczne są opisywane w literaturze naukowej, w tym w kontekście mikrobioty jelitowej i przewodu pokarmowego,
>> czy istnieją przesłanki do ostrożności w stosowaniu sukralozy w ciąży oraz w okresach szczególnej wrażliwości organizmu.

Spis treści:

  1. Sukraloza – co to jest?
  2. Czy sukraloza jest zdrowa – właściwości
  3. Sukraloza a indeks glikemiczny (IG)
  4. Sukraloza a cukrzyca
  5. Sukraloza – szkodliwość i możliwe skutki uboczne
  6. Czy stosowanie sukralozy w ciąży jest bezpieczne?
  7. Zakończenie
  8. Sukraloza – sekcja FAQ

Sukraloza – co to jest?

Sukraloza to syntetyczny słodzik chlorowodorowy (OC), który jest powszechnym składnikiem żywności na świecie. Jej potencjał słodkości jest około 385- do 650-krotnie wyższy niż sacharozy (cukru stołowego) pod względem masy, w zależności od konkretnego zastosowania w żywności lub napojach.

Ciekawostka:
W 2004 roku sukraloza (nazywana dodatkiem do żywności E 955) została zatwierdzona w Unii Europejskiej (UE) w różnych produktach. Może wystąpić w deserach na bazie wody i tłuszczu, niektórych napojach alkoholowych, tłuszczowych pastach do kanapek, płatkach śniadaniowych, marynatach i gumie do żucia.

Czy sukraloza jest zdrowa – właściwości

Ocena „zdrowotności” sukralozy zależy od przyjętych kryteriów. Z punktu widzenia toksykologii związek ten uznawany jest za bezpieczny w granicach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI), które w UE wynosi 15 mg/kg masy ciała na dobę, a w USA 5 mg/kg masy ciała. Oznacza to, że przeciętne spożycie sukralozy w populacji jest wielokrotnie niższe od poziomów uznanych za potencjalnie szkodliwe.

Z perspektywy dietetycznej bywa postrzegana jako narzędzie pozwalające ograniczyć spożycie cukrów dodanych i energii w diecie, szczególnie u osób redukujących masę ciała lub kontrolujących glikemię. Jednocześnie coraz częściej podnosi się kwestię możliwych efektów metabolicznych, które nie są związane z dostarczaniem kalorii, lecz z oddziaływaniem sukralozy na receptory smaku słodkiego w przewodzie pokarmowym, mikrobiotę jelitową oraz regulację hormonalną.

Wyniki badań w tym zakresie są niejednoznaczne, co skłania do ostrożnego formułowania wniosków i unikania uproszczonego określania sukralozy jako jednoznacznie „zdrowej” lub „obojętnej”.

>> Sprawdź: Jak obniżyć poziom cukru we krwi? Dieta cukrzycowa

FloraGEN – badanie genetyczne mikrobioty jelitowej z konsultacją

Czy sukraloza jest rakotwórcza?         

Kwestia potencjalnej rakotwórczości sukralozy budzi zainteresowanie opinii publicznej, jednak dostępne dane nie pozwalają na stwierdzenie, że związek ten wykazuje działanie rakotwórcze u ludzi przy typowym spożyciu.

W klasycznych badaniach toksykologicznych na zwierzętach nie obserwowano wzrostu częstości nowotworów po podawaniu sukralozy w formie niepodgrzewanej. Z drugiej strony, w literaturze pojawiają się doniesienia sugerujące możliwość genotoksyczności lub powstawania potencjalnie szkodliwych produktów degradacji w warunkach wysokiej temperatury.

Z naukowego punktu widzenia oznacza to, że obecnie brak jest silnych dowodów potwierdzających rakotwórczość sukralozy, jednak niektóre obserwacje eksperymentalne uzasadniają dalsze badania, zwłaszcza dotyczące długotrwałego spożycia i obróbki termicznej produktów zawierających ten słodzik.

Sukraloza a indeks glikemiczny (IG)          

Indeks glikemiczny odnosi się do produktów zawierających przyswajalne węglowodany, które po spożyciu prowadzą do wzrostu stężenia glukozy we krwi. Sukraloza, jako słodzik intensywny stosowany w bardzo małych ilościach, nie stanowi istotnego źródła węglowodanów, dlatego nie posiada klasycznego indeksu glikemicznego porównywalnego z cukrem.

W praktyce dietetycznej przyjmuje się, że jej wpływ na glikemię nie wynika z dostarczania glukozy, lecz jeśli w ogóle występuje, z mechanizmów pośrednich.

>> Warto przeczytać także: Dieta z niskim Indeksem glikemicznym (IG). Dla kogo jest wskazana? Przykładowy jadłospis

Czy sukraloza podnosi poziom cukru we krwi?

Większość badań z udziałem zdrowych osób wskazuje, że jednorazowe spożycie sukralozy, bez towarzyszących węglowodanów, nie prowadzi do istotnego wzrostu stężenia glukozy we krwi. W tym sensie różni się ona zasadniczo od sacharozy czy glukozy i bywa wykorzystywana jako ich zamiennik w diecie osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.

Jednocześnie literatura opisuje sytuacje, w których sukraloza może wpływać na odpowiedź insulinową lub hormonalną, szczególnie w określonych warunkach badawczych lub u wybranych grup, takich jak osoby z otyłością. Sugeruje to, że choć sukraloza nie działa jak klasyczny cukier podnoszący glikemię, jej długotrwałe i częste spożycie może modulować mechanizmy regulacji glukozy w sposób pośredni. Z tego względu w dietetyce klinicznej coraz częściej podkreśla się znaczenie indywidualnej reakcji organizmu oraz umiaru w stosowaniu słodzików nieodżywczych.

Sukraloza a cukrzyca

W kontekście cukrzycy sukraloza jest najczęściej rozpatrywana jako narzędzie do ograniczania cukrów dodanych bez dostarczania istotnej ilości energii. Dane kliniczne nie są jednak całkowicie jednoznaczne. Z jednej strony, w 3-miesięcznym, randomizowanym badaniu u osób z cukrzycą typu 2 nie wykazano wpływu sukralozy na kluczowe wskaźniki kontroli metabolicznej, takie jak:

  • HbA1c,
  • glikemia na czczo,
  • C-peptyd.

Z drugiej strony istnieją badania sugerujące, że u części osób sukralozamoże modulować odpowiedź glukozowo-insulinową w określonych warunkach.

Z punktu widzenia praktyki dietetycznej można więc ująć sprawę następująco:
W części badań sukraloza wydaje się metabolicznie neutralna w zakresie klasycznych markerów kontroli cukrzycy. Istnieją jednak sygnały, że u wybranych osób lub w określonych warunkach, np. łączenie ze źródłem węglowodanów, otyłość, brak wcześniejszej ekspozycji na słodziki, może wpływać na gospodarkę insulinową.
pakiet ryzyko cukrzycy (2 badania) banerek

Sukraloza – szkodliwość i możliwe skutki uboczne

Ocena potencjalnej szkodliwości sukralozy wymaga rozróżnienia pomiędzy jej bezpieczeństwem regulacyjnym a możliwymi subtelnymi efektami biologicznymi, które nie zawsze są wykrywalne w krótkoterminowych badaniach toksykologicznych.

Sukraloza pozostaje dodatkiem do żywności dopuszczonym w Unii Europejskiej, a EFSA wielokrotnie potwierdzała jej bezpieczeństwo w ramach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI). Jednocześnie WHO, odnosząc się do słodzików niecukrowych jako grupy, podkreśla brak jednoznacznych długoterminowych korzyści zdrowotnych oraz wskazuje na potrzebę ograniczania ogólnej ekspozycji na intensywnie słodki smak w diecie.

W literaturze naukowej najczęściej opisywane potencjalne działania niepożądane sukralozy obejmują:

  • zaburzenia gospodarki glukozowo-insulinowej, w tym możliwe obniżenie wrażliwości insulinowej lub zmienioną odpowiedź insulinową u części osób, zwłaszcza z otyłością lub bez wcześniejszej ekspozycji na słodziki,
  • wpływ na przewód pokarmowy i mikrobiotę jelitową, obejmujący zmiany w składzie mikroflory, zmniejszenie liczebności bakterii uznawanych za korzystne (np. Lactobacillus, Bifidobacterium) oraz zmiany pH i struktury jelita, obserwowane w badaniach na zwierzętach,
  • potencjalne działanie genotoksyczne, sygnalizowane w niektórych modelach eksperymentalnych, przy nieustalonym znaczeniu klinicznym dla ludzi,
  • powstawanie produktów degradacji podczas obróbki termicznej, w tym związków chloropochodnych (np. chloropropanoli), które mogą mieć znaczenie przy stosowaniu sukralozy w wypiekach i produktach poddawanych wysokiej temperaturze.

Sukraloza a jelita i SIBO

W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na relację pomiędzy słodzikami nieodżywczymi a mikrobiotą jelitową, która odgrywa kluczową rolę w regulacji metabolizmu, odporności oraz funkcjonowania bariery jelitowej. Choć sukraloza nie jest fermentowana przez bakterie jelitowe w takim stopniu jak niektóre poliolowe substancje słodzące, badania eksperymentalne sugerują, że może ona modyfikować skład i aktywność mikrobiomu.

W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że długotrwałe podawanie sukralozy może prowadzić do zmniejszenia liczebności bakterii uznawanych za korzystne, takich jak Lactobacillus i Bifidobacterium, a także do zmian pH treści jelitowej oraz obrazu histologicznego jelita grubego. Takie zmiany mogą sprzyjać zaburzeniom równowagi mikrobiologicznej (dysbiozie), która jest jednym z czynników patogenetycznych chorób przewodu pokarmowego.

W kontekście SIBO należy jednak podkreślić, że obecnie brakuje bezpośrednich badań klinicznych, które jednoznacznie łączyłyby spożycie sukralozy z rozwojem lub nasileniem tego zaburzenia. Większość dostępnych danych dotyczy mikrobioty jelita grubego, podczas gdy SIBO odnosi się do nieprawidłowego składu i liczebności bakterii w jelicie cienkim.

>> Przeczytaj: Postaw na zdrowe jelita!

Test wodorowo - metanowy(diagnostyka SIBO) banerek

Czy stosowanie sukralozy w ciąży jest bezpieczne?

Z punktu widzenia regulacyjnego sukraloza jest dodatkiem do żywności dopuszczonym do stosowania również u kobiet w ciąży, o ile jej spożycie mieści się w granicach dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI). Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz inne instytucje oceniające ryzyko nie wprowadziły odrębnych ograniczeń dla tej grupy populacji, co oznacza, że przy typowym spożyciu nie jest ona uznawana za substancję toksyczną dla ciężarnych.

Dane dotyczące długoterminowych skutków zdrowotnych są ograniczone i w dużej mierze obserwacyjne. Część badań sugeruje związek pomiędzy wysokim spożyciem słodzików nieodżywczych (w tym sukralozy) w ciąży a większą masą urodzeniową potomstwa. Wskazuje także na zależność między markerami zmian metabolicznych i niskiego stopnia stanu zapalnego u noworodków. Należy jednak podkreślić, że badania te nie dowodzą przyczynowości i mogą być obciążone czynnikami zakłócającymi, takimi jak ogólny wzorzec diety, masa ciała matki czy styl życia.

Podsumowując:
Sporadyczne stosowanie sukralozy w ilościach mieszczących się w ADI jest uznawane za bezpieczne w świetle obecnych regulacji. Jednak narastają dowody wskazujące na możliwość ekspozycji płodu i niemowlęcia oraz potencjalne skojarzenia metaboliczne. Z perspektywy dietetyki i zasady ostrożności w ciąży rekomenduje się ograniczanie częstego spożycia produktów intensywnie słodzonych, zarówno cukrem, jak i słodzikami nieodżywczymi oraz kształtowanie diety opartej na naturalnie niskiej słodkości.

Zakończenie

Sukraloza jest jednym z najlepiej poznanych słodzików intensywnych i zgodnie z aktualnymi ocenami pozostaje bezpieczna w ramach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania. Jednocześnie rosnąca liczba badań wskazuje, że nie jest ona całkowicie obojętna biologicznie, a jej wpływ może zależeć od:

  • dawki,
  • czasu stosowania,
  • indywidualnych uwarunkowań metabolicznych i jelitowych.

Dotyczy to zwłaszcza gospodarki glukozowo-insulinowej, mikrobioty jelitowej oraz okresów szczególnej wrażliwości, takich jak ciąża. W związku z tym potrzebne są dalsze, dobrze zaprojektowane badania kliniczne, które pozwolą jednoznacznie ocenić długoterminowe skutki spożycia sukralozy.

