Guz Pancoasta to rzadka, ale groźna postać raka płuca, rozwijająca się w jego szczycie. Powoduje nietypowe objawy, często mylone z chorobami neurologicznymi lub ortopedycznymi. Dowiedz się, jak je rozpoznać i poznaj metody diagnostyki.

Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Guz Pancoasta to rzadko występujący nowotwór złośliwy płuca, objawami mogący przypominać choroby neurologiczne lub ortopedyczne. >> Lokalizacja w szczycie płuca prowadzi do ucisku oraz naciekania struktur nerwowych i naczyniowych, co objawia się m.in. silnym bólem barku, ramienia oraz zespołem Hornera. >> Diagnostyka obrazowa i histopatologiczna ma kluczowe znaczenie. >> Leczenie opiera się na skojarzonej chemioradioterapii i chirurgii. >> Rokowanie zależy od stopnia zaawansowania i możliwości doszczętnej resekcji guza.

Spis treści:

1. Czym jest Guz Pancoasta?
2. Guz Pancoasta – jakie daje objawy?
   • Pierwsze (wczesne) objawy guza Pancoasta
   • Objawy neurologiczne
3. Przyczyny i czynniki ryzyka w przypadku guza Pancoasta
4. Guz Pancoasta – diagnostyka
5. Jak leczyć guza Pancoasta?
6. Guz Pancoasta – rokowania i przerzuty
7. FAQ. Guz Pancoasta – często zadawane pytania

Czym jest Guz Pancoasta?

Guz Pancoasta (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony zwykle jako C34.1; nowotwór złośliwy płata górnego płuca lub oskrzela płatowego górnego) to szczególna postać raka płuca, która rozwija się w jego szczycie, zwykle w pobliżu bruzdy górnej płuca (superior pulmonary sulcus).

Nie jest odrębną jednostką histopatologiczną, lecz określeniem anatomiczno-klinicznym odnoszącym się do nowotworów naciekających sąsiednie struktury (splot ramienny, żebra, kręgosłup piersiowy, pień współczulny) i wywołujących charakterystyczne objawy neurologiczne i bólowe.

W większości przypadków są to raki niedrobnokomórkowe (najczęściej gruczolakoraki lub raki płaskonabłonkowe). Stanowią mniej niż 5% wszystkich przypadków raka płuca.

Termin „guz Pancoasta” bywa używany zamiennie z „guzem szczytu płuca”, jednak tylko nowotwory dające charakterystyczny obraz kliniczny zalicza się do zespołu Pancoasta.

Guz Pancoasta – jakie daje objawy?

Objawy guza Pancoasta wynikają z jego umiejscowienia w szczycie płuca i naciekania okolicznych struktur. W przeciwieństwie do innych postaci raka płuca, kaszel, duszność i krwioplucie występują rzadko lub późno. Dominują natomiast dolegliwości bólowe i neurologiczne.

>> Przeczytaj także: Rak płuc – objawy. Co powinno zaniepokoić?

Pierwsze (wczesne) objawy guza Pancoasta

Najczęstszym objawem początkowym, występującym u ponad 90% pacjentów, jest przewlekły, narastający ból barku, często promieniujący do karku, łopatki, klatki piersiowej lub ramienia po stronie zmiany. Bywa oporny na leczenie przeciwbólowe, czy fizjoterapię.

Już na wczesnym etapie mogą pojawić się także:

• ból w górnej części klatki piersiowej, zwłaszcza w okolicy podobojczykowej lub przy mostku,
• ból karku lub górnej części pleców niezwiązany z ruchem,
• przemijające objawy ze strony układu autonomicznego (np. jednostronne zaczerwienienie twarzy, ucieplenie skóry, nadmierna potliwość),
• objawy ogólne: osłabienie, zmęczenie, spadek masy ciała.

Wczesne objawy guza Pancoasta są niespecyficzne i często prowadzą do opóźnionej diagnozy.

>> Warto wiedzieć: Ból z tyłu głowy – dlaczego się pojawia i co może oznaczać?

Objawy neurologiczne

Wraz z postępem choroby, guz Pancoasta zaczyna naciekać struktury nerwowe, przede wszystkim splot ramienny (szczególnie korzenie C8-Th1) oraz pień współczulny. Prowadzi to do:

• zaburzeń czucia przyśrodkowej strony ramienia i przedramienia,
• osłabienia siły mięśniowej oraz zaniku mięśni drobnych ręki,
• zniesienia odruchu trójgłowego ramienia,
• zaburzenia funkcji precyzyjnych dłoni (np. trudności w pisaniu, zapinaniu guzików).

Charakterystyczny dla guza Pancoasta jest zespół Hornera, występujący u 15-50% pacjentów. Jego pełna postać obejmuje:

• opadnięcie powieki górnej (ptoza),
• zwężenie źrenicy (mioza),
• anhydrozę (brak potliwości) po stronie zmiany,
• czasem także pozorną enoftalmię (zapadnięcie gałki ocznej).

W przypadkach zaawansowanych guz może naciekać otwory międzykręgowe, prowadząc do objawów ucisku rdzenia kręgowego (m.in. niedowładu kończyn dolnych, zaburzeń zwieraczy). Naciek na górną żyłę główną może natomiast wywołać zespół żyły głównej górnej (duszność, obrzęk twarzy, poszerzenie żył klatki piersiowej, sinica lub zaczerwienienie skóry twarzy i szyi).

