Sklep
Strona główna Blog Strona 19

Dieta wegetariańska – na czym polega? Zasady, zalety i przykładowy jadłospis

Matylda Konowrocka
-
0
Dieta wegetariańska – na czym polega? Zasady, zalety i przykładowy jadłospis

Dieta wegetariańska od lat budzi duże zainteresowanie zarówno wśród specjalistów, jak i osób poszukujących zdrowszego stylu życia. Coraz częściej wybierana jest nie tylko ze względów etycznych, ale również zdrowotnych. W niniejszym artykule omówiono charakterystykę diety wegetariańskiej, jej odmiany, potencjalne korzyści i ryzyka, a także zasady prawidłowego bilansowania jadłospisu. Jeśli zastanawiasz się, czy dieta wegetariańska jest odpowiednia dla Ciebie lub Twojej rodziny, ten tekst dostarczy Ci rzetelnych, opartych na wiedzy naukowej informacji.

Kluczowe informacje:
>> Dieta wegetariańska polega na eliminacji mięsa i ryb, a jej podstawą są produkty roślinne, takie jak warzywa, owoce, zboża, nasiona i rośliny strączkowe.
>> W zależności od odmiany może ona dopuszczać spożycie jaj i nabiału lub całkowicie wykluczać produkty pochodzenia zwierzęcego.
>> Prawidłowo zbilansowana dieta wegetariańska może przynosić liczne korzyści zdrowotne, jednak wymaga świadomego planowania oraz w niektórych przypadkach odpowiedniej suplementacji.

Spis treści:

  1. Czym charakteryzuje się dieta wegetariańska?
  2. Kto może przejść na dietę wegetariańską?
  3. Jakie niedobory mogą się pojawić na diecie wegetariańskiej?
  4. Przykładowy jadłospis diety wegetariańskiej
  5. Roślinne zamienniki mięsa do wykorzystania w diecie wegetariańskiej – przykłady
  6. Jakie są różnice pomiędzy dietą wegetariańską a wegańską?
  7. Zakończenie
  8. Dieta wegetariańska – sekcja FAQ

Czym charakteryzuje się dieta wegetariańska?

Dieta wegetariańska to sposób odżywiania, który wyklucza spożywanie produktów takich jak: mięso, drób, jaja, owoce morza. Podstawą jadłospisu są: warzywa, owoce, produkty zbożowe, nasiona, orzechy i rośliny strączkowe. Wyróżniamy wiele odmian diet wegetariańskich:

  • laktoowowegetariańska – jest najmniej restrykcyjną dietą wegetariańską. Dopuszcza spożywanie takich produktów jak: jaja, mleko i przetwory mleczne.
  • laktowegetariańska – jest odmianą diety laktoowowegetariańskiej, natomiast nie dopuszcza spożywania jaj.
  • owowegetariańska – kolejna dieta będąca odmianą diety laktoowowegetariańskiej. Eliminuje mleko i przetwory mleczne.
  • dieta surowa (ang. raw food) – podstawę stanowią warzywa, rośliny strączkowe, owoce, nasiona, mleko, jaja. Wszystkie produkty spożywa się w postaci surowej, gdyż dieta ta nie dopuszcza stosowania obróbki termicznej wyższej niż 40°C.
  • wegetariańska – nie uwzględnia żadnych produktów pochodzenia zwierzęcego takich jak: mięso, drób, ryby, owoce morza, mleko i produkty mleczne, jaja oraz miód.
  • frutariańska – jest to dieta owocowa, w której można spożywać w niewielkich ilościach również warzywa i nasiona.
  • witariańska – dieta opierająca się na spożywaniu warzyw i owoców.
  • makrobiologiczna – jej podstawą są produkty zbożowe, można również spożywać rośliny strączkowe, warzywa, wodorosty, produkty sojowe i owoce.
  • pescowegetariańska – do diety roślinnej można włączyć ryby i owoce morza, natomiast inne produkty pochodzenia zwierzęcego są zabronione.

Jest wiele korzyści wynikających ze stosowania diet wegetariańskich. Według badań, w porównaniu z osobami odżywiającymi się tradycyjnie u wegetarian znacznie rzadziej występuje nadwaga i otyłość, nowotwory, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzyca typu 2 oraz kamica nerkowa. Wynika to ze spożywania większej ilości warzyw i owoców, produktów zbożowych oraz stosowania tłuszczu roślinnego, a ograniczenie bądź całkowita rezygnacja ze spożywania produktów odzwierzęcych, a co za tym idzie:

  • nasyconych kwasów tłuszczowych,
  • białka zwierzęcego,
  • cholesterolu i niektórych kancerogenów typowych dla produktów mięsnych przetworzonych, np. wędzonych, konserwowanych azotanami (III) i (IV), w tym benzo(a)pirenu i innych wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych.

>> Przeczytaj: Frutarianizm – dieta oparta na owocach

Kto może przejść na dietę wegetariańską?

Badania epidemiologiczne sugerują, że osoby stosujące dietę wegetariańską mogą cechować się:

Jednocześnie literatura naukowa podkreśla, że kluczowe znaczenie ma jakość diety, a nie samo wykluczenie mięsa. Niewłaściwie skomponowana dieta wegetariańska może prowadzić do niedoborów energii oraz składników odżywczych, takich jak białko, żelazo, witamina B12, wapń czy kwasy tłuszczowe omega-3.

>> Warto sprawdzić też: Lipidogram (profil lipidowy) – co to za badanie? Jak się do niego przygotować?

Pakiet kontrola diety wegetariańskiej (4 badania) baner

Czy dietę wegetariańską mogą stosować dzieci?

Badania naukowe oraz stanowiska towarzystw pediatrycznych wskazują, że dzieci mogą stosować dietę wegetariańską, o ile jest ona starannie zaplanowana i monitorowana. W okresie wzrostu zapotrzebowanie na energię oraz składniki odżywcze jest wysokie, dlatego dieta dziecka musi dostarczać odpowiednich ilości:

  • pełnowartościowego białka (np. z roślin strączkowych, nabiału, jaj),
  • żelaza i cynku,
  • wapnia i witaminy D,
  • witaminy B12 (najczęściej w formie suplementacji).

Przeglądy systematyczne wskazują, że dzieci na diecie wegetariańskiej mogą rozwijać się prawidłowo pod względem masy ciała i wzrostu, jednak ryzyko niedoborów wzrasta w przypadku diet restrykcyjnych, szczególnie wegańskich, jeśli nie są one prowadzone pod kontrolą specjalisty.

Z tego względu w literaturze zaleca się, aby dieta wegetariańska u dzieci była konsultowana z dietetykiem oraz regularnie oceniana pod kątem stanu odżywienia.

>> Może Cię zainteresować także nasz artykuł: Niedobór witaminy D – objawy, badania, suplementacja i zapobieganie niedoborom

Czy dietę wegetariańską mogą stosować kobiety w ciąży?

Zgodnie z aktualnymi danymi naukowymi, dieta wegetariańska może być bezpiecznie stosowana w okresie ciąży, pod warunkiem jej odpowiedniego zbilansowania. Badania kohortowe nie wykazują istotnych różnic w przebiegu ciąży ani masie urodzeniowej noworodków u kobiet stosujących dietę wegetariańską w porównaniu do diety tradycyjnej.

Szczególną uwagę w okresie ciąży należy zwrócić na podaż:

Publikacje naukowe podkreślają, że suplementacja witaminy B12 jest niezbędna, a w wielu przypadkach zalecana jest także suplementacja żelaza, DHA oraz jodu, niezależnie od rodzaju diety.

>> Zobacz także: Niedobór witaminy B12 – objawy, przyczyny, badania

Warto wiedzieć:
Autorzy przeglądów systematycznych wskazują, że ciąża, podczas której przyszła mama jest na diecie wegetariańskiej nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań, o ile dieta jest prowadzona świadomie i pod nadzorem specjalisty.

Jakie niedobory mogą się pojawić na diecie wegetariańskiej?

W zależności od rodzaju diety wegetariańskiej mogą wystąpić mniejsze, bądź większe niedobory witamin i składników mineralnych, takich jak:

  • witaminy A, B2, B12 i D,
  • żelaza,
  • cynku,
  • wapnia,
  • jodu,
  • selenu,
  • długołańcuchowych kwasów tłuszczowych n-3,
  • niezbędnych aminokwasów.

Żelazo w diecie wegetarian jest żelazem niehemowym. Występuje w produktach roślinnych, a jego biodostępność jest kilkakrotnie mniejsza niż biodostępność żelaza hemowego znajdującego się w produktach odzwierzęcych.

W związku ze spożywaniem dużej ilości warzyw w dietach wegetarian występują w większej ilości roślinne substancje antyodżywcze, tj.: kwas fitynowy, szczawiowy, taniny. Wiążą one jony metali w przewodzie pokarmowym, tworząc niewchłanialne kompleksy, przez co wchłanialność składników takich jak żelazo czy cynk jest ograniczona i może prowadzić do niedoborów tych składników.

Pakiet kontrola diety wegetariańskiej rozszerzony (7 badań) baner

Suplementacja na diecie wegetariańskiej – kiedy i co suplementować?

Dieta wegetariańska, mimo wielu udokumentowanych korzyści zdrowotnych, może wiązać się z ryzykiem niedoborów niektórych składników mineralnych. Wynika to przede wszystkim z odmiennej biodostępności składników odżywczych pochodzenia roślinnego w porównaniu do produktów zwierzęcych. Z tego względu w określonych sytuacjach suplementacja na diecie wegetariańskiej jest uzasadniona i zalecana.

Jednym z kluczowych składników wymagających szczególnej uwagi jest żelazo. U osób stosujących dietę wegetariańską często obserwuje się obniżone stężenie ferrytyny w osoczu, co świadczy o zmniejszonych zapasach żelaza w organizmie. Ma to szczególne znaczenie u kobiet w wieku rozrodczym oraz kobiet w ciąży, u których niedobór żelaza może zwiększać ryzyko powikłań, w tym poronienia. W tych grupach suplementacja żelazem bywa konieczna, zwłaszcza gdy dieta nie pokrywa zwiększonego zapotrzebowania.

Żelazo obecne w produktach roślinnych występuje w postaci żelaza niehemowego, które cechuje się niższą biodostępnością. Na jego wchłanianie negatywnie wpływają m.in.:

  • wapń,
  • błonnik pokarmowy,
  • polifenole,
  • fityniany,
  • szczawiany,
  • fosforany,
  • tanina,
  • niektóre leki, np. zobojętniające sok żołądkowy.

Z kolei biodostępność żelaza może być zwiększana poprzez odpowiednie techniki przygotowania żywności, takie jak fermentacja czy namaczanie, a także przez obecność kwasów organicznych i witaminy C, która znacząco poprawia absorpcję żelaza niehemowego. Korzystny wpływ wykazują również przyprawy pobudzające wydzielanie soku żołądkowego.

W diecie wegetariańskiej istotną rolę odgrywa także odpowiednia podaż cynku, którego niedobory są szczególnie niebezpieczne dla dzieci i młodzieży, ze względu na jego znaczenie dla wzrostu, dojrzewania oraz funkcjonowania układu odpornościowego. W przypadku niskiego spożycia produktów bogatych w cynk lub współistniejących czynników ograniczających jego wchłanianie, suplementacja może być zasadna.

Ważnym składnikiem mineralnym jest również wapń, którego roślinne źródła obejmują m.in.:

  • produkty zbożowe, takie jak mąka sojowa czy bułki owsiane,
  • warzywa (jarmuż, boćwinka, kapusta biała, fasola biała),
  • owoce suszone (figi i morele),
  • orzechy (migdały, orzechy laskowe i pistacjowe).

W przypadku niskiego spożycia tych produktów lub zwiększonego zapotrzebowania, np. u kobiet ciężarnych, suplementacja wapnia może być rozważana indywidualnie.

Na diecie wegetariańskiej należy również zwrócić uwagę na podaż jodu, który jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Jod może być dostarczany poprzez stosowanie soli jodowanej, a także alg i wodorostów, jednak w przypadku ich nieregularnego spożycia suplementacja bywa wskazana.

Podsumowując:
Suplementacja na diecie wegetariańskiej powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb, wieku, stanu fizjologicznego oraz wyników badań laboratoryjnych. Szczególną uwagę należy zwrócić na żelazo, cynk, wapń oraz jod, a decyzja o suplementacji powinna być podejmowana świadomie, najlepiej pod kontrolą specjalisty ds. żywienia lub lekarza.

Przykładowy jadłospis diety wegetariańskiej

Prawidłowo zbilansowana dieta wegetariańska powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych, w szczególności białka, żelaza, wapnia, witamin z grupy B oraz energii. Jadłospis powinien opierać się na różnorodnych produktach roślinnych oraz – w zależności od odmiany diety – na nabiale i jajach.

Przykładowy jednodniowy jadłospis:

  • Śniadanie:
    Owsianka na mleku lub napoju roślinnym z dodatkiem orzechów włoskich, nasion chia i świeżych owoców.
  • II śniadanie:
    Kanapki z chleba pełnoziarnistego z pastą jajeczną lub hummusem oraz warzywami.
  • Obiad:
    Gulasz z ciecierzycy i warzyw podawany z kaszą bulgur lub ryżem brązowym.
  • Podwieczorek:
    Jogurt naturalny lub roślinny z pestkami dyni i owocami.
  • Kolacja:
    Sałatka z tofu, mixem sałat, oliwą z oliwek i pełnoziarnistym pieczywem.

Taki jadłospis dostarcza pełnowartościowego białka, błonnika pokarmowego oraz mikroskładników, a jego różnorodność zmniejsza ryzyko niedoborów żywieniowych.

Roślinne zamienniki mięsa do wykorzystania w diecie wegetariańskiej – przykłady

W diecie wegetariańskiej mięso może być zastępowane zarówno naturalnymi produktami roślinnymi, jak i produktami przetworzonymi, które imitują jego strukturę i smak.

Najczęściej stosowane zamienniki mięsa:

  • rośliny strączkowe (soczewica, ciecierzyca, fasola),
  • tofu i tempeh,
  • seitan (gluten pszenny),
  • kotlety i burgery roślinne na bazie białka grochu lub soi,
  • produkty jajeczne i nabiał (w diecie laktoowowegetariańskiej).

Naturalne zamienniki mięsa charakteryzują się wysoką wartością odżywczą i niskim stopniem przetworzenia, natomiast gotowe produkty roślinne zwiększają wygodę stosowania diety, ale wymagają świadomego wyboru.

Jak czytać etykiety roślinnych zamienników?

Czytanie etykiet roślinnych zamienników mięsa jest kluczowe dla oceny ich jakości żywieniowej. Produkty te mogą znacząco różnić się składem i wartością odżywczą.

Podczas analizy etykiety należy zwrócić uwagę na:

  • skład produktu – im krótszy i bardziej naturalny, tym korzystniejszy,
  • zawartość białka – produkty powinny dostarczać porównywalnej ilości białka do mięsa,
  • ilość soli (sodu) – wiele zamienników zawiera jej nadmiar,
  • tłuszcze nasycone – szczególnie w produktach smażonych lub wysoko przetworzonych,
  • obecność witaminy B12, żelaza i wapnia – niektóre produkty są nimi fortyfikowane.

Zgodnie z zaleceniami ekspertów, roślinne zamienniki mięsa powinny stanowić uzupełnienie diety, a nie jej podstawę.

>> Może Ci się przydać również: Jak czytać składy na etykietach produktów spożywczych?

Jakie są różnice pomiędzy dietą wegetariańską a wegańską?

Dieta wegetariańska i wegańska różnią się przede wszystkim zakresem eliminacji produktów pochodzenia zwierzęcego.

Najważniejsze różnice:

  • dieta wegetariańska eliminuje mięso i ryby, ale dopuszcza spożycie nabiału i/lub jaj (w zależności od odmiany),
  • dieta wegańska wyklucza wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym mleko, jaja i miód,
  • dieta wegańska wiąże się z większym ryzykiem niedoborów, zwłaszcza witaminy B12, wapnia, żelaza i DHA,
  • dieta wegetariańska jest uznawana za łatwiejszą do zbilansowania w populacji ogólnej.

Obie diety mogą być zdrowe i bezpieczne, jednak dieta wegańska wymaga szczególnej wiedzy żywieniowej oraz regularnej suplementacji.

Zakończenie

Dieta wegetariańska stanowi jeden z możliwych modeli racjonalnego odżywiania, który stosowany świadomie może wspierać zdrowie i dobre samopoczucie. Kluczowe znaczenie ma jednak indywidualne podejście, uwzględniające wiek, stan fizjologiczny oraz potrzeby organizmu. Świadome wybory żywieniowe i edukacja żywieniowa pozwalają czerpać z diety wegetariańskiej jej potencjał, minimalizując jednocześnie możliwe zagrożenia.

Dieta wegetariańska – sekcja FAQ

Co jedzą wegetarianie zamiast mięsa?

Wegetarianie zastępują mięso przede wszystkim roślinami strączkowymi (np. soczewicą, ciecierzycą, fasolą), tofu, tempehem, seitanem oraz produktami zbożowymi, orzechami i nasionami. W zależności od odmiany diety mogą także spożywać jaja i nabiał jako źródło białka.

Jakie są minusy diety wegetariańskiej?

Do potencjalnych minusów diety wegetariańskiej należą ryzyko niedoborów niektórych składników odżywczych (np. żelaza, witaminy B12, cynku, wapnia czy kwasów omega-3) oraz konieczność świadomego planowania jadłospisu, zwłaszcza u dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych.

Co się dzieje z organizmem, gdy nie jemy mięsa?

Eliminacja mięsa może prowadzić do zmniejszenia spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu, co korzystnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy. Jednocześnie organizm wymaga odpowiedniego uzupełniania białka i mikroelementów z innych źródeł, aby uniknąć niedoborów.

Czy wegetarianie chorują mniej?

Badania epidemiologiczne wskazują, że wegetarianie rzadziej chorują na niektóre choroby przewlekłe, takie jak otyłość, nadciśnienie, cukrzyca typu 2 czy choroby sercowo-naczyniowe. Korzyści te wynikają głównie z większego spożycia warzyw, owoców i błonnika, a nie wyłącznie z eliminacji mięsa.

Czy wegetarianie mogą jeść masło?

Tak, większość wegetarian może spożywać masło, ponieważ jest ono produktem pochodzenia mlecznego. Wyjątkiem są osoby stosujące dietę wegańską, która wyklucza wszystkie produkty odzwierzęce.

Czy wegetarianie piją mleko i jedzą ser?

Tak, w dietach lakto- i laktoowowegetariańskich mleko, jogurty i sery są dozwolone i stanowią ważne źródło białka oraz wapnia. Nie są one jednak spożywane przez osoby na diecie wegańskiej.

