Bóle w okolicy serca są jednym z najbardziej niepokojących objawów, które w większości przypadków skłaniają do szybkiej konsultacji lekarskiej. Ich pojawienie się budzi naturalny lęk przed zawałem mięśnia sercowego lub inną poważną chorobą układu krążenia. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie zawsze mają podłoże kardiologiczne. Mimo to wymagają oceny lekarskiej, a w wielu przypadkach także szczegółowej diagnostyki. Dowiedz się, od czego może boleć serce.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> nie każdy ból w okolicy serca ma przyczynę kardiologiczną. >> do kardiologicznych przyczyn bólu serca należą m.in. dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zaburzenia rytmu serca. >> ból w klatce piersiowej może mieć swoje źródło również w zaburzeniach lękowych, chorobach płuc, schorzeniach układu mięśniowo-szkieletowego, chorobach układu pokarmowego. >> ból w okolicy serca wymaga konsultacji lekarskiej i szczegółowej diagnostyki. W celu ustalenia przyczyny lekarz może zlecić m.in. badania laboratoryjne z krwi, EKG, próbę wysiłkową, badania obrazowe.
Ból odczuwany w okolicy serca (w klasyfikacji ICD-10 należący do kategorii R07, „ból w klatce piersiowej”) może mieć różny charakter i nasilenie. Jest opisywany jako pieczenie, ucisk, rozpieranie, kłucie, palenie czy tępy dyskomfort. Zdarza się, że promieniuje do innych obszarów ciała – m.in. szyi, żuchwy, lewego barku i ręki czy okolicy międzyłopatkowej. Może pojawić się nagle lub narastać stopniowo, występować w spoczynku lub podczas wysiłku fizycznego, a także trwać od kilku minut do kilku godzin, a w niektórych schorzeniach nawet i dłużej. Sposób odczuwania bólu często zależy od jego podłoża.
Należy pamiętać, że źródłem bólu w klatce piersiowej nie zawsze jest mięsień sercowy. Dolegliwości mogą pochodzić również z przełyku, mięśni międzyżebrowych, kręgosłupa lub opłucnej. Ich przyczynę może ustalić tylko lekarz na podstawie przeprowadzonych badań diagnostycznych.
zaburzenia rytmu serca (np. w tachyarytmiach ból może współwystępować z kołataniem serca),
zapalenie mięśnia sercowego,
kardiomiopatie.
Grupa przyczyn pozasercowych jest bardzo obszerna i obejmuje schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego (np. zespoły bólowe kręgosłupa piersiowego, zapalenie chrząstek żebrowych), płuc (np. zatorowość płucna, odma opłucnowa, zapalenie opłucnej), przewodu pokarmowego (np. choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa) oraz zaburzenia emocjonalne (np. zaburzenia lękowe, atak paniki).
Kłujący ból serca a problemy kardiologiczne
Kłujący ból serca może pojawić się w przebiegu m.in.::
Ból najczęściej jest ostry, kłujący i ma zmienne natężenie. Może nasilać się przy głębokim wdechu, podczas kaszlu, przy skrętach tułowia i w pozycji leżącej. W zapaleniu osierdzia ból często nasila się w pozycji leżącej i zmniejsza w pozycji siedzącej z pochyleniem do przodu.
Ból serca przy wdechu
Ból w okolicy serca nasilający się podczas głębokiego wdechu może występować w przebiegu zapalenia osierdzia oraz – rzadziej – zapalenia mięśnia sercowego. Dolegliwości tego typu często mają jednak podłoże pozasercowe. Najczęstszą przyczyną jest podrażnienie lub naciek zapalny opłucnej, odma opłucnowa czy neuralgia międzyżebrowa.
Ból serca po alkoholu
Nadużywanie napojów alkoholowych może skutkować zaburzeniami rytmu serca. Alkohol i jego metabolity działają negatywnie na tkankę sercową, zakłócają działanie układu bodźcoprzewodzącego oraz zwiększają wydzielanie katecholamin. Zaburzeniom rytmu mogą towarzyszyć dyskomfort w klatce piersiowej, niekiedy ból w okolicy serca, kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, zmęczenie, omdlenie.
Ból serca przy kaszlu i przeziębieniu
W przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych czy przeziębienia ból w klatce piersiowej najczęściej wynika z dwóch mechanizmów. Pierwszym jest intensywny, uporczywy kaszel, który prowadzi do przeciążenia i mikrourazów mięśni międzyżebrowych. Natomiast drugim mechanizmem jest podrażnienie błony śluzowej tchawicy i oskrzeli lub opłucnej.
Jeśli jednak ból w klatce piersiowej jest silny, utrzymuje się mimo ustępowania infekcji lub towarzyszą mu duszność lub omdlenia, wymaga pilnej oceny lekarskiej (m.in. w kierunku powikłań takich jak zapalenie osierdzia lub mięśnia sercowego).
Ból serca po wysiłku
Typowy ból dławicowy pojawia się podczas wysiłku, stresu emocjonalnego lub po obfitym posiłku – czyli w sytuacjach, gdy zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen wzrasta, a zwężone tętnice wieńcowe nie są w stanie zapewnić odpowiedniego przepływu krwi. Zwykle ustępuje w ciągu kilku minut po zaprzestaniu wysiłku lub zażyciu nitrogliceryny.
Ból w okolicy serca po wysiłku fizycznym nie zawsze jest spowodowany przyczyną kardiologiczną. Może pojawić się również na skutek przeciążenia lub uszkodzenia mięśni piersiowych i pleców.
Ból serca po jedzeniu
Ból wieńcowy (np. w przebiegu dławicy piersiowej) może nasilać się po obfitym posiłku. Jednak samoistne dolegliwości pojawiające się po posiłku częściej mają związek z układem pokarmowym niż z sercem. Refluks żołądkowo-przełykowy czy choroba wrzodowa mogą powodować pieczenie i ucisk w klatce piersiowej, którym zwykle towarzyszą bóle w nadbrzuszu.
Bóle serca na tle nerwowym
Stres, przewlekłe napięcie emocjonalne oraz zaburzenia lękowe mogą wywoływać ból w okolicy serca. Zwykle dolegliwości pojawiają się nagle, narastają falami, są poprzedzone sytuacją stresową i powodują jeszcze większe poczucie zagrożenia. Ból opisywany przez pacjentów jest kłujący i nie promieniuje. Mogą towarzyszyć mu m.in. drętwienie kończyn, kołatanie serca, zawroty głowy, nudności i wymioty, niepokój.
Kłucie i ból w sercu – objawy towarzyszące
W zależności od przyczyny bólowi w okolicy serca mogą towarzyszyć m.in.:
Dolegliwości mogą się nasilać przy głębokim wdechu, kaszlu, zmianie pozycji ciała, pod wpływem wysiłku fizycznego lub stresu emocjonalnego.
Co zrobić, kiedy boli serce?
Ból w okolicy serca wymaga konsultacji lekarskiej – szczególnie gdy się powtarza lub towarzyszą mu dodatkowe dolegliwości. Lekarz na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego kieruje pacjenta na rozszerzoną diagnostykę. Ustalenie przyczyny jest bardzo ważne dla wdrożenia odpowiednich działań terapeutycznych.
Pamiętaj: W przypadku nagłego, silnego bólu serca, który nie ustępuje po odpoczynku i przyjęciu nitrogliceryny lub towarzyszą mu dodatkowe objawy (np. duszność, zimne poty, nudności, wymioty, omdlenie), należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.
Diagnostyka przyczyny bólu w okolicy serca
Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad medyczny i badanie przedmiotowe. Następnie konieczne jest potwierdzenie lub wykluczenie kardiologicznej przyczyny bólu w okolicy serca. W tym celu lekarz może skierować pacjenta na badanie EKG, echo serca, próbę wysiłkową, monitorowanie EKG metodą Holtera, a w razie potrzeby także 24-godzinny pomiar ciśnienia tętniczego (ABPM/Holter ciśnieniowy) oraz badania laboratoryjne z krwi (w zależności od objawów, np. troponiny, NT-proBNP). W zależności od potrzeb diagnostyka może zostać rozszerzona o badania obrazowe (np. rezonans magnetyczny) lub inwazyjne (np. koronarografię).
Jak leczyć i złagodzić ból serca?
Leczenie zależy od przyczyny bólu w okolicy serca. Nie ma jednego, uniwersalnego sposobu postępowania. W przypadku części jednostek chorobowych można prowadzić terapię ambulatoryjnie, ale niektóre choroby wymagają hospitalizacji.
Ból serca – najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące bólu serca.
Jak odróżnić nerwobóle od bólu serca?
Nerwobóle najczęściej mają charakter krótkotrwałego, ostrego kłucia, które nasila się przy zmianie pozycji, dotyku lub głębokim oddechu. Ból o podłożu kardiologicznym zwykle jest gniotący, uciskowy, rozpierający i może promieniować do szyi, żuchwy, pleców i lewej ręki.
Co może oznaczać ból w sercu?
Ból w okolicy serca może mieć wiele przyczyn. Oprócz chorób kardiologicznych, takich jak choroba niedokrwienna serca, zapalenie osierdzia czy zaburzenia rytmu, dolegliwość może wynikać m.in. z chorób układu oddechowego i pokarmowego, napięcia mięśniowego lub stresu i zaburzeń lękowych. Każdy nawracający lub silny ból w klatce piersiowej powinien być skonsultowany z lekarzem.
Co można pomylić z bólem serca?
Z bólem serca mogą zostać pomylone dolegliwości ze strony układu pokarmowego lub oddechowego, bóle mięśniowo-szkieletowe. W ten sposób mogą manifestować się także zaburzenia emocjonalne.
Czy ból serca sam przejdzie?
Ból w klatce piersiowej spowodowany nerwobólem, stresem lub przeciążeniem mięśni zwykle znika samoistnie. Natomiast dolegliwości związane z chorobami wymagają leczenia pod okiem lekarza.
Czy serce boli ze stresu?
Stres może wywołać bóle w klatce piersiowej, ale nie oznacza to, że ich źródłem jest sam mięsień sercowy. Często są to dolegliwości na tle nerwowym. Należy pamiętać, że ostateczną przyczynę może ustalić tylko lekarz na podstawie badań.