Przyczyny i czynniki ryzyka w przypadku guza Pancoasta

Przyczyną guza Pancoasta jest rozwój pierwotnego raka płuca w jego szczycie, zwykle gruczolakoraka lub raka płaskonabłonkowego. Do najważniejszych czynników ryzyka guza Pancoasta należą:

• palenie tytoniu: najważniejszy czynnik rozwoju raka płuca,
• wiek powyżej 55 lat: szczyt zachorowań przypada na 6.-7. dekadę życia,
• płeć męska: guz występuje częściej u mężczyzn,
• narażenie zawodowe: kontakt z azbestem, metalami ciężkimi, pyłami przemysłowymi czy promieniowaniem jonizującym,
• przewlekłe choroby płuc: przebyta gruźlica, POChP, włóknienie.

Choć sam guz Pancoasta dotyczy raka pierwotnego, to zespół Pancoasta (charakterystyczny zespół objawów neurologiczno-bólowych), rzadko może być wywołany również przez inne procesy (np. chłoniaki, międzybłoniaki, przerzuty, niektóre infekcje).

Guz Pancoasta – diagnostyka

Rozpoznanie guza Pancoasta opiera się na ocenie objawów klinicznych, badaniach obrazowych i potwierdzeniu histopatologicznym.

Pierwszym badaniem jest zwykle RTG klatki piersiowej, które może wykazać cień guza lub asymetrię w szczytach płuc. Ze względu na nakładające się struktury kostne, jego czułość w tej lokalizacji jest jednak ograniczona.

W dalszej diagnostyce kluczowe znaczenie mają:

• tomografia komputerowa (TK) klatki piersiowej: ocenia lokalizację, zasięg guza, naciekanie sąsiednich struktur,
• rezonans magnetyczny (MRI): określa dokładnie zajęcie splotu ramiennego, naczyń i kręgosłupa, jest metodą z wyboru przy kwalifikacji do operacji,
• pozytonowa tomografia emisyjna (PET-CT): wykrywa przerzuty, ocenia aktywność metaboliczną guza.

Rozpoznanie histopatologiczne potwierdza się biopsją przezklatkową, zwykle pod kontrolą TK, a w razie potrzeby: torakoskopią, torakotomią lub biopsją EBUS-TBNA.

W diagnostyce pomocniczej wykonuje się również badania laboratoryjne (morfologię krwi, parametry nerkowe i wątrobowe, CRP, układ krzepnięcia), które służą ocenie ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Choć nie są specyficzne dla guza Pancoasta, są niezbędne przy kwalifikacji do terapii.

Jak leczyć guza Pancoasta?

Leczenie guza Pancoasta wymaga postępowania skojarzonego i prowadzone jest w wyspecjalizowanych ośrodkach. U pacjentów bez przerzutów odległych i bez zajęcia węzłów śródpiersia standardem jest leczenie onkologiczne obejmujące:

• radioterapię z chemioterapią dwulekową (najczęściej cisplatyna z etopozydem),
• operację (najczęściej lobektomię z resekcją ściany klatki piersiowej), wykonywaną 3-5 tygodni po zakończeniu leczenia wstępnego (pod warunkiem braku progresji),
• dodatkowe cykle chemioterapii po zabiegu.

Skuteczność terapii zależy od doszczętności resekcji i odpowiedzi na leczenie wstępne. W wybranych przypadkach wdraża się też immunoterapię lub leczenie celowane, zależnie od cech molekularnych nowotworu (np. ekspresji PD-L1).

Guz Pancoasta – rokowania i przerzuty

Rokowanie zależy od zaawansowania choroby, skuteczności leczenia wstępnego oraz możliwości radykalnej resekcji guza. Najlepsze wyniki osiągają pacjenci, u których nie doszło do nacieku kluczowych struktur i zajęcia węzłów śródpiersia. U nich 5-letnie przeżycia przy leczeniu skojarzonym sięgają 30-50%.

Gorsze rokowanie wiąże się z zajęciem węzłów śródpiersia, naciekiem kręgosłupa, dużych naczyń, obecnością zespołu Hornera i przerzutów (najczęściej do kości, nadnerczy, wątroby lub mózgu).

W zaawansowanych przypadkach, gdy leczenie operacyjne nie jest możliwe, stosuje się leczenie paliatywne, by złagodzić objawy i poprawić komfort życia pacjenta.

FAQ. Guz Pancoasta – często zadawane pytania

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące guza Pancoasta.

---

Bibliografia

1. Arcasoy SM, Jett JR. Superior pulmonary sulcus tumors and Pancoast’s syndrome. New England Journal of Medicine. 1997;337(18):1370–1376.
2. Arcasoy SM, Schild SE, Leal T. Superior pulmonary sulcus (Pancoast) tumors. W: UpToDate [online]. Waltham, MA: UpToDate Inc. [dostęp: 10.12.2025].
3. Domagała-Kulawik J. Guz Pancoasta – kiedy zacienienia w szczycie płuca są objawem niepokojącym. Onkologia po Dyplomie. 2021;4.
4. Grzanka P. Guz Pancoasta u 56-letniej kobiety z bólem lewego barku. Diagnostyka radiologiczna. Medycyna Praktyczna. [dostęp: 10.12.2025].
5. Gundepalli SG, Tadi P. Lung Pancoast Tumor. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025.
6. Krzakowski M., Jassem J., Antczak A. i wsp. Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Rak płuca, opłucnej i śródpiersia. Oncology in Clinical Practice, 2019; 15. DOI: 10.5603/OCP.2018.0056.