Opieka merytoryczna: lek. Agata Strukow

Bibliografia

  1. Academy of Nutrition and Dietetics. (2016). Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian diets. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 116(12), 1970–1980.
  2. Appleby, P. N., & Key, T. J. (2016). The long-term health of vegetarians and vegans. Proceedings of the Nutrition Society, 75(3), 287–293.
  3. Craig, W. J. (1994). Iron status of vegetarians. The American Journal of Clinical Nutrition, 59(5 Suppl), 1233S–1237S.
  4. Jarosz, M. (Red.). (2020). Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH.
  5. Sicińska, E., Czerwińska, D., & Kozłowska, K. (Red.). (2021). Wegetarianizm jako sposób żywienia. W: Przewodnik do ćwiczeń z żywienia człowieka – zakres uzupełniający (s. 137–152). Wydawnictwo SGGW.

Co jeść, a czego unikać przed oddaniem krwi?

Izabela Grabowska
-
0
Co jeść, a czego unikać przed oddaniem krwi?

Decyzja o honorowym oddaniu krwi jest aktem szlachetnym, który wymaga odpowiedniego przygotowania. W przeciwieństwie do diagnostycznego pobrania krwi, gdzie często obowiązuje zalecenie bycia na czczo, przed oddaniem krwi zaleca się zjedzenie lekkiego posiłku. Właściwa dieta i higiena życia w dniach poprzedzających wizytę w punkcie krwiodawstwa mają kluczowe znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa krwiodawcy, jak i dla jakości pobranej krwi.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> dlaczego przed oddaniem krwi do krwiodawstwa nie wolno być na czczo – w przeciwieństwie do badań laboratoryjnych,
>> jakich produktów należy unikać na dzień przed oddaniem krwi,
>> jak należy zaplanować posiłki, aby zapewnić sobie energię i bezpieczeństwo podczas i po oddaniu krwi.

Spis treści

  1. Co jeść i pić przed oddaniem krwi?
  2. Czego nie jeść i nie robić przed oddaniem krwi?
  3. Co jeść po oddaniu krwi?
  4. Zakończenie
  5. Sekcja FAQ – co jeść, a czego unikać przed oddaniem krwi?

Co jeść i pić przed oddaniem krwi?

W przeciwieństwie do diagnostycznego pobrania krwi (gdzie często obowiązuje bycie na czczo, czyli przez 8-12 godzin bez jedzenia), przed oddaniem krwi (donacji), w charakterze krwiodawcy, konieczne jest spożycie lekkiego posiłku. Jest  to ważne ze względów bezpieczeństwa osoby oddającej krew – aby zminimalizować ryzyko osłabienia i omdlenia.

Posiłki spożywane w dniu poprzedzającym oraz rano przed oddaniem krwi powinny być niskotłuszczowe i bogate w węglowodany i białko, np.

  • makaron,
  • ryż,
  • kasza,
  • gotowane ziemniaki (bez zasmażki),
  • płatki owsiane i jaglane,
  • gotowane i surowe warzywa,
  • owoce świeże i suszone,
  • nasiona roślin strączkowych,
  • chude mięso (drób) i chude ryby gotowane w wodzie lub na parze,
  • chude sery twarogowe.

Śniadanie w dniu oddania krwi jest obowiązkowe i powinno zostać zjedzone na 1-2 godziny przed planowaną donacją. Zaleca się posiłek bogaty w węglowodany i ewentualnie w chude produkty białkowe, np.

  • pieczywo (bułka, chleb),
  • dżem, miód,
  • gotowane i surowe warzywa,
  • owoce świeże i suszone,
  • płatki owsiane,
  • chudy nabiał, np. twarożek, mleko czy jogurt.

Ponadto, w dniu poprzedzającym oddanie krwi należy wypić słabą herbatę, sok, a najlepiej czystą wodę w ilości ok. 2 litrów, a w dniu donacji 0,5 litra. Dodatkowo bardzo ważne jest, aby przed oddaniem krwi dobrze się wyspać.

Pakiet profilaktyka ogólny (10 badań) banerek

Czego nie jeść i nie robić przed oddaniem krwi?

Przygotowując się do oddania krwi, należy bezwzględnie unikać spożywania tłustych pokarmów na dobę przed donacją, takich jak, m.in.:

  • masło,
  • śmietana,  
  • majonez,
  • smalec,
  • jaja,
  • ciasta z kremem,
  • tłuste mięso i wędliny (np. kiełbasa, pasztet, boczek),
  • tłuste ryby morskie,
  • orzechy i nasiona.

Ich nadmiar może prowadzić do zjawiska zwanego lipemią, czyli zmętnienia osocza, co w efekcie dyskwalifikuje pobraną krew do celów leczniczych. Dodatkowo zaleca się unikanie ostrych pokarmów. Całkowicie zakazane jest również spożywanie alkoholu na 48 godzin przed donacją, ponieważ obniża on jakość preparatów krwiopochodnych i stanowi jeden z czynników dyskwalifikujących do krwiodawstwa.

W kwestii leków i suplementów, należy poinformować personel punktu czy centrum krwiodawstwa o wszystkich przyjmowanych preparatach. Szczególną uwagę zwraca się na aspirynę i niektóre leki przeciwzapalne, które muszą być odstawione na 5 dni przed donacją ze względu na ich wpływ na funkcję płytek krwi.

Ponadto, krwiodawca powinien unikać intensywnego wysiłku fizycznego rano przed oddaniem krwi, aby nie wpływać negatywnie na parametry biochemiczne i nie zwiększać ryzyka osłabienia. Podobnie niewskazane jest palenie papierosów na 2 godziny przed donacją, gdyż może to chwilowo podwyższyć ciśnienie i pogorszyć samopoczucie.

Ważne jest również, aby do oddanie krwi zgłosić się bez objawów przeziębienia i alergii.

Co jeść po oddaniu krwi?

Po oddaniu krwi najważniejsze jest jak najszybsze uzupełnienie płynów, dlatego należy bezpośrednio po donacji wypić co najmniej 500 ml wody lub innego napoju bezalkoholowego i kontynuować regularne nawadnianie organizmu przez kolejne 24-48 godzin.

W diecie regeneracyjnej kluczowe jest  regularne spożywanie posiłków i uzupełnianie żelaza, niezbędnego do szybkiej produkcji nowych czerwonych krwinek. W tym celu zaleca się spożywanie produktów bogatych w żelazo hemowe (lepiej przyswajalne, takie jak czerwone mięso, wątróbka, ryby) oraz żelazo niehemowe pochodzenia roślinnego (występujące w zielonych warzywach liściastych, roślinach strączkowych i suszonych owocach). Aby zwiększyć efektywność wchłaniania żelaza roślinnego, posiłki należy łączyć ze źródłami witaminy C, takimi jak papryka czerwona, natka pietruszki, czarna porzeczka czy owoce cytrusowe.

Ponadto proces krwiotwórczy wspierają składniki takie jak kwas foliowy (znajdujący się w warzywach liściastych i szparagach) oraz witamina B12 (obecna w produktach zwierzęcych).

>> Może Cię zainteresować także: Witamina C – niewielka cząsteczka o wielkim znaczeniu

Zakończenie

Decyzja o honorowym oddaniu krwi to akt solidarności i troski o innych. Pamiętając o właściwym nawodnieniu, spożywaniu niskotłuszczowych posiłków i unikaniu alkoholu, palenia tytoniu oraz intensywnego wysiłku fizycznego na kilka godzin lub dzień przed oddaniem krwi, krwiodawca zapewnia bezpieczeństwo sobie podczas procedury oraz przyczynia się do uratowania zdrowia i życia innej osobie.

Sekcja FAQ – co jeść, a czego unikać przed oddaniem krwi?

Czy można zjeść jajecznicę przed oddaniem krwi?

Nie. Należy unikać jajecznicy oraz wszelkich tłustych potraw na 24 godziny przed donacją. Duża zawartość tłuszczu w diecie powoduje lipemię krwi, przez co pobrany materiał zostanie zdyskwalifikowany.

Jak zwiększyć poziom hemoglobiny przed oddaniem krwi?

Poziom hemoglobiny buduje się długofalowo. W tygodniach poprzedzających wizytę należy dbać o dietę bogatą w żelazo oraz witaminę C, która wspomaga jego wchłanianie. Bezpośrednio przed donacją nie ma sposobu na szybkie podniesienie tego wskaźnika biochemicznego.

Jak nawodnić organizm przed oddaniem krwi?

Należy wypić minimum 2 litry płynów (głównie czystej wody) w ciągu 24 godzin przed donacją oraz dodatkowo pół litra bezpośrednio przed wejściem do gabinetu, co minimalizuje ryzyko omdlenia i ułatwia pobranie krwi.

Co zjeść na kolację przed oddaniem krwi?

Kolacja powinna być niskotłuszczowa, np. makaron lub ryż z sosem warzywnym lub chudym mięsem drobiowym (gotowanym lub pieczonym). Należy unikać produktów i dań z dużą zawartością tłuszczu, np. typu fast-food oraz smażonych.

Czy można jeść owoce przed oddaniem krwi?

Tak. Owoce są dozwolone przed oddaniem krwi. Stanowią dobre źródło energii (cukrów) i witamin. Są dobrym elementem lekkiego, niskotłuszczowego śniadania przed oddaniem krwi.

Kiedy należy spożyć ostatni posiłek przed oddaniem krwi?

Ostatni posiłek (lekkie śniadanie) należy zjeść około 1-2 godziny przed planowaną godziną oddania krwi. Należy unikać zgłaszania się na oddanie krwi na czczo.

Piśmiennictwo:

  1. https://hcbb.com/foods-to-eat-before-donating-blood/ (dostęp 8.12.2025),
  2. https://krwiodawcy.org/droga-dawcy (dostęp 8.12.2025),
  3. https://www.blood.co.uk/the-donation-process/further-information/haemoglobin-and-iron/ (dostęp 8.12.2025),
  4. https://www.gov.pl/web/nck/kto-moze-zostac-dawca-krwi (dostęp 8.12.2025),
  5. https://www.rckik-warszawa.com.pl/oddaje-krew-po-raz-pierwszy (dostęp 8.12.2025),
  6. Pietruczuk M., Eusebio M-O., Golański J. i in. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Kolegium Medycyny Laboratoryjnej dotyczące badania morfologii krwi do stosowania w medycznych laboratoriach diagnostycznych. 2024. Diagn Lab, 2024, 60(3), 139–172,
  7. SimundicA-M., Bölenius K., Cadamuro J. i in. Wspólne zalecenia EFLM-COLABIOCLI dotyczące pobierania krwi żylnej.Diagn Lab, 2018, 54(4), 291-312.

Leukocyty i ich rola w organizmie. Zaburzenia liczby i budowy krwinek białych

Agata Strukow
-
0
Leukocyty i ich rola w organizmie. Zaburzenia liczby i budowy krwinek białych

Artykuł powstał 27.07.2023 r., ostatnia aktualizacja: 12.01.2026 r.

Leukocyty, czyli krwinki białe to komórki krwi, których główną funkcją jest obrona organizmu przed infekcjami i reakcja przeciwko obcym antygenom i tkankom. Jak zbudowane są leukocyty, jaka jest ich rola w stanie zapalnym, jakie mogą być inne przyczyny zaburzeń w układzie białokrwinkowym? Zapraszamy do artykułu.

Z artykułu dowiesz się, że:
>> Leukocyty to heterogenna grupa komórek o zróżnicowanych funkcjach, odpowiadających m.in. za mechanizmy obronne organizmu.
>> Ich liczba i proporcje w morfologii krwi mogą być wskaźnikiem stanu zapalnego lub immunologicznego.
>> Zmiany liczby leukocytów mogą wynikać z procesów fizjologicznych (np. dzieci, kobiety w ciąży) jak i patologicznych.
>> W odpowiedzi na infekcje bakteryjne dominują neutrofile, podczas gdy eozynofile to głównie odpowiedź na alergię i infekcje pasożytnicze.
>> Interpretacja wyników wymaga uwzględnienia kontekstu klinicznego, wieku  i stanu fizjologicznego pacjenta.

Spis treści:

  1. Budowa leukocytów
  2. Podział leukocytów i ich rola w organizmie
  3. Leukocyty i proces zapalny
  4. Leukocyty – normy
  5. Leukocyty – normy u dzieci
  6. Leukocyty w wieku senioralnym
  7. Podwyższony lub obniżony poziom leukocytów – co może oznaczać?
  8. Zakończenie

Budowa leukocytów

Leukocyty to białe komórki krwi charakteryzujące się:

  • obecnością jądra komórkowego, którego kształt jest odrębny i charakterystyczny dla każdego z rodzaju leukocytów;
  • brakiem barwnika oddechowego – w przeciwieństwie do krwinek czerwonych zawierających hemoglobinę;
  • zróżnicowaną, zależną od typu, wielkością.

Leukocyty – jak wszystkie komórki krwi – powstają w szpiku kostnym.

Podział leukocytów i ich rola w organizmie

Leukocyty to bardzo zróżnicowane komórki, dwa podstawowe ich typy to granulocyty i agranulocyty.

  • Granulocyty to struktury komórkowe charakteryzujące się obecnością, położonych w cytoplazmie, ziarnistości. Dzielimy je na:
    • neutrofile – granulocyty obojętnochłonne,
    • eozynofile – granulocyty zasadochłonne,
    • bazofile – granulocyty zasadochłonne.
  • Agranulocyty, komórki bez ziarnistości, dzielimy na:
    • limfocyty,
    • monocyty.
Morfologia banerek

Neutrofile

Neutrofile to najliczniej występujące krwinki białe (50-70%). Ich jądro jest podzielone na 3-4 płaty, połączone cienką nitką chromatyny. Dojrzewają w szpiku kostnym przez 7-14 dni, są obecne w krwiobiegu tylko przez 6 godzin.

Główną funkcją neutrofili jest fagocytoza (zabijanie i trawienie bakterii). Ostre infekcje bakteryjne i urazy stymulują wytwarzanie neutrofilów, co prowadzi do wzrostu całkowitej liczby krwinek białych (podwyższony poziom WBC w morfologii).

W sytuacji gdy dochodzi do znacznej stymulacji wytwarzania neutrofilów, do krążenia mogą przechodzić ich niedojrzałe postaci, granulocyty o jądrze pałeczkowatym. Pojawienie się tych komórek określane jest jako przesunięcie w lewo w wytwarzaniu krwinek białych i świadczy o wystąpieniu ostrej infekcji bakteryjnej. W ostrej fazie wielu infekcji bakteryjnych pojawiają się głównie dojrzałe i niedojrzałe neutrofile, ale niektóre zakażenia bakteryjne (takie jak dur brzuszny, riketsjozy, bruceloza oraz denga) wywołują neutropenię.

Neutrofile charakteryzuje również zdolność do ruchu pełzakowatego, dzięki czemu mogą one wędrować do źródła zapalenia, gdzie – na miejscu – fagocytują wnikające do ustroju bakterie. Wynikiem ich działania jest m.in. powstawanie ropy, w której gromadzą się leukocyty, bakterie i obumarłe komórki. Po dotarciu do tkanek neutrofile przeżywają od kilkunastu do kilkudziesięciu godzin, a po spełnieniu swojej roli w walce z patogenami obumierają.

Pamiętaj:
Neutrofile – granulocyty obojętnochłonne – uczestniczą w zwalczaniu infekcji bakteryjnych.

Eozynofile

Eozynofile stanowią 2-4% całej populacji leukocytów. Są komórkami gromadzącymi ziarnistości o charakterze kwasowym, ich jądro podzielone jest na 2-3 płaty. Okres życia eozynofili to ok. 24 godziny.

Ich szczególną rolą jest uczestnictwo w zwalczaniu infekcji pasożytniczych i reakcji alergicznej. W przypadku uczulenia na obce białko mają zdolność do przemieszczania się do miejsc powstawania kompleksów antygen-przeciwciało i ich pożerania, czyli fagocytowania. Dlatego w reakcji alergicznej i w obecności pasożytów jelitowych, rośnie liczba eozynofili. Spadek ich poziomu jest reakcją na wygaszanie reakcji alergicznej lub zwalczenie infekcji pasożytniczej.

Warto wiedzieć:
Eozynofile są zaangażowane w reakcję alergiczną lub infekcję pasożytniczą.
Pakiet alergika na start (18 badań) baner

Bazofile

Bazofile to najmniejsza grupa leukocytów, zarówno liczebnie (do 1%), jak i pod względem wielkości. Jest to komórka o dwupłatowym jądrze i granatowych ziarnistościach różnej wielkości, które wypełniają cytoplazmę i przesłaniają jądro. Ziarnistości bazofili zawierają głównie histaminę, a ponadto siarczan heparanu o strukturze podobnej heparyny. Głównymi substancjami wydzielanymi przez bazofile są histamina, leukotrieny i interleukina IL-4, ich rolą jest uczestnictwo w reakcjach immunologicznych typu pierwszego.

Okres półtrwania granulocytów zasadochłonnych we krwi wynosi zaledwie 7 godzin.

Limfocyty

Limfocyty dzieli się na dwie populacje: limfocyty B i T. Limfocyty T są zaangażowane w odpowiedź immunologiczną typu komórkowego, a limfocyty B uczestniczą w humoralnej odpowiedzi immunologicznej (wytwarzanie przeciwciał).

Główną funkcją limfocytów jest obrona organizmu podczas przewlekłych infekcji bakteryjnych i ostrych infekcji wirusowych. Liczba limfocytów w morfologii jest podawana jako suma tych dwóch populacji komórek.

Monocyty

Monocyty należą do komórek mających zdolność do fagocytozy. Bronią organizm przed bakteriami podobnie jak neutrofile, ale mogą być wytwarzane szybciej i dłużej pozostają w krążeniu. Mają pozwijane 2-3 płatowe jądro.

Leukocyty i proces zapalny

Gdy w organizmie toczy się stan zapalny do miejsca uszkodzenia tkanek „wyruszają” leukocyty. Ich zadaniem jest zniszczenie drobnoustrojów, usunięcie uszkodzonych komórek oraz uruchomienie procesów gojenia.

Krwinki białe docierają do miejsca docelowego etapami. Są to:

  • chemotaksja – w ognisku zapalenia powstają substancje (np. składniki dopełniacza C3a, C5a), które przyciągają leukocyty,
  • marginacja i toczenie (rolling) – leukocyty przesuwają się z głównego nurtu krwi ku ścianie naczynia i „toczą się” po śródbłonku, czyli wyściółce naczyń,
  • adhezja – leukocyty „przyklejają” się do ściany naczynia,
  • diapedeza – leukocyty zaczynają przechodzić przez ścianę naczynia do przestrzeni w tkankach, gdzie toczy się zapalenie.