Trudności z przytyciem i niedowaga to problemy, które często są bagatelizowane, choć mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne. W tym artykule wyjaśniam, dlaczego niektórzy nie mogą zwiększyć masy ciała, jak ocenić stan odżywienia oraz kiedy warto skonsultować się z lekarzem. Dowiesz się także, jak zdrowo i skutecznie przytyć – bez sięgania po niezdrowe, wysoko przetworzone produkty. Sprawdź, jakie kroki warto podjąć, aby bezpiecznie zadbać o swoją masę ciała i zdrowie.
Najważniejsze informacje, które poznasz w tym artykule: >> kto i dlaczego może mieć trudności z przytyciem – od czynników zdrowotnych po styl życia i aktywność fizyczną; >> jak ocenić stan odżywienia organizmu i rozpoznać moment, w którym przyrost masy ciała jest konieczny; >> kiedy problemy z wagą powinny skłonić do konsultacji z lekarzem i wykonania badań diagnostycznych; >> jak zdrowo przytyć, zwiększając masę mięśniową, a nie wyłącznie ilość tkanki tłuszczowej; >> jakie produkty i strategie żywieniowe pomagają bezpiecznie zwiększyć masę ciała u kobiet i mężczyzn.
Dieta wysokoenergetyczna, która dostarcza więcej kilokalorii niż organizm wykorzystuje w ciągu dnia, umożliwia przytycie – wzrost masy ciała. Jest ona odpowiednia dla osób aktywnych fizycznie chcących rozbudować masę mięśniową. Dieta ta będzie również dobrym wyborem dla pacjentów borykających się z problemem niedożywienia i niedowagi, która dotyczy około 2% osób w Polsce. „Dieta na przytycie” sprawdzi się też, jeśli po prostu chcesz zdrowo zwiększyć masę ciała.
Dlaczego niektórzy nie mogą przytyć – przyczyny problemu
Jeśli nie możesz przytyć, to znaczy, że nie spożywasz wystarczająco dużo kilokalorii. Mimo pozornie prostego wyjaśnienia, problemy ze zwiększeniem masy ciała mogą być bardzo złożone i wieloaspektowe. U osób starszych kłopoty z przytyciem są często spowodowane trudnościami z gryzieniem i połykaniem pokarmów. Może to mieć poważne konsekwencje takie jak spadek masy mięśniowej (sarkopenia) oraz niedożywienie. Ten problem może dotyczyć również pacjentów onkologicznych, szczególnie w trakcie chemioterapii i radioterapii oraz w przypadku lokalizacji zmian nowotworowych w obrębie przewodu pokarmowego. Zarówno u osób starszych, jak i u innych pacjentów, na problemy ze zwiększeniem i utrzymaniem masy ciała wpływa też zły stan uzębienia, który może utrudniać przyjmowanie pokarmów.
Osoby z intensywną aktywnością fizyczną, w tym pracownicy fizyczni i sportowcy mogą mieć trudności z przytyciem ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na energię. W kontroli masy ciała odgrywają również rolę czynniki psychologiczne, które mogą znacznie utrudniać jej zwiększenie.
Gdy chcemy ocenić stan odżywienia organizmu i dowiedzieć się, czy konieczne jest przytycie, warto zwrócić uwagę na parametry:
BMI – wartości poniżej 18 kg/m2 stanowią o niedowadze i mogą świadczyć o niedożywieniu. To wskazanie do zwiększenia masy ciała. U osób po 70. roku życia, wartość BMI nie powinna być niższa niż 20 kg/m2;
wskaźnik beztłuszczowej masy ciała – jeśli jest niższy niż 15 kg/m2 u kobiet i 17 kg/m2 u mężczyzn świadczy o niedożywieniu;
niezamierzona utrata masy ciała – większa niż 10% w ciągu ostatnich 6 miesięcy lub więcej niż 5% w ciągu ostatnich 3 miesięcy.
U pacjentów przebywających w szpitalu można również wykonać przesiewowe testy stanu odżywienia – SGA (Subjective Global Assessment) lub NRS 2002 (Nutritional Risk Screening). Innym kryterium rozpoznania niedożywienia u osób starszych jest kwestionariusz Mini Nutritional Assessment (MNA).
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Niezamierzona utrata masy ciała i/lub problemy z przytyciem powinny szczególnie zaniepokoić, jeśli towarzyszą im takie objawy jak:
nadmierna potliwość,
drżenie dłoni,
biegunki,
krew w stolcu,
zwiększone oddawanie moczu,
kłopoty ze wzrokiem,
wybudzanie w nocy,
bóle w klatce piersiowej,
duszności,
przewlekłe uczucie lęku lub smutku,
W razie wystąpienia tych objawów, nie warto czekać z wizytą u lekarza rodzinnego, który pomoże zaplanować dalsze działania.
Jak zdrowo przytyć?
Co jeść, żeby przytyć w sposób zdrowy? Po pierwsze zwracajmy uwagę na wprowadzenie do codziennego jadłospisu źródeł białka. Dzięki temu zadbamy o wzrost masy mięśniowej, a nie jedynie zwiększenie objętości tkanki tłuszczowej. Kolejną grupą składników odżywczych, które warto włączyć do diety są tłuszcze, szczególnie jedno- i wielonienasycone. U większości osób, aby zdrowo przytyć wystarczająca będzie nadwyżka energetyczna rzędu 300-500 kcal, co umożliwi stopniowy, zdrowy wzrost masy ciała. Wyjątkiem są osoby z zaawansowanym niedożywieniem, które muszą skonsultować swoją sytuację z lekarzem i dietetykiem klinicznym.
PPM (kobiety) = SWE (spoczynkowy wydatek energetyczny kcal) = (10 x masa ciała [kg]) + (6,25 x wzrost [cm]) – (5 x [wiek])-161
PPM (mężczyźni) = SWE (spoczynkowy wydatek energetyczny kcal) = (10 x masa ciała [kg]) + (6,25 x wzrost [cm]) – (5 x [wiek]) +5
Drugi krok to ustalenie całkowitej przemiany materii – w tym celu wynik PPM mnożymy razy wskaźnik PAL, który zależy od naszej aktywności fizycznej treningowej, jak i poza treningami. Wskaźnik PAL określamy według tabeli 1.
PAL
Aktywność treningowa w skali tygodnia
Aktywność poza treningowa
1,2
Brak treningów
Brak aktywności, osoba leżąca
1,3
Brak / jeden lekki trening
Bardzo niska aktywność, codziennie obowiązki
1,4
Pojedyncze lekkie treningi
Niska aktywność / praca biurowa
1,5
Pojedyncze treningi
Umiarkowana aktywność / praca mieszana
1,6
Kilka treningów (2-4x)
Średnia aktywność / praca mieszana
1,7
Częste treningi (3-5x)
Średnia aktywność / lekka praca fizyczna
1,8
Częste treningi (4-6x)
Wysoka aktywność / praca fizyczna
1,9
Częste ciężkie treningi
Wysoka aktywność / ciężka praca fizyczna
2
Codzienne treningi
Wysoka aktywność
2,2
Codzienne ciężkie treningi
Bardzo wysoka aktywność
Tabela 1. Wartości PAL w zależności od aktywności treningowej i poza treningowej
Określ odpowiednią nadwyżkę energetyczną
Do wyniku otrzymanego w poprzednim punkcie dodaj 300-500 kcal. Ten wynik stanowi kaloryczność diety, która umożliwia zdrowe zwiększenie masy ciała.
Wybieraj gęste odżywczo, nieprzetworzone produkty
Chęć przytycia nie powinna motywować do sięgania po wysokokaloryczne przetworzone produkty, np. chipsy, paluszki, słodycze, żywność typu fast food. Nadmiar tych produktów w diecie łączy się z ryzykiem rozwoju licznych chorób i zaburzeń metabolicznych, np. chorób sercowo-naczyniowych, insulinooporności, cukrzycy typu 2. Jeśli chcesz zdrowo zwiększyć masę ciała, wybieraj produkty nieprzetworzone – orzechy, nasiona, pestki, ryby, szczególnie tłuste ryby morskie, mięso, nasiona roślin strączkowych, kasze, owoce i oleje roślinne tłoczone na zimno.
Dbaj o atrakcyjność wizualną posiłków
Posiłek, który wygląda atrakcyjnie – smacznie z większym prawdopodobieństwem zostanie zjedzony w całości. To pozwoli dostarczyć więcej kilokalorii.
Włącz do diety posiłki o płynnej/półpłynnej konsystencji
Posiłek w formie płynnej, np. zupa, sos czy koktajl, jest mniej sycący niż produkty w konsystencji stałej. Dzięki temu łatwiej o dostarczenie większej wartości energetycznej w jednym posiłku.
Nie zapominaj o aktywności fizycznej
Zachowanie aktywnego trybu życia w czasie dążenia do zwiększenia masy ciała jest kluczowe, ponieważ wspiera przyrost tkanki mięśniowej, a nie jedynie tłuszczowej. Jest to ważne z punktu widzenia sprawności oraz zdrowia metabolicznego.
Jak przytyć z szybkim metabolizmem?
Jeśli mimo stosowania zaleceń żywieniowych nie udaje się zwiększyć masy ciała, warto zwrócić uwagę na odpowiednią diagnostykę. To, co potocznie bywa nazywane szybkim metabolizmem, tak naprawdę może świadczyć o problemach zdrowotnych. Przede wszystkim należy przyjrzeć się pracy tarczycy i zbadać poziom TSH, FT3, FT4, przeciwciał przeciwko receptorowi TSH (TRAb). Trudności z przytyciem mogą mieć też osoby z infekcjami pasożytniczymi, przerostem bakteryjnym w jelicie cienkim (SIBO), czy z celiakią, która coraz częściej jest diagnozowana w wieku dorosłym.
Dodatkowo, w razie problemów ze zwiększeniem masy ciała, warto wykonać podstawowe badania kontrolne:
Dieta na przytycie – ile można przytyć w ciągu miesiąca?