Rak pęcherzyka żółciowego to rzadki, ale groźny nowotwór, który często rozwija się bezobjawowo. W tym artykule poznasz jego główne przyczyny, objawy, metody rozpoznania i możliwości leczenia. Sprawdź, kiedy warto zachować czujność.

Z tego artykułu dowiesz się, że: >> rak pęcherzyka żółciowego to rzadki, ale bardzo agresywny nowotwór, >> objawy są niespecyficzne i pojawiają się późno, >> USG jamy brzusznej jest podstawowym badaniem obrazowym w ocenie pęcherzyka żółciowego, >> w wielu przypadkach rak rozpoznawany jest dopiero pooperacyjnie, w badaniu histopatologicznym pęcherzyka usuniętego z powodu kamicy lub zapalenia, >> leczenie operacyjne jest skuteczne we wczesnym stadium choroby.

Spis treści:

1. Czym jest rak pęcherzyka żółciowego?
2. Jak często występuje rak pęcherzyka żółciowego?
   • Czynniki ryzyka rozwoju raka pęcherzyka żółciowego
3. Jakie są przyczyny rozwoju raka pęcherzyka żółciowego?
4. Rak pęcherzyka żółciowego: objawy choroby
5. Jak przebiega diagnostyka raka pęcherzyka żółciowego?
   • Badania laboratoryjne w diagnostyce raka pęcherzyka żółciowego
6. Jak przebiega leczenie pacjentów z nowotworem pęcherzyka żółciowego?
   • Rokowania i przeżywalność pacjentów z rakiem pęcherzyka żółciowego
7. Jak wygląda profilaktyka nowotworu pęcherzyka żółciowego?
8. Rak pęcherzyka żółciowego – najczęstsze pytania (FAQ)
9. Rak pęcherzyka żółciowego: podsumowanie

Czym jest rak pęcherzyka żółciowego?

Rak pęcherzyka żółciowego (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem C23) to nowotwór złośliwy, który rozwija się z komórek nabłonka błony śluzowej wyścielającej pęcherzyk żółciowy. W 80-95% przypadków ma postać gruczolakoraka.

Nowotwór może przez długi czas przebiegać bezobjawowo. Bywa rozpoznawany przypadkowo, często podczas badania histopatologicznego pęcherzyka żółciowego usuniętego w ramach cholecystektomii, zazwyczaj z powodu kamicy.

Warto wiedzieć: Terminy „rak pęcherzyka żółciowego” i „rak woreczka żółciowego” są stosowane zamiennie, choć prawidłowa nazwa anatomiczna tego narządu to pęcherzyk żółciowy.

Jak często występuje rak pęcherzyka żółciowego?

Choć rak pęcherzyka żółciowego należy do nowotworów rzadkich, jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym w obrębie dróg żółciowych i piątym co do częstości rakiem przewodu pokarmowego.

W Polsce zapadalność u kobiet wynosi 4-14 przypadków na 100 000 osób rocznie, a u mężczyzn 2-4 na 100 000. Nowotwór dotyczy głównie osób po 60. roku życia.

>> Zobacz: Zapalenie pęcherzyka żółciowego – objawy, przyczyny, badania, dieta

Czynniki ryzyka rozwoju raka pęcherzyka żółciowego

Najsilniej udokumentowanym czynnikiem ryzyka rozwoju raka pęcherzyka żółciowego jest kamica pęcherzykowa, obecna u 75-90% pacjentów z rozpoznanym nowotworem. Szczególnie istotne znaczenie mają duże złogi, o średnicy powyżej 3 cm oraz długotrwały przebieg kamicy.

Do czynników ryzyka należą również:

• gruczolaki pęcherzyka żółciowego (polipy o średnicy >1 cm, zwykle pojedyncze),
• pęcherzyk porcelanowy (zwapnienie ściany pęcherzyka w przebiegu przewlekłego zapalenia),
• pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC),
• przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego (także niezwiązane z kamicą, np. na tle infekcyjnym),
• wady rozwojowe dróg żółciowych (torbiele, nieprawidłowe połączenie przewodów żółciowego i trzustkowego),
• płeć żeńska (kobiety chorują znacznie częściej),
• wiek >60 lat,

Ryzyko rośnie kumulatywnie przy obecności wielu czynników.

Jakie są przyczyny rozwoju raka pęcherzyka żółciowego?

U podstaw rozwoju raka pęcherzyka żółciowego leży zwykle przewlekły stan zapalny i długotrwałe drażnienie nabłonka wyścielającego pęcherzyk, co prowadzi do stopniowych uszkodzeń komórek, ich metaplazji, dysplazji i ostatecznie transformacji nowotworowej. Proces ten może być wynikiem długotrwałej kamicy lub innych przewlekłych uszkodzeń ściany pęcherzyka.

Mechanizmy rozwoju raka pęcherzyka żółciowego zależą od przyczyny, co potwierdzają różnice biologiczne między nowotworami powstałymi na tle kamicy a tymi związanymi z wadami wrodzonymi.