W procesie „wędrówki” leukocytów do miejsca zapalenia kluczową rolę odgrywają cytokiny, w tym TNF‑α, IL‑1.

Jak opisano wyżej, leukocyty to zróżnicowana grupa komórek, które pojawiają się w ognisku zapalnym w określonej kolejności.

  1. W ciągu kilku godzin od wtargnięcia czynnika zapalnego jako pierwsze pojawiają się neutrofile. Są podstawową, szybką linią obrony przed drobnoustrojami i toksycznymi substancjami. Silnie fagocytują (pochłaniają i niszczą) bakterie oraz obce cząstki. Są komórkami bardzo aktywnymi, dlatego ich pula w organizmie wymienia się wielokrotnie w ciągu doby.
  2. Po neutrofilach do ogniska zapalenia napływają monocyty, które w tkankach przekształcają się w makrofagi. Większa liczba makrofagów pojawia się około 8. godziny od początku zapalenia, następnie ich ilość może się chwilowo zmniejszyć i ponownie wzrosnąć około 24. godziny. Makrofagi fagocytują drobnoustroje i obumarłe komórki oraz wydzielają wiele substancji regulujących zapalenie (m.in. IL‑1, TNF‑α, chemokiny, prostaglandyny, czynniki aktywujące układ krzepnięcia i kinin).
  3. W ognisku zapalnym pojawiają się również mastocyty, komórki tuczne o dużych zdolnościach do fagocytozy, zawierające mediatory wczesnej fazy zapalenia. Czynnikiem regulującym liczbę mastocytów mogą być limfocyty T (powodują wzrost ich liczby). Obecna w tych komórkach heparyna pobudza lokalnie angiogenezę – czyli nowotworzenia naczyń krwionośnych.
  4. W pierwszych godzinach zapalenia, obok neutrofili, mogą pojawiać się także eozynofile oraz płytki krwi. Płytki mogą przyczepiać się do neutrofili, co dodatkowo sprzyja ich aktywacji.

Po dotarciu do miejsca zapalenia leukocyty zwalczają proces zapalny, uruchamiając szereg skomplikowanych procesów.

  • Fagocytoza – pochłanianie i niszczenie bakterii, szczątków komórek, innych obcych cząstek. Proces fagocytozy wspomagany m.in. przez działanie hormonów (np. hormonów tarczycy, estrogenów), oraz wyższe stężenie jonów wapnia.
  • Wytwarzanie i uwalnianie wolnych rodników tlenowych – neutrofile i makrofagi wytwarzają reaktywne formy tlenu (np. anion ponadtlenkowy, nadtlenek wodoru, rodnik hydroksylowy), które pomagają niszczyć drobnoustroje, ale mogą też uszkadzać okoliczne, zdrowe komórki, nasilając objawy zapalenia.
  • Uwalnianie enzymów i białek trawiących tkanki – neutrofile i makrofagi uwalniają szereg substancji, które pomagają rozkładać i trawić martwe i uszkodzone tkanki w miejscu zakażenia. Są to hydrolazy uwalnianie z ziarnistości neutrofili, oraz katepsyny i inne proteazy z makrofagów. Nadmiernie nasilony proces zapalny i nadmierna aktywność tych substancji może prowadzić do wtórnych uszkodzeń w obrębie tkanki objętej zapaleniem.
  • Wytwarzanie i uwalnianie mediatorów zapalenia, które wspomagają i wzmacniają różne etapy naprawy – jedną z nich jest prostaglandyna PGE2. Uwalniana przez granulocyty, wzmacnia działanie takich substancji jak bradykinina, histamina czy serotonina, odpowiedzialnych m.in. za ból i rozszerzenie naczyń). Inne to cytokiny, np.:
    • TNF‑α, IL‑1, wydzielane szczególnie w początkowej fazie zapalenia przez neutrofile i makrofagi, sterujące przebiegiem reakcji zapalnej i przyciągające kolejne komórki.
    • Histamina – odpowiedzialna za rozszerzanie naczyń i zwiększając ich przepuszczalność, co sprzyja powstawaniu jednej z reakcji obronnych, jakim jest obrzęk.
    • Heparyna – pobudza lokalnie powstawanie nowych naczyń krwionośnych (angiogenezę).

>> O tym, czym są reaktywne formy tlenu, przeczytasz w artykule: Stres oksydacyjny cz. 1 – reakcje redoks w organizmach żywych

To ważne:
W stanie zapalnym leukocyty przemieszczają się z krwi do miejsca uszkodzenia, gdzie aktywnie zwalczają czynniki wywołujące zapalenie, usuwają zniszczone tkanki i inicjują procesy naprawcze. Jednocześnie uwalniane przez nie substancje są odpowiedzialne za typowe objawy zapalenia: zaczerwienienie, obrzęk, ból, ocieplenie i upośledzenie funkcji zajętej okolicy.
Pakiet po infekcji (4 badania) banerek

Leukocyty – normy

Liczba leukocytów u dorosłego człowieka wynosi 4-10 tys/μL. Badaniem, które umożliwia sprawdzenie układu białokrwinkowego jest morfologia. Fizjologiczna liczba białych krwinek (WBC) zmienia się w zależności od wieku, płci. Ponadto zwiększoną liczbę białych krwinek (WBC) obserwuje się u kobiet ciężarnych. W zależności od wieku zmienia się również obraz odsetkowy poszczególnych populacji białych krwinek.

Orientacyjne wartości poszczególnych populacji leukocytów przedstawia tabela. Wartości szczegółowe należy sprawdzać na wyniku z laboratorium.

Populacja krwinek białychProcent komórek wyrażony w %Liczba bezwzględna wyrażona w tys/μL
Neutrofile58 – 662,4 – 7,0
Limfocyty20 – 450,8 – 4,0
Monocyty4 – 80,16 – 0,8
Eozynofile1 – 30,04 – 0,3
Bazofile0 – 10,0 – 0,1

Zwiększoną ponad normę liczbę białych krwinek nazywa się leukocytozą, a zmniejszoną – leukopenią.

Liczba leukocytów jest parametrem, który charakteryzuje się dużą wartością predykcyjną wyniku ujemnego (tzn. że prawidłowa liczba leukocytów świadczy faktycznie o braku choroby).

>> Warto przeczytać: Leukocyty w moczu – co oznaczają, jakie są normy i wskazania do badania?

Leukocyty – normy u dzieci

Liczba leukocytów jest różna w zależności od fazy rozwoju małego organizmu. U noworodków obserwuje się szczyt poziomu neutrofili w 12 godzinie życia, stabilizacja liczby tych krwinek występuje po 72 godzinach. Odmiennością obserwowaną u noworodków jest również fakt, iż we krwi obwodowej zaznacza się obecność tzw. odmiennych limfocytów, zwanych również nietypowymi lub reaktywnymi.

Orientacyjne zakresy referencyjne leukocytów i neutrofili w populacji pediatrycznej. Dokładne wartości zawsze należy sprawdzić na wyniku z laboratorium.

Wiek dzieckaLeukocytyNeutrofile
1-3 dni13,4 – 56,521,1 – 69,8
4-7 dni18,4 – 61,118,0 – 67,7
8-14 dni13,0 – 67,315,8 – 65,9
15-30 dni10,4 – 67,413,5 – 61,0
31-60 dni21,3 – 69,813,6 – 58,9
61-180 dni19,9 – 68,911,9 – 61,2
6-24 miesiące16,4 – 63,720,7 – 77,5
2-6 lat11,0 – 58,130,4 – 78,6
6-12 lat12,2 – 48,436,3 – 77,1
12-18 lat6,5 – 42,841,2 – 85,1

WAŻNE: Całkowita liczba neutrofili we krwi pobranej z pięty jest wyższa niż we krwi tętniczej.

Leukocyty w wieku senioralnym

Liczba leukocytów wraz z wiekiem nie ulega istotnym zmianom. Jednak u osób starszych nie zawsze obserwowany jest wzrost liczny leukocytów w odpowiedzi na reakcję zapalną. Jest to spowodowane spadkiem sprawności układu odpornościowego u seniorów.

>> Przeczytaj: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?

Podwyższony lub obniżony poziom leukocytów – co może oznaczać?

Podwyższona liczba leukocytów najczęściej oznacza istnienie stanu zapalnego. Jednak ponieważ krwinki białe to bardzo zróżnicowana populacja, odchylenia od normy mogą być spowodowane zaburzeniami liczby każdej z poszczególnych grup. Możliwe są również zaburzenia ich budowy lub zaburzenia funkcjonowania.

Zaburzenia liczby leukocytów

Zaburzenia liczby leukocytów mogą dotyczyć poszczególnych subpopulacji.

  • Zaburzenia liczby neutrofili:
    • neutropenia – zmniejszenie liczby neutrofilów, którego skutkiem jest upośledzenie odporności, wzrost podatności na infekcje i zwiększone ryzyko ciężkich infekcji. Przyczyną neutropenii może być choroba genetyczna, jaką jest cykliczna neutropenia. Ujawnia się w dzieciństwie i powoduje epizody głębokiej neutropenii z gorączką i infekcjami co 3-4 tygodnie;
    • neutrofilia – zwiększenie liczby neutrofili jest najczęstszą przyczyną leukocytozy. Jest to reakcja organizmu na zakażenie. Może być również spowodowana procesem nowotworowym – wówczas obserwuje się nieprawidłowości w rozmazie.
  • Zaburzenia liczby eozynofili:
    • eozynofilia – to wzrost bezwzględnej liczby eozynofili. W ponad 90% przypadków jest odczynowa – pasożyty, alergia. Jej przyczyną rzadko są nowotwory krwi. Czasem obserwuje się zespół hipereozynofilowy – gdy liczba granulocytów kwasochłonnych >1,5 × 10⁹/l i utrzymuje się dłużej niż >6 miesięcy bez uchwytnej przyczyny;
    • eozynopenia – spadek liczby eozynofili. Jest częsta, ale nieswoista i rzadko ma istotne znaczenie diagnostyczne.

>> Sprawdź: Podwyższone eozynofile – eozynofilia u dorosłych

  • Zaburzenia liczby monocytów:
    • monocytoza – wzrost bezwzględnej liczby monocytów, jest dość rzadka i zwykle nie odpowiada za dużą leukocytozę; po potwierdzeniu wymaga wnikliwej diagnostyki, bo może mieć podłoże nowotworowe;
    • monocytopenia  – spadek liczby monocytów. Izolowana monocytopenia zdarza się rzadko, np. w aplazji szpiku lub podczas leczenia glikokortykosteroidami.
  • Zaburzenia liczby limfocytów:
    • limfocytoza to wzrost bezwzględnej liczby limfocytów powyżej **4,5 × 10⁹/l**. Najważniejsze przyczyny limfocytozy to infekcje wirusowe, bakteryjne lub pierwotniakowe. Obserwuje się ją także w przebiegu nadczynności tarczycy. Jeśli limfocytozie towarzyszą zmiany wyglądu limfocytów oraz utrzymuje się ona długo potrzebna jest dalsza diagnostyka hematologiczna, ponieważ budzi to podejrzenie nowotworu;
    • imfocytopenia, czyli spadek ilości limfocytów, występuje m.in. w niedoborach odporności, ostrych infekcjach, niewydolności serca oraz po glikokortykosteroidach.

Zaburzenia budowy leukocytów

Zaburzenia budowy leukocytów mogą dotyczyć budowy jądra, np. w przebiegu anomalii Pelgera-Huëta. Jest to wrodzona, zwykle łagodna anomalia jądra neutrofili polegająca na braku prawidłowego płatowania.

Inne zaburzenie to wrodzona hipersegmentacja – rzadkie, autosomalnie dominujące zaburzenie z neutrofilami o nadmiernej liczbie płatów jądra (zwykle 6-10). Najczęściej przebiega bezobjawowo.

Zaburzenia budowy cytoplazmy to np. anomalia Aldera-Reilly’ego – łagodne, autosomalnie recesywne zaburzenie z grubymi, ciemnofioletowymi ziarnistościami w neutrofilach (także w monocytach i limfocytach). Zwykle nie powoduje objawów, towarzyszy chorym z chorobami spichrzeniowymi mukopolisacharydów. Inne choroby to zespół Chediaka-Higashiego, w którym występują zaburzenia fagocytozy, a efektem są nawracające ciężkie infekcje (często bakteryjne, m.in. Staphylococcus aureus) lub anomalia Maya-Hegglina, w której występuję wtręty w granulocytach – schorzenie bezobjawowe, które nie wymaga leczenia.

W ciężkich infekcjach pojawiają się ciałka Döhle’a – nieziarniste niebieskie wtręty na obwodzie cytoplazmy neutrofili.

Powolna degradacja tkanek związana ze starzeniem czy infekcją to tzw. nekrobioza. W komórkach pojawiają się zmiany zwyrodnieniowe, uniemożliwiające prawidłowe funkcjonowanie układu krwinek białych.

Zakończenie

Leukocyty to bardzo zróżnicowana populacja komórek krwi. Prawidłowa interpretacja wyników badania morfologii jest bardzo cennym narzędziem, pomagającym w odpowiedzi na pytanie czy pacjent wymaga pogłębionej diagnostyki, a jeśli tak – w jakim powinna iść kierunku.

Bibliografia

  1. Reicher M., Bochenek A., Anatomia Człowieka, Tom I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2016.
  2. G.W. Basak, W.W Jędrzejczak: Hematologia Kompendium, PZWL 2021, wyd. 2
  3. https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/689,roznicowanie-zaburzen-liczby-i-morfologii-bialych-krwinek-normy-wskaznikow-opisujacych-uklad#Cytoplazma_neutrofilow (dostęp: 08.01.2026).
  4. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., B. Solnica B.; Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej; Edra Urban & Partner; Wrocław 2017; s. 648, 682.
  5. Bartlett R.H., Fizjologia stanów krytycznych, PZWL, Warszawa 1999.
  6. Schuster H.P., Intensywna terapia w posocznicy, Sanmedica, Warszawa 1997.

Nietolerancje węglowodanów – jak się objawiają? Rodzaje, przyczyny i diagnostyka

Magdalena Konowrocka
-
0
Nietolerancje węglowodanów – jak się objawiają? Rodzaje, przyczyny i diagnostyka

Artykuł powstał 15.03.2021 r., ostatnia aktualizacja: 12.01.2026 r.

Zdarzają Ci się dolegliwości brzuszne? Przelewanie, bóle brzucha, biegunki, czy wręcz przeciwnie, zmagasz się z zaparciami? Problemem może być złe trawienie lub nieprawidłowe wchłanianie węglowodanów, które dość często prowadzi do przewlekłych dolegliwości brzusznych o zróżnicowanym nasileniu. Odpowiadają za to z reguły cukry, czyli laktoza, fruktoza i sorbitol.

Spis treści:

  1. Nietolerancja węglowodanów – co to jest?
  2. Jakie są przyczyny nietolerancji węglowodanów?
  3. Klasyfikacja nietolerancji węglowodanów
  4. Nietolerancja laktozy
  5. Nietolerancja fruktozy
  6. Nietolerancja galaktozy – galaktozemia
  7. Nietolerancja FODMAPS
  8. Objawy zespołu jelita drażliwego (ZJD) a nietolerancja węglowodanów
  9. Diagnostyka nietolerancji węglowodanów – testy oddechowe
  10. Nietolerancja węglowodanów – leczenie
  11. Zakończenie
  12. Nietolerancja węglowodanów – FAQ

Nietolerancja węglowodanów – co to jest?

Nietolerancja węglowodanów to stan, w którym proces ich trawienia i wchłaniania w jelicie cienkim jest zaburzony.

W warunkach fizjologicznych, węglowodany z diety (np. skrobia, laktoza, fruktoza, sorbitol) rozkładane są przez enzymy trawienne do cukrów prostych, ponieważ tylko w takiej formie możliwy jest ich transport i przenikanie przez ścianę jelita do krwiobiegu.

Jeśli opisywany wyżej mechanizm jest niesprawny, niewchłonięte w jelicie cienkim węglowodany, przedostają się do dalszych odcinków przewodu pokarmowego, które nie są przygotowane na ich obecność. Wywołuje to kaskadę niepożądanych reakcji, które skutkują objawami chorobowymi.

Nietolerancja węglowodanów – objawy i skutki

Obecność i zaleganie węglowodanów w jelitach powoduje wzrost ciśnienia osmotycznego w świetle przewodu pokarmowego i przyciąganie wody. Jej nagromadzenie rozciąga jelita i przyspiesza perystaltykę. Dodatkowo, niewchłonięte węglowodany, ulegają szybkiej fermentacji przez mikrobiotę jelitową, w wyniku czego powstają gazy, mleczany i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Zjawiska te odpowiadają za typowe objawy kliniczne zgłaszane przez pacjentów: biegunki, wzdęcia, nadmierne gazy oraz bóle brzucha. Nasilenie tych dolegliwości jest kwestią indywidualną i zależy od szeregu czynników, takich jak:

  • ilość i jakość spożytych węglowodanów (ocenia się, iż 10 g niewchłoniętego cukru może wytwarzać 1 l gazów),
  • tempo opróżniania żołądka,
  • motoryka jelit,
  • skład mikrobioty bakteryjnej jelita grubego.

Węglowodany rozpuszczone w płynach i wypite na czczo, prowadzą szczególnie szybko do powstania wysokich stężeń cukru w świetle jelita wywołując silne objawy. Ich natężenie może zmieniać się u danego pacjenta w zależności od dnia, np. równoczesne spożywanie warzyw strączkowych lub wysoki udział błonnika w pożywieniu może wywierać dominujący wpływ na reakcje.

Rzadziej występują inne dolegliwości takie jak spadek masy ciała czy objawy niedoboru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Warto pamiętać:
Typowe objawy nietolerancji węglowodanów obejmują: biegunkę, wzdęcia, gazy, bóle brzucha.

Na obraz kliniczny nietolerancji węglowodanów u danego pacjenta mają także wpływ niektóre schorzenia, takie jak nadczynność tarczycy, depresja czy czynniki towarzyszące np. palenie tytoniu.

>> Przeczytaj również: Leniwe jelita – jak poprawić perystaltykę jelit?   

Jakie są przyczyny nietolerancji węglowodanów?

Nietolerancja węglowodanów jest rodzajem nietolerancji pokarmowej, będącej niepożądaną reakcją na pokarm, w którą nie jest zaangażowany układ immunologiczny.

Przyczynami nietolerancji węglowodanów mogą być:

  • niedobór enzymów trawiennych – może być wrodzony, spowodowany przez czynniki genetyczne lub nabyty;
  • zaburzenia wchłaniania (zespół złego wchłaniania);
  • dysbioza jelitowa;
  • choroby jelit – choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia;
  • nieprawidłowy styl życia – dieta, brak aktywności fizycznej.