Chcąc przytyć w sposób zdrowy, należy zaplanować nadwyżkę energetyczną rzędu 300-500 kcal i włączyć do diety zdrowe, niskoprzetworzone produkty spożywcze. Warto też zadbać o regularną aktywność fizyczną. To umożliwi stopniowy wzrost masy ciała w tempie 2,5-4 kg miesięcznie.
Co jeść, żeby przytyć?
W diecie wysokokalorycznej na przytycie nie może zabraknąć:
Źródła białka – mięso, ryby, owoce morza, nabiał, jaja, rośliny strączkowe – ciecierzyca, soczewica, groch, bób, soja, fasola i produkty ich fermentacji – tofu, tempeh, jogurt sojowy, odżywki białkowe – serwatkowa, dyniowa, sojowa, konopna, ryżowa.
Źródła tłuszczów – nasiona chia, ziarna słonecznika, pestki dyni, siemię lniane, różne orzechy, oliwa z oliwek, oleje roślinne, awokado, masło.
Źródła błonnika pokarmowego – warto, aby każdy lub prawie każdy posiłek w ciągu dnia zawierał dodatek warzyw (nie licząc warzyw wysoko skrobiowych – ziemniaków i batatów). Na przykład sałatki i surówki warzywne, papryka i marchewka skrojona w słupki, rzodkiewka. Jeśli występuje problem z gryzieniem warzyw, mogą być one poddane obróbce termicznej – gotowanie, duszenie, pieczenie, jednak uważajmy, żeby ich nadmiernie nie rozgotować, aby zachować ich wartości odżywcze.
Dieta na przytycie dla kobiety
W diecie ukierunkowanej na zwiększenie masy ciała kobiet warto skupić się nie tylko na powyższych wskazówkach, ale również włączyć produkty wspierające gospodarkę hormonalną pań. W jadłospisie powinny znaleźć się takie produkty jak awokado, jajka, orzechy i pestki, przyprawy, np. cynamon, kardamon, zielone zioła, ryby, marchew, zielone warzywa.
Przykładowy jadłospis dla pań
Co jeść, żeby przytyć? Jadłospis – przykładowa dieta na przytycie dla kobiety – ok. 2200 kcal (białko: 20%, tłuszcze: 35%, węglowodany: 45%)
Śniadanie – Jajecznica z awokado i szczypiorkiem: 555 kcal (B: 19,6, T: 31,6, W: 50,9)
Składniki:
Jaja kurze – 100 g (2 sztuki),
Oliwa z oliwek – 10 ml (1 łyżka),
Awokado – 70 g (1/2 sztuki),
Cebula czerwona – 50 g (1/2 sztuki),
Szczypiorek – 20 g (2 łyżki),
Chleb żytni razowy – 70 g (2 kromki),
Pomidor koktajlowy – 120 g (6 sztuk),
Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
Sól biała – 1 g (1 szczypta)
Przygotowanie:
Miąższ awokado pokroić na kawałki. Posypać szczypiorkiem. Pomidorki przekroić na połówki, dodać pokrojoną cebulkę (połowa porcji z przepisu), doprawić pieprzem, skropić oliwą. Na patelni rozgrzać oliwę z oliwek, dodać resztę cebuli i wbić jajka, lekko posolić. Pod koniec smażenia dodać awokado ze szczypiorkiem, delikatnie zamieszać. Jajecznicę wyłożyć na talerz, podawać z sałatką z pomidorków i pieczywem.
II śniadanie – Jogurt z owocami i pestkami dyni: 480 kcal (B: 20,6, T: 18,6, W: 64,8)
Składniki:
Jogurt naturalny – 200 g (10 łyżek),
Płatki owsiane – 30 g (3 łyżki),
Otręby owsiane – 7 g (1 łyżka),
Borówka amerykańska – 150 g (3 garście),
Dynia, pestki łuskane – 25 g (2,5 łyżki),
Cynamon – 1 g (1 szczypta),
Przygotowanie:
Wszystkie składniki wymieszać z jogurtem. Poza sezonem letnim warto korzystać z owoców mrożonych.
Obiad – Dorsz z warzywami na parze w sosie koperkowym: 600 kcal (B: 46,3, T: 17,4, W: 69,8)
Składniki:
Dorsz świeży, filet bez skóry – 220 g (2 porcje),
Sok z cytryny – 12 ml (2 łyżki),
Bazylia, świeża – 10 g (3 garście),
Cukinia – 250 g (1/3 sztuki),
Marchew – 45 g (1 sztuka),
Papryka żółta – 140 g (1/2 sztuki),
Ryż basmati – 55 g (1/3 szklanki),
Koper ogrodowy – 12 g (3 łyżeczki),
Majeranek suszony – 1 g (1/3 łyżeczki),
Tymianek, świeży – 10 g (1,5 łyżeczki),
Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
Pieprz cayenne – 1 g (1 szczypta),
Oliwa z oliwek – 15 g (1,5 łyżki),
Przygotowanie:
Rybę umyć i osuszyć. Natrzeć solą i pieprzem, skropić sokiem z cytryny i posypać majerankiem. Odstawić na 30 minut. Warzywa umyć i pokroić. W pojemniku do gotowania na parze ułożyć warzywa, a na nich położyć rybę. Posypać świeżym tymiankiem i bazylią. Gotować 10-15 minut (parowar można zastąpić głęboką patelnią i dusić z niewielką ilością wody). W tym czasie przygotować sos: wymieszać oliwę, sól, pieprz cayenne oraz drobno posiekany koperek. Ugotowane warzywa wraz z rybą przełożyć na talerz i polać sosem koperkowym. Danie podawać z ryżem.
Kolacja – Pełnoziarnista tortilla z warzywami i pastą tuńczyka i awokado: 560 kcal (B: 40,6, T: 22,1, W: 53,1)
Składniki:
Tortilla pełnoziarnista – 60 g (1 sztuka),
Awokado – 80 g (2/3 sztuki),
Tuńczyk w sosie własnym – 120 g (4 łyżki),
Jogurt naturalny – 100 g (5 łyżek),
Pietruszka, liście – 24 g (2 łyżki),
Tymianek, suszony – 3 g (1 łyżeczka),
Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
Sól biała – 1 g (1 szczypta),
Marchew – 45 g (1 sztuka),
Cukinia – 150 g (1/4 sztuki),
Przygotowanie:
Awokado rozetrzeć widelcem. Dodać jogurt, przyprawy oraz natkę. Dokładnie wymieszać lub zblendować. Dodać rozdrobnionego tuńczyka i wymieszać. Warzywa pokroić w słupki. Tortillę posmarować pastą, ułożyć słupki warzyw, zawinąć.
Dieta na przytycie dla mężczyzny
Dieta skierowana do mężczyzn, którzy chcą zdrowo zwiększyć masę ciała powinna obfitować w mięso, jaja, dobrej jakości oleje roślinne, orzechy, pestki, owoce. Dieta mężczyzn zazwyczaj charakteryzuje się wyższą kalorycznością niż u kobiet. Dzieje się tak przede wszystkim ze względu na ich wyższe podstawowe zapotrzebowanie energetyczne, ale często również wysoką aktywność fizyczną, np. przez wykonywaną pracę zawodową.
Przykładowy jadłospis dla panów
Przykładowa dieta na przytycie dla mężczyzny – ok. 2580 kcal (białko: 20%, tłuszcze: 35%, węglowodany: 45%)
Na odrobinę rozgrzaną patelnię dodać obrane ze skórki i pokrojone pomidory. Mieszać i dodać koncentrat i kmin rzymski. Dodać odrobinę pieprzu, oliwę. Sos gotować przez 5 minut, a następnie zrobić wgłębienia i wbić w nie jajka. Gotować przez ok. 10 minut, aż białka jajek się zetną (pod przykryciem będzie szybciej). Gotową shakshoukę posypać posiekaną natką i pestkami dyni. Podawać z pieczywem.
Kurczaka pokroić w kostkę i zamarynować przez 30 minut w oliwie i sosie sojowym. Ryż ugotować według przepisu na opakowaniu. Cebulę pokroić w kostkę, marchew i ogórka w 3-4 cm cienkie słupki. Na patelnię wrzucić cebulę, dusić na wodzie 5 minut, następnie wrzucić marchewkę (w razie potrzeby podlać większą ilością wody). Kurczaka również dusić na wodzie ok. 20-25 minut Następnie dodać przestudzone warzywa i ryż, dokładnie wymieszać. Przygotować papier ryżowy według przepisu na opakowaniu. Nałożyć niewielką ilość farszu oraz ogórka na namoczony papier ryżowy i zawinąć sajgonki. Piekarnik nagrzać do 200 stopni. Na blaszce wyłożyć papier do pieczenia, ułożyć sajgonki i posmarować oliwą na wierzchu. Tak przygotowane sajgonki piec przez około 20 minut. Na kolejne 5 minut włączyć termoobieg skórka będzie wtedy bardziej chrupiąca. Podawać z sosem sojowym, posypane koperkiem i pietruszką oraz rozgniecionym awokado.
Mleko migdałowe, niesłodzone – 115 ml (1/2 szklanki),
Nasiona chia, suszone – 40 g (4 łyżki),
Białko ryżowo-dyniowe – 25 g (3 łyżki),
Nasiona słonecznika, łuskane – 30 g (3 łyżki),
Olej lniany – 5 ml (1 łyżeczka),
Otręby owsiane – 7 g (1 łyżka),
Erytrol – 10 g (1 łyżka),
Cynamon, mielony – 1g (1/4 łyżeczki),
Przygotowanie:
Nasiona chia mieszać z napojem migdałowym, olejem, cynamonem i erytrolem w misce.
Wstawić do lodówki na 2h, od czasu do czasu mieszać. Przełożyć do słoiczka, dodać granat.
Zakończenie
Trudności ze zwiększeniem masy ciała mogą mieć wiele przyczyn – od zbyt niskiej podaży energii, przez wysoką aktywność fizyczną, aż po problemy z pracą tarczycy i funkcjonowaniem przewodu pokarmowego. W artykule omówiono, jak ocenić stan odżywienia, kiedy zgłosić się do lekarza oraz jak zdrowo zwiększyć masę ciała, stawiając na nadwyżkę energetyczną, pełnowartościowe produkty i aktywność fizyczną wspierającą przyrost masy mięśniowej. Warto pamiętać, że długotrwałe problemy z przytyciem nie powinny być bagatelizowane, ponieważ mogą sygnalizować choroby wymagające diagnostyki.