>> Przeczytaj także: Rak dróg żółciowych: jakie są jego objawy i przyczyny?

Rak pęcherzyka żółciowego: objawy choroby

We wczesnym stadium rak pęcherzyka żółciowego zazwyczaj przebiega bezobjawowo lub daje niespecyficzne dolegliwości. Pierwsze objawy pojawiają się zwykle w zaawansowanym stadium i mogą obejmować:

• tępy ból, uczucie dyskomfortu lub wzmożone napięcie mięśniowe w prawym podżebrzu, czasem promieniujące do pleców,
• nudności, wymioty, utratę apetytu,
• żółtaczkę mechaniczną, świąd skóry (przy naciekaniu dróg żółciowych),
• niewyjaśnione chudnięcie, osłabienie,
• wyczuwalny guz w prawym górnym kwadrancie brzucha (rzadziej).

Alarmujące powinny być objawy utrzymujące się mimo leczenia zachowawczego lub szybko narastające.

Jak przebiega diagnostyka raka pęcherzyka żółciowego?

Rozpoznanie raka pęcherzyka żółciowego jest trudne, szczególnie we wczesnych stadiach, ponieważ choroba długo przebiega bezobjawowo. Wczesne przypadki są często wykrywane przypadkowo, w badaniu histopatologicznym pęcherzyka usuniętego z powodu kamicy żółciowej.

Pierwszym badaniem diagnostycznym jest zazwyczaj USG jamy brzusznej. Może ono ujawnić nieprawidłowości sugerujące nowotwór, takie jak:

• pogrubienie ściany pęcherzyka,
• guz w jego świetle,
• naciek sąsiednich struktur.

W zależności od obrazu klinicznego wykonuje się dalsze badania obrazowe:

• tomografię komputerową (TK) z oceną naczyń i węzłów chłonnych,
• rezonans magnetyczny z cholangiografią (MRCP),
• endoskopową ultrasonografię (EUS),
• ECPW (zwłaszcza przy żółtaczce mechanicznej, potrzebie zaopatrzenia dróg żółciowych)

W niektórych przypadkach pomocna bywa także laparoskopia diagnostyczna, zwłaszcza przed leczeniem operacyjnym.

Ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie badania histopatologicznego. W przypadkach resekcyjnych rozpoznanie ustala się po operacji, natomiast w przypadkach zaawansowanych i nieresekcyjnych konieczne jest wykonanie biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej (BACC) w celu potwierdzenia choroby nowotworowej przed wdrożeniem leczenia paliatywnego.

Badania laboratoryjne w diagnostyce raka pęcherzyka żółciowego

Badania laboratoryjne nie pozwalają na jednoznaczne rozpoznanie raka pęcherzyka żółciowego, jednak w zaawansowanych stadiach mogą wspierać diagnostykę. Najczęściej obserwuje się:

• podwyższone stężenie bilirubiny,
• wzrost aktywności enzymów wątrobowych: ALP, GGT, ALT, AST,
• zwiększone stężenie markerów nowotworowych: CEA i CA 19-9 (choć są niespecyficzne, ich istotne podwyższenie może sugerować zaawansowaną chorobę nowotworową).

Parametry te mogą być również zaburzone w przebiegu innych chorób dróg żółciowych, dlatego ich interpretacja zawsze wymaga korelacji z badaniami obrazowymi i stanem klinicznym pacjenta.

Jak przebiega leczenie pacjentów z nowotworem pęcherzyka żółciowego?

Leczenie raka pęcherzyka żółciowego zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby w chwili rozpoznania. Jedyną szansę na całkowite wyleczenie daje radykalne leczenie chirurgiczne, możliwe jedynie u niewielkiej grupy pacjentów.

We wczesnych stadiach wystarczająca jest zazwyczaj klasyczna cholecystektomia (usunięcie pęcherzyka żółciowego). W przypadku nowotworów bardziej zaawansowanych miejscowo, konieczne może być wykonanie rozszerzonego zabiegu, obejmującego m.in.:

• resekcję wątroby,
• usunięcie regionalnych węzłów chłonnych,
• niekiedy resekcję sąsiednich struktur (np. dwunastnicy, głowy trzustki).

U pacjentów z nowotworem nieresekcyjnym (np. z powodu nacieku lub przerzutów) stosuje się leczenie paliatywne, które może obejmować odbarczenie dróg żółciowych (np. endoskopowe protezowanie podczas ECPW) oraz chemioterapię.

Rokowania i przeżywalność pacjentów z rakiem pęcherzyka żółciowego

Rak pęcherzyka żółciowego to nowotwór o niekorzystnym rokowaniu, głównie ze względu na długi bezobjawowy przebieg i późne rozpoznanie. Średni czas przeżycia po diagnozie wynosi około 6 miesięcy, a 5-letnie przeżycie w zaawansowanych stadiach osiąga mniej niż 15% pacjentów. Znacznie lepsze rokowanie mają osoby, u których guz został wykryty przypadkowo we wczesnym stadium i całkowicie usunięty podczas cholecystektomii. W tej grupie odsetek 5-letnich przeżyć przekracza 90%.

Jak wygląda profilaktyka nowotworu pęcherzyka żółciowego?