Do czasu uzyskania pełniejszych danych zasadne jest umiarkowane jej stosowanie oraz w przypadku wątpliwości lub problemów zdrowotnych konsultowanie diety z wykwalifikowanym dietetykiem, aby dopasować wybory żywieniowe do indywidualnych potrzeb organizmu.

>> Dowiedz się więcej z artykułu: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka

Sukraloza – sekcja FAQ

Jaki wpływ ma sukraloza na jelita?

Sukraloza nie jest fermentowana jak cukry czy poliole. Jednak badania (głównie na zwierzętach) sugerują, że jej regularne spożycie może modyfikować skład mikrobioty jelitowej, w tym zmniejszać liczebność bakterii uznawanych za korzystne (Lactobacillus, Bifidobacterium). U ludzi wyniki są niejednoznaczne, ale część osób zgłasza nasilenie dolegliwości jelitowych, takich jak wzdęcia czy dyskomfort, co wskazuje na osobniczo zmienną tolerancję.

Jaka jest bezpieczna dawka sukralozy?

Bezpieczna dawka została określona jako ADI (dopuszczalne dzienne pobranie):
– UE (EFSA): do 15 mg/kg masy ciała/dzień,
– USA (FDA): do 5 mg/kg masy ciała/dzień.
Przeciętne spożycie w populacji jest zwykle znacznie niższe od tych wartości, jednak osoby często sięgające po produkty typu „zero” mogą zbliżać się do górnych limitów.

Czy sukraloza to bezpieczny słodzik?

W świetle obecnych ocen instytucji regulacyjnych sukraloza jest uznawana za bezpieczny słodzik w ramach ADI. Jednocześnie coraz więcej badań wskazuje, że nie jest całkowicie obojętna biologicznie, szczególnie przy długotrwałym i regularnym spożyciu. Z tego względu w dietetyce zaleca się umiarkowane stosowanie oraz traktowanie jej jako rozwiązania pomocniczego, a nie stałego zamiennika cukru.

Bibliografia

  1. EFSA (European Food Safety Authority)
  2. WHO (World Health Organization)
  3. Aguayo-Guerrero, J. A., Méndez-García, L. A., Manjarrez-Reyna, A. N., Esquivel-Velázquez, M., León-Cabrera, S., Meléndez, G., Zambrano, E., Ramos-Martínez, E., Fragoso, J. M., Briones-Garduño, J. C., & Escobedo, G. (2023). Newborns from mothers who intensely consumed sucralose during pregnancy are heavier and exhibit markers of metabolic alteration and low-grade systemic inflammation: A cross-sectional, prospective study.
  4. Schiffman, S. S., & Rother, K. I. (2013). Sucralose, a synthetic organochlorine sweetener: Overview of biological issues. Journal of Toxicology and Environmental Health, Part B

Porażenie nerwu twarzowego (porażenie Bella) – objawy, przyczyny i leczenie

Sara Aszkiełowicz
-
0
Porażenie nerwu twarzowego (porażenie Bella) – objawy, przyczyny i leczenie

Porażenie nerwu twarzowego, znane także jako porażenie Bella, to nagłe schorzenie neurologiczne prowadzące do asymetrii twarzy i zaburzeń mimiki. Objawy często pojawiają się gwałtownie i mogą budzić duży niepokój.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> porażenie nerwu twarzowego (porażenie Bella) to nagłe, zwykle jednostronne porażenie mięśni twarzy wynikające z uszkodzenia VII nerwu czaszkowego,
>> najczęstsze objawy to asymetria twarzy, opadanie kącika ust, trudności z zamykaniem oka, zaburzenia smaku oraz ból za uchem,
>> w diagnostyce kluczowe jest odróżnienie porażenia Bella od udaru mózgu oraz wykluczenie innych przyczyn, m.in. infekcji takich jak borelioza,
>> leczenie opiera się głównie na wczesnym zastosowaniu glikokortykosteroidów, ochronie oka i odpowiednio dobranej rehabilitacji,
>> regularne ćwiczenia mięśni twarzy wspomagają powrót do sprawności i zmniejszają ryzyko powikłań,
>> rokowania są zazwyczaj dobre – większość pacjentów odzyskuje pełną sprawność w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.

Spis treści:

  1. Porażenie nerwu twarzowego – czym jest?
  2. Porażenie Bella – przyczyny porażenia nerwu twarzowego
  3. Porażenie nerwu twarzowego – objawy dolegliwości
  4. Porażenie nerwu twarzowego u dzieci – co warto wiedzieć?
  5. Obwodowe porażenie nerwu twarzowego – diagnostyka przypadłości
  6. Porażenie Bella – leczenie
  7. Porażenie nerwu twarzowego – rokowania
  8. Paraliż Bella – powikłania
  9. Obwodowe porażenie nerwu twarzowego – FAQ

Porażenie nerwu twarzowego – czym jest?

Porażenie nerwu twarzowego – VII nerwu czaszkowego (ICD-10 G51.0) – to najczęstsza postać obwodowego porażenia nerwu twarzowego. Dochodzi w nim do nagłego osłabienia lub całkowitego porażenia mięśni jednej strony twarzy. Porażenie Bella jest rozpoznaniem z wykluczenia, co oznacza, że stawia się je po wyeliminowaniu innych przyczyn, takich jak udar mózgu czy guzy.

Jak często występuje porażenie nerwu twarzowego?

Paraliż Bella występuje z częstością około 20-30 przypadków na 100 000 osób rocznie. Może dotyczyć osób w każdym wieku, również dzieci, jednak najczęściej diagnozuje się go u dorosłych między 15. a 60. rokiem życia.

Ile trwa porażenie nerwu twarzowego?

Czas trwania choroby jest zróżnicowany. U większości pacjentów poprawa następuje w ciągu kilku tygodni. Pełne ustąpienie objawów porażenia Bella zwykle obserwuje się w okresie od 3 do 6 miesięcy, choć u części chorych objawy mogą utrzymywać się dłużej.

>> Przeczytaj: Mrowienie i drętwienie twarzy – czego może być objawem? Możliwe przyczyny i diagnostyka

Porażenie Bella – przyczyny porażenia nerwu twarzowego

Dokładna przyczyna porażenia Bella nie zawsze jest znana. Obecnie uważa się, że kluczową rolę odgrywa proces zapalny nerwu, często związany z reaktywacją wirusów (np. HSV-1). Do możliwych przyczyn należą również infekcje bakteryjne, w tym borelioza, zaburzenia autoimmunologiczne oraz czynniki naczyniowe.

Porażenie nerwu twarzowego – objawy dolegliwości

Objawy pojawiają się nagle, zwykle w ciągu 24-48 godzin. Najczęstsze symptomy to:

  • opadanie kącika ust i wygładzenie fałdu nosowo-wargowego,
  • trudności z zamykaniem oka po stronie porażenia,
  • zaburzenia smaku,
  • nadwrażliwość na dźwięki,
  • ból za uchem.

Nasilenie objawów może być różne – od łagodnego osłabienia mimiki po całkowity paraliż twarzy.

>> Zobacz: Zapalenie nerwu trójdzielnego – czym jest i jak się objawia? Przyczyny i leczenie

Porażenie nerwu twarzowego u dzieci – co warto wiedzieć?

Porażenie nerwu twarzowego u dzieci występuje rzadziej niż u dorosłych, ale rokowania są zazwyczaj bardzo dobre. U dzieci szczególnie ważne jest wykluczenie boreliozy oraz infekcji ucha środkowego. W większości przypadków dochodzi do pełnego wyzdrowienia.

Obwodowe porażenie nerwu twarzowego – diagnostyka przypadłości

Diagnostyka opiera się głównie na badaniu neurologicznym. Lekarz ocenia symetrię twarzy, odruchy oraz funkcję innych nerwów czaszkowych. Kluczowe jest odróżnienie porażenia Bella od udaru mózgu, który zwykle nie powoduje porażenia mięśni czoła.

>> Warto przeczytać: Objawy udaru. Jak rozpoznać zbliżający się udar mózgu?

Badania laboratoryjne w diagnozie porażenia Bella

Badania laboratoryjne nie są rutynowo wykonywane u każdego pacjenta z podejrzeniem porażenia Bella, jednak mają istotne znaczenie w sytuacjach, gdy obraz kliniczny jest nietypowy, objawy utrzymują się dłużej lub istnieje podejrzenie wtórnej przyczyny porażenia nerwu twarzowego.

U pacjentów z wywiadem ukłucia przez kleszcza, objawami ogólnymi lub porażeniem nerwu twarzowego u dzieci zaleca się wykonanie badań serologicznych. Pomocnym rozwiązaniem może być pakiet przesiewowy w kierunku boreliozy, który obejmuje oznaczenie przeciwciał i pozwala na wczesne wykrycie zakażenia oraz szybkie wdrożenie leczenia antybiotykiem.

Pakiet borelioza - pakiet przesiewowy (pierwszy etap diagnostyki) banerek

W wybranych przypadkach lekarz może zlecić również inne badania laboratoryjne, takie jak:

>> To ważne: Neuroborelioza – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Porażenie Bella – leczenie

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi podstawą leczenia jest wczesne zastosowanie glikokortykosteroidów, najlepiej w ciągu 72 godzin od wystąpienia objawów. W wybranych przypadkach rozważa się leczenie przeciwwirusowe. Niezwykle ważna jest także ochrona oka przed wysychaniem.

Rehabilitacja i ćwiczenia w obwodowym porażeniu nerwu twarzowego

Rehabilitacja odgrywa istotną rolę w powrocie do sprawności. Przy porażeniu nerwu twarzowego ćwiczenia obejmują delikatne ruchy mimiczne, masaż oraz terapię prowadzoną przez fizjoterapeutę. Regularne ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko trwałych następstw.

Porażenie nerwu twarzowego – rokowania

Rokowanie jest na ogół dobre. Około 70-85% pacjentów odzyskuje pełną sprawność bez trwałych deficytów. Gorsze rokowanie dotyczy osób z całkowitym porażeniem oraz współistniejącymi chorobami.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie porażenia Bella?

Tak, w większości przypadków porażenie Bella jest odwracalne. Kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia.

Czy trzeba coś robić po zakończeniu leczenia porażenia nerwu twarzowego?

Po ustąpieniu objawów warto kontynuować ćwiczenia mięśni twarzy oraz zgłosić się na kontrolę neurologiczną, zwłaszcza jeśli utrzymują się resztkowe dolegliwości.

>> Zobacz: Nerw trójdzielny: budowa, przebieg i obszary unerwienia

Paraliż Bella – powikłania

Rzadko mogą wystąpić powikłania, takie jak synkinezy (nieprawidłowe współruchy mięśni), przewlekłe łzawienie oka czy trwała asymetria twarzy.

Obwodowe porażenie nerwu twarzowego – FAQ

Jak odróżnić porażenie Bella od udaru?

W porażeniu Bella dochodzi do porażenia całej połowy twarzy, łącznie z czołem. W udarze mięśnie czoła zwykle pozostają sprawne.

Czy porażenie nerwu twarzowego jest groźne?

Samo w sobie rzadko zagraża życiu, ale zawsze wymaga diagnostyki.

Czy porażenie nerwu twarzowego jest odwracalne?

W większości przypadków tak, zwłaszcza przy szybkim leczeniu.

Czy porażenie Bella powoduje ból za uchem?

Tak, ból za uchem jest częstym objawem początkowym.

Czy stres może powodować porażenie nerwu twarzowego?

Stres nie jest bezpośrednią przyczyną, ale może sprzyjać osłabieniu odporności.

Po jakim czasie mija porażenie Bella?

Najczęściej w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy.

Bibliografia

  1. Murthy JM, et al. Bell’s palsy: Treatment guidelines. Ann Indian Acad Neurol. 2011
  2. Holland J, et al. Bell’s palsy. BMJ Clin Evid. 2011 

Nadciśnienie płucne – jakie są przyczyny, objawy i metody leczenia? Czy jest groźne?

Katarzyna Ciepłucha
-
0
Nadciśnienie płucne – jakie są przyczyny, objawy i metody leczenia? Czy jest groźne?

Nadciśnienie płucne to stan, w którym podwyższa się ciśnienie w krążeniu płucnym, a serce – szczególnie prawa komora – musi pracować pod większym obciążeniem. Ponieważ pierwsze dolegliwości mogą długo dotyczyć głównie wysiłku, rozpoznanie bywa opóźnione. Sprawdź, jakie są najczęstsze przyczyny, na co zwrócić uwagę i jak wygląda diagnostyka oraz leczenie.