Jeśli mimo wprowadzenia zaleceń żywieniowych nadal masz trudności z przytyciem lub obserwujesz niezamierzoną utratę masy ciała, nie zwlekaj – wykonaj badania kontrolne i skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem. Wczesna diagnostyka to klucz do znalezienia przyczyny problemu i bezpiecznego zadbania o zdrowie oraz prawidłową masę ciała.
S. G. Uzogara, „Underweight, the less discussed type of unhealthy weight and its implications: a review”, American Journal of Food Science and Nutrition Research, t. 3, nr 5, s. 126–142, 2016.
J.-M. Kvamme, J. A. Olsen, J. Florholmen, i B. K. Jacobsen, „Risk of malnutrition and health-related quality of life in community-living elderly men and women: The Tromsø study”, Quality of Life Research, t. 20, nr 4, s. 575–582, 2011.
M. Reese, „Underweight: a heavy concern”, Today’s Dietitian, t. 10, nr 1, s. 56, 2008.
T. Cederholm i in., „Diagnostic criteria for malnutrition – An ESPEN Consensus Statement”, Clinical Nutrition, t. 34, nr 3, s. 335–340, cze. 2015, doi: 10.1016/j.clnu.2015.03.001.
E. Cereda i in., „Nutritional status in older persons according to healthcare setting: A systematic review and meta-analysis of prevalence data using MNA®”, Clinical Nutrition, t. 35, nr 6, s. 1282–1290, grudz. 2016, doi: 10.1016/j.clnu.2016.03.008.
J. Gawęcki, S. Berger, i A. Brzozowska, Żywienie człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.
R. L. Thomson, J. D. Buckley, M. Noakes, P. M. Clifton, R. J. Norman, i G. D. Brinkworth, „The Effect of a Hypocaloric Diet with and without Exercise Training on Body Composition, Cardiometabolic Risk Profile, and Reproductive Function in Overweight and Obese Women with Polycystic Ovary Syndrome”, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, t. 93, nr 9, s. 3373–3380, wrz. 2008, doi: 10.1210/jc.2008-0751.
E. Majsiak, H. Cichoż-Lach, i O. Gubska, „Celiakia–choroba dzieci i dorosłych: objawy, powikłania, grupy ryzyka i choroby współistniejące”, Pol Merkur Lekarski, t. 44, s. 31–5, 2018.
M. Dinu, R. Abbate, G. F. Gensini, A. Casini, i F. Sofi, „Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies”, Critical reviews in food science and nutrition, t. 57, nr 17, s. 3640–3649, 2017.
Kandydoza przewodu pokarmowego to schorzenie, którego istotą jest nadmierne namnażanie się drożdżaków z rodzaju Candida. Czynnikiem etiologicznym, który najczęściej wywołuje kandydozę układu pokarmowego jest drożdżak Candida albicans. Inne gatunki, które rzadziej odpowiadają za opisywane w tym artykule schorzenie, to między innymi Candida glabrata, Candida tropicalis, Candida parapsilosis czy też Candida krusei.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> drożdżakiem najczęściej odpowiedzialnym za kandydozę przewodu pokarmowego jest Candida albicans. >> objawy związane z kandydozą układu pokarmowego są zależne od lokalizacji zakażenia. >> kandydoza przełyku może być jednym z pierwszych objawów AIDS. >> poza potwierdzeniem laboratoryjnym infekcji wywołanej przez drożdżaki konieczne jest również wykluczenia zaburzeń odporności, w tym zakażenia wirusem HIV.
Przyczyny rozwoju kandydozy jelit, przełyku, żołądka i odbytu
Należy mieć świadomość, że drożdżaki z rodzaju Candida należą do flory komensalnej, co oznacza, że są odnotowywane wśród fizjologicznej flory przewodu pokarmowego. Jednak pod wpływem pewnych czynników może dojść do niekorzystnych zmian w obrębie mikrobiomu przewodu pokarmowego, co skutkuje nadmiernym namnażaniem drożdżaków i rozwojem kandydozy. Nadmiernie namnażające się drożdżaki pobudzają komórki układu immunologicznego, w tym między innymi neutrofile, komórki dendrytyczne i limfocyty T, co prowadzi do rozwoju stanu zapalnego i pojawienia się objawów.
Jak często występuje grzybica jelit i przewodu pokarmowego?
Grzybica przewodu pokarmowego, w tym jelit, to rzadkie schorzenie, występujące typowo u pacjentów nieimmunokompetentnych, a więc z obniżoną odpornością. W klasyfikacji ICD-10 choroba ta oznaczana jest symbolem B37. Częstszą jednostką chorobową, spotykaną między innymi u cukrzyków, jest kandydoza jamy ustnej.
Czynniki ryzyka rozwoju grzybicy jelita i innych części układu pokarmowego
Nie u każdego pacjenta rozwija się kandydoza przewodu pokarmowego, bowiem ryzyko jej pojawienia się zwiększają pewne czynniki, wpływające między innymi na zdolności obronne (immunologiczne) organizmu. Do czynników predysponujących do wystąpienia kandydozy układu pokarmowego zalicza się:
Objawy związane z kandydozą układu pokarmowego zależą przede wszystkim od lokalizacji zakażenia. Poniżej zostaną przedstawione objawy kandydozy poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego.
Kandydoza jamy ustnej
Najczęstszą manifestacją kandydozy przewodu pokarmowego jest kandydoza jamy ustnej. Do klasycznych jej objawów zalicza się obecność białawych nalotów na powierzchni błony śluzowej jamy ustnej, języka i dziąseł. Po oderwaniu białawego nalotu widoczny jest owalny, rumieniowy, niekiedy krwawiący obszar błony śluzowej. Niezwykle powszechną manifestacją kandydozy jest również drożdżakowe zapalenie kątów ust, objawiające się bolesnym pękaniem kącików ust.
Kandydoza przełyku
Namnażanie się drożdżaków w obrębie przełyku manifestuje się przede wszystkim bólem podczas przełykania i problemami z jedzeniem. Może również pojawić się ból zamostkowy imitujący dolegliwości związane z zawałem mięśnia sercowego. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że kandydoza przełyku może być pierwszym objawem AIDS i jest chorobą wskaźnikową AIDS.
Kandydoza żołądka i kandydoza jelit
Jest to rzadka odmiana kandydozy przewodu pokarmowego. Schorzenie może pojawiać się u pacjentów ze schorzeniami onkologicznymi dotyczącymi tych lokalizacji. Kandydoza w tym obszarze wiąże się z pojawieniem się owrzodzeń i pogrubienia fałdów błony śluzowej. Symptomy kliniczne kandydozy żołądka i jelit to przede wszystkim:
Odmiana grzybicy przewodu pokarmowego, która może manifestować się w obrębie skóry to kandydoza odbytu. W jej przebiegu pacjenci zgłaszają przede wszystkim uporczywy świąd odbytu, a na skórze wokół odbytu obserwuje się zmiany rumieniowe (zaczerwienienie), ale również zmiany złuszczające, macerację naskórka i niekiedy pojawienie się nadżerek. Nieleczona infekcja drożdżakowa odbytu może szerzyć się w obrębie skóry krocza.
Grzybica układu pokarmowego: jak wykryć?
Jakie badania i procedury medyczne wykorzystuje się do diagnostyki kandydozy przewodu pokarmowego? Należy w tym miejscu wymienić przede wszystkim:
wymaz i posiew treści z miejsca zmienionego chorobowo – badanie to wykorzystywane jest między innymi w diagnostyce grzybicy jamy ustnej i odbytu, takie badanie pozwala na stwierdzenie strzępek, pseudostrzępek i blastosporów Candida, co potwierdza rozpoznanie,
badania serologiczne – mające na celu wykrywanie przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom drożdżaków, w tym przeciwciała skierowane przeciwko glukanowi, czy mannanowi,
wykrywanie metabolitów drożdżaków – na przykład D-arabinitolu w moczu,
testy dysbiozy – pozwalające na identyfikację zaburzeń w obrębie mikrobioty jelitowej,
badania obrazowe – w tym badanie gastroskopowe, badanie kolonoskopowe, rektoskopia czy tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, badania te pozwalają na ocenę rozległości uogólnionego zakażenia i identyfikację mikroropni, czy ziarniniaków,
badania w kierunku zakażenia wirusem HIV – w tym wykonanie badania IV-generacji (HIV ag/ab combo).
Kandydoza układu pokarmowego i grzybica jelit: leczenie
Sposób leczenia kandydozy przewodu pokarmowego zależy od lokalizacji infekcji, ale również schorzeń towarzyszących pacjenta. Leczenie w zależności od obszaru wygląd następująco:
w kandydozie jamy ustnej – stosuje się typowo miejscowe substancje przeciwgrzybicze (na przykład nystatynę), zaś w nasilonych przypadkach przeciwgrzybicze leki doustne – flukonazol, itrakonazol czy amfoterycynę B,
w kandydozie przełyku – leczeniem pierwszego wyboru jest doustny flukonazol, a w przypadku braku powodzenia można zastosować itrakonazol, posakonazol czy też worykonazol,
w kandydozie żołądka i jelit – lekiem z wyboru są wymienione powyżej leki doustne,
w kandydozach inwazyjnych – konieczne jest leczenie przeciwgrzybicze w postaci dożylnej.
Czas leczenia zależy od postaci choroby. W przypadku kandydozy przełyku czas terapii wynosi najczęściej 14-21 dni, z kolei w sytuacji przewlekłej, rozsianej kandydozy czas leczenia może wynosić nawet kilka miesięcy. Najkrótszym czasem leczenia cechuje się kandydoza jamy ustnej, w tym przypadku terapia trwa typowo 7-14 dni.
Do czego może prowadzić nieleczona grzybica jelit i układu pokarmowego?