Klasyfikacja nietolerancji węglowodanów

W zależności od rodzaju cukru, będącego źródłem problemu, możemy wyróżnić:

  • nietolerancję laktozy,
  • nietolerancję fruktozy,
  • nietolerancję galaktozy,
  • nietolerancję FODMAP – łatwo fermentujących i słabo wchłanianych węglowodanów, do których, oprócz wyżej wymienionych cukrów, zalicza się fruktany, galaktany i poliole.

Nietolerancja laktozy

Nietolerancja laktozy jest często spotykaną formą nietolerancji węglowodanów. Najmniejszą liczbę przypadków – 5-17% – stwierdza się wśród mieszkańców północnej części Europy, Ameryki Północnej i Australii. W Polsce może dotyczyć 20-37% populacji. Na południu Europy, np. w Grecji cierpi na nią ok. 45% dorosłych osób, w północnych Włoszech – 51%, na Sycylii i w Neapolu – do 80% populacji. Podobną częstość notuje się wśród mieszkańców Azji, np. 60-70% populacji Indii, 80-100 % Wietnamczyków.

Przyczyną zaburzonego wchłaniania laktozy jest brak lub zmniejszona synteza, powstającego w jelicie cienkim enzymu laktazy. Laktaza jest niezbędna do trawienia laktozy, bez działania tego enzymu cukier nie jest przetwarzany i – w postaci niezmienionej – przedostaje się do dalszych odcinków przewodu pokarmowego, wywołując wiele nieprzyjemnych w skutkach objawów.

>> Zobacz: Laktoza – co to jest i w czym występuje?

Najczęstszą przyczyną niedoboru laktazy jest tzw. niedobór pierwotny, który charakteryzuje się stopniowym spadkiem jej aktywności wraz z wiekiem. W okresie dziecięcym poziom laktazy jest z reguły w normie, zaczyna zmniejszać się z wieku młodzieńczym lub dorosłym. Dlatego objawy związane z zaburzeniami trawienia produktów mlecznych mogą pojawiać się w czasie dorastania lub u osób dorosłych. Zazwyczaj po upływie ok. 0,5 do 3 godzin od spożycia produktów zawierających laktozę pacjenci obserwują silne wzdęcia, gazy, biegunkę.

Rzadką postacią nietolerancji laktozy jest, uwarunkowany genetycznie, wrodzony niedobór laktazy, w którym objawy kliniczne pojawiają się już u noworodków.

To ważne:
Spadek aktywności laktazy z wiekiem stanowi fizjologiczne dostosowanie do diety uboższej w laktozę, w porównaniu z dietą dziecka.

Nietolerancja laktozy może być również spowodowana chorobami przewodu pokarmowego, które uszkadzają jelito cienkie i prowadzą do upośledzenia wytwarzania laktazy. Należą do nich nieswoiste choroby zapalne jelit, celiakia, biegunki infekcyjne, niedożywienie. Wyleczenie lub remisja choroby podstawowej może prowadzić do unormowania się nietolerancji.

Diagnostyka nietolerancji laktozy opiera się na wykonaniu testu oddechowego, który jest opisany w dalszej części artykułu. Postać wrodzona nietolerancji potwierdzana jest badaniem genetycznym.

Leczenie polega na unikaniu produktów z laktozą. Większość pacjentów toleruje pewną ilość laktozy. Metaanaliza badań przeprowadzona w roku 2017 wykazała, że prawie wszystkie osoby z nietolerancją laktozy tolerują 12 g laktozy w jednym spożyciu i około 18 g dwucukru rozłożonego w ciągu dnia. Dlatego zazwyczaj nie ma potrzeby całkowitego eliminowania z diety produktów o niskiej zawartości laktozy, np. jogurtów.

>> Przeczytaj: Nietolerancja laktozy u niemowląt i dzieci: objawy, przyczyny, badania i leczenie

nietolerancja laktozy - test oddechowy

Nietolerancja fruktozy

Nietolerancja fruktozy to stan niepełnej absorpcji fruktozy pokarmowej przez błonę śluzową jelita cienkiego. Prowadzi to do gromadzenia się tego cukru w jelicie czczym oraz jelicie grubym. W rezultacie fruktoza ulega fermentacji w przewodzie pokarmowym, wywołując objawy brzuszne, takie jak nadmierna produkcja gazów, dyskomfort w jamie brzusznej, wzdęcia oraz zmiany motoryki, które wpływają na jakość życia pacjentów.

Nietolerancja fruktozy może być spowodowana zmniejszeniem powierzchni chłonnej jelit, zwiększoną motoryką jelit lub zaburzeniami procesu trawienia. Może być również powiązana z ograniczeniami w transporcie fruktozy przez ścianę jelit. Pełne wykorzystanie fruktozy przez przewód pokarmowy zależy od GLUT5 (Glucose Transporter 5) białka odpowiadającego za transport tego cukru przez błony komórkowe.

GLUT5 obecne jest głównie w jelitach, ale także w mięśniach, nerkach i tkance tłuszczowej, jego niedobór lub dysfunkcja prowadzi do nietolerancji fruktozy. Niemowlęta i małe dzieci o wysokim spożyciu fruktozy wykazują większą częstość występowania złego wchłaniania fruktozy, co można potencjalnie wyjaśnić rozwojowymi ograniczeniami ekspresji i regulacji GLUT5. Częstość występowania i nasilenie złego wchłaniania fruktozy u ludzi wydaje się zatem zmniejszać wraz z wiekiem.

Ocenia się, iż nietolerancja fruktozy jest obecnie problemem niedoszacowanym, który narasta. Wiąże się to faktem, iż historycznie fruktoza była spożywana tylko w określonych porach roku, w postaci owoców oraz miodu. Rozwój produkcji żywności na skalę przemysłową spowodował, iż jej spożycie – również w postaci syropu glukozowo-fruktozowego – znacznie wzrosło. Efektem tego zjawiska jest „przeciążenie” zdolności absorpcyjnej białka GLIU5 i niepełne wchłanianie fruktozy.

Nietolerancja fruktozy, oceniana jest na podstawie zawartości wodoru w wydychanym powietrzu w testach oddechowych. Stężenie wodoru wzrasta proporcjonalnie do stężenia fruktozy w diecie, zdolność do wchłaniania fruktozy jest indywidualna i różni się u zdrowych osób.

>> To ciekawe: Fruktoza w diecie dziecka

nietolerancja fruktozy - test oddechowy

Fruktoza i jej wpływ na mikrobiotę jelitową

Dieta bogata we fruktozę wpływa na mikrobiotę jelitową u zwierząt doświadczalnych i ludzi. Badanie tego zjawiska u człowieka jest na etapie początkowym, ale pierwsze doniesienia pokazują różnice w zmianach składu mikrobioty w zależności od źródła pochodzenia fruktozy.

Dieta bogata w owoce i warzywaFruktoza z syropu glukozowo-fruktozowego
Zawartość błonnikawysokaniska
Zmiany w mikrobiociewzrost Faecalibacterium i Anaerostipes; spadek Parabacteroides i Barnesiellaspadek Ruminococcus, Faecalibacterium i Erysipelatoclostridium; wzrost Barnesiella
Wpływ na produkcję maślanustymulacja wzrostu bakterii produkujących maślanzmniejszenie liczebności bakterii produkujących maślan
Wpływ na organizmwsparcie homeostazy jelitowej i działanie przeciwzapalnesprzyjanie stanom zapalnym jelit i naruszanie homeostazy
Tab.1. Porównanie wpływu źródeł fruktozy na mikrobiotę

Badanie pokazują, iż wpływ fruktozy na modulację mikrobioty nie jest jednolity i zależy od wielu czynników:

  • stężenia fruktozy oraz czasu trwania ekspozycji;
  • obecności innych składników, takich jak błonnik;
  • uwarunkowań genetycznych
  • wyjściowego profilu mikrobioty jelitowej;
  • ogólnego wzorca żywieniowego i źródła pochodzenia cukru.
Warto wiedzieć:
Maślan, którego poziom zależy od rodzaju diety fruktozowej, stanowi główne źródło energii dla komórek jelita grubego, moduluje odpowiedź immunologiczną i pełni funkcje ochronne.

Nietolerancja galaktozy – galaktozemia

Galaktozemia jest wrodzonym zaburzeniem metabolizmu galaktozy – cukru obecnego przede wszystkim w laktozie.

Trawienie galaktozy i jej przekształcanie w glukozę, wymaga enzymów: galaktokinazy (GALK), urydylilotransferazy 1-fosfogalaktozowej (GALT) i epimerazy UDP-galaktozy (GALE). Brak jednego z nich upośledza przemiany galaktozy, powodując jej odkładanie się w różnych tkankach i prowadząc do uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, wątroby, nerek i soczewek oczu.

Galaktozemia jest uwarunkowana genetycznie. Najczęściej występuje niedobór GALT, rzadziej GALK lub GALE. Symptomy choroby są zauważalne u noworodka po rozpoczęciu karmienia, zarówno piersią, jak i mlekiem modyfikowanym.

W diagnostyce choroby pomocne są badania genetyczne. W rodzinach, w których występuje galaktozemia wskazane jest poradnictwo genetyczne przed planowaną ciążą.

Osoby dotknięte galaktozemią pozostają na diecie eliminacyjnej przez całe życie.

Nietolerancja FODMAPS

Nietolerancja FODMAPS (z ang. Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides, And Polyols) to zaburzenia trawienia łatwo fermentujących węglowodanów, do których zalicza się np.:

  • fruktany – pszenica, czosnek, cebula;
  • galaktany – obecne w nasionach roślin strączkowych;
  • poliole – znajdujące się w sztucznych środkach słodzących: sorbitolu, mannitolu, maltitolu, ksylitolu oraz w owocach pestkowych.

Nietolerancja sorbitolu

Sorbitol to naturalnie występujący poliol, który – jako E 420 – znajduje swoje zastosowanie np. w „bezcukrowych” słodyczach, gumach do żucia, napojach oraz w produktach dla diabetyków. Jest również obecny wielu gatunkach owoców, np. jabłkach, gruszkach, wiśniach, morelach i suszonych śliwkach.

W sytuacji fizjologicznej sorbitol wchłania się słabo, co powoduje, że jego nadmiar, nawet u zdrowych osób, może zatrzymywać płyn w świetle jelita grubego, wywołując biegunkę osmotyczną i działanie przeczyszczające. Badania pokazują, iż większość zdrowych ochotników spożywających 5 g sorbitolu nie wykazuje objawów nietolerancji, jednak podatność na biegunkę wywołaną poliolami różni się u poszczególnych osób. W jednym z badań wykazano, iż spożycie 10 g sorbitolu (dwie średnie gruszki lub pięć „bezcukrowych” miętówek) wywołuje dolegliwości żołądkowo-jelitowe u ok. 17% zdrowych uczestników, przy czym obserwowane objawy miały średniociężkie lub nawet ciężkie nasilenie.

Szczególnie podatne na ich występowanie są:

  • osoby z zespołem jelita drażliwego (IBS), u których nawet dawka 5 g sorbitolu nie jest dobrze tolerowana
  • pacjenci z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (IBD), u których objawy żołądkowo-jelitowe mogą zaostrzać się nawet po spożyciu 3 g słodzika.
Pamiętaj:
U dzieci z dolegliwościami przypominającymi zespół jelita drażliwego należy brać pod uwagę nadmierne spożywanie sorbitolu w postaci „bezcukrowych” słodyczy (sorbitol), gum do żucia, napojów.

Diagnostyka nietolerancji sorbitolu opiera się na teście oddechowym, w którym pacjent spożywa odpowiednią dawkę tej substancji, a następnie mierzy się zawartość wodoru i metanu w wydychanym powietrzu.

nietolerancja sorbitolu - test oddechowy-1

Objawy zespołu jelita drażliwego (ZJD) a nietolerancja węglowodanów

Objawy nietolerancji węglowodanów przypominają symptomy zespołu jelita drażliwego, co może opóźniać diagnostykę i przeprowadzenie testów.

Z drugiej strony około 60% pacjentów z IBS obserwuje nasilenia objawów po spożyciu pewnych pokarmów. Obserwacje kliniczne wskazują, iż szczególnie ważny jest związek tych objawów z nietolerancją węglowodanów FODMAP, w tym laktozy, fruktozy, sorbitolu. Pacjenci z IBS mogą tolerować zazwyczaj niższe dawki tych węglowodanów niż osoby zdrowe.

Warto wiedzieć:
Zdrowi ochotnicy zazwyczaj dobrze tolerują dawkę 5 g sorbitolu, podczas gdy u pacjentów z zespołem jelita drażliwego wywołuje ona objawy żołądkowo-jelitowe.

Diagnostyka nietolerancji węglowodanów – testy oddechowe

W diagnostyce nietolerancji węglowodanów szczególne miejsce zajmują testy oddechowe.

W przebiegu nietolerancji i zalegania węglowodanów w jelicie dochodzi do wykorzystywania ich przez bakterie jelitowe. Końcowym produktem metabolizmu tych drobnoustrojów jest powstający w jelitach wodór i metan. Obydwa gazy przenikają do krwiobiegu i dostają się do płuc, skąd są wydychane z powietrzem.

Zawartość wodoru i metanu mierzona w wdychanym powietrzu koreluje z ilością węglowodanów w jelitach.

Za pomocą testów oddechowych można zdiagnozować nietolerancję laktozy, fruktozy i sorbitolu.

>> To również może Cię zainteresować: Testy oddechowe w diagnostyce chorób układu pokarmowego

Nietolerancja węglowodanów – jak się przygotować do testów?

Testy na nietolerancje pokarmowe należy wykonywać pojedynczo. Odstęp pomiędzy badaniami musi być min. 2 dni.

  • Tydzień przed badaniem – jeśli będzie to tolerowane przez pacjenta lub uzgodnione z lekarzem – powinny być odstawione leki pobudzające perystaltykę przewodu pokarmowego, leki przeczyszczające.
  • Obecnie brak wystarczających danych pozwalających na rekomendowanie odstawienia lub kontynuacji przyjmowania probiotyków i prebiotyków przed badaniem.
  • Dzień przed badaniem pacjent powinien unikać pokarmów zawierających łatwo fermentujące węglowodany, potraw wzdymających, potraw z dużą ilością błonnika oraz słodzonych napojów.
  • Badanie wykonywane jest na czczo – po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku.
  • Należy zrezygnować z przyjmowania witamin i suplementów diety rano przed wykonaniem testu.
  • W dniu badania pacjent powinien wypić szklankę niegazowanej wody. Podczas badania dopuszczalne jest wypicie niewielkiej ilości wody.
  • W dniu badania, w czasie przeprowadzania testu, pacjent nie powinien palić papierosów i unikać aktywności fizycznej.
  • Nie można używać preparatów do mocowania protez zębowych w dniu badania. Można umyć zęby.

Przebieg badania

Przeprowadzenie badania jest proste i można to zrobić w domu. Wymaga jedynie specjalnego zestawu, który – wraz z instrukcją – można otrzymać w laboratorium.

W czasie badania pobiera się 10 próbek powietrza. Pierwsza próbka (wartość referencyjna) jest pobierana na czczo, przed wypiciem roztworu. Następnie przyjmuje się odpowiednią substancję testową (laktozę, fruktozę lub sorbitol) i powtarza pomiary co 20 minut.

W praktyce wygląda to następująco:

  • pierwsza próbka – przed wypiciem roztworu.
  • druga próbka – 20 minut po wypiciu roztworu.
  • trzecia próbka – 40 minut po wypiciu roztworu.
  • czwarta próbka – 60 minut – 1 godzina – po wypiciu roztworu.
  • piąta próbka – 80 minut po wypiciu roztworu.
  • szósta próbka – 100 minut po wypiciu roztworu.
  • siódma próbka – 120 minut – 2 godziny – po wypiciu roztworu.
  • ósma próbka – 140 minut po wypiciu roztworu.
  • dziewiąta próbka – 160 minut po wypiciu roztworu.
  • dziesiąta próbka – 180 minut – 3 godziny – po wypiciu roztworu.
To ważne:
Przy posługiwaniu się urządzeniami do pobierania próbki należy zwracać uwagę, aby nie wkładać palca do wnętrza urządzenia do pobierania próbki. Znajduje się tam ostra igła. Istnieje niebezpieczeństwo zranienia!

U pacjentów z cukrzycą należy uwzględnić ilość spożywanych węglowodanów – wykonanie testu powinno być skonsultowane z lekarzem.

Nietolerancja węglowodanów – leczenie

Leczenie nietolerancji węglowodanów polega na unikaniu produktów, które zawierają nietolerowany przez danego pacjenta cukier. Nie ma uniwersalnej diety w nietolerancji węglowodanów, jej skład zależy od czynnika wywołującego chorobę oraz ewentualnych chorób towarzyszących. Dlatego pacjent z nietolerancją powinien być pod opieką dietetyka, który ułoży odpowiednie menu. Nie należy samodzielnie wykluczać z diety pewnych produktów, ponieważ może to prowadzić do niedoboru ważnych składników pokarmowych. Dietetyk wskaże co można i należy jeść, jakich produktów unikać i jakie zamienniki zastosować.

>> Zobacz: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka

Czy eliminacja węglowodanów z diety jest konieczna?

Wiele osób – pomimo nietolerancji – może spożywać niewielkie ilości węglowodanów, dlatego nie zawsze całkowita ich eliminacja jest konieczna. Odpowiednie menu, uwzględniające indywidualne potrzeby pacjenta, pomoże opracować dietetyk.

Zakończenie

Nietolerancja to częsty problem zdrowotny, z tendencją do narastania. Wzrost zachorowań (szczególnie na nietolerancję fruktozy i sorbitolu) jest skorelowany z nowoczesną dietą, bogatą w żywność przetworzoną i produkty z użyciem syropu glukozowo-fruktozowego.

Utrata zdolności trawienia węglowodanów może być procesem naturalnym (zanik laktazy z wiekiem), może być również efektem uszkodzenie jelit w przebiegu chorób czy infekcji lub rzadziej – wrodzonego defektu genetycznego. Najczęstsze objawy nietolerancji węglowodanów do zaburzenia żołądkowo-jelitowe: wzdęcia, gazy, biegunka.

W diagnostyce nietolerancji węglowodanów ważne miejsce zajmują testy oddechowe, do których pacjent musi się odpowiednio przygotować. Leczenie polega na zastosowaniu indywidualnej diety i optymalizacji żywienia przy pomocy dietetyka, co pozwoli na unikanie niepotrzebnych restrykcji i niedoborów pokarmowych.

Nietolerancja węglowodanów – FAQ

Nietolerancja węglowodanów czy to alergia?

Nietolerancja węglowodanów nie jest alergią, w powstawanie tych schorzeń nie jest zaangażowany układ immunologiczny.