Z tego artykułu dowiesz się…
>> czym jest nadciśnienie płucne i dlaczego nie należy mylić go z nadciśnieniem tętniczym mierzonym na ramieniu,
>> jakie są główne typy tętniczego nadciśnienia płucnego oraz w jakich chorobach nadciśnienie płucne pojawia się najczęściej,
>> jakie objawy mogą sugerować problem (i które z nich są sygnałem alarmowym),
>> jak przebiega diagnostyka – od echokardiografii po badanie potwierdzające rozpoznanie,
>> na czym polega leczenie: kiedy kluczowe jest leczenie choroby podstawowej, a kiedy stosuje się nowoczesne terapie celowane,
>> od czego zależy rokowanie i jak rozumieć pytania o długość życia przy tej chorobie.

Spis treści:

  1. Co to jest nadciśnienie płucne?
  2. Typy nadciśnienia płucnego
  3. Przyczyny nadciśnienia płucnego
  4. Objawy nadciśnienia płucnego
  5. Diagnostyka nadciśnienia płucnego – jakie badania wykonać?
  6. Leczenie nadciśnienia płucnego
  7. Rokowanie i długość życia przy nadciśnieniu płucnym
  8. Nadciśnienie płucne: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
  9. Podsumowanie

Co to jest nadciśnienie płucne?

Nadciśnienie płucne (NP; w klasyfikacji ICD-10 kody I27.0–I27.2) oznacza nieprawidłowy wzrost ciśnienia w tętnicy płucnej, który może wystąpić w przebiegu różnych chorób serca, płuc oraz naczyń płucnych. Rozpoznanie opiera się na pomiarach hemodynamicznych podczas cewnikowania prawej części serca – to jedyny sposób, by wiarygodnie potwierdzić NP.

Nadciśnienie płucne rozpoznaje się, gdy w cewnikowaniu prawej części serca średnie ciśnienie w tętnicy płucnej (mPAP) w spoczynku przekracza 20 mm Hg. Najważniejsze jest jednak ustalenie, z czego wynika podwyższone ciśnienie, ponieważ to determinuje dalszą diagnostykę i leczenie.

Nadciśnienie płucne nie jest tym samym co nadciśnienie tętnicze mierzone mankietem na ramieniu. W NP problem dotyczy krążenia płucnego (naczyń prowadzących krew z prawej komory do płuc), a w nadciśnieniu tętniczym – naczyń całego organizmu i obciążenia przede wszystkim lewej komory.

>> Przeczytaj również: Badania laboratoryjne, które należy wykonać przy diagnostyce nadciśnienia tętniczego

Typy nadciśnienia płucnego

Nadciśnienie płucne nie jest jedną chorobą, tylko zespołem zmian hemodynamicznych o różnych przyczynach. W praktyce lekarze posługują się klasyfikacją etiologiczną ESC/ERS, która wyróżnia 5 grup – ten podział pomaga dobrać diagnostykę i leczenie.

  • Grupa 1 – tętnicze nadciśnienie płucne (TNP): problem dotyczy głównie małych tętniczek płucnych (postać przedwłośniczkowa); obejmuje m.in. postać idiopatyczną/dziedziczną oraz związaną z niektórymi chorobami (np. tkanki łącznej) lub lekami/toksynami.
  • Grupa 2 – nadciśnienie płucne spowodowane chorobą lewej części serca (najczęstsza): podwyższone ciśnienie w krążeniu płucnym wynika zwykle z niewydolności serca lub wad zastawkowych.
  • Grupa 3 – nadciśnienie płucne w następstwie chorób płuc i/lub hipoksji: rozwija się w przebiegu przewlekłych chorób płuc i długotrwałego niedotlenienia (np. POChP, choroby śródmiąższowe).
  • Grupa 4 – nadciśnienie płucne związane ze zwężeniem tętnic płucnych: najważniejszą przyczyną jest przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne (CTEPH), które wymaga odrębnej diagnostyki i często leczenia w ośrodku specjalistycznym.
  • Grupa 5 – nadciśnienie płucne o niejasnych lub mnogich przyczynach: obejmuje sytuacje, gdy mechanizm jest złożony (np. w wybranych chorobach układowych, hematologicznych czy metabolicznych).
Pakiet profilaktyka ogólny (10 badań) banerek

Przyczyny nadciśnienia płucnego

Nadciśnienie płucne bywa chorobą pierwotną, ale częściej jest konsekwencją innego schorzenia. Najczęściej przyczyną jest  choroba serca, płuc lub przewlekła choroba zakrzepowo-zatorowa.

Najczęstsze kierunki poszukiwań przyczyny to:

  • choroby lewej części serca, takie jak niewydolność serca lub wady zastawkowe,
  • choroby płuc i długotrwałe niedotlenienie, w tym przewlekła obturacyjna choroba płuc, choroby śródmiąższowe płuc oraz zespoły hipowentylacji,
  • przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne, które może rozwinąć się po przebytych epizodach zatorowości płucnej,
  • rzadsze przyczyny, między innymi choroby układowe (na przykład sarkoidoza), zaburzenia hematologiczne lub choroby metaboliczne.

Jeśli mimo diagnostyki nie udaje się wskazać przyczyny, rozważa się postać idiopatyczną w obrębie tętniczego nadciśnienia płucnego.

>> Zobacz również: Niewydolność serca – przyczyny, diagnostyka, objawy, leczenie

Objawy nadciśnienia płucnego

Objawy NP często rozwijają się stopniowo i początkowo pojawiają się tylko przy wysiłku. Najbardziej typowe są:

  • duszność przy coraz mniejszym wysiłku oraz spadek tolerancji wysiłku,
  • łatwe męczenie się i osłabienie,
  • kołatanie serca, zawroty głowy,
  • obrzęki kończyn, przyrost masy ciała związany z zatrzymywaniem płynów,
  • powiększenie obwodu brzucha (np. z powodu zastoju i wodobrzusza),
  • omdlenia lub stany przedomdleniowe, zwłaszcza w czasie wysiłku.

W miarę postępu choroby dominują objawy przeciążenia i niewydolności prawej komory. U części osób mogą występować dolegliwości związane z poszerzeniem tętnic płucnych, takie jak ból w klatce piersiowej podczas wysiłku, chrypka, kaszel czy świsty.

Sygnały alarmowe, które uzasadniają pilną konsultację, to szybka progresja duszności, omdlenia przy niewielkim wysiłku oraz objawy sugerujące narastające przeciążenie prawej strony serca – na przykład obrzęki kostek i podudzi, szybki przyrost masy ciała (zatrzymywanie wody) albo powiększanie się obwodu brzucha.

Diagnostyka nadciśnienia płucnego – jakie badania wykonać?

Celem diagnostyki jest potwierdzenie nadciśnienia płucnego i ustalenie jego przyczyny. Najczęściej podejrzenie pojawia się u osoby z niewyjaśnioną dusznością i ograniczeniem tolerancji wysiłku.

W praktyce badania grupuje się według tego, co mają wyjaśnić:

  • badania serca: echokardiografia (ocena prawdopodobieństwa NP, budowy i funkcji prawego serca oraz możliwej przyczyny), EKG, czasem dodatkowe badania kardiologiczne zależnie od obrazu klinicznego,
  • badania płuc: RTG klatki piersiowej, badania czynnościowe płuc (na przykład spirometria, a w razie wskazań także ocena dyfuzji), czasem tomografia komputerowa klatki piersiowej,
  • badania w kierunku przewlekłej choroby zakrzepowo-zatorowej: scyntygrafia wentylacyjno-perfuzyjna jako badanie przesiewowe, a następnie badania obrazowe dobrane do sytuacji,
  • badania laboratoryjne dobrane do sytuacji: na przykład BNP lub NT-proBNP, ocena funkcji wątroby i nerek, badania w kierunku zakażenia wirusem HIV, a w wybranych przypadkach badania immunologiczne.
Badanie NT-pro-BNP banerek

Badaniem, które potwierdza rozpoznanie i pozwala je prawidłowo sklasyfikować, jest cewnikowanie prawej części serca. To inwazyjne badanie szpitalne, w którym cienkim cewnikiem mierzy się bezpośrednio ciśnienia w prawych jamach serca i tętnicy płucnej – co pozwala sklasyfikować NP i dobrać leczenie.

U wybranych chorych z podejrzeniem tętniczego nadciśnienia płucnego wykonuje się także test wazoreaktywności, który pomaga ocenić, czy pacjent może odnieść korzyść z blokerów kanału wapniowego.

Leczenie nadciśnienia płucnego

Leczenie zawsze zależy od przyczyny (grupy etiologicznej) i stopnia zaawansowania choroby. W praktyce można wyróżnić trzy filary: leczenie choroby podstawowej, leczenie wspomagające oraz – u wybranych – leczenie swoiste.

Postępowanie ogólne i wspomagające dobiera się indywidualnie i w zależności od obrazu klinicznego może obejmować: kontrolę czynników ryzyka i chorób towarzyszących, bezpiecznie dobraną aktywność fizyczną oraz leczenie objawowe (np. tlenoterapię u osób z niedotlenieniem i leki moczopędne przy obrzękach). Dodatkowe zalecenia (np. szczepienia, ograniczenie soli, unikanie dużych wysokości) omawia się z pacjentem w zależności od stanu i współistniejących chorób.

Leczenie swoiste (celowane) dotyczy głównie tętniczego nadciśnienia płucnego i powinno być prowadzone w ośrodku referencyjnym. Terapie ukierunkowane są na trzy główne szlaki (tlenku azotu, endoteliny i prostacykliny) i dobiera się je do typu choroby oraz ryzyka.

W innych grupach nadciśnienia płucnego kluczowe jest leczenie przyczynowe:

  • w NP związanym z chorobą lewej części serca – optymalizacja leczenia kardiologicznego,
  • w NP związanym z chorobami płuc i hipoksją (niedotlenieniem) – leczenie pulmonologiczne i tlenoterapia, a w wybranych sytuacjach decyzje o lekach swoistych podejmuje się indywidualnie w ośrodku referencyjnym,
  • w przewlekłym zakrzepowo-zatorowym NP – bezterminowe leczenie przeciwkrzepliwe oraz ocena pod kątem leczenia zabiegowego (endarterektomia płucna, balonowa angioplastyka płucna) i/lub farmakoterapii.

>> Przeczytaj również: POCHP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Rokowanie i długość życia przy nadciśnieniu płucnym

Czy nadciśnienie płucne jest groźne? Tak – to poważna choroba, która może postępować. Jednocześnie rokowanie bardzo zależy od przyczyny, stopnia zaawansowania i odpowiedzi na leczenie.

W ocenie rokowania znaczenie mają między innymi klasa czynnościowa według WHO, tolerancja wysiłku oraz markery obciążenia prawej strony serca (BNP/NT‑proBNP). Rokowanie poprawia wczesne rozpoznanie i leczenie przyczynowe, a w wybranych postaciach także leczenie zabiegowe lub terapie celowane.

Pytanie o długość życia nie ma jednej odpowiedzi – najlepiej omówić je z lekarzem w kontekście przyczyny NP, stopnia zaawansowania i dostępnych opcji leczenia w ośrodku specjalistycznym.

Nadciśnienie płucne: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co boli przy nadciśnieniu płucnym?

Najczęściej dominuje duszność i męczliwość, ale może pojawić się ból w klatce piersiowej podczas wysiłku (uczucie ucisku) oraz kołatanie serca. Jeśli ból jest silny, nowy lub towarzyszy mu omdlenie albo duszność spoczynkowa, wymaga pilnej oceny lekarskiej.

Jak obniżyć ciśnienie płucne?

Nie ma domowej metody bezpiecznego obniżenia ciśnienia płucnego. Leczenie zależy od przyczyny i wymaga diagnostyki oraz prowadzenia przez lekarza. U części chorych stosuje się leczenie przeciwkrzepliwe lub terapie celowane w ośrodku specjalistycznym.

Czy przy nadciśnieniu płucnym można pić kawę?

U wielu osób umiarkowane spożycie kawy jest możliwe, ale warto obserwować reakcję organizmu. Jeśli po kofeinie pojawiają się kołatania serca lub gorsza tolerancja wysiłku, lepiej ją ograniczyć i omówić to z lekarzem prowadzącym.

Podsumowanie

  • Nadciśnienie płucne to podwyższone ciśnienie w krążeniu płucnym, które może wynikać z różnych chorób serca, płuc lub naczyń płucnych.
  • Najczęstszym wczesnym objawem jest duszność wysiłkowa i spadek tolerancji wysiłku; omdlenia i szybka progresja objawów to sygnały alarmowe.
  • Diagnostyka wymaga potwierdzenia w cewnikowaniu prawej części serca i ustalenia przyczyny.
  • Leczenie zależy od typu NP – od terapii choroby podstawowej po leczenie celowane w ośrodkach referencyjnych.