Nieleczona kandydoza przewodu pokarmowego może grozić inwazją zakażenia. Komórki drożdżaków mogą bowiem w pewnym momencie wniknąć do naczyń krwionośnych w obrębie układu pokarmowego, dostać się do krwi (fungemia), a następnie do innych narządów organizmu. Objawy związane z układową rozsianą kandydemią to przede wszystkim:
osutki grudkowe i guzkowe,
stan podgorączkowy, gorączka,
pojawienie się w obrębie tkanek i narządów zmian o charakterze mikroropni oraz ziarniniaków,
zaburzenia widzenia związane z nieprawidłowościami w obrębie siatkówki oka.
Kandydoza jelit i układu pokarmowego – najczęstsze pytania (FAQ)
Kandydoza jelit i przewodu pokarmowego ciągle rodzi wiele pytań i wątpliwości. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęstsze z nich.
Po czym poznać, że mam grzyba w jelitach?
Grzybica jelit wiąże się z mało specyficznymi objawami ze strony przewodu pokarmowego takimi jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunka i wymioty. Symptomy te mogą być związane z wieloma innymi, bardziej powszechnymi schorzeniami. Dlatego w przypadku ich wystąpienia warto w pierwszej kolejności udać się do lekarza rodzinnego, który zaproponuje dalsze postępowanie.
Jaki stolec przy grzybicy jelit?
W przebiegu kandydozy jelit mogą występować luźne stolce, rzadziej zaparcia. Dochodzi typowo do zaburzenia rytmu wypróżnień, co jest związane ze stanem zapalnym w obrębie błony śluzowej jelit.
Jak odgrzybić jelita?
Odgrzybianie jelit to bardzo potoczne określenie. W przypadku stwierdzenia grzybicy przewodu pokarmowego konieczne jest włączenie odpowiedniego leczenia pod okiem lekarza. Nie należy leczyć pacjentów przeciwgrzybiczo w sposób profilaktyczny.
Gdzie boli przy grzybicy jelit?
W przebiegu grzybicy przewodu pokarmowego mogą się pojawić dolegliwości bólowe w obrębie jamy ustnej, przełyku czy jamy brzusznej. Lokalizacja bólu zależy od obszaru zajętego przez zakażenie i od nasilenia stanu zapalnego.
Czy probiotyk wyleczy grzybicę jelit?
Probiotyk nie jest substancją przeciwgrzybiczą, co oznacza, że nie leczy bezpośrednio infekcji grzybiczych. Może jednak wspierać terapię poprzez normalizację składu mikrobioty jelitowej.
Grzybica jelit i układu pokarmowego: zakończenie
Kandydoza jelit i przewodu pokarmowego to rzadkie schorzenie infekcyjne, wywoływane przez drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej przez gatunek Candida albicans.
Schorzenie to jest klasycznie związane z zaburzeniami odporności, istotnie częściej występuje u pacjentów z niedoborami odporności, zakażonych wirusem HIV czy przyjmujących przewlekle leki immunosupresyjne.
Diagnostyka kandydozy przewodu pokarmowego opiera się zarówno na badaniach laboratoryjnych, mikrobiologicznych, jak i obrazowych.
W leczeniu kandydozy układu pokarmowego stosuje się leki przeciwgrzybicze w postaci miejscowej, doustnej i dożylnej. Droga podania leku zależy od postaci kandydozy i stopnia zaawansowania choroby.
Bibliografia
P. Rogalski, Kandydoza przewodu pokarmowego — fakty i mity, Gastroenterologia Kliniczna 2010, tom 2, nr 3, 87–97,
D.A. Enoch i inni, Invasive fungal infections: a review of epidemiology and management options, J. Med. Microbiol, 2006; 55: 809–818,
A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021.
Uchyłek Meckela to wrodzona anomalia w jelicie cienkim, która przez lata może nie dawać żadnych objawów. Gdy jednak dochodzi do powikłań, może powodować silny ból brzucha, krwawienia lub niedrożność jelit. Sprawdź, jak rozpoznać uchyłek Meckela, jakie są metody diagnostyki i kiedy konieczne jest leczenie.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> uchyłek Meckela to wrodzone uwypuklenie ściany jelita cienkiego, które u większości osób nie powoduje objawów, ale może prowadzić do komplikacji, >> objawy (ból brzucha, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedrożność jelit), najczęściej pojawiają się u dzieci i młodych dorosłych, >> do najgroźniejszych powikłań należą zapalenie uchyłka, perforacja oraz niedrożność jelit, >> aby potwierdzić obecność uchyłka Meckela, konieczne są badania obrazowe, >> leczenie polega na chirurgicznym usunięciu uchyłka, a decyzja o resekcji zależy m.in. od wieku pacjenta, długości uchyłka i obecności tkanki ektopowej.
Uchyłek Meckela (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem Q43.0) to niewielkie uwypuklenie ściany jelita cienkiego, które powstaje w życiu płodowym i stanowi pozostałość po przewodzie żółtkowo-jelitowym.
Uchyłek to struktura odchodząca od światła jelita, najczęściej o ślepym zakończeniu, która nie pełni funkcji czynnych w układzie pokarmowym. W przypadku uchyłka Meckela mówimy o tzw. uchyłku prawdziwym. Oznacza to, że zbudowany jest ze wszystkich warstw ściany jelita.
Zazwyczaj znajduje się na przeciwkrezkowej stronie jelita krętego, w odległości 40-60 cm od zastawki krętniczo-kątniczej, a jego typowe wymiary to około 2-5 cm długości i 1-2 cm średnicy.
Występowanie (epidemiologia) uchyłku Meckela
Uchyłek Meckela jest najczęstszą wrodzoną anomalią przewodu pokarmowego, występująca u 0,3-4% populacji. Zmiana ta częściej występuje u mężczyzn, nawet dwukrotnie częściej niż u kobiet.
Warto wiedzieć: Uchyłek Meckela bywa opisywany za pomocą tzw. reguły dwójek: występuje u około 2% populacji, jest dwukrotnie częstszy u mężczyzn, ma długość około 2 cali (ok. 5 cm) i zwykle zlokalizowany jest około2 stopy (ok. 60 cm) od zastawki krętniczo‑kątniczej.
Czynniki ryzyka wystąpienia uchyłku Meckela
Uchyłek Meckela jest wadą rozwojową powstającą w życiu płodowym. Nie zidentyfikowano jednoznacznych czynników ryzyka jego wystąpienia. Może jednak częściej występować u osób z innymi wadami wrodzonymi, zwłaszcza układu pokarmowego, nerwowego i sercowo-naczyniowego.
Przyczyny występowania uchyłku Meckela
Przyczyną uchyłku Meckela jest przetrwanie części przewodu żółtkowo-jelitowego – struktury, która w życiu płodowym łączy jelito z pęcherzykiem żółtkowym i zwykle zanika między 5. a 7. tygodniem ciąży. W efekcie może powstać ślepo zakończone uwypuklenie jelita krętego, czyli uchyłek Meckela.
Uchyłek Meckela: objawy chorobowe związane z uchyłkiem jelita krętego
U większości osób uchyłek Meckela nie powoduje żadnych dolegliwości i pozostaje niewykryty przez całe życie. Objawy występują u około 4-6% pacjentów i zwykle są związane z powikłaniami. Najczęściej pojawiają się przed 10. rokiem życia, ale mogą wystąpić również u dorosłych.
Zapalenie uchyłka Meckela
Zapalenie uchyłka (tzw. Meckelitis) może wystąpić w wyniku zatkania jego ujścia przez treść jelitową, kamień kałowy, a rzadziej zmianę nowotworową. Stan ten przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Objawy obejmują:
Krwawienie z uchyłka Meckela jest najczęstszym powikłaniem u dzieci. Zazwyczaj spowodowane jest obecnością ektopowej błony śluzowej żołądka w uchyłku, która wydziela kwas solny i prowadzi do powstania owrzodzeń w przylegającym jelicie.
U wielu pacjentów uchyłek Meckela rozpoznawany jest dopiero podczas zabiegu operacyjnego, najczęściej wykonywanego z powodu ostrego bólu brzucha lub podejrzenia zapalenia wyrostka robaczkowego, ponieważ objawy obu schorzeń mogą być bardzo podobne.
Uchyłek Meckela: leczenie przypadłości
Leczenie uchyłka Meckela zależy od jego przebiegu klinicznego. W przypadku wystąpienia objawów lub powikłań (krwawienia, zapalenia, niedrożności, perforacji), konieczne jest leczenie chirurgiczne:
proste wycięcie uchyłka (divertikulektomia): wycięcie samego uchyłka,
resekcja odcinkowa jelita: usunięcie fragmentu jelita cienkiego z uchyłkiem i zespolenie końców jelita. Wybierana, gdy uchyłek ma szeroką podstawę, zawiera zmianę nowotworową, ektopową tkankę lub gdy doszło do martwicy.
W przypadku wykrycia uchyłka Meckela podczas operacji wykonywanej z innego powodu decyzja o jego usunięciu zależy od wieku pacjenta, płci oraz cech anatomicznych uchyłka.
Zazwyczaj zaleca się profilaktyczne usunięcie u dzieci i młodych dorosłych, zwłaszcza mężczyzn, oraz w przypadku uchyłków dłuższych niż 2 cm, zawierających tkankę ektopową lub połączonych pasmem łącznotkankowym z pępkiem.
Znaczenie diety i stylu życia przy uchyłku jelita krętego
Uchyłek Meckela to wada wrodzona, niezależna od diety czy stylu życia. Nie ma dowodów, że sposób odżywiania wpływa na ryzyko jego powikłań.
Po leczeniu operacyjnym uchyłka zaleca się dietę lekkostrawną z ograniczeniem produktów wzdymających, ostrych przypraw i tłuszczów zwierzęcych. W dalszym okresie warto dbać o regularność posiłków, odpowiednią ilość błonnika, nawodnienie i unikanie zaparć, by wspierać prawidłową pracę jelit.
Ryzyko powikłań jest wyższe u młodszych pacjentów, szczególnie mężczyzn oraz przy obecności tkanki ektopowej w uchyłku.