Jak się nazywa alergia na węglowodany?

Nie występuje alergia na węglowodany. Mianem alergii często określane są nietolerancje węglowodanów.

Jak sprawdzić nietolerancję węglowodanów

Głównymi metodami diagnostycznymi pozwalającymi na określenie nietolerancji węglowodanów są wodorowo-metanowe testy oddechowe.

Piśmiennictwo

  1. Toca M.D.C., Fernández A., Orsi M. i in. Lactose intolerance: myths and facts. An update. Arch Argent Pediatr, 2022, 120(1), 59-66
  2. Fernández-Bañares F. Carbohydrate Maldigestion and Intolerance. Nutrients. 2022 May 4;14(9):1923. doi: 10.3390/nu14091923. PMID: 35565890; PMCID: PMC9099680.
  3. Zingone F., Bertin L., Maniero D. i in. Myths and Facts about Food Intolerance: A Narrative Review. Nutrients, 2023, 15(23), 4969
  4. Recent advances on lactose intolerance: Tolerance thresholds and currently available answers. Corgneau M, Scher J, Ritie-Pertusa L, Le DTL, Petit J, Nikolova Y, Banon S, Gaiani C. Crit Rev Food Sci Nutr. 2017 Oct 13;57(15):3344-3356. doi: 10.1080/10408398.2015.1123671.
  5. Szostak-Węgierek D.: Występowanie hipolaktazji u dzieci w wieku szkolnym w Warszawie. Pediatr. Pol. 1999; 4; 13–17.
  6. Fedewa A, Rao SS. Dietary fructose intolerance, fructan intolerance and FODMAPs. Curr Gastroenterol Rep. 2014 Jan;16(1):370. doi: 10.1007/s11894-013-0370-0. PMID: 24357350; PMCID: PMC3934501.
  7. Simões CD, Sousa AS, Fernandes S, Sarmento A. Fructose Malabsorption, Gut Microbiota and Clinical Consequences: A Narrative Review of the Current Evidence. Life. 2025; 15(11):1720. https://doi.org/10.3390/life15111720
  8. Lee JY, Tiffany CR, Mahan SP, Kellom M, Rogers AWL, Nguyen H, Stevens ET, Masson HLP, Yamazaki K, Marco ML, Eloe-Fadrosh EA, Turnbaugh PJ, Bäumler AJ. High fat intake sustains sorbitol intolerance after antibiotic-mediated Clostridia depletion from the gut microbiota. Cell. 2024 Feb 29;187(5):1191-1205.e15. doi: 10.1016/j.cell.2024.01.029. Epub 2024 Feb 15. PMID: 38366592; PMCID: PMC11023689.
  9. Shepherd SJ, Parker FC, Muir JG, Gibson PR. Dietary triggers of abdominal symptoms in patients with irritable bowel syndrome: randomized placebo-controlled evidence. Clin Gastroenterol Hepatol. 2008 Jul;6(7):765-71. doi: 10.1016/j.cgh.2008.02.058. Epub 2008 May 5. PMID: 18456565.
  10. Guzek M., Borys B., Sulkowska A., Smoczyński M., Rola nietolerancji pokarmowych w powstawaniu objawów zespołu jelita nadwrażliwego u dorosłych, Forum Medycyny Rodzinnej 2011, tom 5, nr 3, 239–246.

Sorbitol – czym jest, jakie ma właściwości i zastosowanie?

Matylda Konowrocka
-
0
Sorbitol – czym jest, jakie ma właściwości i zastosowanie?

Sorbitol to jeden z najczęściej stosowanych polioli, który od lat budzi zainteresowanie zarówno technologów żywności, jak i specjalistów ds. żywienia. Z jednej strony ceniony jest za niski wpływ na glikemię i właściwości technologiczne, z drugiej bywa przyczyną dolegliwości jelitowych u części konsumentów. W niniejszym artykule przyjrzymy się, czym dokładnie jest sorbitol, gdzie występuje, jak działa na organizm człowieka oraz jak wypada na tle innych słodzików. Jeśli chcesz świadomie wybierać produkty „bez cukru” i lepiej rozumieć ich wpływ na zdrowie – czytaj dalej.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest sorbitol i jakie ma właściwości technologiczne oraz żywieniowe,
>> w jakich produktach naturalnie występuje i gdzie jest dodawany jako E420,
>> jaki ma wpływ na poziom glukozy, insulinę i mikrobiom jelitowy,
>> u kogo może powodować działania niepożądane,
>> czym różni się od innych polioli, cukru oraz słodzików intensywnych.

Spis treści:

  1. Sorbitol – czym jest i jakie ma właściwości?
  2. Źródła sorbitolu w diecie człowieka
  3. Sorbitol – działanie na organizm człowieka
  4. Sorbitol a inne słodziki dostępne na rynku? Porównanie
  5. Zakończenie
  6. Sorbitol  – sekcja FAQ

Sorbitol – czym jest i jakie ma właściwości?

Sorbitol to alkohol cukrowy otrzymywany w procesach chemicznych z glukozy lub fruktozy, naturalnie występujący również w niektórych owocach. W porównaniu z cukrem stołowym charakteryzuje się niższą słodkością – około 50-60% sacharozy, dzięki czemu nadaje produktom delikatniejszy smak słodki. Ze względu na swoje właściwości technologiczne jest szeroko wykorzystywany w przemyśle spożywczym, m.in. w cukierkach, pieczywie, żywności niskokalorycznej oraz gumach do żucia. Pełni tam funkcję substancji słodzącej, wypełniającej, spoiwa oraz składnika poprawiającego teksturę.

Do kluczowych właściwości sorbitolu należy higroskopijność, czyli zdolność wiązania wody, co pozwala utrzymać odpowiednią wilgotność produktów i wydłużyć ich trwałość. Sorbitol wykazuje również niższy efekt glikemiczny niż sacharoza, ponieważ jest wolniej i tylko częściowo wchłaniany w jelicie cienkim. Dodatkowo nie stanowi pożywki dla bakterii jamy ustnej, dzięki czemu nie sprzyja rozwojowi próchnicy, co czyni go szczególnie przydatnym składnikiem produktów przeznaczonych do dbania o zdrowie zębów.

Źródła sorbitolu w diecie człowieka

Naturalne źródła sorbitolu

Sorbitol naturalnie występuje w roślinach (zwłaszcza w niektórych owocach), między innymi w:

  • jabłkach – sorbitol stanowi zwykle mniejszą część puli cukrów w porównaniu z fruktozą/glukozą, ale jest typowym składnikiem profilu cukrowego jabłek, a jego zawartość zależy od odmiany i dojrzałości,
  • gruszkach – w badaniach nad odmianami gruszek sorbitol bywa jednym z dominujących cukrów/alkoholi cukrowych,
  • śliwkach,
  • wiśniach,
  • brzoskwiniach.

Sorbitol jako dodatek do żywności przetworzonej

W UE sorbitol występuje jako dodatek E420 (sorbitol i/lub syrop sorbitolowy – zależnie od formy). Technologicznie pełni rolę:

  • substancji słodzącej i wypełniającej,
  • humektantu (utrzymanie wilgotności),
  • teksturowania/stabilizacji (np. w cukiernictwie, pieczywie, deserach),
  • bywa w gumach do żucia, cukierkach, wypiekach, produktach „bez dodatku cukru”.

>> Może Cię zainteresować: Żywność przetworzona i żywność wysokoprzetworzona – czym jest? Przykłady

Sorbitol w lekach

Sorbitol jest często używany jako substancja pomocnicza w farmacji, przy syropach, roztworach doustnych czy tabletkach do żucia. Może wpływać na:

  • osmolarność treści jelitowej (a więc tolerancję jelitową),
  • w niektórych przypadkach także na wchłanianie i biodostępność leków.

Sorbitol – działanie na organizm człowieka

Wpływ sorbitolu na poziom glukozy i wyrzut insuliny

Sorbitol należy do grupy polioli, czyli alkoholi cukrowych, które charakteryzują się niskim wpływem na poziom glukozy we krwi oraz odpowiedź insulinową organizmu. Kluczowym parametrem oceny tego wpływu jest indeks glikemiczny (IG) oraz indeks insulinowy (II). Analiza dostępnych badań pokazuje, że sorbitol ma niski indeks glikemiczny (IG = 9) oraz niski indeks insulinowy (II = 11), co oznacza, że po jego spożyciu wzrost stężenia glukozy i insuliny we krwi jest niewielki. Dla porównania, sacharoza charakteryzuje się znacznie wyższymi wartościami (IG = 65, II = 43), a glukoza osiąga maksymalne wartości referencyjne (IG = 100, II = 100).

Poliole, w tym sorbitol, zaliczane są do produktów o niskim lub bardzo niskim IG, co pozwala na obniżenie całkowitego ładunku glikemicznego diety. Badania wskazują, że nawet niewielkie zmniejszenie ładunku glikemicznego rzędu 15-20 g dziennie może prowadzić do poprawy długoterminowej kontroli glikemii.

Sorbitol może być bezpiecznie wykorzystywany jako składnik żywności o niskim indeksie glikemicznym, szczególnie polecanej osobom z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.

nietolerancja sorbitolu - test oddechowy-1

>> Przeczytaj też: Nietolerancje węglowodanów – jak się objawiają? Rodzaje, przyczyny i diagnostyka

Wpływ sorbitolu na mikrobiom jelit

Poza korzystnym wpływem na glikemię i insulinemię, sorbitol wykazuje także działanie prozdrowotne w obrębie jelita grubego. Wspomaga nawodnienie treści jelitowej, reguluje wypróżnienia oraz sprzyja rozwojowi korzystnej mikroflory bakteryjnej. Fermentacja polioli prowadzi do powstawania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które wspierają zdrowie nabłonka jelita grubego.

>> Sprawdź: Mikrobiota jelitowa – narząd bakteryjny do zadań specjalnych

Ciekawostka:
Sorbitol jest wykorzystywany przez niektóre gatunki Lactobacillus i jako źródło węgla przez ludzkie Bifidobacterium jelitowe. W związku z tym niektórzy badacze wykazali, że sorbitol ma działanie prebiotyczne.

Działania niepożądane sorbitolu

Najczęstsze działania niepożądane wynikają z mechanizmu:

  • słabsze wchłanianie → więcej substancji osmotycznie czynnej w jelicie → ściąganie wody do światła jelita,
  • fermentacja w jelicie grubym może powodować gazy i dyskomfort.

Typowe objawy przy większych dawkach:

  • wzdęcia, przelewania, bóle brzucha,
  • biegunka/efekt przeczyszczający (zależny od dawki i osobniczej tolerancji).

W badaniach klinicznych wyznaczano progi „laxative threshold” (dawki wywołujące biegunkę u części badanych); tolerancja bywa zmienna, ale zjawisko jest dobrze znane i uwzględniane w praktyce żywnościowej oraz farmaceutycznej.

>> Zobacz także: Nadmierne gazy w jelitach – dlaczego powstają i jak się ich pozbyć?

Sorbitol bywa trudny do tolerowania przez:

  • osoby z IBS (zespołem jelita drażliwego)
    Sorbitol należy do grupy FODMAP (poliole), które u wielu pacjentów z IBS nasilają objawy takie jak wzdęcia, bóle brzucha, gazy czy biegunki. Nawet niewielkie ilości (np. z owoców + produktów „bez cukru”) mogą się kumulować.
  • osoby z nadwrażliwością jelitową lub skłonnością do biegunek osmotycznych
    Ze względu na słabe wchłanianie w jelicie cienkim sorbitol zwiększa napływ wody do światła jelita, co może prowadzić do luźnych stolców.
  • dzieci
    U dzieci tolerancja jelitowa polioli jest zwykle niższa niż u dorosłych, dlatego produkty zawierające sorbitol (np. gumy do żucia, syropy, cukierki „bez cukru”) częściej wywołują biegunkę.
  • osoby spożywające duże ilości produktów „bez cukru”
    Gumy do żucia, cukierki, batony proteinowe, wypieki i napoje mogą zawierać kilka różnych polioli jednocześnie. To zwiększa ryzyko objawów jelitowych mimo „umiarkowanych” porcji pojedynczych produktów.
  • pacjenci przyjmujący leki w postaci syropów lub roztworów doustnych
    Sorbitol jako substancja pomocnicza może nasilać dolegliwości jelitowe lub przyspieszać pasaż jelitowy, co bywa istotne przy długotrwałym stosowaniu.

Sorbitol a inne słodziki dostępne na rynku – porównanie

Sorbitol vs cukier (sacharoza) / glukoza / fruktoza

  • Słodkość – niższa (często wymaga większej ilości lub mieszania z innymi słodzikami).
  • Glikemia – zwykle niższa odpowiedź glikemiczna/insulinowa.
  • Tolerancja jelitowa – częściej ogranicza dawkowanie (szczególnie u osób z IBS lub wrażliwych na FODMAP/poliole).

Sorbitol vs inne poliole (ksylitol, erytrytol, maltitol, laktitol, mannitol)

  • Wspólna cecha polioli – niższa glikemia i częsty efekt jelitowy zależny od dawki.
  • Różnice praktyczne:
    • erytrytol jest zwykle lepiej tolerowany jelitowo (częściej wchłania się i jest wydalany),
    • sorbitol/mannitol są częściej kojarzone z dolegliwościami przy większych porcjach,
    • maltitol/laktitol mają własne profile tolerancji i zastosowań technologicznych.

Sorbitol vs słodziki intensywne (aspartam, sukraloza, acesulfam K, sacharyna) oraz stewia

  • Słodziki intensywne (i stewia) dają bardzo wysoką słodkość przy śladowej ilości, więc zwykle nie działają jak wypełniacz i nie dają typowego „efektu osmotycznego” jak poliole (choć mogą mieć inne ograniczenia, np. smakowe lub dyskutowane efekty metaboliczne/mikrobiotyczne zależnie od związku).
  • Sorbitol jest często wybierany, gdy oprócz słodzenia potrzeba też teksturowania i utrzymania wilgotności (np. w wyrobach cukierniczych „bez cukru”).

Zakończenie

Sorbitol jest przykładem składnika, który może pełnić istotną rolę w nowoczesnej diecie, ale jego wpływ na organizm zależy od kontekstu, dawki i indywidualnej tolerancji. Świadome podejście do jego spożycia pozwala lepiej wykorzystać jego potencjał technologiczny i metaboliczny, jednocześnie minimalizując ryzyko działań niepożądanych.

Sorbitol  – sekcja FAQ

Czy sorbitol to cukier?

Nie. Sorbitol nie jest cukrem, lecz poliolem (alkoholem cukrowym). Chemicznie różni się od sacharozy, glukozy i fruktozy, a jego metabolizm w organizmie przebiega wolniej i częściowo poza jelitem cienkim.

Czy sorbitol jest bezpieczny dla diabetyków?

Tak, w umiarkowanych ilościach. Sorbitol ma niski wpływ na poziom glukozy i insulinę, jednak jego nadmierne spożycie może powodować dolegliwości jelitowe, co pośrednio może utrudniać kontrolę diety.

Czy osoby z cukrzycą mogą stosować sorbitol?

Osoby z cukrzycą mogą stosować sorbitol jako zamiennik cukru, ponieważ charakteryzuje się on niskim indeksem glikemicznym i nie powoduje gwałtownych wzrostów glukozy we krwi. Dzięki temu może być elementem diety o obniżonym ładunku glikemicznym. Należy jednak pamiętać, że sorbitol dostarcza energii i przy większych ilościach może wywoływać objawy ze strony przewodu pokarmowego, dlatego kluczowe znaczenie ma umiarkowane spożycie i obserwacja indywidualnej tolerancji.

Jaki indeks glikemiczny ma sorbitol?

Sorbitol ma niski indeks glikemiczny (IG ≈ 9), co oznacza, że po jego spożyciu wzrost stężenia glukozy we krwi jest niewielki. Dla porównania, sacharoza ma IG około 65, a glukoza IG = 100.

Gdzie występuje sorbitol?

Sorbitol występuje:
>> naturalnie w niektórych owocach, głównie w jabłkach, gruszkach, śliwkach, wiśniach i brzoskwiniach,
>> jako dodatek do żywności (E420) w produktach „bez cukru”, takich jak gumy do żucia, cukierki, wypieki i żywność niskokaloryczna,
>> jako substancja pomocnicza w lekach, zwłaszcza w syropach, roztworach doustnych i tabletkach do żucia.

Opieka merytoryczna: lek. Agata Strukow

Bibliografia

  1. Aprea, E., Charles, M., Endrizzi, I., Corollaro, M. L., Betta, E., Biasioli, F., & Gasperi, F. (2017). Sweet taste in apple: The role of sorbitol, individual sugars, organic acids and volatile compounds. Scientific Reports, 7, Article 44950
  2. Lenhart, A., & Chey, W. D. (2017). A systematic review of the effects of polyols on gastrointestinal health and irritable bowel syndrome. Advances in Nutrition, 8(4), 587–596.
  3. Livesey, G. (2003). Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low glycaemic properties. Nutrition Research Reviews, 16(2), 163–191
  4. Gültekin, F., Öner, M. E., Savaş, H. B., & Doğan, B. (2020). Food additives and microbiota. Journal of Nutritional Science, 9, e23.

Podwyższony poziom leukocytów we krwi – o czym może świadczyć? Objawy i diagnostyka leukocytozy

Katarzyna Ciepłucha
-
0
Podwyższony poziom leukocytów we krwi – o czym może świadczyć? Objawy i diagnostyka leukocytozy

Podwyższona liczba leukocytów w morfologii krwi to częsty wynik, który może pojawić się zarówno w trakcie infekcji, jak i po wysiłku, stresie czy po zastosowaniu niektórych leków. Najczęściej odzwierciedla fizjologiczną mobilizację komórek układu odpornościowego lub reakcję na stan zapalny, ale czasem wymaga pogłębionej diagnostyki. W tekście omawiamy, czym jest leukocytoza, jakie są jej najczęstsze przyczyny, jak interpretować wynik w kontekście rozmazu oraz kiedy potrzebna jest pilna konsultacja specjalistyczna. 

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> leukocytoza to zwiększona liczba białych krwinek, a interpretacja wyniku zależy od wieku, stanu fizjologicznego (np. ciąży) i norm danego laboratorium,
>> za podwyższone leukocyty we krwi przyczyny najczęściej odpowiadają infekcje (zwłaszcza bakteryjne), stany zapalne, stres, wysiłek, palenie tytoniu, otyłość i niektóre leki,
>> kiedy warto szybko skonsultować wynik: gdy leukocyty są bardzo wysokie (zwłaszcza >50 000/µl) lub szybko rosną; wartości >100 000/µl zwykle wymagają pilnej oceny hematologicznej,
>> w diagnostyce liczy się nie tylko liczba leukocytów, ale też dominujący typ (np. neutrofile), dlatego ważna jest morfologia z rozmazem i ocena rozmazu krwi obwodowej,
>> lekko podwyższone leukocyty często bywają przejściowe i wystarcza kontrola oraz ocena trendu w kolejnych badaniach.