Bibliografia

  1. Kurzyna M., Kopeć G., Torbicki A., Leśniak W. i wsp. Nadciśnienie płucne (NP). Interna Szczeklika – Medycyna Praktyczna (mp.pl).
  2. Kopeć G. Nadciśnienie płucne. Medycyna Praktyczna dla Pacjentów (mp.pl) (dostęp: 06.01.2026).
  3. Humbert M., Kovacs G., Hoeper M.M. i wsp. 2022 ESC/ERS Guidelines for the diagnosis and treatment of pulmonary hypertension. European Heart Journal. 2022;43:3618–3731 oraz opracowanie: Referowska M., Leśniak W. Rozpoznawanie i leczenie nadciśnienia płucnego. Podsumowanie wytycznych ESC/ERS 2022 (mp.pl, 17.07.2023).
  4. Pęksa J.W. Rozpoznawanie i leczenie nadciśnienia płucnego – wytyczne ESC z 2022 r. w pigułce. Lekarz POZ. 1/2023.

Drugi trymestr ciąży – co warto wiedzieć? Rozwój dziecka, dolegliwości, badania

Angelika Janowicz
-
0
Drugi trymestr ciąży – co warto wiedzieć? Rozwój dziecka, dolegliwości, badania

Dla wielu kobiet drugi trymestr ciąży to czas, w którym ustępują najbardziej uciążliwe objawy wczesnej ciąży, a organizm stopniowo adaptuje się do zachodzących zmian hormonalnych i anatomicznych. Jednocześnie jest to okres intensywnego rozwoju płodu, wymagający regularnej kontroli lekarskiej oraz wykonywania określonych badań laboratoryjnych i prenatalnych. Dowiedz się, jak przebiega drugi trymestr ciąży.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Drugi trymestr ciąży zaczyna się w 14. tygodniu.
>> Objawy pojawiające się w drugim trymestrze ciąży to m.in. bóle kręgosłupa, obrzęki nóg, uczucie ciężkości nóg, wzdęcia.
>> Brzuch w drugim trymestrze ciąży staje się wyraźnie większy i zaokrąglony. Z powodu rozciągania skóry mogą pojawić się rozstępy.
>> Ważnym badaniem w drugim trymestrze jest tzw. USG połówkowe.

Spis treści:

  1. Drugi trymestr ciąży: od kiedy się zaczyna?
  2. Drugi trymestr ciąży: dolegliwości i objawy
  3. Jak zmienia się ciało kobiety w II trymestrze ciąży?
  4. Drugi trymestr ciąży a rozwój dziecka
  5. Drugi trymestr ciąży: badania laboratoryjne
  6. Drugi trymestr ciąży: zagrożenia
  7. Jak dbać o siebie w drugim trymestrze ciąży?
  8. Drugi trymestr: FAQ

Drugi trymestr ciąży: od kiedy się zaczyna?

Drugi trymestr rozpoczyna się w 14. tygodniu i trwa do końca 27. tygodnia ciąży. Obejmuje on zatem czwarty, piąty i szósty miesiąc ciąży.

>> Przeczytaj też: Pierwszy trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć?

Czy w drugim trymestrze ciąży nieprzyjemne objawy mijają?

U wielu kobiet w drugim trymestrze ciąży obserwuje się złagodzenie lub całkowite ustąpienie dolegliwości typowych dla pierwszego trymestru – takich jak nudności, wymioty, zmęczenie czy nadwrażliwość na zapachy. Poprawie samopoczucia sprzyja względna stabilizacja gospodarki hormonalnej.

Pamiętaj:
Należy pamiętać, że przebieg ciąży jest indywidualny. U części kobiet dolegliwości mogą utrzymywać się dłużej lub pojawiają się nowe, co nie świadczy o nieprawidłowościach.

Drugi trymestr ciąży: dolegliwości i objawy

Nowe objawy, które mogą pojawić się w drugim trymestrze ciąży to m.in.:

  • bóle kręgosłupa,
  • obrzęki rąk i nóg,
  • żylaki z towarzyszącym im bólem lub uczuciem ciężkości nóg,
  • wzdęcia,
  • zaparcia,
  • bóle więzadłowe okolicy pachwin i podbrzusza,
  • rozstępy i świąd skóry na brzuchu spowodowane rozciąganiem się włókien kolagenowych.

U niektórych kobiet w okolicy 20. tygodnia ciąży mogą pojawić się skurcze macicy, które są słabe, nieregularne i ustępują po zmianie pozycji. Są odczuwane jako dyskomfort lub napięcie brzucha.

To ciekawe:
W drugim trymestrze ciąży przyszła mama może poczuć pierwsze ruchy dziecka. Zwykle dzieje się to około 18.-20. tygodnia ciąży.

Jak zmienia się ciało kobiety w II trymestrze ciąży?

W drugim trymestrze ciąży zmiany w ciele kobiety stają się coraz bardziej widoczne. Do najważniejszych z nich należą:

  • przyrost masy ciała,
  • stopniowe powiększanie się macicy,
  • powiększanie się piersi i nasilona aktywność gruczołów sutkowych pod wpływem zmian hormonalnych,
  • stopniowa zmiana środka ciężkości spowodowana powiększającą się macicą i piersiami,
  • przyspieszona czynność serca i dalszy wzrost objętości krwi krążącej,
  • pojawienie się ciemnej pionowej linii między pępkiem a spojeniem łonowym (linea nigra),
  • wzrost pigmentacji skóry,
  • przejściowe zmniejszenie ciśnienia tętniczego,
  • wzrost przepływu krwi przez błony śluzowe.
Pamiętaj:
U kobiet z prawidłową masą ciała przed ciążą przyrost masy ciała w drugim trymestrze stanowi około 50-60% całkowitego przyrostu i wynosi średnio 5-7 kg.

Jak wygląda brzuch w drugim trymestrze?

W drugim trymestrze ciąży brzuch staje się coraz bardziej zaokrąglony, chociaż jego wielkość i kształt mogą znacznie różnić się między kobietami. Zależy to m.in. od budowy ciała, napięcia mięśni brzucha oraz liczby przebytych ciąż. Około 20. tygodnia ciąży dno macicy znajduje się na wysokości pępka, natomiast pod koniec drugiego trymestru sięga już powyżej pępka.

Drugi trymestr ciąży a rozwój dziecka

W drugim trymestrze ciąży dziecko intensywnie rośnie i przybiera na masie. Zmieniają się również proporcje jego ciała – głowa stopniowo przestaje dominować, a sylwetka zaczyna przypominać noworodka. Płód jest bardzo aktywny, a jego ruchy stają się coraz bardziej skoordynowane.

W tym okresie kształtują się rysy twarzy, a skóra – chociaż nadal cienka – stopniowo nabiera właściwej struktury i zostaje pokryta mazią płodową. Rosną włosy, brwi i rzęsy, pojawiają się paznokcie, otwierają się oczy, powstają kubki smakowe, gromadzi się tkanka brunatna oraz rozwijają się więzadła stawowe. Nadal dojrzewają narządy wewnętrzne, szczególnie układ nerwowy, w którym intensywnie tworzą się połączenia między neuronami. Około 24. tygodnia płód zaczyna wytwarzać surfaktant, jednak jego ilość jest jeszcze niewystarczająca do samodzielnego oddychania po porodzie.

W drugim trymestrze ciąży możliwe jest określenie płci dziecka podczas badania ultrasonograficznego. Zwykle udaje się to około 17. tygodnia ciąży, chociaż wiele zależy od ułożenia płodu oraz doświadczenia lekarza wykonującego badanie.

Drugi trymestr ciąży: badania laboratoryjne

Badania laboratoryjne, które powinna wykonać ciężarna w drugim trymestrze to:

15.-20. tydzień>> morfologia krwi >> badanie ogólne moczu
21.-26. tydzień>> badanie ogólne moczu >> przeciwciała anty-Rh (u kobiet z ujemnym Rh) >> badanie w kierunku toksoplazmozy (u kobiet z ujemnym wynikiem w pierwszym trymestrze)
24.-28. tydzień>> badanie stężenia glukozy we krwi po doustnym podaniu 75 g glukozy
Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Badania prenatalne w drugim trymestrze ciąży

W drugim trymestrze ciąży wykonywane są kolejne badania prenatalne. Podstawą są testy nieinwazyjne, a przy ich nieprawidłowym wyniku ciężarna może zostać skierowana na testy inwazyjne. Decyzja o ich przeprowadzeniu zawsze należy do rodziców po szczegółowej konsultacji z lekarzem genetykiem.

Badania nieinwazyjne w II trymestrze

Do najważniejszych nieinwazyjnych badań prenatalnych w drugim trymestrze należy tzw. badanie połówkowe, wykonywane między 18. a 22. tygodniem ciąży. Jest to szczegółowe badanie ultrasonograficzne, pozwalające na ocenę anatomii płodu, objętości płynu owodniowego, łożyska, długości szyjki macicy oraz wybranych przepływów naczyniowych.

Badania inwazyjne w II trymestrze

Inwazyjne badania prenatalne w drugim trymestrze – takie jak amniopunkcja czy kordocenteza – wykonywane są wyłącznie w uzasadnionych medycznie przypadkach, gdy istnieje podwyższone ryzyko wad genetycznych lub nieprawidłowości rozwojowych płodu.

>> Zobacz: Choroby genetyczne u dzieci – jakie występują i jak je diagnozować

Drugi trymestr ciąży: zagrożenia

Do potencjalnych powikłań w drugim trymestrze ciąży należą m.in.:

Warto wiedzieć:
Zgodnie z obowiązującą definicją poronienie dotyczy zakończenia ciąży do 22. tygodnia, natomiast od 22. do 37. tygodnia ciąży mówi się o porodzie przedwczesnym.

Jak dbać o siebie w drugim trymestrze ciąży?

Regularne wizyty kontrolne u lekarza lub położnej stanowią podstawę monitorowania przebiegu ciąży. Dbanie o siebie w drugim trymestrze opiera się na trzech filarach: zbilansowanej diecie, odpowiednio dobranej aktywności fizycznej oraz trosce o zdrowie psychiczne. Istotne znaczenie ma odpowiednia ilość snu i odpoczynku, unikanie nadmiernego stresu oraz dostosowanie codziennej aktywności do zmieniających się możliwości fizycznych.

Pakiet suplementacja w ciąży (4 badania) banerek

>> To ciekawe: Bóle głowy i migrena w ciąży. Czym mogą być spowodowane i jak im zaradzić?

Dieta w drugim trymestrze ciąży

Dieta w drugim trymestrze ciąży powinna być zbilansowana, urozmaicona i dostosowana do zwiększonego zapotrzebowania energetycznego (około 260 kcal na dobę) oraz odżywczego organizmu. W tym okresie wzrasta zapotrzebowanie na białko, żelazo, wapń, jod, kwas foliowy oraz witaminę D, które odgrywają istotną rolę w rozwoju płodu i utrzymaniu zdrowia matki. Posiłki należy spożywać regularnie, w umiarkowanych porcjach, co sprzyja stabilizacji poziomu glukozy we krwi i zmniejsza ryzyko dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

>> Sprawdź także: Co jeść, a czego unikać w ciąży i dlaczego?

Ćwiczenia i aktywność fizyczna w drugim trymestrze ciąży

Umiarkowana, regularna aktywność fizyczna w drugim trymestrze ciąży przynosi liczne korzyści zdrowotne. Zalecane jest co najmniej 150 minut wysiłku fizycznego tygodniowo. Rodzaj ćwiczeń powinien być dostosowany do indywidualnych możliwości kobiety oraz przebiegu ciąży. Preferowane są aktywności o niskim ryzyku urazów – takie jak spacery, pływanie, joga lub pilates dla kobiet w ciąży.

>> Przeczytaj też: Trzeci trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć przed porodem?

Drugi trymestr: FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące drugiego trymestru ciąży.

Czego nie wolno robić w 2. trymestrze ciąży?

W drugim trymestrze ciąży należy bezwzględnie unikać spożywania alkoholu, palenia tytoniu oraz stosowania substancji psychoaktywnych. Niewskazane jest również podnoszenie ciężkich przedmiotów, korzystanie z sauny i gorących kąpieli oraz przyjmowanie leków i suplementów bez konsultacji z lekarzem.

Od którego tygodnia jest 2. trymestr ciąży?

Drugi trymestr ciąży rozpoczyna się w 14. tygodniu ciąży, licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki.

Co może niepokoić w 2. trymestrze ciąży?

Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają m.in.: silny lub narastający ból brzucha, krwawienie lub obfite plamienie z dróg rodnych, nagły wyciek płynu z pochwy, osłabienie lub brak ruchów dziecka po ich wcześniejszym odczuwaniu, silne bóle głowy z zaburzeniami widzenia, obrzęk twarzy i dłoni oraz gorączka powyżej 38°C.