Nie istnieje powszechny program badań przesiewowych w kierunku raka pęcherzyka żółciowego. Dlatego profilaktyka koncentruje się na wczesnym wykrywaniu zmian u osób z grup podwyższonego ryzyka. Kluczowe działania obejmują:

• monitorowanie polipów pęcherzyka żółciowego, zwłaszcza zmian o średnicy >1 cm, które mogą mieć charakter gruczolaków,
• profilaktyczną cholecystektomię w przypadku dużych polipów, pęcherzyka porcelanowego lub podejrzenia dysplazji,
• leczenie kamicy pęcherzykowej, szczególnie gdy złogi przekraczają 3 cm lub objawy utrzymują się przewlekle,
• regularną kontrolę pacjentów z pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych (znacznie zwiększa ryzyko rozwoju raka pęcherzyka).

Istotną rolę odgrywa również profilaktyka ogólna: utrzymanie prawidłowej masy ciała, aktywność fizyczna i leczenie zaburzeń metabolicznych, które zwiększają ryzyko kamicy, a tym samym także raka pęcherzyka.

Rak pęcherzyka żółciowego – najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące raka pęcherzyka żółciowego.

Rak pęcherzyka żółciowego: podsumowanie

Rak pęcherzyka żółciowego rozwija się skrycie, często na tle kamicy lub przewlekłego zapalenia. Wczesne objawy (tępy ból w prawym podżebrzu, nudności, utrata apetytu) bywają niespecyficzne i łatwo je przeoczyć. Kluczowe znaczenie ma czujność onkologiczna u osób z grup ryzyka. Regularne badania kontrolne, szczególnie USG jamy brzusznej, mogą pomóc w wykryciu zmian na wczesnym etapie, gdy leczenie operacyjne daje największe szanse powodzenia.

---

Bibliografia

1. Daniel P., Kapszewicz M., Małecka-Wojciesko E. Rak pęcherzyka żółciowego – objawy, badania, leczenie i rokowania. Klinika Chorób Przewodu Pokarmowego, Uniwersytet Medyczny w Łodzi.
2. Krajowy Rejestr Nowotworów. Nowotwór pęcherzyka żółciowego.
3. Mehrotra B., Tanabe K.K., Willett C.G., Shah S.M. Epidemiology, risk factors, clinical features, and diagnosis of gallbladder cancer. UpToDate.
4. National Comprehensive Cancer Network (NCCN). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Gallbladder Cancer.
5. Remiszewski P. Chirurgiczne leczenie chorych na raka pęcherzyka żółciowego. Chirurgia po Dyplomie.
6. Wiercińska M. Przewlekłe zapalenie pęcherzyka (woreczka) żółciowego – objawy, leczenie.

Artykuł powstał 29.10.2020 r., ostatnia aktualizacja: 14.01.2026 r.

Co roku około 3 000 Polek słyszy diagnozę nowotwór szyjki macicy. Połowa z nich nigdy nie wyzdrowieje, ponieważ zgłosiła się do lekarza zbyt późno. Oznacza to, że z 10 kobiet, u których codziennie wykrywa się w Polsce raka szyjki macicy, tylko połowie udaje się pomóc. Część z nich nie zdążyła po prostu wykonać na czas odpowiednich badań. Jak zapobiegać rakowi szyjki macicy, jakie badania regularnie wykonywać, jakie są objawy tego nowotworu i czy można go wyleczyć. Zapraszamy do artykułu.

Z artykułu dowiesz się, że: >> Co roku w Polsce raka szyjki macicy rozpoznaje się u około 3000 kobiet, z których połowa umiera z powodu zbyt późnego wykrycia. >> Przyczyną ponad 95% przypadków raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV (przede wszystkim 16 i 18). >> Rak szyjki macicy rozwija się latami i we wczesnych stadiach nie daje żadnych objawów. >> Rak szyjki macicy nie jest chorobą dziedziczną ani genetyczną. >> Nowoczesna profilaktyka opiera się na trzech filarach: szczepieniach przeciwko HPV, badaniach przesiewowych wykrywających wirusa HPV oraz cytologii płynnej (LBC). >> Test HPV można wykonać samodzielnie w domu. >> Rokowania są bardzo dobre we wczesnym stadium (I stopień – ok. 93% wyleczeń), bardzo złe w zaawansowanym (IV stopień – tylko ok. 15% wyleczeń). >> Regularne badania przesiewowe (test HPV + cytologia) pozwalają wykryć zmiany przedrakowe lub raka w stadium w pełni wyleczalnym.

Spis treści:

1. Rak szyjki macicy – co to za choroba?
   • Epidemiologia – kto najczęściej choruje na raka szyjki macicy?
2. Klasyfikacja raka szyjki macicy
   • Typ histologiczny według WHO
   • Stadia zaawansowania – klasyfikacja FIGO
3. Przyczyny raka szyjki macicy
   • Rak szyjki macicy – czynniki ryzyka
   • Czy rak szyjki macicy jest dziedziczny?
4. Rak szyjki macicy – objawy
   • Jakie są pierwsze objawy raka szyjki macicy?
   • Rak szyjki macicy – objawy choroby zaawansowanej
   • Gdzie boli przy raku szyjki macicy?
5. Profilaktyka raka szyjki macicy
6. Diagnostyka raka szyjki macicy
   • Czy cytologia zawsze wykryje raka?
7. Leczenie raka szyjki macicy
8. Rak szyjki macicy – rokowania
9. Zakończenie
10. Rak szyjki macicy – sekcja FAQ

Rak szyjki macicy – co to za choroba?