Spis treści:

  1. Co to jest leukocytoza?
  2. Jaki poziom leukocytów jest niebezpieczny?
  3. Podwyższone leukocyty – o czym świadczą?
  4. Przyczyny leukocytozy
  5. Podwyższone leukocyty w ciąży
  6. Lekko podwyższone leukocyty – czy to powód do niepokoju?
  7. Objawy leukocytozy
  8. Diagnostyka podwyższonych leukocytów
  9. Jakie badania wykonać przy podejrzeniu infekcji?
  10. Jak obniżyć leukocyty we krwi?
  11. Co jeść, aby obniżyć leukocyty?
  12. Leukocytoza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest leukocytoza?

Leukocytoza to stan, w którym liczba leukocytów (białych krwinek, WBC) we krwi jest zwiększona w porównaniu z zakresem uznawanym za prawidłowy dla danej osoby. U dorosłych (poza ciążą) leukocytozę najczęściej definiuje się jako liczbę leukocytów >11 000/µl, ale zakresy referencyjne mogą się różnić między laboratoriami.

Leukocyty nie są jednorodną grupą – należą do nich m.in. neutrofile, limfocyty, monocyty, eozynofile i bazofile. Dlatego w praktyce liczy się nie tylko podwyższony wynik całkowity, ale też obraz odsetkowy i wartości bezwzględne poszczególnych typów krwinek.

>> Zobacz również: Granulocyty i ich rodzaje. Jaką pełnią funkcję?

Jaki poziom leukocytów jest niebezpieczny?

W wielu sytuacjach podwyższone leukocyty to łagodna, przejściowa reakcja organizmu. Są jednak wartości, które powinny skłaniać do pilnej konsultacji i pogłębionej diagnostyki:

  • 50 000–100 000/µl – takie wartości mogą występować w ciężkich zakażeniach i silnym stanie zapalnym (tzw. odczyn białaczkowy).
  • >100 000/µl – sytuacja, która prawie zawsze wymaga pilnej oceny hematologicznej; najczęściej jest związana z białaczką lub chorobą mieloproliferacyjną.
Ważne!
Sama liczba leukocytów nie jest rozpoznaniem. O pilności postępowania decydują też objawy, czas utrzymywania się leukocytozy i wenig rozmazu.

Podwyższone leukocyty – o czym świadczą?

Najprościej mówiąc, leukocytoza oznacza aktywację układu odpornościowego i/lub przemieszczenie leukocytów z puli marginalnej oraz rezerw szpikowych do krwi; po silnym bodźcu liczba leukocytów może wzrosnąć nawet w ciągu kilku godzin.

Najczęściej jest to odpowiedź na infekcję lub stan zapalny. Rzadziej leukocytoza bywa związana z chorobami układu krwiotwórczego (procesem klonalnym w szpiku).

Przyczyny leukocytozy

Przyczyny leukocytozy można podzielić na reaktywne (wtórne) oraz pierwotne (klonalne).

Do najczęstszych przyczyn reaktywnych należą:

  • infekcje – leukocytoza jest częsta zwłaszcza w zakażeniach bakteryjnych; często dominuje neutrofilia, a w rozmazie może pojawić się tzw. „przesunięcie w lewo” (więcej form młodszych neutrofili),
  • stany zapalne i choroby przewlekłe (np. choroby reumatyczne, nieswoiste zapalenia jelit) – leukocytoza może nasilać się w okresach zaostrzeń,
  • stres, wysiłek fizyczny, uraz, oparzenia, zabieg operacyjny – mogą wywołać szybki wzrost leukocytów przez mobilizację komórek z puli marginalnej i szpiku,
  • leki – m.in. glikokortykosteroidy, β-mimetyki, sole litu, adrenalina oraz czynniki wzrostu kolonii (np. G-CSF),
  • palenie tytoniu, otyłość, asplenia (brak śledziony lub jej nieprawidłowa funkcja) – mogą powodować przewlekle podwyższony wynik.

Podejrzenie przyczyny hematologicznej nasila się, gdy leukocytoza jest duża lub utrzymuje się tygodniami, w rozmazie obecne są komórki niedojrzałe, a także gdy współistnieją zaburzenia innych linii krwi (np. niedokrwistość, małopłytkowość lub nadpłytkowość) albo objawy ogólne.

Podwyższone leukocyty w ciąży

W ciąży fizjologicznie może dochodzić do stopniowego wzrostu liczby leukocytów oraz niewielkiego przesunięcia w kierunku neutrofili, szczególnie w późniejszym etapie ciąży. Dlatego u części ciężarnych podwyższona liczba leukocytów może być wariantem normy i powinna być interpretowana w odniesieniu do zakresów referencyjnych danego laboratorium oraz — o ile to możliwe — porównana z wcześniejszymi wynikami pacjentki.

Jeśli jednak podwyższone leukocyty w ciąży współistnieją z gorączką, bólem, objawami dyzurycznymi, kaszlem lub złym samopoczuciem, wymagają oceny w kierunku infekcji i innych przyczyn.

>> Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Podwyższone leukocyty w ciąży – o czym mogą świadczyć?

Lekko podwyższone leukocyty – czy to powód do niepokoju?

Lekko podwyższone leukocyty (np. niewielkie przekroczenie górnej granicy normy) często są przejściowe. Mogą utrzymywać się po niedawnej infekcji, po intensywnym treningu, w sytuacjach stresowych lub u osób palących.

W takich sytuacjach lekarz zwykle ocenia, czy wynik pasuje do objawów i wywiadu, oraz zaleca kontrolne badanie (czasem wraz z rozmazem). Ważny jest trend: czy leukocyty rosną, stabilizują się, czy wracają do normy.

Objawy leukocytozy

Sama leukocytoza często nie daje charakterystycznych objawów — dolegliwości wynikają zwykle z przyczyny, która doprowadziła do wzrostu leukocytów. W infekcji mogą dominować gorączka oraz objawy zależne od lokalizacji zakażenia. W stanach zapalnych przewlekłych typowe są bóle stawów, biegunki, osłabienie.

Warto znać objawy, które mogą sugerować chorobę układu krwiotwórczego i wymagają pilnej konsultacji:

  • gorączka >38°C bez jasnej przyczyny,
  • niezamierzona utrata masy ciała, nocne poty,
  • narastające zmęczenie, łatwe siniaczenie lub krwawienia,
  • powiększone węzły chłonne, uczucie pełności w lewym podżebrzu (możliwa splenomegalia).

>> Przeczytaj również: Białaczka (leukemia, rak krwi) – objawy, rodzaje, diagnostyka i leczenie

Diagnostyka podwyższonych leukocytów

Diagnostyka zaczyna się od prostych kroków, które często pozwalają wyjaśnić, o czym świadczą podwyższone leukocyty:

  • Potwierdzenie wyniku – powtórzenie morfologii krwi.
  • Morfologia z rozmazem – rozmaz (automatyczny i/lub manualny) pokazuje, które leukocyty dominują (np. neutrofile, limfocyty) i czy pojawiają się formy niedojrzałe.
  • Ocena rozmazu krwi obwodowej – może ujawnić cechy reaktywne albo sugerujące proces klonalny.
  • Wywiad i badanie przedmiotowe – ocena objawów, przyjmowanych leków i czynników ryzyka oraz badanie ukierunkowane m.in. na węzły chłonne i śledzionę.
Morfologia banerek

Jeśli leukocytozie towarzyszą nieprawidłowości innych linii krwi (np. anemia, nieprawidłowe płytki) lub w rozmazie dominują komórki niedojrzałe, zwykle potrzebna jest pilna diagnostyka specjalistyczna.

>> Zobacz również: Co to są niedojrzałe granulocyty i o czym świadczą?

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu infekcji?

Zakres badań zależy od objawów i prawdopodobnego ogniska zakażenia. Najczęściej rozważa się:

  • CRP i/lubOB (czasem także prokalcytoninę),
  • badanie ogólne moczu (a gdy trzeba – posiew),
  • badania mikrobiologiczne z ogniska (np. posiew plwociny, wymazy),
  • RTG klatki piersiowej przy kaszlu, duszności lub podejrzeniu zapalenia płuc.
Badanie CRP - (białko C-reaktywne) banerek

Warto pamiętać, że sama leukocytoza bez innych cech ciężkiej infekcji nie przesądza o konieczności posiewów krwi — decyzję podejmuje lekarz na podstawie obrazu klinicznego.

Jak obniżyć leukocyty we krwi?

Najważniejsza zasada postępowania przy podwyższonej liczbie leukocytów brzmi: zwykle nie „leczy się wyniku”, tylko przyczynę. Jeśli powodem jest infekcja, leukocyty często obniżają się po ustąpieniu choroby lub po wdrożeniu leczenia. W przewlekłych stanach zapalnych kluczowa jest kontrola choroby podstawowej.

Jeżeli leukocytoza może mieć związek z lekami (np. sterydami) lub paleniem tytoniu, lekarz ocenia znaczenie tych czynników. U części osób po zaprzestaniu palenia i poprawie masy ciała wynik może stopniowo wracać w stronę normy.

Co jeść, aby obniżyć leukocyty?

Zalecenia żywieniowe nie są leczeniem leukocytozy samej w sobie – podwyższona liczba leukocytów zwykle odzwierciedla reakcję organizmu na bodziec (np. infekcję, stan zapalny, leki) lub chorobę hematologiczną. W praktyce największe znaczenie ma rozpoznanie przyczyny i jej opanowanie. Elementy diety i stylu życia mogą pośrednio wspierać redukcję przewlekłego stanu zapalnego, zwłaszcza u osób z otyłością lub palących.

Leukocytoza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Czy podwyższone leukocyty są groźne?

Najczęściej nie — to częsta, przejściowa odpowiedź organizmu na infekcję, stres lub stan zapalny. Niepokój powinny budzić bardzo wysokie wartości, utrzymywanie się leukocytozy przez dłuższy czas oraz objawy ogólne (np. nocne poty, chudnięcie) lub nieprawidłowości w innych parametrach morfologii.

Jaki poziom leukocytów jest niepokojący?

Zwykle szczególną uwagę zwraca leukocytoza >50 000/µl oraz każda sytuacja, w której wynik szybko rośnie albo towarzyszy mu ciężki stan ogólny. Wartości >100 000/µl wymagają pilnej diagnostyki hematologicznej.

Jaki poziom leukocytów to białaczka?

Nie ma jednego progu, który sam w sobie „oznacza białaczkę”. Bardzo wysokie wartości (zwłaszcza >100 000/µl) silnie ją sugerują, ale o rozpoznaniu decydują m.in. rozmaz krwi, obecność komórek niedojrzałych (blastów) oraz badania specjalistyczne.

Czy stres podnosi leukocyty?

Tak. Silny stres emocjonalny lub fizyczny, intensywny wysiłek, uraz czy zabieg operacyjny mogą w krótkim czasie zwiększyć liczbę leukocytów. Dzieje się tak głównie przez przesunięcie komórek z puli marginalnej do krwi oraz szybkie uwolnienie leukocytów z rezerw szpikowych.

Co może podnieść leukocyty?

Najczęściej są to infekcje (zwłaszcza bakteryjne), stany zapalne, leki (np. sterydy, β-mimetyki, lit), palenie tytoniu, otyłość, asplenia oraz stres i wysiłek. Rzadziej przyczyną są choroby układu krwiotwórczego.

Bibliografia

  1. Rupert J., Riley L.K. Ocena pacjentów z leukocytozą. Medycyna Praktyczna (mp.pl). Tłumaczenie artykułu: Evaluation of Patients with Leukocytosis, American Family Physician 2015;92(11):1004–1011.
  2. van Zuuren E.J., Aird W. Leukocytosis – Approach to the Patient. ClinicalKey.
  3. Coates T.D. Approach to the patient with neutrophilia. UpToDate.com.

Uchyłek esicy – czym jest? Objawy, diagnostyka i leczenie, dieta

Maria Wydra
-
0
Uchyłek esicy – czym jest? Objawy, diagnostyka i leczenie, dieta

Ból po lewej stronie brzucha, wzdęcia i zaburzenia wypróżnień mogą wskazywać na chorobę uchyłkową esicy, jedno z najczęstszych schorzeń jelita grubego u osób po 60. roku życia. W niektórych przypadkach uchyłki mogą prowadzić do poważnych powikłań: zapalenia, ropnia śródbrzusznego lub perforacji jelita. Sprawdź, jak rozpoznać uchyłki esicy, jak je leczyć i jaką dietę stosować, aby uniknąć zaostrzeń choroby.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Uchyłki esicy to najczęściej uchyłki rzekome: niewielkie uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej przez osłabioną mięśniówkę jelita, zwykle w miejscach przebiegu naczyń krwionośnych,
>> Do czynników ryzyka ich rozwoju należą dieta uboga w błonnik, zaparcia, siedzący tryb życia, otyłość, niektóre leki,
>> Choroba uchyłkowa esicy to objawowa postać uchyłków, która może prowadzić do powikłań, m.in. stanu zapalnego z gorączką i nasilonym bólem brzucha,
>> Diagnostyka obejmuje wywiad, badanie fizykalne, obrazowe i laboratoryjne,
>> Leczenie zależy od objawów. Obejmuje leki rozkurczowe, dietę bogatoresztkową oraz modyfikację stylu życia.

Spis treści:

  1. Esica: czym jest i gdzie leży?
  2. Uchyłek esicy: przyczyny rozwoju
  3. Jak często występują uchyłki esicy?
  4. Objawy uchyłków esicy
  5. Rozpoznanie uchyłków esicy: jak przebiega diagnostyka dolegliwości?
  6. Jak leczyć uchyłki esicy?
  7. Uchyłki esicy: dieta i styl życia
  8. Uchyłek esicy – najczęstsze pytania (FAQ)
  9. Uchyłek esicy: podsumowanie

Esica: czym jest i gdzie leży?

Esica, czyli okrężnica esowata to końcowy odcinek okrężnicy (jelita grubego). Znajduje się pomiędzy okrężnicą zstępującą a odbytnicą i anatomicznie leży w lewej dolnej części jamy brzusznej. Swoją nazwę zawdzięcza charakterystycznemu kształtowi litery „S”.

W praktyce klinicznej esica jest najczęstszym miejscem występowania uchyłków (w klasyfikacji ICD-10 oznaczonych kodem K57.3).

>> Przeczytaj także: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu pokarmowego człowieka

Za co odpowiada esica?

Esica uczestniczy w kluczowych procesach związanych z formowaniem i transportem treści jelitowej:

  • magazynuje treść jelitową przed jej przejściem do odbytnicy,
  • zagęszcza kał, poprzez końcowe wchłanianie wody i elektrolitów,
  • reguluje motorykę jelita grubego, uczestnicząc w kontroli wypróżnień,
  • reaguje skurczami mięśni gładkich, które odpowiadają za przesuwanie stolca dalej.

Dzięki swojemu anatomicznemu ukształtowaniu: wąskiemu światłu i dużej ruchomości, esica jest szczególnie podatna na wzrost ciśnienia wewnątrzjelitowego. To właśnie te warunki anatomiczne sprzyjają powstawaniu uchyłków w jej obrębie.

Uchyłek esicy: przyczyny rozwoju

Uchyłki esicy to tzw. uchyłki rzekome – uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej przez osłabioną warstwę mięśniową ściany jelita. W odróżnieniu od uchyłków prawdziwych nie obejmują wszystkich warstw ściany jelitowej.

Do ich powstawania dochodzi, gdy zaburzeniu ulega równowaga między ciśnieniem wewnątrzjelitowym a wytrzymałością ściany jelita. Z wiekiem struktury mięśniowe i tkanka łączna słabną, a przewlekle podwyższone ciśnienie sprzyja wypychaniu śluzówki, szczególnie w miejscach, gdzie przez ścianę jelita przechodzą naczynia krwionośne. Są to naturalne punkty zmniejszonego oporu.

Jak często występują uchyłki esicy?

Uchyłki esicy należą do najczęstszych zmian strukturalnych jelita grubego, szczególnie w populacjach krajów rozwiniętych. Szacuje się, że po 60. roku życia występują u ponad połowy populacji, a po 80. roku życia nawet u 70% osób.

Uchyłek esicy: czynniki ryzyka

Powstawaniu uchyłków sprzyjają:

  • dieta uboga w błonnik, prowadząca do zmniejszenia objętości stolca i zaparć,
  • siedzący tryb życia, brak regularnej aktywności fizycznej,
  • otyłość,
  • nadużywanie niektórych leków (zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych, opioidów),
  • palenie papierosów,
  • procesy starzenia się i zmiany w tkance łącznej, prowadzące do spadku elastyczności ściany jelita,
  • czynniki genetyczne (np. zaburzenia syntezy kolagenu).

Obecność kilku z tych czynników jednocześnie znacząco zwiększa ryzyko rozwoju uchyłków.

Objawy uchyłków esicy

U większości osób uchyłki esicy przebiegają bezobjawowo i są wykrywane przypadkowo podczas kolonoskopii lub badań obrazowych wykonywanych z innych wskazań. Taki stan określa się jako uchyłkowatość bezobjawową.

Gdy uchyłki zaczynają dawać dolegliwości, mówimy o objawowej chorobie uchyłkowej. Do jej objawów należą:

  • ból brzucha (zwykle w lewym dolnym kwadrancie),
  • uczucie dyskomfortu, wzdęcia,
  • zaburzenia rytmu wypróżnień (zaparcia, biegunki lub ich naprzemienne występowanie),
  • uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • niekiedy epizody zatrzymania gazów i stolca.

Objawy te mogą mieć charakter przewlekły lub nawracający i przypominać zespół jelita drażliwego (IBS).

Zapalenie uchyłku esicy: symptomy

Ostre zapalenie uchyłku esicy to najczęstsze powikłanie choroby uchyłkowej, wymagające szybkiej diagnostyki i różnicowania z innymi przyczynami ostrego bólu brzucha. Jego symptomy to:

  • ból brzucha (najczęściej stały, zlokalizowany w lewym dolnym kwadrancie),
  • gorączka, dreszcze,
  • tkliwość powłok brzusznych, niekiedy bolesny opór w badaniu palpacyjnym,
  • nudności, wymioty,
  • zatrzymanie gazów, stolca,
  • objawy ogólne: osłabienie, brak apetytu.

Stopień nasilenia objawów zależy od rozległości stanu zapalnego oraz obecności ewentualnych powikłań (np. ropnia, perforacji lub przetoki).

Rozpoznanie uchyłków esicy: jak przebiega diagnostyka dolegliwości?