Opieka merytoryczna: lek. Kacper Staniszewski

Bibliografia

  1. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/159167,kalendarz-ciazy-tydzien-po-tygodniu (dostęp 08.01.2026)
  2. E. Harasim-Piszczatowska, M. Słoma, Potrzeby zdrowotne kobiet w aspekcie typowych dolegliwości związanych z okresem ciąży, Holistyczny wymiar współczesnej medycyny (vol. 2, pp. 669–679)
  3. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/77575,zmiany-fizjologiczne-u-kobiet-w-ciazy (dostęp 08.01.2026)
  4. M. Warowna i in., Styl życia oraz zmiany ogólnoustrojowe u kobiet w ciąży, Kosmetologia Estetyczna 1/2019
  5. D. Kornas-Biela, Rozwój prenatalny, Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa: PWN
  6. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63089,przebieg-ciazy-od-13-do-40-tygodnia (dostęp 08.01.2026)

Rodzaje raka piersi – objawy, diagnostyka i leczenie nowotworów

Katarzyna Ciepłucha
-
0
Rodzaje raka piersi – objawy, diagnostyka i leczenie nowotworów

Rak piersi to najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet, a jego przebieg i sposób leczenia mogą się istotnie różnić w zależności od typu guza. Dlatego w praktyce liczy się nie tylko samo rozpoznanie, ale też dokładne określenie rodzaju nowotworu oraz jego cech biologicznych. Sprawdź, czym różnią się poszczególne postacie raka piersi i dlaczego ma to znaczenie w diagnostyce i terapii.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> rak piersi może być wykryty na etapie zmian in situ (np. DCIS) albo jako postać inwazyjna, zdolna do przerzutów,
>> określenie typu histologicznego (np. rak przewodowy piersi, rak zrazikowy piersi) i podtypu receptorowego (ER/PR/HER2) jest niezbędne, aby dobrać leczenie,
>> niektóre postacie, jak rak zapalny piersi, mogą dawać szybkie objawy skórne i wymagać pilnej diagnostyki,
>> ważną częścią rozpoznania jest biopsja i ocena markerów, m.in. HER2 oraz wskaźnika proliferacji Ki-67,
>> podtypy biologiczne, takie jak trójujemny rak piersi, luminalny rak piersi (w tym rak piersi luminalny A) czy rak piersi HER2 dodatni, różnią się sposobem leczenia i rokowaniem,
>> na rokowanie najsilniej wpływa stopień zaawansowania (w tym zajęcie węzłów chłonnych), dlatego profilaktyka i szybka reakcja na objawy są tak istotne.

Spis treści:

  1. Rak piersi – co to za nowotwór?
  2. Dlaczego znajomość rodzaju raka piersi jest ważne?
  3. Rodzaje raka piersi
  4. Podtypy nowotworów piersi
  5. Rodzaje raków piersi: rokowania
  6. Profilaktyka raka piersi
  7. Rodzaje raka piersi: podsumowanie

Rak piersi – co to za nowotwór?

Rak piersi (ICD-10: C50) to nowotwór złośliwy rozwijający się najczęściej z komórek wyścielających przewody mleczne lub zraziki gruczołu piersiowego. Może rosnąć miejscowo w obrębie piersi, a w postaciach inwazyjnych szerzyć się drogą chłonną i krwionośną – typowo najpierw do węzłów chłonnych pachowych po stronie zmiany.

Jeśli chcesz uporządkować podstawowe informacje o tym, jakie mogą być objawy, czynniki ryzyka oraz jakie badania wykonuje się w diagnostyce, zobacz nasz artykuł: Rak piersi – objawy, przyczyny, rodzaje i badania

Dlaczego znajomość rodzaju raka piersi jest ważne?

Określenie rodzaju nowotworu mówi lekarzowi, z jakim „zachowaniem” guza ma do czynienia. Zmiany przedinwazyjne (np. DCIS, ICD-10: D05.1) co do zasady nie dają przerzutów, natomiast rak inwazyjny piersi (ICD-10: C50) może szerzyć się do węzłów chłonnych i narządów odległych.

Równie ważna jest ocena receptorów hormonalnych (ER/PR), receptora HER2 oraz wskaźnika proliferacji Ki-67. To od tych cech zależy, czy w leczeniu kluczowa będzie hormonoterapia, terapie anty-HER2, chemioterapia lub leczenie skojarzone.

>> Zobacz: Arsen – marker ryzyka nowotworu piersi?

Rodzaje raka piersi

W praktyce klinicznej wyróżnia się postacie przedinwazyjne (in situ) oraz inwazyjne. Większość raków rozwija się z przewodów (stąd częste określenie rak przewodowy piersi), a mniejsza część ze zrazików. Istnieją też rzadkie warianty o odmiennym przebiegu.

Rak przewodowy piersi in situ (DCIS)

DCIS to rozrost komórek nowotworowych ograniczony do przewodów – bez naciekania otaczających tkanek. Coraz częściej jest wykrywany dzięki badaniom przesiewowym, typowo jako mikrozwapnienia w mammografii. Leczenie ma zwykle charakter miejscowy (zabieg oszczędzający lub mastektomia przy rozległych zmianach). Po leczeniu oszczędzającym często zaleca się radioterapię, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu, a u części pacjentek z DCIS ER+ rozważa się także hormonoterapię.

Rak inwazyjny piersi przewodowy (IDC)

Rak inwazyjny piersi przewodowy (IDC; ICD-10: C50) to najczęstszy typ inwazyjnego raka piersi; w opisie histopatologicznym wiele takich nowotworów odpowiada kategorii NST/NOS. Zwykle tworzy guz, który może być wyczuwalny w badaniu palpacyjnym lub widoczny w USG/mammografii. Leczenie dobiera się na podstawie stopnia zaawansowania i cech biologicznych – najczęściej obejmuje chirurgię, a następnie (w zależności od sytuacji) radioterapię i leczenie systemowe.

>> Sprawdź: Czy rak jest dziedziczny? Fakty i mity na temat dziedziczenia nowotworu

Rak zrazikowy piersi in situ (LCIS)

Rak zrazikowy piersi in situ (LCIS; ICD-10: D05.0) bywa wykrywany przypadkowo w materiale histopatologicznym pobranym z innych wskazań. W praktyce częściej traktuje się go jako zmianę zwiększającą ryzyko rozwoju raka piersi, a nie „klasyczny” rak przedinwazyjny wymagający leczenia jak DCIS. Zwykle kluczowe są indywidualna ocena ryzyka i plan dalszej obserwacji.

Inwazyjny rak piersi zrazikowy (ILC)

Inwazyjny rak zrazikowy piersi (ILC; ICD-10: C50) jest drugim najczęstszym typem mikroskopowym. Może mieć tendencję do bardziej rozproszonego wzrostu, dlatego nie zawsze tworzy wyraźnie odgraniczony guz – to bywa wyzwaniem diagnostycznym. Częściej jest też wieloogniskowy, co wpływa na planowanie zabiegu. W wielu przypadkach wykazuje ekspresję receptorów hormonalnych, co ma znaczenie dla leczenia.

>> Przeczytaj: Marker nowotworowy CA 15-3 a rak piersi

Rak zapalny piersi (IBC)

Zapalny rak piersi (IBC; ICD-10: C50; często opisywany jako rak zapalny piersi) jest rzadki, ale szczególnie agresywny. Objawy mogą narastać szybko: obrzęk i bolesność piersi, zaczerwienienie skóry oraz obraz „skórki pomarańczy”. Co ważne, nie u każdej chorej wyczuwa się guz – dlatego kluczowa jest pilna diagnostyka i leczenie skojarzone. Typowy schemat obejmuje leczenie systemowe przed operacją, a następnie leczenie operacyjne i uzupełniającą radioterapię.

Rak śluzowy piersi

Rak śluzowy (ICD-10: C50) to rzadki typ, częściej rozpoznawany u starszych pacjentek. W obrazie histopatologicznym obecne są skupiska komórek nowotworowych w „jeziorach” śluzu. Często należy do nowotworów o korzystniejszym przebiegu biologicznym, ale o rokowaniu zawsze decydują przede wszystkim stadium choroby i cechy receptorowe.

Rak rdzeniasty piersi

Rak rdzeniasty (ICD-10: C50) (lub nowotwór z cechami rdzeniastymi) jest rzadki i ma charakterystyczny obraz mikroskopowy z naciekiem komórek zapalnych. Mimo cech wysokiego stopnia złośliwości w obrazie histologicznym, w części przypadków może wiązać się z relatywnie korzystniejszym rokowaniem niż klasyczne raki przewodowe o podobnym stopniu złośliwości.

>> Zobacz: Rola badań genetycznych w diagnostyce nowotworów

Rak naciekowy piersi bez specjalnego typu (NOS, NST)

Rak naciekowy piersi bez specjalnego typu (NOS/NST; ICD-10: C50) to najczęstsza kategoria wśród raków inwazyjnych, obejmująca guzy bez cech szczególnych (dawniej często określane jako „przewodowe”) — i często odpowiada temu, co klinicznie opisuje się jako IDC. Rak naciekowy piersi typu NST może różnić się stopniem złośliwości i ekspresją receptorów, dlatego standardem jest dokładna ocena histopatologiczna i immunohistochemiczna, aby dobrać optymalne leczenie.

Rak Pageta

Rak Pageta (ICD-10: C50.0) dotyczy brodawki sutkowej i jej otoczenia. Może przypominać przewlekły wyprysk: zaczerwienienie, świąd, nadżerki lub strupy. Ponieważ podobne objawy mogą mieć łagodne dermatozy, kluczowa jest diagnostyka (w tym biopsja). Choroba często współistnieje z DCIS lub rakiem inwazyjnym w piersi, co wpływa na zakres leczenia miejscowego.

Mięsaki piersi

Mięsaki piersi (ICD-10: C50) to rzadkie nowotwory wywodzące się z tkanek innych niż nabłonek (np. tkanki łącznej czy naczyniowej). Ich diagnostyka i leczenie różnią się od raków piersi i zwykle wymagają prowadzenia w ośrodku z dużym doświadczeniem w leczeniu tego typu nowotworów.

Badanie analiza przesiewowa sekwencji kodujące genów BRCA1 i BRCA2 z wykorzystaniem NGS banerek

Podtypy nowotworów piersi

Oprócz typu histologicznego ogromne znaczenie mają cechy biologiczne guza oceniane w badaniach immunohistochemicznych (ER, PR, HER2, Ki-67). To one decydują m.in. o tym, czy leczenie będzie oparte głównie na hormonoterapii, terapiach celowanych, czy chemioterapii.

Rak piersi potrójnie ujemny

Rak piersi potrójnie ujemny (czyli trójujemny rak piersi) nie wykazuje ekspresji receptorów ER i PR ani nadekspresji HER2. Z tego powodu nie korzysta z hormonoterapii ani leczenia anty-HER2, a podstawą terapii systemowej bywa chemioterapia (dobór zależy od stadium i sytuacji klinicznej). W kontekście rokowania ważne są stopień zaawansowania i odpowiedź na leczenie.

Rak piersi hormonozależny (luminalny)

Rak hormonalny piersi to nowotwór z ekspresją receptorów hormonalnych, określany też jako luminalny rak piersi. W tej grupie wyróżnia się m.in. rak piersi luminalny A, który zwykle ma korzystniejsze cechy biologiczne (niższa proliferacja, czyli wolniejsze tempo podziałów komórkowych – zwykle niższy wskaźnik Ki-67) i często dobrze odpowiada na hormonoterapię. W praktyce ocena ER/PR oraz Ki-67 pomaga w klasyfikacji i doborze leczenia, a w tej grupie rokowanie często bywa korzystniejsze niż w przypadku bardziej agresywnych podtypów.

Rak piersi HER-2 dodatni

Rak piersi HER2 dodatni charakteryzuje się nadekspresją receptora HER2 (czyli „nadmiarem” tego białka na powierzchni komórek nowotworowych) lub amplifikacją genu HER2 (zwiększoną liczbą kopii genu, która nasila wytwarzanie HER2). Dawniej wiązał się z gorszym rokowaniem, ale obecnie – dzięki dostępnym terapiom anty-HER2 – wyniki leczenia u wielu chorych znacząco się poprawiły. O tym, czy można zastosować leczenie celowane, decyduje badanie materiału z biopsji (zwykle immunohistochemia, a w razie potrzeby test potwierdzający metodą ISH).