Rak szyjki macicy to nowotwór, który powstaje najczęściej z komórek nabłonka wyścielającego kanał szyjki macicy.

Szyjka macicy jest od wewnątrz pokryta nabłonkiem gruczołowym, który przy ujściu zewnętrznym zamienia się w nabłonek płaski. Około 80% nowotworów tego narządu to raki płaskonabłonkowe, około 10% (5-20%) to raki gruczołowe. Pozostałe nowotwory to bardzo rzadkie przypadki chłoniaków, mięsaków lub przerzutów z innych narządów.

W klasyfikacji ICD-10 nowotwór złośliwy szyjki macicy ma kod C53. W zależności od tego, jaki obszar zajmują komórki nowotworowe wyróżnia się m.in:

• C53.0: nowotwór złośliwy błony śluzowej kanału szyjki macicy (endocervix) – zmiana jest ograniczona do komórek endocerwikalnych;
• C53.1: nowotwór złośliwy błony śluzowej zewnętrznej powierzchni szyjki macicy (ectocervix) – zmiana pojawiająca się na powierzchni zewnętrznej;
• C53.8: zmiana przekraczająca granice szyjki macicy – naciekająca inne struktury.   

Kod D06 ma rak w stadium przedinwazyjnym, kiedy obserwuje się stan przedrakowy, np. CIN3/HSIL.

Epidemiologia – kto najczęściej choruje na raka szyjki macicy?

Rak szyjki macicy dotyka kobiety w każdym wieku. Ponieważ jednak jest to nowotwór, który rozwija się kilka-kilkanaście lat, najczęściej wykrywany jest u kobiet po 44 r.ż.

Struktura zachorowań ze względu na wiek wygląda w Polsce następująco:

• 25-44 lata – 12%,
• 45-64 lata – 58,5%,
• powyżej 65 r.ż. – 29,5%.

Niestety struktura zgonów z tego samego powodu wygląda odmiennie. Ponieważ u kobiet powyżej 65 r.ż. rak wykrywany jest w późniejszym stadium, umierają one częściej niż młodsze kobiety.

Struktura zgonów w zależności od wieku:

• 25-44 lata – 4,5%,
• 45-64 lata – 55 %,
• powyżej 65 r.ż. – 40,5%.

>> Przeczytaj: Najczęstsze nowotwory u kobiet i mężczyzn

Klasyfikacja raka szyjki macicy

Rak szyjki macicy może być klasyfikowany ze względu na typ histologiczny lub stadium zaawansowania.

Typ histologiczny według WHO

Typ histologiczny nowotworu to klasyfikacja, która określa, z jakiego rodzaju komórek powstał nowotwór i jak bardzo badane komórki różnią się od zdrowej tkanki – czyli jaki jest ich stopień złośliwości.

Pobranie materiału do takiego badania umożliwia cytologia. Dawniej była to tzw. cytologia klasyczna, obecnie rekomendowana jest cytologia płynna (LBC).

W badaniu widać, czy zmiany obecne są w obrębie nabłonka płaskiego czy gruczołowego i jakie jest ich zaawansowanie.

• CIN1/LSIL – zmiany w nabłonku płaskim o charakterze dysplazji, czyli nieprawidłowych komórek, będących zmianą przednowotworową.
• CIN2/HSIL – dysplazja średniego stopnia.
• CIN3/HSIL – dysplazja dużego stopnia w stadium przednowotworowym – stanowi wskazanie do pilnego leczenia, ponieważ poprzedza wystąpienie raka szyjki macicy.

W przypadku zmian w obrębie nabłonka gruczołowego w badaniu cytologicznym widać:

• raka gruczołowego przedinwazyjnego,
• raka gruczołowego z wczesną inwazją,
• raka gruczołowego.

Stadia zaawansowania – klasyfikacja FIGO

W klasyfikacji FIGO ocenia się stopień zaawansowania nowotworów ginekologicznych, w zależności od lokalizacji zmiany, głębokości naciekania, zajęcia węzłów chłonnych czy przerzutów.

W przypadku raka szyjki macicy są to:

• stadium I – rak ograniczony do szyjki macicy.
• stadium II – nowotwór rozrasta się poza szyjkę macicy, jednak stopień naciekania jest ograniczony – nie zajmuje jeszcze dolnej 1/3 części pochwy ani ścian miednicy.
• stadium III – rak nacieka ściany miednicy, może zajmować 1/3 dolnej części pochwy, może występować wodonercze.
• stadium IV – nowotwór wykracza poza struktury miednicy mniejszej, może naciekać pęcherz moczowy lub odbytnicę, może być rozsiew i przerzuty do odległych narządów.

>> Zobacz: Ból pęcherza – możliwe przyczyny, objawy, badania i leczenie

Przyczyny raka szyjki macicy

Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju tego nowotworu jest przetrwałe zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV. Każda kobieta, niezależnie od wieku, narażona jest na zakażenie. Istnieje wiele typów wirusa HPV, ale tylko niektóre z nich są rakotwórcze i prowadzą do rozwoju raka szyjki macicy. Do zakażenia dochodzi najczęściej podczas stosunku płciowego z osobą zakażoną.