Podstawą diagnostyki uchyłków esicy jest wywiad, badanie fizykalne oraz badania dodatkowe. Badania obrazowe pozwalają potwierdzić obecność uchyłków, ocenić ich lokalizację oraz wykluczyć inne zmiany w obrębie jamy brzusznej:

  • Kolonoskopia: podstawowe badanie w diagnostyce uchyłkowatości, zalecane po 50. roku życia także w ramach profilaktyki raka jelita grubego. Jest przeciwskazana w ostrej fazie zapalenia uchyłków, ale zalecana w badaniu kontrolnym po ustąpieniu objawów zapalenia.
  • Tomografia komputerowa (TK) jamy brzusznej i miednicy: najważniejsze badanie w przypadku podejrzenia zapalenia uchyłków.
  • USG jamy brzusznej: pomocne jako badanie wstępne, oceniające struktury jamy brzusznej, zwłaszcza w warunkach ambulatoryjnych. Jego skuteczność w wykrywaniu uchyłków jest jednak ograniczona.
Pakiet zdrowe jelita banerek

W celu oceny ogólnego stanu pacjenta i wykluczenia innych przyczyn dolegliwości wykonuje się także następujące badania laboratoryjne.:

>> Przeczytaj również: Jak przygotować się do kolonoskopii?

Jak leczyć uchyłki esicy?

Uchyłki bezobjawowe nie wymagają leczenia. Wystarczy obserwacja i kontrola czynników ryzyka. W postaci objawowej, ale niepowikłanej, stosuje się leczenie zachowawcze, obejmujące:

  • leki rozkurczowe, przeciwcholinergiczne: zmniejszają napięcie mięśni gładkich jelita,
  • środki regulujące wypróżnienia: np. preparaty z błonnikiem, łagodne środki przeczyszczające,
  • paracetamol: zalecany w leczeniu bólu (należy unikać NLPZ i opioidów).

Integralną częścią leczenia jest także modyfikacja codziennych nawyków.

Uchyłki esicy: dieta i styl życia

Zmiana stylu życia odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu powikłaniom oraz łagodzeniu objawów choroby uchyłkowej. Istotne są m.in.:

  • regularna aktywność fizyczna,
  • odpowiednie nawodnienie,
  • unikanie przewlekłych zaparć,
  • utrzymanie prawidłowej masy ciała,
  • zaprzestanie palenia tytoniu,
  • ograniczenie stosowania leków obciążających jelita (np. NLPZ, opioidów)

Równie ważnym elementem profilaktyki i leczenia jest codzienna dieta.

Co jeść przy uchyłkach esicy, a czego unikać?

U pacjentów z uchyłkami esicy zaleca się dietę bogatoresztkową, czyli bogatą w błonnik pokarmowy. Taki sposób żywienia poprawia pasaż jelitowy, zwiększa objętość stolca i zmniejsza ryzyko zaparć. W codziennym jadłospisie powinny znaleźć się:

  • warzywa,szczególnie surowe lub gotowane na parze: marchew, buraki, cukinia, brokuły, kalafior, dynia, szpinak, jarmuż, pomidory, ogórki (ze skórką),
  • owoce spożywane ze skórką: jabłka, gruszki, śliwki, jagody, maliny, morele, kiwi,
  • produkty pełnoziarniste: razowe pieczywo, brązowy ryż, grube kasze (gryczana, jęczmienna), płatki owsiane, otręby,
  • rośliny strączkowe (jeśli dobrze tolerowane): soczewica, ciecierzyca, fasola biała i czerwona, groch, bób, soja.

Zaleca się również picie co najmniej 1,5-2 litrów wody dziennie, co pomaga zapobiegać zaleganiu treści jelitowej. Należy unikać produktów wysokoprzetworzonych, bogatych w tłuszcze nasycone, ubogoresztkowych, a także ograniczyć alkohol i czerwone mięso.

Uchyłek esicy – najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące uchyłku esicy.

Czy uchyłki w esicy są groźne?

Uchyłki esicy zazwyczaj nie stanowią zagrożenia i pozostają bezobjawowe. Groźne mogą stać się w przypadku zapalenia lub powikłań.

Czego nie wolno jeść przy uchyłkach esicy?

Należy unikać produktów przetworzonych, tłustych, ubogoresztkowych oraz nadmiaru czerwonego mięsa i alkoholu.

Jak leczy się uchyłki esicy?

Uchyłki bezobjawowe nie wymagają leczenia. W postaci objawowej stosuje się leczenie zachowawcze (dieta, leki rozkurczowe).

Uchyłek esicy: podsumowanie

Esica to odcinek jelita grubego, w którym najczęściej rozwijają się uchyłki, zwłaszcza po 60. roku życia. Zwykle pozostają bezobjawowe, ale u części pacjentów prowadzą do choroby uchyłkowej z bólem, wzdęciami i zaburzeniami wypróżnień. W przypadku powikłań konieczne jest leczenie i hospitalizacja. Jeśli masz nawracające bóle brzucha, wzdęcia lub zmiany rytmu wypróżnień, skonsultuj się z lekarzem i rozważ wykonanie badań. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć powikłań.

Bibliografia

  1. Almerie M.Q., Simpson J. Diagnosing and treating diverticular disease. The Practitioner, 2015; 259 (1785): 29–33.
  2. Bartnik W., Kudłacz P. Uchyłki jelita grubego. Medycyna Praktyczna. Gastrologia: Choroby jelita grubego.
  3. Bartnik W., Kudłacz P. Rozpoznawanie i leczenie choroby uchyłkowej okrężnicy. Medycyna Praktyczna. Medycyna Rodzinna: Wytyczne.
  4. Janczak D. Uchyłki. Chirurgia po Dyplomie, 2018; 01.
  5. Strate L., Weiser M. (red.), Chen W. (red.). Colonic diverticulosis and diverticular disease: Epidemiology, risk factors, and pathogenesis. UpToDate.

Badania serca – jakie są rodzaje? Kto i kiedy powinien wykonać badania kardiologiczne?

Angelika Janowicz
-
0
Badania serca – jakie są rodzaje? Kto i kiedy powinien wykonać badania kardiologiczne?

Choroby układu sercowo‑naczyniowego wciąż pozostają najczęstszą przyczyną zgonów. Dlatego diagnostyka kardiologiczna ma istotne znaczenie zarówno w profilaktyce, jak i we wczesnym wykrywaniu zaburzeń. Dostępny jest szeroki zakres testów – od prostych i szybkich metod oceniających pracę mięśnia sercowego, po zaawansowane procedury obrazowe i laboratoryjne. Dowiedz się, jakie są badania serca oraz kto i kiedy powinien je wykonywać.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

  • Badania serca odgrywają bardzo ważną rolę w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu chorób układu krążenia.
  • Podstawowe badania kardiologiczne obejmują EKG spoczynkowe, EKG wysiłkowe, echokardiografię oraz badania holterowskie.
  • Badania laboratoryjne z krwi stosowane w diagnostyce kardiologicznej to m.in. lipidogram, stężenie elektrolitów oraz markery sercowe (np. troponiny sercowe, peptyd natriuretyczny typu B).
  • Zaawansowane badania serca to m.in. rezonans magnetyczny serca, echokardiografia przezprzełykowa, koronarografia, biopsja endomiokardialna.
  • Regularne badania serca są szczególnie zalecane osobom z czynnikami ryzyka, chorobami przewlekłymi lub obciążonym wywiadem rodzinnym, a decyzję o zakresie i częstotliwości badań podejmuje lekarz.

Spis treści:

  1. Kiedy należy wykonać badania serca?
  2. Podstawowe badania serca (badania kardiologiczne pierwszego wyboru)
  3. Badania serca z krwi (markery sercowe)
  4. Zaawansowane i specjalistyczne badania kardiologiczne
  5. Jak wygląda przygotowanie do badań kardiologicznych?
  6. Kto powinien regularnie wykonywać badania serca?
  7. Badania serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Kiedy należy wykonać badania serca?

Decyzja o rozpoczęciu diagnostyki kardiologicznej najczęściej zapada, gdy pojawiają się niepokojące objawy lub w ramach profilaktyki u osób z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Objawy, które są wskazaniem do konsultacji lekarskiej i wykonania badań kardiologicznych to m.in.:

  • ból w klatce piersiowej,
  • ucisk lub pieczenie za mostkiem,
  • przewlekłe zmęczenie i uczucie osłabienia,
  • duszność spoczynkowa lub wysiłkowa,
  • uczucie kołatania serca,
  • tachykardia lub bradykardia,
  • obrzęki kończyn dolnych,
  • omdlenia,
  • zmniejszona tolerancja wysiłku,
  • zawroty głowy,
  • przewlekły kaszel.

Regularne badania serca są niezbędne po przebytym incydencie sercowo-naczyniowym (np. zawale mięśnia sercowego), a także powinny być stałym elementem opieki nad osobami z już zdiagnozowanymi chorobami układu krążenia (np. chorobą wieńcową, niewydolnością serca, zaburzeniami rytmu).

>> Zobacz także: Najczęstsze choroby serca – objawy i diagnostyka

Podstawowe badania serca (badania kardiologiczne pierwszego wyboru)

W podstawowej diagnostyce kardiologicznej szczególne znaczenie mają nieinwazyjne badania serca, które pozwalają ocenić rytm serca, jego budowę, wydolność oraz funkcjonowanie układu krążenia. Zalicza się do nich:

  1. Elektrokardiogram (EKG) spoczynkowy – rejestruje elektryczną czynność serca za pomocą elektrod umieszczonych na skórze klatki piersiowej i kończynach, wynik przedstawiany jest w postaci krzywej EKG.
  2. Echokardiografia (USG serca) – badanie ultrasonograficzne, które w czasie rzeczywistym ukazuje struktury serca, jego kurczliwość, ruchomość zastawek oraz przepływy krwi.
  3. Holter EKG – badanie pozwalające monitorować rytm serca zwykle przez 24 godziny, co pozwala wychwycić nieprawidłowości trudne do zarejestrowania w EKG spoczynkowym.
  4. Holter ciśnieniowy – badanie pozwalające monitorować ciśnienie tętnicze krwi przez 24 godziny (automatyczne pomiary dokonywane są np. co 15 minut w dzień i co 30 minut w nocy).
  5. Próba wysiłkowa – badanie monitorujące pracę serca i ciśnienie tętnicze podczas stopniowo zwiększanego wysiłku fizycznego (na bieżni ruchomej lub rowerze stacjonarnym).
Pakiet sercowy (10 badań) banerek

Podstawowe badania laboratoryjne stosowane w diagnostyce kardiologicznej to m.in. morfologia krwi, stężenie elektrolitów (potas, sód, magnez), lipidogram (cholesterol całkowity, cholesterol frakcji HDL i  LDL, triglicerydy), poziom glukozy, poziom kreatyniny.

Badania serca z krwi (markery sercowe)

Badania serca obejmują również testy laboratoryjne, które pozwalają ocenić stężenie markerów świadczących o uszkodzeniu mięśnia sercowego. Markery sercowe są przydatne w diagnostyce ostrych zespołów wieńcowych i niewydolności serca.

Podstawowymi markerami uszkodzenia mięśnia sercowego są troponiny sercowe cTnI i cTnT.

>> Przeczytaj także: Troponiny sercowe – marker w diagnostyce i ocenie ryzyka ostrych zespołów wieńcowych

W kardiologii istotne jest także oznaczanie stężeń peptydów natriuretycznych typu B, takich jak BNP lub NT-proBNP. Są one uwalniane przez komórki mięśnia sercowego w odpowiedzi na przeciążenie objętościowe, co czyni je użytecznymi w diagnostyce i monitorowaniu niewydolności serca.

Zaawansowane i specjalistyczne badania kardiologiczne

Gdy podstawowe badania serca nie dają rozstrzygającej odpowiedzi lub wymagana jest bardziej szczegółowa ocena, kardiolog może zlecić wykonanie zaawansowanych testów. Należą do nich m.in.:

  1. Echokardiografia przezprzełykowa – polega na wprowadzeniu sondy ultradźwiękowej do przełyku, co pozwala uzyskać bardzo dokładne obrazy struktur serca.
  2. Rezonans magnetyczny serca – badanie wykorzystujące silne pole magnetyczne oraz fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów mięśnia sercowego, bez użycia promieniowania jonizującego.
  3. Koronarografia – inwazyjne badanie polegające na podaniu kontrastu do tętnic wieńcowych i ocenie ich drożności pod kontrolą promieniowania RTG. Pozwala nie tylko zdiagnozować zwężenia, ale też wykonać jednocześnie angioplastykę lub założyć stent.
  4. Scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego – badanie medycyny nuklearnej oceniające ukrwienie mięśnia sercowego zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku.
  5. Biopsja endomiokardialna – inwazyjna procedura polegająca na pobraniu niewielkiego fragmentu mięśnia sercowego do analizy histopatologicznej.

Jak wygląda przygotowanie do badań kardiologicznych?

Przygotowanie do badań serca zależy od ich rodzaju:

  1. W przypadku EKG spoczynkowego, holtera czy USG serca najczęściej nie jest wymagane specjalne przygotowanie. Pacjent może normalnie jeść, pić i przyjmować leki – chyba że lekarz zaleci inaczej. Dla komfortu warto założyć wygodne, łatwe do odsłonięcia klatki piersiowej ubranie.
  2. W przypadku próby wysiłkowej wskazane jest unikanie wysiłku fizycznego, kawy, herbaty, napojów energetycznych na minimum 6 godzin przed badaniem, zjedzenie ostatniego posiłku maksymalnie 3 godziny przed badaniem, odstawienie niektórych leków (w porozumieniu z lekarzem) oraz zabranie ze sobą wygodnego ubrania i obuwia sportowego.
  3. W przypadku badań inwazyjnych lub obrazowych z podaniem kontrastu zwykle konieczne jest wcześniejsze wykonanie badań laboratoryjnych, odstawienie niektórych leków (w porozumieniu z lekarzem), a także wstrzymanie się od spożywania posiłku przez określony czas.
  4. Niektóre badania laboratoryjne w diagnostyce kardiologicznej wymagają pozostania na czczo.

Kto powinien regularnie wykonywać badania serca?

Regularne badania serca są wskazane:

  • osobom po 40. roku życia,
  • osobom obciążonym wywiadem rodzinnym,
  • osobom z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, otyłością, chorobami nerek,
  • osobom palącym papierosy,
  • osobom uprawiającym wyczynowy sport.

Regularne badania kardiologiczne są obowiązkowe dla pacjentów z już zdiagnozowaną chorobą układu krążenia.

Badania serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące metod badania serca.

Jakie badanie wykonuje się, aby sprawdzić, czy serce jest zdrowe?

Pierwszym badaniem jest zwykle EKG spoczynkowe, a dalsza diagnostyka zależy od objawów i czynników ryzyka. Lekarz może zlecić m.in. badania laboratoryjne z krwi, próbę wysiłkową, holter EKG lub ciśnieniowy, tomografię komputerową.

Czy badanie krwi pokaże problemy z sercem?

Badania krwi mogą wskazywać problemy z sercem. Konieczna jest ich interpretacja w korelacji z objawami klinicznymi i wynikami innych badań kardiologicznych.

Jakie badanie wykryje wady serca?

Podstawowym badaniem diagnostycznym w przypadku podejrzenia wad serca jest echokardiografia. Lekarz może rozszerzyć diagnostykę o bardziej zaawansowane badania obrazowe (np. rezonans magnetyczny) lub badania inwazyjne.

Czy stan zapalny serca jest widoczny w badaniach krwi?

Stan zapalny mięśnia sercowego może wiązać się ze wzrostem markerów stanu zapalnego  (takich jak CRP) oraz podwyższonych wartości troponiny. Rozpoznanie stawia się na podstawie objawów klinicznych oraz wyników badań laboratoryjnych i obrazowych.

Opieka merytoryczna: lek. Kacper Staniszewski

Bibliografia

  1. https://podyplomie.pl/system/products/sample_pdfs/000/007/252/original/SN_Kardiologia.pdf (dostęp 09.12.2025)
  2. https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/152094,elektrokardiografia-ekg (dostęp 09.12.2025)
  3. I. Machaj i in., Nieinwazyjne badania obrazujące w kardiologii, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2015, t. 21, nr 4, 362–368
  4. https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/58723,24-godzinny-automatyczny-pomiar-cisnienia-tetniczego-holter (dostęp 09.12.2025)
  5. M. Wraga i in., Markery niedokrwienia i martwicy mięśnia sercowego – stan obecny i perspektywy na przyszłość, Kardiologia po Dyplomie, 2010, t. 9, nr 10, s. 55–73

Badania u dzieci – co należy wiedzieć?

Damian Matusiak
-
0
Badania u dzieci – co należy wiedzieć?

Badania laboratoryjne są istotnym elementem profilaktyki zdrowotnej u dzieci i pozwalają na wczesne wykrywanie wielu chorób. Regularna diagnostyka umożliwia monitorowanie prawidłowego rozwoju dziecka oraz szybkie reagowanie w przypadku nieprawidłowości. U dzieci każde badanie powinno być jednak przemyślane i celowe – jak zatem poszukać „złotego środka”? Właśnie wokół tego ważnego pytania będziemy wspólnie „kręcić się” w poniższym artykule.

Spis treści:

  1. Jakie badania profilaktyczne powinno się wykonywać u dzieci w zależności od wieku?
  2. Morfologia u dziecka – kiedy należy ją wykonywać i jakie choroby może wykryć?
  3. Badanie moczu u dziecka – kiedy zrobić i jakie choroby wykrywa?
  4. Badanie kału na pasożyty u dziecka – jak często należy je robić?
  5. Kiedy powinno się wykonać pierwsze badania kontrolne krwi u noworodka?
  6. Grupa krwi u dziecka – kiedy zbadać, aby wynik był wiarygodny?
  7. Podsumowanie
  8. FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jakie badania profilaktyczne powinno się wykonywać u dzieci w zależności od wieku?

Profilaktyczne badania u dzieci obejmują zestaw badań dostosowanych do wieku oraz etapu rozwoju. Ich celem jest wczesne wykrycie chorób metabolicznych, hematologicznych, zakaźnych oraz zaburzeń rozwojowych:

  • noworodek – badania przesiewowe z krwi włośniczkowej w kierunku wrodzonych chorób metabolicznych, endokrynologicznych i genetycznych; bilirubina przy podejrzeniu żółtaczki patologicznej,
  • niemowlę (1-12 miesięcy) – morfologia krwi (szczególnie w kierunku niedokrwistości z niedoboru żelaza) u dzieci z grup ryzyka,
  • małe dziecko (1-3 lata) – rutynowo u zdrowych dzieci brak wskazań, jednak można dokonać oceny gospodarki żelazowej (morfologia, ferrytyna, CRP – ocena gospodarki żelazowej),
  • dziecko w wieku przedszkolnym (4-6 lat) – rutynowo u zdrowych dzieci brak wskazań, jednak można dokonać oceny gospodarki żelazowej (morfologia, ferrytyna, CRP – ocena gospodarki żelazowej),
  • dziecko w wieku szkolnym (7-12 lat) – u dzieci z nadwagą lub otyłością (niestety, coraz częstsze w naszej populacji) glukoza na czczo i lipidogram, badanie ogólne moczu,
  • nastolatek (13-18 lat) – można dokonać oceny gospodarki żelazowej (szczególnie u miesiączkujących dziewcząt), przy nadwadze lub otyłości glukoza na czczo i lipidogram, badanie ogólne moczu.