Uchyłek jelita krętego: najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące uchyłka Meckela.
Co to jest uchyłek Meckela?
To wrodzone uwypuklenie ściany jelita cienkiego, będące pozostałością przewodu żółtkowo-jelitowego. Może zawierać tkanki typowe dla innych narządów, np. żołądka lub trzustki.
Gdzie boli uchyłek Meckela?
Ból najczęściej pojawia się w dolnej części brzucha, zwykle po prawej stronie.
Jakie są objawy uchyłka Meckela u dzieci?
Najczęstszy objaw to bezbolesne krwawienie z odbytu, często w postaci krwistych stolców. Rzadziej występują bóle brzucha, objawy zapalenia lub niedrożności jelit.
Uchyłek Meckela: zakończenie
Uchyłek Meckela to najczęstsza wada wrodzona przewodu pokarmowego, która u większości osób nie powoduje dolegliwości, ale w niektórych przypadkach może prowadzić do poważnych powikłań. Kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka w przypadku krwawień, bólu brzucha czy objawów niedrożności jelit.
Jeśli doświadczasz nawracających dolegliwości ze strony jamy brzusznej o niejasnym pochodzeniu, skonsultuj się z lekarzem i wykonaj odpowiednie badania. Wczesna diagnoza może zapobiec groźnym następstwom i pozwolić na skuteczne leczenie.
Bibliografia
Eder P., Szczepanek M., Bartnik W. Uchyłki jelita grubego. W: Medycyna Praktyczna. Interna. Mały podręcznik: Choroby przewodu pokarmowego. Kraków: Medycyna Praktyczna.
Sagar J., Kumar V., Shah D.K. Meckel’s diverticulum: a systematic review. J R Soc Med 2006; 99:501–505.
Wroński K., Bocian R., Tenderenda M. Chirurgiczne leczenie zapalenia uchyłka Meckela – opis przypadku i przegląd piśmiennictwa. Nowa Medycyna 2012; 3:80–83.
Gorączka reumatyczna to poważne schorzenie, które najczęściej dotyka dzieci i młodzież, ale może wystąpić także u dorosłych. Nieleczona lub rozpoznana zbyt późno może prowadzić do powikłań sercowo-stawowych.
Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest gorączka reumatyczna i jakie mechanizmy stoją za jej rozwojem, >> jak często występuje choroba i które grupy wiekowe są najbardziej narażone, >> jakie są główne przyczyny i czynniki ryzyka gorączki reumatycznej, >> jakie objawy mogą świadczyć o jej wystąpieniu, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, >> jakie badania pomagają w diagnozie, w tym rola badań laboratoryjnych, >> w jaki sposób przebiega leczenie i jakie leki stosuje się w terapii, >> jakie powikłania mogą wystąpić przy nieleczonej chorobie, >> odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, np. ile trwa gorączka reumatyczna i czy jest niebezpieczna.
Gorączka reumatyczna (ICD-10 I00-I02) to choroba zapalna, która rozwija się w odpowiedzi na zakażenie paciorkowcami grupy A, najczęściej po anginie lub szkarlatynie. Nie jest to infekcja sama w sobie, lecz reakcja autoimmunologiczna – organizm atakuje własne tkanki, co może prowadzić do uszkodzenia serca, stawów, skóry i układu nerwowego.
Warto wiedzieć: Często pacjenci mylą gorączkę reumatyczną z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS), ponieważ obie choroby mogą powodować bóle i obrzęki stawów. Różnice są jednak istotne: – gorączka reumatyczna to choroba pozakostna, zapalna, wywołana najczęściej przez infekcję paciorkowcem. Objawy stawowe są przemijające i często „przemieszczają się” między stawami. Choroba może uszkadzać serce. – RZS to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której dochodzi do trwałego uszkodzenia stawów i deformacji. Zwykle rozwija się stopniowo, bez wcześniejszej infekcji, i dotyczy głównie stawów rąk i stóp.
W krajach rozwiniętych gorączka reumatyczna jest rzadka, dzięki szerokiemu dostępowi do antybiotyków i wczesnej diagnostyce anginy. Wciąż jednak występuje w niektórych regionach świata o niższym standardzie opieki zdrowotnej. W Polsce choroba dotyczy głównie dzieci w wieku 5-15 lat.
Jakie są przyczyny gorączki reumatycznej?
Bezpośrednią przyczyną jest infekcja paciorkowcem grupy A. Choroba rozwija się w wyniku:
nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego,
zakażeń gardła i migdałków, które nie zostały w pełni wyleczone,
predyspozycji genetycznych u niektórych osób.
Często gorączka reumatyczna pojawia się 2-4 tygodnie po przebytym zakażeniu gardła.
Rozpoznanie gorączki reumatycznej opiera się na połączeniu objawów klinicznych, wywiadu o przebytych infekcjach paciorkowcowych oraz wyników badań laboratoryjnych. W praktyce lekarze najczęściej stosują kryteria Jonesa, które zostały opracowane, aby ułatwić diagnozę choroby.
Kryteria Jonesa
Kryteria dzielą objawy na duże i małe. Aby rozpoznać gorączkę reumatyczną, zwykle wymagane jest:
co najmniej 2 objawy duże
lub
1 objaw duży i 2 objawy małe
przy stwierdzeniu wcześniejszej infekcji paciorkowcowej gardła (np. dodatni wynik ASO).
Objawy duże (kluczowe)
Zapalenie stawów – najczęściej duże stawy (kolana, łokcie, skokowe), przemijające i przemieszczające się między stawami.
Dodatnie badania serologiczne na przebyte zakażenie paciorkowcowe: ASO (antystreptolizyna O) lub anty-DNazaB.
Poza kryteriami Jonesa, lekarz może zlecić dodatkowe testy, aby ocenić uszkodzenie serca – NT-proBNP, troponiny. Badanie EKG i echokardiografia pozwalają wykryć zapalenie mięśnia sercowego lub zmiany w zastawkach serca.
Gorączka reumatyczna: jak ją leczyć?
Leczenie gorączki reumatycznej ma na celu zwalczenie infekcji paciorkowcowej, złagodzenie stanu zapalnego i ochronę serca przed powikłaniami. Zwykle obejmuje trzy główne elementy:
Antybiotykoterapia – stosowana w celu wyeliminowania paciorkowców, nawet jeśli infekcja gardła już ustąpiła. Najczęściej podaje się penicylinę doustnie przez 10 dni lub w formie pojedynczej zastrzykowej dawki benzylopenicyliny.
Leki przeciwzapalne – niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. ibuprofen lub naproksen, pomagają zmniejszyć ból stawów, obrzęki i gorączkę. W cięższych przypadkach stosuje się kortykosteroidy, aby zahamować intensywny proces zapalny.
Profilaktyka powikłań sercowych – pacjenci z uszkodzeniem zastawek mogą wymagać długotrwałej, czasami wieloletniej antybiotykoterapii profilaktycznej, aby zapobiec nawrotom gorączki reumatycznej i dalszym uszkodzeniom serca.
Dodatkowo ważne są:
odpoczynek w okresie ostrej fazy choroby,
unikanie nadmiernego obciążenia stawów,
regularne kontrole kardiologiczne i badania laboratoryjne, aby monitorować stan zapalny i funkcję serca.
Gorączka reumatyczna: powikłania
Nieleczona gorączka reumatyczna może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:
trwałe uszkodzenie zastawek serca,
przewlekłe zapalenie stawów,
zmiany skórne i neurologiczne,
zwiększone ryzyko powikłań sercowych w dorosłym życiu.
Objawy ostrej fazy zwykle ustępują po kilku tygodniach, ale pełne wyleczenie i profilaktyka powikłań może trwać miesiące lub lata.
Czy gorączka reumatyczna jest niebezpieczna?
Tak, szczególnie dla serca. Szybka diagnostyka i leczenie minimalizują ryzyko powikłań.
Jak leczyć gorączkę reumatyczną?
Leczenie obejmuje trzy główne kierunki: >> eliminacja zakażenia paciorkowcowego – antybiotykoterapia, >> redukcja stanu zapalnego – leki przeciwzapalne, najczęściej niesteroidowe, >> ochrona serca – w cięższych przypadkach stosuje się leki sterydowe i długotrwałą profilaktykę antybiotykową. Ważne jest, aby leczenie rozpocząć jak najszybciej po rozpoznaniu choroby.
Jak sprawdzić, czy mam gorączkę reumatyczną?
Diagnoza wymaga oceny lekarskiej i badań laboratoryjnych, w tym ASO, OB, CRP oraz badania serca.
Bibliografia
Webb RH, et al. Acute rheumatic fever. BMJ. 2015
Kulik E, et al. Predictors of rheumatic fever in sore throat patients: a systematic review and meta-analysis. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2022
Pojawienie się krwi w kale to niepokojący objaw, który wymaga kontaktu z lekarzem i poszerzenia diagnostyki. Symptom ten może się wiązać bowiem z wieloma jednostkami chorobowymi, również onkologicznymi.
Z tego artykułu dowiesz się: >> jak objawia się krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego. >> jakie schorzenia objawiają się krwią w stolcu. >> na czym polega diagnostyka krwi w kale. >> jakie objawy dodatkowe mogą wiązać się z tym objawem. >> na czym polega leczenie krwi w stolcu.
Krew w kale (oznaczana w klasyfikacji ICD-10 jako nieprawidłowość kału kodem R19.5) to obecność krwawienia w obrębie dolnego odcinka przewodu pokarmowego, a więc utraty krwi. Krwawienie z odbytu (oznaczanie w klasyfikacji ICD-10 kodem K62.5) dzieli się umownie na:
krwawienie ostre – ma cięższy przebieg, jest widoczne gołym okiem, może przyjmować postać krwistych stolców, a nawet krwotoku z przewodu pokarmowego,
krwawienie przewlekle – jest związane z dłużej trwającą utratą mniejszych ilości krwi, takie krwawienie może być utajone, co oznacza, że nie jest widoczne gołym okiem.
Krew w kale może manifestować się między innymi jako:
świeża krew, pokrywająca stolec,
krew zmieszana ze stolcem,
skrzepy krwi widoczne w muszli klozetowej,
obecność krwi tylko na papierze toaletowym.