Zakażenie wirusem HPV jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową, dlatego wszystkie kobiety, które rozpoczęły życie seksualne, mogą mieć kontakt z zarówno z typami wirusa HPV niskiego ryzyka, jak również tymi najgroźniejszymi. Szacuje się, że nawet 80% kobiet aktywnych seksualnie ulega zarażeniu wirusem HPV przynajmniej raz w ciągu całego życia.

>> Zobacz: Objawy HPV u kobiet. Przyczyny, diagnostyka i leczenie

W większości przypadków (ok. 70-90%) organizm samoistnie eliminuje wirusa w ciągu 6-24 miesięcy od zakażenia. U części kobiet dochodzi jednak do przetrwałego zakażenia (persistent infection), zwłaszcza typami wysokiego ryzyka (głównie HPV 16 i HPV 18). Przekształcenie nieprawidłowych komórek w nowotwór zajmuje zazwyczaj 15-20 lat.

>> Przeczytaj: HPV u mężczyzny – objawy, diagnostyka, profilaktyka

To ważne: Długotrwałe zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV jest przyczyną większości (95%) przypadków raka szyjki macicy oraz stanów przedrakowych.

Rak szyjki macicy – czynniki ryzyka

W procesie powstawania raka szyjki macicy ważne jest także jednoczesne współdziałanie dodatkowych czynników ryzyka, do których zalicza się:

• wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego,
• duża liczba partnerów seksualnych,
• wieloletnie stosowanie środków antykoncepcyjnych,
• palenie papierosów,
• niski status socjoekonomiczny,
• liczne porody,
• przewlekłe stany zapalne pochwy, spowodowane np. chlamydią.

Pamiętaj: Środki antykoncepcyjne nie są lekami, które powodują raka szyjki macicy. Ponieważ jednak chronią przed ciążą – mogą być powodem niezużywania prezerwatyw, co zwiększa ryzyka infekcji wirusem HPV.

Czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia raka szyjki macicy jest osłabienie układu odpornościowego, w tym zakażenie wirusem HIV – szacuje się, że ryzyko u takich pacjentek wzrasta pięciokrotnie.

>> Sprawdź: Jakie są najczęstsze przyczyny nowotworów?

Czy rak szyjki macicy jest dziedziczny?

Rak szyjki macicy nie jest chorobą dziedziczną ani uwarunkowaną genetycznie, czyli fakt zachorowania matki, siostry lub innej kobiety w rodzinie nie jest czynnikiem ryzyka dla pozostałych kobiet.

W diagnostyce związanej z rakiem szyjki macicy wykonuje się natomiast badanie, które nazywa się genotypowanie HPV, które jest analizą materiału genetycznego wirusa, a nie pacjentki. Jednak zbieżność nazw czasem kojarzy się pacjentom z badaniami na obecność mutacji w genach u człowieka. Stąd może powstać mylne przekonanie, iż rak szyjki macicy jest uwarunkowany genetycznie.

>> To może Cię zainteresować: Czy rak jest dziedziczny? Fakty i mity na temat dziedziczenia nowotworu

Rak szyjki macicy – objawy

Rak szyjki macicy rozwija się bezboleśnie i długo, przez wiele lat, może nie dawać żadnych objawów. 

Przetrwałe zakażenie typami wysokoonkogennymi wirusa HPV, w szczególności typami HPV 16 lub 18, powoduje powstanie najpierw dysplazji, następie stanu przednowotworowego, a następnie raka szyjki macicy. Dlatego tak ważne są badania przesiewowe, które pomagają w wykrywaniu zmian na wczesnym etapie, gdy są one w pełni możliwe do wyleczenia.

Jakie są pierwsze objawy raka szyjki macicy?

Jak napisano wyżej, choroba nie daje wczesnych objawów; pierwsze pojawiające się symptomy obserwuje się w późniejszych jej fazach i są niespecyficzne. Należą do nich:

• upławy – krwiste lud wodniste, czasem cuchnące o brudnoszarym kolorze.
• krwawienia pomiędzy miesiączkami – zwłaszcza u kobiet w okresie przedmenopauzalnym.
• plamienia, krwawienia po stosunku.
• obfitsze niż zwykle miesiączki.

Mogą zdarzać się bóle w podbrzuszu, bóle miednicy.

>> Przeczytaj: Objawy raka jajnika i nowotworów macicy

Rak szyjki macicy – objawy choroby zaawansowanej

Symptomy jawnie klinicznej choroby, często w stadium zaawansowanym to, gdy proces jest rozsiany i/lub obecne są przerzuty to:

• uporczywy ból pleców, nóg lub miednicy,
• utrata masy ciała,
• obrzęki nóg,
• bolesne parcia na mocz i stolec,
• krew w moczu,
• wodonercze widoczne w USG jamy brzusznej,
• niedrożność jelit,
• zablokowanie odpływu moczu.

>> Sprawdź: Rak endometrium – objawy, diagnostyka, leczenie

Gdzie boli przy raku szyjki macicy?

Wczesne stadium choroby – stan przednowotworowy lub rozrost nowotworu ograniczony do szyjki macicy – nie powoduje objawów bólu. W stadium zaawansowanym mogą pojawiać się bóle w podbrzuszu, bóle w dole pleców, bóle w miednicy.