>> Warto przeczytać: CRP – jak interpretować wyniki badania?

Warto wiedzieć:
Szczegółowe wskazania do badań, zwłaszcza przy obecności objawów, ustala pediatra – pozwoli to uniknąć dodatkowych kosztów i sprawi, że dane oznaczenia laboratoryjne będą ukierunkowane na wyjaśnienie konkretnych problemów.

Morfologia u dziecka – kiedy należy ją wykonywać i jakie choroby może wykryć?

Morfologia krwi obwodowej jest jednym z podstawowych badań diagnostycznych u dzieci. Pozwala ocenić liczbę oraz jakość krwinek czerwonych, białych i płytek krwi, a także stężenie hemoglobiny. Badanie to wykonuje się zarówno w diagnostyce objawowej, jak i profilaktycznie.

Pakiet małego dziecka (6 badań) banerek

Morfologia umożliwia wykrycie:

  • niedokrwistości,
  • stanów zapalnych,
  • zakażeń,
  • niekiedy ciężkich zaburzeń odporności,
  • chorób układu krwiotwórczego, w tym białaczek.

U dzieci wyniki morfologii należy zawsze interpretować w odniesieniu do norm odpowiednich dla wieku, ponieważ wartości referencyjne różnią się od tych stosowanych u dorosłych. Dotyczy to zarówno stężeń hemoglobiny, jak i liczby i proporcji krwinek białych.

>> Przeczytaj też: Białaczka u dzieci – co powinien wiedzieć każdy rodzic? 

Rodzicu, pamiętaj:
Powyższy fakt jest niezwykle ważny. Bardzo często literki “H” (jak high) oraz “L” (jak low) przy wyniku Twojego dziecka odnosi się do norm u dorosłych. Z interpretacją udaj się do specjalisty pediatrii.  

Badanie moczu u dziecka – kiedy zrobić i jakie choroby wykrywa?

Badanie ogólne moczu jest nieinwazyjnym i bardzo przydatnym narzędziem diagnostycznym w pediatrii. Wykonuje się je głównie przypadku wystąpienia objawów takich jak gorączka, ból brzucha, pieczenie przy oddawaniu moczu czy zmiana jego koloru.

Analiza moczu pozwala na:

  • wykrycie zakażeń układu moczowego,
  • chorób nerek,
  • zaburzeń metabolicznych (rzadko),
  • cukrzycy.

W badaniu ocenia się m.in. obecność białka, glukozy, krwinek, bakterii oraz parametry fizykochemiczne moczu.

>> Sprawdź: Gorączka u dziecka – kiedy budzi niepokój?

Pakiet małego dziecka rozszerzony (9 badań) banerek

Badanie kału na pasożyty u dziecka – jak często należy je robić?

Badanie kału w kierunku pasożytów nie jest rutynowym badaniem przesiewowym u wszystkich dzieci. Zwykle wykonuje się je w przypadku wystąpienia objawów takich jak przewlekłe bóle brzucha, biegunki, utrata masy ciała, świąd okolicy odbytu lub podejrzenie kontaktu z osobami zakażonymi.

Częstotliwość badania zależy od objawów klinicznych oraz zaleceń lekarza. W diagnostyce parazytologicznej często konieczne jest pobranie kilku próbek kału w odstępach czasowych, aby zwiększyć czułość badania (optymalnie 3 różnych próbek).

>> Może Ci się przydać: Jak i kiedy pobrać kał do badania? Jak długo przechowywać? Pytania i odpowiedzi

To ważne:
Na rynku dostępnych jest wiele ośrodków oznaczających rzekome zakażenia pasożytnicze, np. „biorezonans” – nie ma to żadnej wartości diagnostycznej. Wybieraj laboratoria bazujące na wiedzy medycznej.

Kiedy powinno się wykonać pierwsze badania kontrolne krwi u noworodka?

Pierwsze badania krwi u noworodka wykonywane są zazwyczaj w pierwszych dobach życia i mają charakter przesiewowy. Polegają na pobraniu niewielkiej ilości krwi z pięty, co umożliwia wykrycie wrodzonych chorób metabolicznych, hormonalnych oraz genetycznych.

Dodatkowe badania krwi mogą być wykonywane w przypadku wcześniactwa, niskiej masy urodzeniowej, objawów klinicznych lub chorób matki.

Grupa krwi u dziecka – kiedy zbadać, aby wynik był wiarygodny?

Grupę krwi u dziecka można oznaczyć już w okresie noworodkowym, szczególnie jeśli istnieje ryzyko konfliktu serologicznego lub konieczność interwencji medycznej. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza przy wątpliwościach diagnostycznych, badanie grupy krwi może zostać powtórzone w późniejszym wieku (po 6. miesiącu życia), aby jednoznacznie potwierdzić wynik.

>> Warto przeczytać też: Jak sprawdzić grupę krwi? Układ Rh i AB0 – przygotowanie do badania grupy krwi

Czy grupa krwi u noworodka może ulec zmianie?

Grupa krwi jest cechą genetyczną i nie ulega zmianie w ciągu życia. Jednak u noworodków mogą wystąpić przejściowe trudności interpretacyjne wynikające z obecności przeciwciał matczynych i niedojrzałości układu AB0 oraz innych antygenów, co w rzadkich przypadkach wymaga powtórzenia badania.

Podsumowanie

Badania diagnostyczne u dzieci odgrywają ważną rolę w monitorowaniu zdrowia oraz wczesnym wykrywaniu chorób. Każdy wynik powinien być interpretowany przez lekarza, z uwzględnieniem wieku i stanu klinicznego dziecka.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jaka jest bezpieczna objętość krwi pobranej jednorazowo u dziecka? Ile mililitrów można pobrać najwięcej?

Bezpieczna jednorazowa objętość pobranej krwi zależy od masy ciała dziecka i zwykle nie przekracza 1-3 ml/ kg masy ciała. Przestrzeganie tych wartości minimalizuje ryzyko niedokrwistości.

Ile czasu powinno upłynąć między jednym a drugim pobraniem krwi, aby organizm dziecka zdążył się zregenerować?

W większości przypadków zaleca się zachowanie kilkudniowej lub kilkutygodniowej przerwy między kolejnymi pobraniami krwi, w zależności od ilości pobranej krwi i stanu zdrowia dziecka.

Czy dziecko powinno być na czczo do badań?

Nie wszystkie badania wymagają bycia na czczo. W przypadku oznaczeń takich jak glukoza czy lipidogram zaleca się, aby dziecko było na czczo przez 8-12 godzin. O konieczności przygotowania do badania zawsze informuje lekarz lub personel medyczny.

Źródła

  1. Weber P, Jenni O. Screening in child health: studies of the efficacy and relevance of preventive care practices. Dtsch Arztebl Int. 2012 Jun;109(24):431-5. doi: 10.3238/arztebl.2012.0431. Epub 2012 Jun 15. PMID: 22787505; PMCID: PMC3393854., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393854/ (dostęp 07.01.2026 r.)
  2. Howie SR. Blood sample volumes in child health research: review of safe limits. Bull World Health Organ. 2011 Jan 1;89(1):46-53. doi: 10.2471/BLT.10.080010. Epub 2010 Sep 10. PMID: 21346890; PMCID: PMC3040020., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3040020/ (dostęp 07.01.2026 r.)
  3. Diagnostyka i leczenie niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza u dzieci i młodzieży. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej, Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Radosław Chaber, Ewa Małgorzata Helwich, Ryszard Lauterbach, Agnieszka Mastalerz-Migas, Michał Matysiak, Jarosław Peregud-Pogorzelski, Jan Styczyński, Tomasz Szczepański, Teresa Jackowska, Przegląd Pediatryczny, ISSN 0137-723X
  4. Rządowy program badań przesiewowych noworodków na lata 2019-2026, https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-badan-przesiewowych-noworodkow-w-polsce-na-lata-2019-2026 (dostęp 07.01.2026 r.)
  5. Therrell BL, Padilla CD, Borrajo GJC, Khneisser I, Schielen PCJI, Knight-Madden J, Malherbe HL, Kase M. Current Status of Newborn Bloodspot Screening Worldwide 2024: A Comprehensive Review of Recent Activities (2020-2023). Int J Neonatal Screen. 2024 May 23;10(2):38. doi: 10.3390/ijns10020038. PMID: 38920845; PMCID: PMC11203842., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11203842/ (dostęp 07.01.2026 r.)

Herpangina – jak wyglądają objawy? Przyczyny i leczenie 

Kacper Staniszewski
-
0
Herpangina – jak wyglądają objawy? Przyczyny i leczenie 

Herpangina to ostra choroba zakaźna jamy ustnej i gardła wywoływana przez enterowirusy, najczęściej wirusy Coxsackie. Choć jej nazwa może brzmieć podobnie do anginy, jest to zupełnie inna jednostka chorobowa, przebiegająca z drobnymi owrzodzeniami w tylnej części jamy ustnej, gorączką i bólem gardła. Choroba najczęściej dotyka dzieci w wieku przedszkolnym, ale zachorować mogą również dorośli. Herpangina zwykle przebiega łagodnie, a leczenie ma charakter objawowy. Kluczowe znaczenie odgrywa nawodnienie i łagodzenie dolegliwości bólowych, ponieważ dyskomfort w jamie ustnej może utrudniać dziecku jedzenie i picie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> herpangina jest zakażeniem wirusowym, najczęściej wywołanym przez wirusy Coxsackie A,
>> objawia się nagłą gorączką, bólem gardła i charakterystycznymi pęcherzykami oraz owrzodzeniami na tylnych strukturach jamy ustnej,
>> choroba najczęściej dotyczy dzieci poniżej 10. roku życia, zwłaszcza w sezonie letnio-jesiennym,
>> diagnostyka zwykle opiera się na obrazie klinicznym,
>> leczenie ma charakter objawowy i obejmuje nawodnienie, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe,
>> powikłania są rzadkie, a rokowanie bardzo dobre – większość chorych zdrowieje w ciągu kilku dni.

Spis treści:

  1. Czym jest herpangina?
  2. Epidemiologia herpanginy
  3. Przyczyny herpanginy
  4. Objawy herpanginy
  5. Diagnostyka herpanginy
  6. Leczenie herpanginy
  7. Powikłania i rokowanie

Czym jest herpangina?

Herpangina jest ostrą chorobą wirusową, która powoduje stan zapalny gardła i pojawienie się drobnych pęcherzyków oraz owrzodzeń na błonie śluzowej jamy ustnej. Najczęściej występują na migdałkach podniebiennych, łukach podniebiennych i tylnej ścianie gardła. Zmiany te są niewielkie (ok. 1–3 mm), otoczone czerwoną obwódką i mogą być bardzo bolesne, szczególnie podczas przełykania. W klasycznym obrazie klinicznym owrzodzenia występują w grupie, zwykle symetrycznie.

Herpangina jest spowodowana zakażeniem enterowirusami, czyli wirusami przenoszonymi drogą kropelkową oraz poprzez kontakt bezpośredni (np. po zabawie tymi samymi zabawkami lub kontakcie ze śliną). Choroba bywa mylona z innymi infekcjami jamy ustnej u dzieci, takimi jak afty,  angina bakteryjna czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej, ale lokalizacja zmian i nagły początek gorączki ułatwiają jej rozpoznanie kliniczne.

Herpangina a angina

Mimo podobnej nazwy, herpangina nie jest „wirusem anginy” ani jej odmianą. Angina (ostre zapalenie migdałków podniebiennych) to choroba bakteryjna, najczęściej wywołana przez paciorkowce β-hemolizujące (Streptococcus pyogenes), przebiegająca z nalotami ropnymi na migdałkach i silnym bólem gardła.

Herpangina jest zakażeniem wirusowym, bez ropnych nalotów, z drobnymi pęcherzykami/owrzodzeniami na tylnych strukturach jamy ustnej i zwykle towarzyszy jej krótki, łagodny przebieg.

>> Przeczytaj także: Angina – objawy, diagnostyka, leczenie

Epidemiologia herpanginy

Herpangina występuje na całym świecie, a do zachorowań dochodzi głównie w sezonie letnio-jesiennym (od czerwca do października). Najczęściej chorują małe dzieci poniżej 10. roku życia które nie mają jeszcze pełnej odporności na enterowirusy.

Choroba przenosi się łatwo w skupiskach dzieci, takich jak przedszkola i żłobki. Okres wylęgania wynosi zwykle 3–5 dni. U dorosłych zachorowania są rzadsze i mają łagodniejszy przebieg, choć u osób z obniżoną odpornością mogą być bardziej nasilone.

Przyczyny herpanginy

Herpanginę wywołują wirusy należące do rodziny enterowirusów, głównie Coxsackie A, rzadziej Coxsackie B oraz enterowirusy ECHO. Są to wirusy RNA, które preferencyjnie zakażają błony śluzowe gardła i przewodu pokarmowego.

Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową (kaszel, kichanie) lub poprzez kontakt bezpośredni ze śliną i wydzieliną gardła osoby chorej, a także pośrednio przez powierzchnie, zabawki. Wirus namnaża się w migdałkach i tkance limfatycznej gardła, co tłumaczy miejscowy charakter zmian.

W przeciwieństwie do bakteryjnej anginy, nie ma pojedynczego „ogniska” bakteryjnego a wirus szerzy się wraz z kontaktem międzyludzkim.

Objawy herpanginy

Choroba zaczyna się nagle. Najczęściej pierwszym objawem jest wysoka gorączka  nawet do 39–40°C po której pojawia się ból gardła, złe samopoczucie i problemy z połykaniem. Charakterystyczne są drobne pęcherzyki i owrzodzenia w tylnej części jamy ustnej:

  • tylna ściana gardła,
  • łuki podniebienne,
  • migdałki podniebienne,
  • podniebienie miękkie.

Zmiany są bolesne i mogą utrudniać jedzenie oraz picie, dlatego u dzieci bywa obecna odmowa przyjmowania płynów, drażliwość i ślinotok.

Gorączka zwykle utrzymuje się 2–3 dni, a zmiany w jamie ustnej goją się w ciągu 5–7 dni. Inne możliwe objawy obejmują powiększenie węzłów chłonnych szyi, ból głowy, ból brzucha oraz ogólne osłabienie.

Diagnostyka herpanginy

W większości przypadków diagnostyka ogranicza się do badania przedmiotowego czyli obejrzenia gardła i śluzówek jamy ustnej oraz oceny objawów. Charakterystyczna lokalizacja i wygląd pęcherzyków pozwalają lekarzowi postawić rozpoznanie kliniczne.

Badania dodatkowe (wymazy, PCR) wykonuje się rzadko i dotyczą głównie sytuacji, gdy obraz kliniczny jest nietypowy, a konieczne jest różnicowanie z chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej, opryszczkowym zapaleniem jamy ustnej czy anginą bakteryjną. U dzieci odwodnionych można rozważyć podstawowe badania laboratoryjne w celu oceny gospodarki elektrolitowej.

Leczenie herpanginy

Leczenie herpanginy jest objawowe. Obejmuje:

  • zapewnienie odpowiedniego nawodnienia (częste podawanie płynów, schłodzone napoje),
  • leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen – zgodnie z wiekiem i masą ciała),
  • łagodzenie bólu śluzówek (np. chłodne produkty, żele łagodzące dla dzieci),
  • odpoczynek i izolację od innych dzieci podczas gorączki.

Nie stosuje się antybiotyków ani leków przeciwwirusowych u osób immunokompetentnych – nie wpływają one na przebieg choroby.

Powikłania i rokowanie

U większości chorych herpangina ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu 5–7 dni. Powikłania są rzadkie. Najczęściej dotyczą odwodnienia u małych dzieci oraz rzadko nadkażeń bakteryjnych zmian w jamie ustnej.

Cięższy przebieg może wystąpić u osób z obniżoną odpornością. W bardzo rzadkich przypadkach enterowirusy mogą powodować powikłania neurologiczne, jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenie mózgu, ale są to sytuacje wyjątkowe.

Rokowanie jest bardzo dobre, pełny powrót do zdrowia jest normą, a przebycie choroby pozostawia częściową odporność przeciwko danemu typowi wirusa.

>> Warto wiedzieć więcej: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu oddechowego człowieka

Herpangina jest wirusowym zakażeniem gardła, które najczęściej występuje u dzieci i objawia się nagłą gorączką oraz drobnymi, bolesnymi owrzodzeniami w tylnej części jamy ustnej. Leczenie ogranicza się do łagodzenia objawów nawodnienia, leków przeciwgorączkowych i odpoczynku. Choroba zazwyczaj ustępuje w ciągu 5–7 dni, a powikłania są rzadkie i dotyczą głównie odwodnienia. Jeżeli dziecko ma trudności z piciem, bardzo wysoką gorączkę lub objawy nie ustępują, warto skonsultować się z lekarzem, by ocenić stan nawodnienia i wykluczyć inne przyczyny bólu gardła.

Bibliografia

  1. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.34.
  2. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/157454,zakazenia-wywolane-przez-wirusy-coxsackie
  3. Corsino CB., Ali R., Linklater DR. Herpangina. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507792/
  4. Apriasari ML., Utami JP. (2021). Management of Herpangina. DENTA JURNAL KEDOKTERAN GIGI, 14(2), 77–81.

Page 19 of 195
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195
1...181920...195Strona 19 z 195

Zadbaj z nami o zdrowie - zapisz się na newsletter!

Otrzymuj praktyczne informacje na temat profilaktyki i badań laboratoryjnych, dzięki którym poszerzysz swoją wiedzę na temat świadomej troski o zdrowie. Zapisz się na newsletter i odbierz -20% zniżki na kolejny zakup w e-sklepie.

O nas

Firma ALAB laboratoria to ogólnopolska sieć najnowocześniejszych laboratoriów diagnostycznych w Polsce oferująca najszerszą ofertę ponad 3 500 badań diagnostycznych.

Nasz adres

ul. Stępińska 22/30, 00-739 Warszawa (22) 349 60 12 info@alab.com.pl © ALAB laboratoria Sp. z o.o.