>> Sprawdź: Rak piersi u mężczyzny. Jakie daje objawy? Diagnostyka nowotworu piersi

Rodzaje raków piersi: rokowania

Na rokowanie wpływa przede wszystkim stopień zaawansowania w klasyfikacji TNM: wielkość guza (T), zajęcie węzłów chłonnych (N) i obecność przerzutów odległych (M). Im wcześniej wykryty nowotwór i im mniejsze zaawansowanie w węzłach, tym większa szansa na leczenie radykalne.

Znaczenie mają także: typ histologiczny, stopień złośliwości, wskaźnik proliferacji oraz podtyp receptorowy. Najczęściej korzystniej rokują nowotwory hormonozależne (zwłaszcza luminalne A) oraz niektóre rzadkie typy, np. rak śluzowy, natomiast bardziej niekorzystny przebieg częściej dotyczy postaci agresywnych, takich jak rak zapalny piersi czy rak potrójnie ujemny. W HER2-dodatnim raku piersi wyniki leczenia wyraźnie poprawiły się dzięki terapiom celowanym. Nawet w chorobie uogólnionej postępy leczenia sprawiają, że u części pacjentek możliwe jest długotrwałe kontrolowanie choroby.

Profilaktyka raka piersi

Profilaktyka obejmuje regularne badania przesiewowe odpowiednie do wieku i ryzyka, czujność onkologiczną oraz szybkie zgłaszanie niepokojących zmian. W Polsce w ramach programu profilaktycznego NFZ mammografia przesiewowa jest dostępna dla kobiet w wieku 45-74 lata i standardowo wykonywana co 2 lata (bez skierowania); u osób z wyższym ryzykiem zakres i częstość badań ustala się indywidualnie. Warto też korzystać z wiarygodnych źródeł wiedzy i planować diagnostykę wspólnie z lekarzem.

Rola samobadania piersi

Samobadanie piersi nie zastępuje badań obrazowych, ale pomaga szybciej zauważyć zmianę, która wymaga oceny lekarskiej (np. nowy guzek, asymetria, zaciągnięcie skóry lub wyciek z brodawki). Jeśli coś Cię niepokoi, nie czekaj – wczesna diagnostyka zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

>> Instrukcję, jak zrobić samobadanie piersi, znajdziesz tutaj: Samobadanie piersi – ważne narzędzie diagnostyczne w rękach każdej kobiety

Rola badań laboratoryjnych w profilaktyce raka piersi

Badania laboratoryjne mogą wspierać opiekę nad pacjentką, ale markery nowotworowe nie są badaniem przesiewowym u osób bezobjawowych. O ich zastosowaniu (np. w monitorowaniu wybranych sytuacji klinicznych) decyduje lekarz.

>> Przeczytaj: Markery nowotworowe – czym są i jakich informacji dostarczają?

Rodzaje raka piersi: podsumowanie

Rodzaj raka piersi (histologiczny i receptorowy) wpływa na przebieg choroby, sposób diagnostyki i dobór leczenia. Standardem jest potwierdzenie rozpoznania w biopsji oraz ocena ER/PR, HER2 i Ki-67, bo to one kierują terapią. Jeśli zauważysz niepokojące objawy, zgłoś się do lekarza – szybka reakcja ma realne znaczenie dla rokowania.

Bibliografia

  1. Pogoda K. (konsultacja merytoryczna), Nowotwór piersi u kobiet; dane epidemiologiczne: Krajowy Rejestr Nowotworów.
  2. Bleiweiss IJ. Pathology of breast cancer. UpToDate.
  3. Ellis IO, Lee AHS, Pinder SE, Rakha EA. Diagnostic Histopathology of Tumors. Chapter 16: Tumors of the Breast (Tumors of the Breast).
  4. Program profilaktyki raka piersi (mammografia), Ministerstwo Zdrowia (gov.pl).

Zapalenie najądrza – czym jest i jak się objawia? Przyczyny i leczenie

Maria Wydra
-
0
Zapalenie najądrza – czym jest i jak się objawia? Przyczyny i leczenie

Ból, obrzęk lub zaczerwienienie moszny to objawy, które zawsze wymagają uwagi. Jedną z ich częstszych przyczyn jest zapalenie najądrza – stan zapalny struktury kluczowej dla dojrzewania i transportu plemników. Sprawdź, jak rozpoznać objawy zapalenia najądrza, co sprzyja jego rozwojowi i jak wygląda leczenie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> zapalenie najądrza to stan zapalny struktury odpowiedzialnej za transport i dojrzewanie plemników, najczęściej o podłożu infekcyjnym,
>> zwykle przebiega jednostronnie i objawia się bólem, obrzękiem oraz zaczerwienieniem moszny,
>> najczęstszą przyczyną są bakterie, u młodszych mężczyzn często przenoszone drogą płciową, a u starszych związane z zakażeniami układu moczowego,
>> rozpoznanie stawia się na podstawie objawów, badania fizykalnego, badania moczu, testów STI i USG moszny,
>> leczenie obejmuje antybiotyki, odpoczynek, leki przeciwzapalne i czasową rezygnację ze współżycia,
>> nieleczone zapalenie najądrza może prowadzić do powikłań, takich jak ropień, przewlekły ból czy niepłodność.

Spis treści:

  1. Co to jest zapalenie najądrza?
  2. Epidemiologia zapalenia najądrza
  3. Objawy zapalenia najądrza
  4. Przyczyny zapalenia najądrza
  5. Diagnostyka zapalenia najądrza – jakie badania wykonać?
  6. Leczenie zapalenia najądrza
  7. Zapalenie najądrza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest zapalenie najądrza?

Zapalenie najądrza (łac. epididymitis; w klasyfikacji ICD-10 oznaczone kodem N45.1) to stan zapalny obejmujący najądrze – wąską, rurkowatą strukturę przylegającą do tylnej ściany jądra, która odpowiada za transport, magazynowanie i dojrzewanie plemników.

W zależności od przebiegu klinicznego wyróżnia się ostre zapalenie najądrza, trwające do 6 tygodni, oraz formę przewlekłą, utrzymujące się powyżej 6 tygodni, często o łagodniejszym, nawracającym przebiegu. Zapalenie występuje najczęściej jednostronnie, może występować samodzielnie lub w połączeniu z zapaleniem jądra,zwłaszcza jeśli nie zostanie wcześnie rozpoznane i odpowiednio leczone.

Stan ten, choć często w pełni wyleczalny, wymaga szybkiej diagnostyki, ponieważ nieleczony może prowadzić do powikłań, takich jak ropień moszny, czy niepłodność.

Epidemiologia zapalenia najądrza

Ostre zapalenie najądrza jest jedną z najczęstszych przyczyn tzw. „ostrej moszny” u dorosłych mężczyzn. Według danych, rocznie rozpoznaje się je u około 1 na 1000 mężczyzn. Najczęściej chorują mężczyźni w wieku 15-35 lat (związane z zakażeniami przenoszonymi drogą płciową) oraz po 60. roku życia (w kontekście infekcji układu moczowego).

Zapalenie najądrza u dziecka również się zdarza, choć stosunkowo rzadko. Najczęściej występuje u chłopców w wieku nastoletnim, a przyczyna bywa trudna do ustalenia. Zwykle nie ma związku z infekcją przenoszoną drogą płciową, lecz może być powikłaniem zakażeń wirusowych (np. świnki) lub zaburzeń odpływu moczu.

Objawy zapalenia najądrza

Do typowych objawów ostrego zapalenia najądrza należą:

  • jednostronny, nasilający się ból moszny,
  • obrzęk, zaczerwienienie skóry moszny,
  • uczucie ciepła, napięcia w okolicy objętej zapaleniem,
  • bolesność najądrza i tylnej części jądra podczas badania palpacyjnego,
  • ból przy oddawaniu moczu, częstomocz,
  • wyciek z cewki moczowej (przy infekcjach STI),
  • gorączka, dreszcze, ogólne osłabienie.

W zaawansowanych przypadkach może dojść do zajęcia jądra (epididymo-orchitis), wodniaka lub ropnia moszny. U dzieci choroba może mieć bardziej podstępny przebieg, a objawy przypominać inne stany nagłe, np. skręt jądra.

Objawy przewlekłego zapalenia najądrza

Przewlekła postać choroby może powodować:

  • tępy, okresowo nasilający się ból w mosznie,
  • uczucie dyskomfortu lub „ciągnięcia” w pachwinie,
  • stwardnienie lub zgrubienie najądrza wyczuwalne w badaniu fizykalnym.
W różnicowaniu przyczyn bólu moszny pomocny bywa objaw Prenha. Zmniejszenie dolegliwości bólowych po uniesieniu moszny (objaw dodatni) może sugerować zapalenie najądrza. Brak poprawy lub nasilenie bólu przemawia natomiast za skrętem jądra.

Objawy te mają często charakter nawracający i są mniej nasilone niż w ostrym zapaleniu, co może utrudniać rozpoznanie. Niekiedy dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego w przebiegu wcześniejszych, niedoleczonych infekcji. W takich przypadkach konieczne jest długotrwałe leczenie oraz kontrola u specjalisty.

>> Zobacz także: Jakie mogą być przyczyny bólu jąder?      

Przyczyny zapalenia najądrza

Najczęstszą przyczyną zapalenia najądrza są infekcje bakteryjne, zarówno przenoszone drogą płciową, jak i te wynikające z zakażeń układu moczowego. Do najważniejszych czynników należą:

  • Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae: dominujące u młodych, aktywnych seksualnie mężczyzn.
  • Escherichia coli, Klebsiella, Pseudomonas: częstsze u mężczyzn po 40. roku życia i u pacjentów z przeszkodą podpęcherzową.
  • Wirus świnki (mumps): szczególnie u chłopców i młodych mężczyzn, często towarzyszy zapaleniu jąder.
  • Amiodaron: lek stosowany w arytmiach może powodować chemiczne zapalenie najądrza.
  • Mykobakterie (gruźlica), grzyby i pasożyty: rzadkie przyczyny, zwykle w przebiegu immunosupresji.

Inne czynniki ryzyka to: cewnikowanie pęcherza, zabiegi urologiczne, aktywność seksualna bez zabezpieczenia, choroby autoimmunologiczne oraz stany obniżonej odporności (np. cukrzyca, HIV).

>> Dowiedz się więcej: Chlamydia u mężczyzn – jak się objawia i jak ją zdiagnozować?

Zapalenie najądrza po wazektomii

Wazektomia, czyli chirurgiczne przecięcie nasieniowodów jako metoda antykoncepcji, może prowadzić do jałowego (niezakaźnego) zapalenia najądrza. Objawy zwykle ustępują samoistnie i nie wymagają leczenia antybiotykami, a jedynie wsparcia farmakologicznego (np. leczenia przeciwbólowego) i obserwacji.

Diagnostyka zapalenia najądrza – jakie badania wykonać?

Rozpoznanie zapalenia najądrza opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu przedmiotowym oraz badaniach dodatkowych. Badania laboratoryjne obejmują:

  • badanie ogólne moczu i posiew moczu: szczególnie u mężczyzn po 35. roku życia i w przypadku objawów dyzurycznych; pozwala wykryć zakażenia układu moczowego,
  • testy NAAT (nucleic acid amplification test) z pierwszego strumienia moczu lub wymazu z cewki moczowej: w kierunku Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae, u młodszych oraz aktywnych seksualnie pacjentów,
  • morfologia krwi i CRP: mogą wskazywać na obecność stanu zapalnego (leukocytoza, podwyższone CRP).
Pakiet zakażenie układu moczowego (2 badania) banerek

Badania obrazowe:

  • USG moszny z oceną dopplerowską: pozwala potwierdzić cechy zapalenia (powiększenie najądrza, wzmożony przepływ krwi), a jednocześnie wykluczyć skręt jądra, wodniaka, ropień czy guz.

W przypadkach nawrotowych lub nietypowych wskazana może być dalsza diagnostyka urologiczna (np. urografia, cystoskopia), szczególnie przy podejrzeniu przeszkody podpęcherzowej lub choroby przewlekłej.

U dzieci i młodzieży bardzo istotne jest pilne różnicowanie ze skrętem jądra, stanem wymagającym natychmiastowego leczenia chirurgicznego.

Leczenie zapalenia najądrza

Leczenie zapalenia najądrza zależy od przyczyny i przebiegu choroby. W terapii stosuje się:

  • odpoczynek, uniesienie moszny, noszenie obcisłej bielizny podtrzymującej,
  • zimne okłady (zmniejszają obrzęk i ból),
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ),
  • antybiotyki:
    • u młodszych pacjentów: ceftriakson (jednorazowo) + doksycyklina (10 dni),
    • u starszych: fluorochinolony (np. ciprofloksacyna 2 × 500 mg przez 10-14 dni),
  • w infekcjach STI: obowiązkowe leczenie partnerów seksualnych.
W czasie leczenia należy unikać współżycia. Zapalenie najądrza a stosunek to połączenie, które może prowadzić do nasilenia objawów oraz zwiększonego ryzyka przeniesienia infekcji. Powrót do aktywności seksualnej jest możliwy dopiero po zakończeniu terapii i całkowitym ustąpieniu objawów. 