Profilaktyka raka szyjki macicy

Nowoczesna profilaktyka raka szyjki macicy opiera się na trzech filarach:

• szczepieniach przeciwko HPV – jest to profilaktyka pierwotna, która pozwala w znacznym stopniu wyeliminować ryzyko zachorowania. Należy jednak pamiętać, że szczepienia nie stanowią całkowitej ochrony przed wszystkimi typami wysokoonkogennymi wirusa, dlatego osoby zaszczepione nadal powinny regularnie wykonywać badania;
• badaniach przesiewowych – ich podstawą obecnie są badania w kierunku wykrywania wirusa HPV – dodatni wynik testu na obecność onkogennych typów HPV świadczy o zwiększonym ryzyku rozwoju zmian przedrakowych i raka, nawet jeśli cytologia jest prawidłowa;
• cytologii LBC.

Wskazówka: Badanie HPV można obecnie wykonać również w samodzielnie w domu. Zamów test online.

>> Zobacz:

• Profilaktyka raka szyjki macicy
• Prof. Dębska i dr Rzepka o profilaktyce raka szyjki macicy

Diagnostyka raka szyjki macicy

Podstawą diagnostyki raka szyjki macicy jest cytologia płynna, która uwidacznia istnienie i stadium zaawansowania komórek nowotworowych.

Obowiązkowe elementy diagnozy raka szyjki macicy to badanie miednicy i biopsja.

Badaniem, które również jest wykonywanie, jest kolposkopia – badanie ginekologiczne pozwalające na ocenę szyjki macicy, ułatwiające wykrywanie zmian nowotworowych i przedrakowych oraz umożliwia pobrania wycinka.

W zaawansowanych stadiach choroby, w celu oceny zasięgu guza oraz podjęcia decyzji odnośnie leczenia, należy wykonać rezonans magnetyczny miednicy mniejszej.

Czy cytologia zawsze wykryje raka?

Cytologia LBC wykrywa stany przedrakowe i raka z ok. 90% czułością, a jej specyficzność wynosi nawet do 98%. Oznacza to, iż wykryte w cytologii zmiany z bardzo dużą pewnością świadczą o nowotworze. Cytologia płynna to również mniejszy odsetek wyników fałszywie ujemnych, czyli zmniejszone jest prawdopodobieństwo przeoczenia zmienionych komórek.

>> To może Cię zainteresować: HPV a ciąża – co warto wiedzieć? Objawy, diagnostyka, leczenie

Leczenie raka szyjki macicy

Leczenie choroby zależy od stadium zaawansowania. Może to być leczenie chirurgiczne, np. konizacja czy nawet histerektomia. Jeśli obraz kliniczny tego wymaga stosowana jest chemioradioterapia lub tylko radioterapia.

Rak szyjki macicy – rokowania

Rokowanie w raku szyjki macicy zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania nowotworu.

Im niższy stopień zaawansowania, tym lepsze rokowania. W przypadku nowotworu I, gdy zmiany dotyczą tylko komórek nabłonka, wyleczeniu ulega ok. 93% kobiet. W bardziej zaawansowanych stadiach nowotworu, np. w stadium IV, tylko 15% pacjentek zostanie wyleczonych. Dlatego tak ważne w przypadku tej choroby są badania profilaktyczne.

>> Zobacz: Wynik cytologii i co dalej? Uproszczona interpretacja wyników

Zakończenie

Na raka szyjki macicy może zachorować każda kobieta. Regularnie wykonując proste, bezbolesne badania – wykrywanie wirusa HPV i – gdy jest to potrzebne – cytologia – można wyeliminować niebezpieczeństwo rozwoju groźnego stadium choroby.

Rak szyjki macicy – sekcja FAQ

---

Bibliografia

1. https://onkologia.org.pl/pl/nowotwor-szyjki-macicy-typy-morfologiczne (dostęp: 02.01.2026).
2. Rak Szyjki Macicy Podręczne Algorytmy. RAK SZYJKI MACICY REKOMENDACJE w oparciu o wytyczne ESGO-ESTRO-ESP dotyczące raka szyjki macicy. Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej https://ptgo.pl › wp-content › uploads › 2022/01 (dostęp: 02.01.2026).
3. Wojciechowska U, Barańska K, Miklewska M, Didkowska JA. Cancer incidence and mortality in Poland in 2020. Nowotwory. Journal of Oncology 2023;73(3):129-145. DOI: https://doi.org/10.5603/NJO.2023.0026 (dostęp: 02.01.2026).
4. Nowotwory złośliwe w Polsce w 2020 roku; Urszula Wojciechowska, Klaudia Barańska, Irmina Michałek, Paweł Olasek, Marta Miklewska, Joanna A. Didkowska; Warszawa 2022.
5. Jach R., Sznurkowski J.J., Bidziński M., Misiek M.,Knapp P., Bodnar L., Bieńkiewicz A., Blecharz P., Kojs Z., Kotarski J., Markowska J., Mądry R., Sawicki W., Wicherek Ł., Basta A. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka szyjki macicy. Curr Gynecol Oncol 2017, 15 (1), p. 24–33 DOI: 10.15557/CGO.2017.0002 (dostęp: 02.01.2026).
6. HPV i rak szyjki macicy – aktualny stan wiedzy. Polskie Towarzystwo Patologów – Raport 2022/2023
7. WHO – Fact Sheet on Cervical Cancer https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer (dostęp: 02.01.2026).