Różna może być barwa krwi w stolcu – od jasnoczerwonej, do ciemnoczerwonej. Mogą również występować tak zwane stolce smoliste (bardzo ciemne). Ich obecność jest związana z krwawieniem w obrębie jelita cienkiego lub początkowego odcinka jelita grubego.
Jak już wspomniano, krew w stolcu nie zawsze jest widoczna gołym okiem, co sprawia, że problem ten może długo pozostawać nierozpoznany. Badaniem, które pozwala na wykrycie niewielkich, niewidocznych makroskopowo ilości krwi w stolcu jest badanie kału w kierunku krwi utajonej, które zostanie szerzej omówione w kolejnych akapitach tego artykułu.
Krew w kale: przyczyny obecności krwi w stolcu
Obecność krwi w stolcu może mieć liczne przyczyny. Najczęstszą z nich są hemoroidy, a więc guzki krwawnicze, które manifestują się obecnością niewielkiej, jednak widocznej gołym okiem krwi. Może ona znajdować się na papierze toaletowym, ale również na powierzchni stolca. Krew w przebiegu hemoroidów nie jest wymieszana ze stolcem, ponieważ jej źródło znajduje się w tętniczo-żylnych strukturach, znajdujących się w kanale odbytu (w tej lokalizacji stolec jest już uformowany).
Inne przyczyny krwi w stolcu to przede wszystkim:
choroba uchyłkowa okrężnicy,
stany zapalne jelita grubego,
infekcje w obrębie jelit – w tym spowodowane przez bakterie z rodzaju Salmonella, Shigella, czy Campylobacter jejuni,
szczelina odbytu – a więc linijne uszkodzenie w obrębie błony śluzowej odbytu,
niedokrwienie jelit – na przykład na skutek zatoru lub zakrzepu tętnic unaczyniających jelita,
nowotwory jelita grubego – w tym rak jelita grubego, który rzadko objawia się krwawieniem widocznym gołym okiem,
przetoki tętniczo-jelitowe,
endometrioza – w rzadkich przypadkach błona śluzowa jamy macicy lokalizuje się w obrębie przewodu pokarmowego, w tym jelit, co objawia się właśnie krwawieniem,
rozszerzeniem naczyń krwionośnych – może to nasilać krwawienie u pacjentów cierpiących na przykład na hemoroidy,
żylakami przełyku – alkoholizm i marskość wątroby sprzyja poszerzeniu naczyń żylnych przełyku, które mogą pęknąć i być przyczyną groźnego krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Takie krwawienie może objawiać się smolistymi stolcami.
Krew w kale pojawiająca się w trakcie antybiotykoterapii jest zazwyczaj objawem towarzyszącym biegunce poantybiotykowej. Jest to związane z zaburzeniem w obrębie flory bakteryjnej jelit i mija kilka dni po odstawieniu antybiotyku. Warto jednak pamiętać, by w czasie antybiotykoterapii zawsze stosować również probiotyki.
Krew w stolcu może niekiedy wynikać z intensywnego wysiłku fizycznego, który jest przyczyną niedokrwienia w obrębie jelit, skutkującego krwawieniem. Wynika to z faktu, że w czasie dużego wysiłku krew krążąca jest przekierowana do mięśni i układu sercowo-naczyniowego. Duży wysiłek może prowadzić również do zwiększenia ciśnienia w obrębie jamy brzusznej i pękania hemoroidów.
Krew w stolcu w ciąży
Okres ciąży to w organizmie kobiety czas wielu zmian, dotyczących również przewodu pokarmowego. W ciąży dochodzi bowiem do zwolnienia perystaltyki jelit, co predysponuje do pojawienia się zaparć. Zaparcia mogą powodować uszkodzenie błony śluzowej jelit i krwawienie. Powiększająca się macica sprzyja występowaniu hemoroidów, które podobnie jak w populacji ogólnej, również u ciężarnych są najczęstszą przyczyną krwi w stolcu.
Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że krew w kale pojawiająca się w czasie ciąży może wynikać również z innych przyczyn. Ciąża nie zwalnia z prowadzenia dokładnej diagnostyki.
Warto wiedzieć: Zdarza się, że krew w kale może być niewidoczna gołym okiem. Na jej wykrycie pozwalają jednak odpowiednie badania laboratoryjne.
Krew utajona w kale: objawy towarzyszące
Choć krwawienie z przewodu pokarmowego nie zawsze jest widoczne gołym okiem, to niekiedy można zaobserwować symptomy towarzyszące, związane z przewlekłą utratą krwi, jak i chorobą podstawową. Należy do nich między innymi:
zmęczenie, pogorszenie tolerancji wysiłku, bladość skóry i błon śluzowych, spadek odporności, pogorszenie kondycji skóry, włosów, paznokci – objawy te związane są z niedokrwistością (anemią) i niedoborem żelaza,
cienkie, ołówkowate stolce, zmiana rytmu wypróżnień, utrata masy ciała – są to czerwone flagi, wymagające poszerzenia diagnostyki w kierunku raka jelita grubego,
gorączka, stany podgorączkowe, biegunka z domieszką śluzu, utrata masy ciała – sugeruje zapalne tło choroby.
Krew w stolcu nie zawsze oznacza współistnieje nowotworu złośliwego. Może bowiem wynikać ze schorzeń infekcyjnych, zapalnych czy nieprawidłowości naczyniowych. W każdym przypadku konieczne jest jednak wykluczenie przyczyn onkologicznych.
Jak sprawdzić przyczynę krwi w stolcu?
W pierwszym kroku konieczne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu, uwzględniającego pytania o przyjmowane leki, czas trwania objawów, ich charakter, a także wywiad rodzinny. Następnie niezbędne jest przeprowadzenie badania przedmiotowego pacjenta, w tym również badania per rectum, a więc badania palcem przez odbyt.
Badania laboratoryjne, obrazowe i procedury medyczne istotne w diagnostyce krwi w kale to przede wszystkim:
badanie kału na krew utajoną – należy jednak zaznaczyć, że przy obecności niepokojących objawów ujemny wynik tego badania nie zwalnia z prowadzenia dalszej diagnostyki, w tym badań obrazowych,
oznaczania kalprotektyny w kale – przy podejrzeniu nieswoistych zapaleń jelit,
stężenie CRP – będzie ono podwyższone w chorobach zapalnych, infekcyjnych, niekiedy również onkologicznych,
posiew kału – przy podejrzenie tła infekcyjnego np. przy zakażeniu Salmonella, Shigella, Campylobacter, Yersinia,
badanie kolonoskopowe i gastroskopowe – pozwalają na uwidocznienie guzów, polipów i pobranie materiału do badania histopatologicznego,
USG jamy brzusznej, tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy mniejszej – pozwala na całościową ocenę narządów.
Jakie leczenie przy stwierdzeniu krwi w kale?
Terapia krwi w kale polega na leczeniu przyczyny tego objawu, a więc choroby podstawowej. Powinna być ona dobierana indywidualnie pod kątem danej jednostki chorobowej. Jeżeli przyczyną krwi w stolcu są hemoroidy, to wówczas konieczna będzie konsultacja chirurgiczna i niekiedy również leczenie zabiegowe. W sytuacji, gdy krwiste stolce wynikają z nieswoistych chorób jelit, konieczna jest porada gastroenterologa i dobranie odpowiedniego leczenia. Jeżeli pojawia się u nas krew w stolcu, to jest to zdecydowanie powód do pilnej konsultacji lekarskiej.
Krew w stolcu to niepokojący objawy kliniczny. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania.
Czy krew w kale jest groźna?
Krew w stolcu to poważny objaw chorobowy. Choć nie musi być związany ze schorzeniami onkologicznymi, to zawsze wymaga oceny lekarskiej, wnikliwego badania przedmiotowego i wykonania odpowiednich badań w celu wykluczenia nowotworu.
Jak wygląda krew w stolcu przy raku?
Krew w stolcu przy nowotworach złośliwych nie musi być widoczna gołym okiem, szczególnie w początkowych etapach choroby. Przy większym zaawansowaniu zmian może być widoczna np. krew zmieszana ze stolcem lub krew pokrywająca stolec, w zależności od umiejscowienia nowotworu.
Jakie są objawy krwawienia z jelita grubego?
Przewlekłe krwawienie z jelita grubego może nie dawać początkowo objawów. Z czasem mogą pojawić się symptomy związane z niedokrwistością i niedoborem żelaza. Ostre i nasilone krwawienie z przewodu pokarmowego może natomiast skutkować wstrząsem hipowolemicznym (spadek ciśnienia tętniczego, tachykardia, utrata przytomności), dlatego wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
Czy stres może powodować krew w kale?
Stres może pośrednio wpływać na pojawienie się krwi w stolcu. Sytuacje stresowe pogarszają na przykład przebieg nieswoistych chorób jelit takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna. Co więcej, stres może wpływać na zmianę rytmu wypróżnień i sprzyjać zaparciom i/lub biegunkom.
Krew w stolcu: zakończenie
Krew w stolcu to poważny objaw kliniczny, wymagający wizyty w gabinecie lekarskim, a przy ostrych i nasilonych objawach – udania się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR) lub wezwania pogotowia ratunkowego.
Krew w kale może wpisywać się w obraz klinicznych wielu schorzeń, w tym infekcji przewodu pokarmowego, chorób zapalnych, naczyniowych, czy onkologicznych.
Pojawienie się krwi w stolcu wymaga szerokiej diagnostyki, w tym laboratoryjnej, obrazowej, a niekiedy również mikrobiologicznej.
Leczenie krwi w stolcu polega na terapii choroby podstawowej.