W przypadkach opornych, z powikłaniami (ropień, martwica, przetoka) może być konieczne leczenie szpitalne lub chirurgiczne (np. drenaż, usunięcie najądrza).

Zapalenie najądrza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące zapalenia najądrza.

Jak długo trwa zapalenie najądrza?

Objawy ustępują zazwyczaj w ciągu 1-2 tygodni od rozpoczęcia leczenia. Przewlekła postać może wymagać terapii trwającej nawet do 8 tygodni.

Czego nie wolno robić przy zapaleniu najądrza?

W czasie leczenia zapalenia najądrza nie należy współżyć, podejmować intensywnego wysiłku fizycznego, korzystać z sauny ani nie brać gorących kąpieli. Niewskazane jest również podejmowanie prób samodzielnego leczenia, które może opóźnić właściwą terapię i zwiększyć ryzyko powikłań.

Czy zapalenie najądrza może mieć wpływ na wytrysk?

Tak, ból podczas wytrysku to częsty objaw. Nieleczone lub przewlekłe zapalenie może prowadzić do zwłóknień i niepłodności, szczególnie w postaciach obustronnych.

Co pomaga na zapalenie najądrza?

Pomocne są antybiotyki (jeśli choroba ma podłoże bakteryjne) oraz leki przeciwzapalne, chłodne okłady, uniesienie moszny i noszenie podtrzymującej bielizny. Należy także unikać współżycia i intensywnego wysiłku.

Jak odróżnić guz jądra od zapalenia najądrza?

Zapalenie najądrza przebiega z bólem i obrzękiem, guz jądra zazwyczaj jest bezbolesny i rozwija się powoli, skrycie. W razie wątpliwości wykonuje się USG i badania markerów nowotworowych.

Jak zdiagnozować zapalenie najądrza?

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym, analizie moczu i testach w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową. Pomocne jest też USG moszny z Dopplerem.

Czy zapalenie najądrza przejdzie samo?

Nie. Zapalenie najądrza wymaga leczenia, najczęściej antybiotykami i lekami przeciwzapalnymi. Nieleczone może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak ropień, przewlekły ból czy niepłodność.

Bibliografia

  1. Baskin L.S. Patient education: Epididymitis and orchitis. UpToDate 2026.
  2. Brenner J.S., Ojo A. Causes of scrotal pain in children and adolescents. UpToDate 2026.
  3. Duława J., Drabczyk R. Ostre zapalenie najądrza. W: Interna. Mały podręcznik. Choroby nerek i dróg moczowych. Medycyna Praktyczna.
  4. European Association of Urology Guidelines: EAU Guidelines 2021. Ostra moszna: zapalenie najądrza. European Association of Urology.
  5. Farooq A., Armstrong W.S. Acute epididymitis in adolescents and adults. UpToDate 2026.
  6. Gatti J.M., Murphy J.P. Ostre choroby jąder. Pediatria po Dyplomie 2009; 13(3).
  7. Porzycki P., Szczygieł S., Tereszkiewicz J., Bar K. Ostre zapalenie najądrza. Przegląd Urologiczny 2008; 4(50).
  8. Walker P., Wilson J., Radcliffe K., Ahmed-Jushuf I., Welch J., Fitzgerald M. Wytyczne postępowania w zapaleniu jądra i najądrza. Clinical Effectiveness Group, Association for Genitourinary Medicine and the Medical Society for the Study of Venereal Diseases.

Zespół Barttera – na czym polega i jak się objawia? Przyczyny i leczenie

Sara Aszkiełowicz
-
0
Zespół Barttera – na czym polega i jak się objawia? Przyczyny i leczenie

Zespół Barttera to rzadkie, wrodzone schorzenie nerek, które prowadzi do poważnych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej. Choroba często ujawnia się już w dzieciństwie i może powodować liczne, niespecyficzne objawy, utrudniające szybką diagnozę. W artykule wyjaśniamy, na czym polega ta tubulopatia, jakie są jej przyczyny, objawy oraz aktualne możliwości leczenia.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> zespół Barttera jest rzadką, wrodzoną tubulopatią nerek prowadzącą do zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej,
>> wyróżnia się kilka typów zespołu Barttera, które różnią się podłożem genetycznym i przebiegiem klinicznym,
>> choroba najczęściej rozpoznawana jest u dzieci, choć łagodniejsze postacie mogą ujawnić się także u dorosłych,
>> przyczyną zespołu Barttera są mutacje genetyczne zaburzające transport jonów w kanalikach nerkowych,
>> objawy zespołu Barttera obejmują m.in. wielomocz, zahamowanie wzrostu, osłabienie mięśni i zaburzenia elektrolitowe,
>> rozpoznanie opiera się na badaniach laboratoryjnych oraz diagnostyce genetycznej,
>> leczenie zespołu Barttera polega głównie na długotrwałym wyrównywaniu zaburzeń elektrolitowych zgodnie z aktualnymi wytycznymi,
>> rokowanie zależy od typu choroby i szybkości wdrożenia leczenia.

Spis treści:

  1. Zespół Barttera: co to za choroba?
  2. Jak często występuje zespół Barttera?
  3. Przyczyny rozwoju zespołu Barttera
  4. Zespół Barttera: objawy
  5. Zespół Barttera: jak diagnozowana jest choroba?
  6. Leczenie zespołu Barttera
  7. Rokowanie przy zespole Barttera
  8. Zespół Barttera: podsumowanie

Zespół Barttera: co to za choroba?

Zespół Barttera (ICD-10 E26.8) to rzadka, genetycznie uwarunkowana choroba nerek zaliczana do wrodzonych tubulopatii. Jej istotą jest nieprawidłowe działanie kanalików nerkowych, głównie w obrębie pętli Henlego, co prowadzi do nadmiernej utraty sodu, potasu i chlorków z moczem. Skutkiem są charakterystyczne zaburzenia elektrolitowe oraz zasadowica metaboliczna, mimo prawidłowego lub obniżonego ciśnienia tętniczego.

Pakiet elektrolity (4 badania) banerek

Typy zespołu Barttera

Wyróżnia się kilka typów zespołu Barttera, które różnią się mutacją genetyczną oraz nasileniem objawów. Klasyfikacja obejmuje m.in. typ I-V, związane z mutacjami genów kodujących kanały i transportery jonowe. Postacie antenatalne (typ I i II) mają zwykle cięższy przebieg i ujawniają się już w okresie prenatalnym lub tuż po urodzeniu. Typ klasyczny (III) pojawia się najczęściej w dzieciństwie i ma łagodniejszy przebieg.

>> Przeczytaj: Choroby genetyczne u dzieci – jakie występują i jak je diagnozować

Jak często występuje zespół Barttera?

Zespół Barttera należy do chorób rzadkich. Szacuje się, że występuje z częstością około 1:1 000 000 urodzeń. Ze względu na wrodzony charakter, zespół Barttera u dzieci rozpoznawany jest znacznie częściej niż u dorosłych, choć łagodniejsze postacie mogą być diagnozowane później.

>> Zobacz też: Choroby rzadkie i ultrarzadkie

Przyczyny rozwoju zespołu Barttera

Przyczyną choroby są mutacje genetyczne dziedziczone autosomalnie recesywnie. Prowadzą one do uszkodzenia mechanizmów transportu jonów w kanalikach nerkowych. W efekcie dochodzi do przewlekłej utraty elektrolitów, aktywacji układu renina-angiotensyna-aldosteron oraz wtórnych zaburzeń metabolicznych.

Zespół Barttera: objawy

Objawy zespołu Barttera mogą być zróżnicowane i zależą od typu choroby oraz wieku pacjenta. Najczęściej obserwuje się:

  • wielomocz i wzmożone pragnienie,
  • zahamowanie wzrastania i przybierania masy ciała u dzieci,
  • osłabienie mięśni, skurcze,
  • nudności, wymioty i zaparcia,
  • odwodnienie i skłonność do zasadowicy metabolicznej.

U niemowląt objawy bywają niespecyficzne, co może opóźniać rozpoznanie.

Zespół Barttera: jak diagnozowana jest choroba?

Rozpoznanie zespołu Barttera opiera się na kompleksowej ocenie objawów klinicznych oraz wyników badań potwierdzających nerkową utratę elektrolitów.

Podstawą diagnostyki są badania laboratoryjne krwi, które obejmują:

Kolejnym etapem są badania moczu, pozwalające potwierdzić nerkową przyczynę utraty jonów. Wykonuje się wówczas:

  • oznaczenie elektrolitów w moczu (sód, potas, chlorki),
  • ocenę dobowej zbiórki moczu lub frakcyjnego wydalania chlorków,
  • oznaczenie wydalania wapnia z moczem, często zwiększonego w zespole Barttera.

Uzupełnieniem diagnostyki jest badanie USG nerek, wykonywane w celu oceny obecności nefrokalcynozy lub kamicy nerkowej. Istotnym elementem potwierdzenia rozpoznania jest także diagnostyka genetyczna, obejmująca panele genów związanych z wrodzonymi tubulopatiami. Badanie to umożliwia jednoznaczne potwierdzenie choroby, określenie jej typu oraz zaplanowanie poradnictwa genetycznego dla rodziny.

Na każdym etapie diagnostyki konieczne jest również wykluczenie innych przyczyn hipokaliemii i zasadowicy metabolicznej, takich jak zespół Gitelmana, przewlekłe wymioty, stosowanie leków moczopędnych czy tzw. pseudo-Bartter.

Pakiet nerkowy (7 badan)_mobile baner na kategorię

Badania laboratoryjne w zespole Barttera

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się typowo:

  • hipokaliemię i hipochloremię,
  • zasadowicę metaboliczną,
  • podwyższoną aktywność reniny i aldosteronu,
  • zwiększone wydalanie sodu i potasu z moczem przy prawidłowej czynności nerek.

Wyniki te są kluczowe dla różnicowania zespołu Barttera z innymi tubulopatiami.

>> Przeczytaj: Inwazyjne badania prenatalne to ostateczność – wykonaj badania przesiewowe, by wykluczyć wady wrodzone jeszcze w czasie ciąży

Leczenie zespołu Barttera

Leczenie ma charakter objawowy i długoterminowy. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi stosuje się suplementację potasu i sodu, leki oszczędzające potas oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. indometacynę), które zmniejszają utratę elektrolitów. Terapia powinna być indywidualnie dostosowana i prowadzona pod kontrolą nefrologa.

Rokowanie przy zespole Barttera

Rokowanie zależy od typu choroby i szybkości wdrożenia leczenia. Przy odpowiedniej terapii wielu pacjentów prowadzi względnie normalne życie. Nieleczony zespół Barttera może jednak prowadzić do powikłań, takich jak przewlekła choroba nerek czy zaburzenia rozwoju u dzieci.

Zespół Barttera: podsumowanie

Zespół Barttera to rzadka, wrodzona tubulopatia nerek, wymagająca czujności diagnostycznej. Wczesne rozpoznanie i systematyczne leczenie pozwalają ograniczyć objawy i poprawić jakość życia pacjenta. Jeśli obserwujesz u siebie lub dziecka przewlekłe zaburzenia elektrolitowe, warto skonsultować się ze specjalistą i wykonać odpowiednie badania.

Bibliografia

  1. Konrad M, et al. Diagnosis and management of Bartter syndrome: executive summary of the consensus and recommendations from the European Rare Kidney Disease Reference Network Working Group for Tubular Disorders. Kidney Int. 2021 
  2. Fulchiero R, Seo-Mayer P. Bartter Syndrome and Gitelman Syndrome. Pediatr Clin North Am. 2019

Zaparcie (zatwardzenie) w ciąży – możliwe przyczyny i postępowanie

Paulina Górska
-
0
Zaparcie (zatwardzenie) w ciąży – możliwe przyczyny i postępowanie

Zaparcia w ciąży to problem, z którym zmaga się niejedna przyszła mama. Jak sobie z nimi radzić? Czy można stosować środki przeczyszczające? Co jeść przy zaparciach? Przeczytaj artykuł, aby poznać odpowiedzi na te i inne pytania.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> Zaparcia w ciąży to problem, z którym zmaga się około 16-39% kobiet ciężarnych.
>> Jego przyczyny są różne – od błędów dietetycznych, przez siedzący tryb życia, po choroby przewlekłe.
>> W zależności od przyczyny, w przywróceniu prawidłowego rytmu wypróżnień pomaga urozmaicona dieta bogata w błonnik pokarmowy, regularna aktywność fizyczna czy leczenie choroby podstawowej (np. cukrzycy, niedoczynności tarczycy).

Spis treści:

  1. Zaparcia w ciąży: przyczyny dolegliwości
  2. Jak często pojawiają się zaparcia w ciąży?
  3. Zaparcia w ciąży: objawy towarzyszące zatwardzeniu
  4. Jakie badania wykonać przy zaparciach w ciąży?
  5. Czy zaparcia w ciąży mogą zaszkodzić dziecku?
  6. Czy zaparcia w ciąży mogą wywołać poród?
  7. Co na zaparcia w ciąży?
  8. Jak zapobiegać zaparciom w ciąży?
  9. Zaparcia w ciąży: podsumowanie

Zaparcia w ciąży: przyczyny dolegliwości

Ciąża wiąże się z różnymi zmianami hormonalnymi w organizmie kobiety – są one kluczowym czynnikiem wpływającym na funkcjonowanie przewodu pokarmowego w tym czasie. Podwyższone stężenie hormonów płciowych ma ograniczony wpływ na procesy wchłaniania i wydzielania. Jednak wyraźnie hamuje aktywność skurczową przewodu pokarmowego, co może prowadzić do zatwardzenia w ciąży.

Spowolnienie motoryki jelitowej jest spowodowane działaniem progesteronu, zwiększoną absorpcją wody w jelicie, a także zmniejszonym stężeniem motyliny. Jednak nie są to jedyne przyczyny zaparć w ciąży. Oprócz czynników hormonalnych istotne znaczenie mają m.in. powiększona macica, która może bezpośrednio upośledzać funkcję jelit, suplementacja żelaza, hipokaliemia, hiperkalcemia czy choroby, takie jak niedoczynność tarczycy i cukrzyca. Sprzyjać zaparciom w ciąży może również zmniejszona aktywność fizyczna, zmiana sposobu żywienia i zwiększenie zapotrzebowania na płyny, które nie zawsze jest odpowiednio uzupełniane.

>> Sprawdź artykuł: Zaparcia – przyczyny, badania, leczenie

Jak często pojawiają się zaparcia w ciąży?

Zatwardzenie w ciąży to dość powszechny problem. Szacuje się, że występują one u około 16-39% kobiet ciężarnych i będących 12 tygodni po porodzie (w porównaniu do 7% kobiet w tym samym wieku, które nie są w ciąży).

Zaparcia w ciąży: kiedy się pojawiają?

Zmiany zachodzące w organizmie kobiety ciężarnej sprawiają, że zatwardzenie w ciąży to nierzadki problem, choć nie występuje on u każdej przyszłej mamy. Istnieją pewne czynniki, które predysponują do wystąpienia zaparć. Zaliczają się do nich m.in. suplementacja żelaza, cukrzyca, niedoczynność tarczycy, hipokaliemia, hiperkalcemia czy dieta uboga w błonnik pokarmowy.

Zaparcia w ciąży: objawy towarzyszące zatwardzeniu

Zaparcia to zbyt mała częstość wypróżnień, czyli ≤2 na tydzień. Mogą towarzyszyć im również inne dolegliwości, takie jak: oddawanie zbitego i suchego stolca, uczucie niepełnego wypróżnienia, regularne trudności w zapoczątkowaniu oddawania stolca z koniecznością nadmiernego parcia.

Jakie badania wykonać przy zaparciach w ciąży?

Diagnostyka zaparć w ciąży rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu – lekarz ustala, co pacjentka ma na myśli, mówiąc o zatwardzeniu, a także zwraca uwagę na czynniki, które predysponują do ich wystąpienia (np. dieta uboga w błonnik pokarmowy). Specjalista pyta również o częstość oddawania stolca i jego wygląd, a także bóle brzucha. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić badania laboratoryjne (np. morfologię krwi, poziom glukozy, poziomy hormonów tarczycy), które wykorzystuje się w diagnostyce niedoczynności tarczycy czy cukrzycy. Mogą być one pomocne szczególnie, gdy zaparciom towarzyszy przewlekłe zmęczenie, osłabienie lub inne objawy ogólnoustrojowe.

Jeśli dojdzie do całkowitego zatrzymania stolca, może być potrzebna konsultacja z proktologiem, który zleci specjalistyczne badania diagnostyczne.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Czy zaparcia w ciąży mogą zaszkodzić dziecku?

Zaparcia w ciąży nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla dziecka. Jednak nie należy ich lekceważyć, ponieważ długotrwałe i intensywne próby wypróżniania mogą powodować bolesne żylaki odbytu (hemoroidy), które objawiają się m.in. świądem i bólem w okolicy odbytu. Ponadto masy kałowe zalegające w jelicie, mogą ulegać twardnieniu, tworząc tzw. kamienie kałowe, które w cięższych przypadkach mogą prowadzić do niedrożności lub nawet (rzadko) do perforacji jelita.

Czy zaparcia w ciąży mogą wywołać poród?

Niejedna przyszła mama pewnie zastanawia się, czy zaparcia w ciąży mogą wywołać poród. Nie, zaparcia w ciąży nie wywołają porodu. U zdrowych ciężarnych parcie na stolec nie ma wpływu na czynność skurczową macicy. Jednak u kobiet z ryzykiem porodu przedwczesnego nasilone parcie może być niewskazane – w takich sytuacjach należy skonsultować się z lekarzem.

Co na zaparcia w ciąży?

Dieta, aktywność fizyczna, zioła – co na zaparcia w ciąży może pomóc w bezpieczny sposób?

Dieta przy zaparciach w ciąży

Co jeść na zaparcia w ciąży? Kluczowe jest zwiększenie ilości produktów bogatych w błonnik pokarmowy w codziennym jadłospisie (poziom spożycia ustala się z lekarzem lub dietetykiem), a także odpowiednie nawodnienie organizmu – co najmniej 2300 ml płynów na dobę.

Dieta przy zaparciach w ciąży
Te produkty włącz do diety:
– mąki z pełnego przemiału,
– pieczywo pełnoziarniste,
– płatki zbożowe: owsiane, jęczmienne, orkiszowe, żytnie,
– ryż: brązowy, dziki, czerwony,
– otręby pszenne, żytnie, owsiane,
– kasze: gryczana, jęczmienna pęczak, bulgur, komosa ryżowa,
– makaron pełnoziarnisty pszenny, żytni, gryczany, orkiszowy,
– mleko o obniżonej zawartości tłuszczu (do 2%),
– produkty mleczne naturalne (bez dodatku cukru), fermentowane np. maślanka, kefir,
– chude i półtłuste sery twarogowe,
– chude mięsa bez skóry: cielęcina, kurczak, indyk, królik w umiarkowanych ilościach chuda wołowina i wieprzowina: (np. schab, polędwica),
– chude wędliny, najlepiej domowe,
– woda,
– słabe napary herbaty,
– warzywa surowe lub krótko gotowane,
– owoce jagodowe,
– owoce suszone bez dodatku cukru (np. śliwki, morele),
– siemię lniane.		Z tych produktów zrezygnuj:
– pieczywo cukiernicze, jasne pieczywo tostowe, kajzerki, chleb zwykły, bułki maślane,
– płatki śniadaniowe z dodatkiem cukru,
– kasze: kuskus, manna, kukurydziana,
– biały ryż,
– makaron pszenny, ryżowy,
– mleko pełnotłuste, skondensowane,
– owoce kandyzowane, w syropie,
– warzywa z dodatkiem zasmażek, tłustych sosów,
– śmietana, śmietanka do kawy,
– pełnotłuste sery białe i żółte,
– konserwy mięsne, kabanosy, kiełbasy,
– tłuste mięsa: wieprzowina, wołowina, baranina, gęś, kaczka,
– tłuste wędliny: (np. baleron, salami, salceson, boczek, mielonki),
– cukier, np. biały, trzcinowy, brązowy, kokosowy,
– czekolada do picia, kakao.

Aktywność fizyczna a zatwardzenia w ciąży

Zaparcia w ciąży – jak sobie radzić? Odpowiadając na to pytanie, nie można zapomnieć o regularnej aktywności fizycznej tj. co najmniej 150 minut umiarkowanych ćwiczeń tygodniowo (np. ćwiczenia 5 razy w tygodniu po 30 minut). Rodzaj i intensywność aktywności fizycznej powinny być dobierane do indywidualnych możliwości danej kobiety. Przyszłym mamom zazwyczaj zaleca się spacery, pilates, a także zajęcia aqua fitness i fitness dedykowane kobietom ciężarnym.

>> Zobacz: Czego nie wolno robić w ciąży – czyli mity kontra nauka

Środki przeczyszczające przy zaparciach w ciąży

Czy na bolesne zaparcia w ciąży można stosować środki przeczyszczające? Nie jest to zalecana metoda (szczególnie bez konsultacji z lekarzem), ponieważ niesie za sobą ryzyko niepożądanych działań na organizm dziecka i matki.

  • Atrachinony zwiększają ryzyko wad wrodzonych płodu.
  • Sole przeczyszczające powodują retencję sodu.
  • Olej rycynowy pobudza skurcze macicy.
  • Nadmiar olejów mineralnych zmniejsza wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach w jelitach.

Kobieta w ciąży powinna bezwzględnie unikać siarczanu magnezu, parafiny i rycyny.

Jak zapobiegać zaparciom w ciąży?

Bezpieczne sposoby na zaparcia w ciąży to:

  • regularne posiłki,
  • dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu (co najmniej 2300 ml płynów na dobę),
  • zwiększenie spożycia produktów bogatych w błonnik pokarmowy (np. pełnoziarniste pieczywo, surowe lub krótko gotowane warzywa, owoce jagodowe, ryż brązowy, otręby),
  • regularna aktywność fizyczna, optymalnie 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo (chyba, że istnieją przeciwskazania medyczne).

W ramach profilaktyki zatwardzenia w ciąży należy również unikać wstrzymywania wypróżnienia. Jeśli kobieta odczuwa potrzebę defekacji, powinna jak najszybciej skorzystać z toalety.

Zaparcia w ciąży: podsumowanie

Zaparcia w ciąży to powszechny problem, co wynika m.in. ze zmian hormonalnych zachodzących w organizmie kobiety ciężarnej. Jednak choć są dość częste, nie należy ich lekceważyć, ponieważ mogą świadczyć o problemach zdrowotnych (np. cukrzycy) i prowadzić do niepożądanych powikłań, a nawet niedrożności czy perforacji jelita. W ramach profilaktyki warto dbać o urozmaiconą dietę o odpowiedniej ilości błonnika pokarmowego i płynów, regularną aktywność fizyczną i niewstrzymywanie wypróżnień.

Opieka merytoryczna: lek. Maria Wydra

Bibliografia

  1. Bradley CS, Kennedy CM, Turcea AM, et al. Constipation in pregnancy: prevalence, symptoms, and risk factors. Obstet Gynecol 2007; 110: 1351-7. 28.
  2. Derbyshire E, Davies J, Costarelli V, Dettmar P. Diet, physical inactivity and the prevalence of constipation throughout and after pregnancy. Matern Child Nutr 2006; 2: 127-34.
  3. Tylec-Osóbka, Ewa, Stanisław Wojtuń, and Jerzy Gil. „Podstawowe zasady postępowania w przebiegu chorób układu pokarmowego u kobiet w ciąży.” Pediatria i Medycyna Rodzinna8.4 (2012): 315-323.
  4. Lasota, B. „Problem zaparć–jak pomóc pacjentom.” Szczególna rola błonnika. Świat Medycyny i Farmacji 8 (2011): 38-45.
  5. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/normy-zywieniowe-2024/, dostęp: 12.01.2026
  6. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/zaparcie-czynnosciowe-objawy-przyczyny-profilaktyka/?srsltid=AfmBOopDdjXbHpffT2pChPdAoFGd5SzUa-v3-uq_5nkBTQ03FDDi8_1f, dostęp: 12.01.2026
Page 14 of 195
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195
1...131415...195Strona 14 z 195

Zadbaj z nami o zdrowie - zapisz się na newsletter!

Otrzymuj praktyczne informacje na temat profilaktyki i badań laboratoryjnych, dzięki którym poszerzysz swoją wiedzę na temat świadomej troski o zdrowie. Zapisz się na newsletter i odbierz -20% zniżki na kolejny zakup w e-sklepie.

O nas

Firma ALAB laboratoria to ogólnopolska sieć najnowocześniejszych laboratoriów diagnostycznych w Polsce oferująca najszerszą ofertę ponad 3 500 badań diagnostycznych.

Nasz adres

ul. Stępińska 22/30, 00-739 Warszawa (22) 349 60 12 info@alab.com.pl © ALAB laboratoria Sp. z o.o.