Bibliografia
A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021,
J. Tatoń, A. Czech, Diagnostyka internistyczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2005.
Migotanie przedsionków jest jednym z najczęściej rozpoznawanych zaburzeń rytmu serca. Istnieje wiele przyczyn i znanych czynników ryzyka prowadzących do tego schorzenia. W populacji ogólnej stanowi około 1% rozpoznań kardiologicznych. Nieleczone może przyczynić się do wielu poważniejszych schorzeń jak udar mózgu czy niewydolność serca.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> migotanie przedsionków występuje zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. >> dotyczy głównie osób w wieku podeszłym. W 5% rozpoznawane jest u chorych powyżej 65. roku życia, a także u co dziesiątego chorego powyżej 80. roku życia. >> istnieje kilka rodzajów migotania przedsionków: napadowe, przetrwałe, utrwalone. >> leczenie obejmuje zarówno modyfikację stylu życia, kontrolę chorób współtowarzyszących, jak i stabilizujące chorobę. >> w leczeniu wykorzystuje się leki przeciwarytmiczne, przeciwzakrzepowe oraz leczenie zabiegowe.
Migotanie przedsionków (atrial fibrillation – AF) to najczęstszy typ nadkomorowych zaburzeń rytmu serca z charakterystyczną szybką, nieskoordynowaną czynnością przedsionków (350-700/min), prowadzącą do zaburzeń przepływu krwi przez przedsionki, wraz z obecną niemiarowością rytmu komór. Według klasyfikacji chorób ICD-10 jest to choroba o kodzie I48.
Rodzaje migotania przedsionków
Wyróżnia się objawowe i nieobjawowe migotanie przedsionków (AF), a także ze względu na czas trwania zaburzeń rytmu, na:
napadowe (trwające zwykle mniej niż 2 doby, a maksymalnie do tygodnia, ustępujące samoistnie lub wymagające wykonania zabiegu kardiowersji elektrycznej);
Arytmia jest ogólnym pojęciem dotyczącym niemiarowej pracy serca. Do tej grupy zaliczamy zarówno arytmie związane ze zbyt szybką czynnością serca (tachyarytmie), zbyt wolną pracą serca (bradyarytmie), niemiarową pracą serca (arytmie nadkomorowe, komorowe, bloki przewodnictwa i in.). Migotanie przedsionków jest jednym z typów arytmii nadkomorowych (przedsionkowych) i tachyarytmii.
Migotanie przedsionków występuje średnio u 1% ogólnej populacji. Szacuje się, że obecne jest u ponad miliona Polaków i Polek. Częściej występuje u mężczyzn.
Rozpoznaje się je głównie u osób starszych:
w 5% powyżej 65. roku życia;
w 10% powyżej 80. roku życia.
Rzadko, ale występuje także u młodszych osób, głównie jako konsekwencja zaburzeń elektrolitowych czy nadużywania alkoholu i innych substancji psychoaktywnych.
Napadowe migotanie przedsionków to około 20-30% wszystkich rozpoznań, przetrwałe 20-30%, a od 40 do 50% stanowi postać utrwalona tej arytmii nadkomorowej.
Czynniki ryzyka rozwoju migotania przedsionków
Do czynników ryzyka choroby zaliczamy zarówno choroby współistniejące jak m.in.: bezdech senny, wady serca, cukrzyca, choroby tarczycy, ale i nieprawidłowy styl życia (nadwaga i otyłość, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu i psychostymulantów, brak odpowiedniej aktywności fizycznej, nadmiar stresu).
Migotanie przedsionków: objawy dolegliwości
Do charakterystycznych dolegliwości związanych z migotaniem przedsionków należą:
Badania laboratoryjne w diagnostyce migotania przedsionków
Badania dodatkowe z zakresu diagnostyki laboratoryjnej nie są niezbędne w ustaleniu diagnozy i leczenia, ale są pomocne w ustaleniu ewentualnych metabolicznych przyczyn prowadzących do migotania przedsionków.
W momencie postawienia rozpoznania migotania przedsionków, ważnym aspektem przed wprowadzeniem leczenia jest ustalenie charakteru tej arytmii. Zgodnie z zasadą 4S-AF ocenia się:
możliwość ewentualnego ryzyka udaru mózgu (Stroke risk);
podłoże arytmii (Substrate severity);
częstość występowania migotania przedsionków (Severity of AF burden);
Podstawą leczenia migotania przedsionków jest kontrola objawów choroby dzięki wdrożeniu profilaktyki zatorowo-zakrzepowej, nadzorowi nad utrzymaniem prawidłowego rytmu serca, właściwe leczenie chorób towarzyszących i kontrola czynników ryzyka. Stosowane są zarówno preparaty farmakologiczne (b-blokery i blokery kanałów wapniowych) a także zabiegi przywracające rytm zatokowy (kardiowersja elektryczna) i leczenie inwazyjne (ablacja-przezskórna lub chirurgiczna).
Migotanie przedsionków: czego unikać?
Osoby chorujące na migotanie przedsionków powinny unikać:
nieregularnego stosowania leków (o ile takie zostały zaordynowane) i samodzielnego odstawiania bez konsultacji lekarskiej;
zbyt małej ilości przyjmowanych płynów i odwodnienia;
nadmiernej aktywności fizycznej w tym sportów ekstremalnych, wytrzymałościowych (jak: triathlon, crossfit, biegi na długich dystansach), sportów siłowych (podnoszenie ciężarów, kulturystyka), sportów walki;
bagatelizowania takich objawów jak ból w klatce piersiowej, zawroty głowy, omdlenia.
Migotanie przedsionków: dieta
Zalecenia żywieniowe w migotaniu przedsionków powinny opierać się na zbilansowanej diecie z ograniczeniem produktów zawierających kofeinę, unikaniu alkoholu i soli kuchennej.
W zależności od przyczyny metabolicznej wywołującej migotanie przedsionków może to być dieta: śródziemnomorska, z ograniczeniem cukrów prostych (stosowana w cukrzycy), tłuszczy zwierzęcych. Nie powinno w niej zabraknąć świeżych owoców i warzyw. Korzystne jest zatem spożywanie m.in.: świeżych jagód, truskawek, brzoskwiń, pomidorów, sałaty, ogórków.
Witamina D3 a migotanie przedsionków
Poziom witaminy D3 i jej wpływ na wystąpienie migotania przesionków jest od kilku lat obiektem badań wielu naukowców. W jednej z fińskich prac analizowano:
wpływ poziomu witaminy D3 u zdrowych kobiet i mężczyzn na ryzyko wystąpienia migotania przedsionków;
wpływ kilkuletniej suplementacji witaminy na ewentualne zmniejszenie epizodów migotania przedsionków w przyszłości.1
Wnioski z badania wskazują na potencjalny pozytywny wpływ suplementacji witaminy D3 u osób w podeszłym wieku.
Uczucie niemiarowości, kołatania serca są częstymi przyczynami konsultacji w gabinetach lekarskich. Na co najbardziej należy zwrócić uwagę, gdy lekarz rozpozna ten typ zaburzeń rytmu serca?
Czy migotanie przedsionków jest groźne?
Migotanie przedsionków często przebiega bezobjawowo. Z uwagi na ryzyko rozwoju zaburzeń zatorowo-zakrzepowych może prowadzić do udaru ośrodkowego układu nerwowego jak też zaawansowanej niewydolności serca.
Czy przy migotaniu przedsionków można zemdleć?
Ze względu na brak prawidłowej czynności skurczowej mięśnia w przedsionkach serca, dochodzi do zaburzeń przepływu krwi przez komory, a to prowadzi m.in. do upośledzonego przepływu krwi nie tylko do narządów wewnętrznych, ale i mózgu. Konsekwencją tego jest występowanie: zasłabnięć, omdleń, zawrotów głowy.
Kiedy do szpitala z migotaniem przedsionków?
Każde migotanie przedsionków z obecnością objawów zgłaszanych przez chorego, z szybką czynnością serca i rozpoznane pierwszorazowo, wymaga skierowania do szpitala w celu wdrożenia odpowiedniego leczenia. Jeśli migotaniu przedsionków towarzyszy ból w okolicy przedsercowej, omdlenie, przebyta utrata przytomności lub duszność, wskazane jest skierowanie takiego chorego do szpitala. Także kolejne epizody migotania przedsionków mimo włączonego wcześniej leczenia, często wymagają kontroli w oddziale lub izbie przyjęć by móc odpowiednio skorygować leczenie lub je zmienić.
Ile wynosi puls przy migotaniu przedsionków?
Tętno przy migotaniu przedsionków jest nieregularne, często przekracza 100/minutę. Charakterystyczne dla migotania przedsionków z szybką czynnością komór jest występowanie niemiarowości z deficytem tętna badanym obwodowo m.in. na kończynach.
Migotanie przedsionków: zakończenie
Migotanie przedsionków jest zaliczane do najczęściej rozpoznawanych zaburzeń rytmu serca. Może nie dawać żadnych objawów lub wywołać dolegliwości, z którymi chorzy zgłaszają się do lekarza. Nieleczone schorzenie potrafi doprowadzić zarówno do niewydolności serca, udaru mózgu jak i przyczynić się do rozwoju choroby zatorowo-zakrzepowej (zakrzepicy kończyn i zatorowości płucnej).
Bibliografia
Interna Szczeklika 2024/25
dostęp online: 14.12.2025, https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/218725,migotanie-przedsionkow-objawy-przyczyny-diagnostyka-i-leczenie
Jyrki K. Virtanen, PhDa, Sari Hantunen, PhDa, Christel Lamberg-Allardt, PhDb, JoAnn E. Manson, MD, DrPHc,d, Tarja Nurmi, PhDa, Matti Uusitupa, MD, PhDa, Ari Voutilainen, PhDa, and Tomi-Pekka Tuomainen, MD, PhD „The effect of vitamin D3 supplementation on atrial fibrillation in generally healthy men and women: The Finnish Vitamin D Trial”; Am. Heart J 2023; 264: 177-182
Nowotwory jelita grubego to jedne z najczęstszych chorób onkologicznych w Polsce. Rak okrężnicy, odpowiadający za znaczną część zachorowań i zgonów, często rozwija się skrycie. Sprawdź, kto jest najbardziej narażony, jak rozpoznać objawy i dlaczego warto regularnie się badać.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Rak okrężnicy rozwija się zwykle na podłożu polipów gruczolakowych, >> Wczesne objawy mogą być niespecyficzne lub nie występować wcale, >> Diagnostyka opiera się na kolonoskopii z pobraniem wycinków, >> Podstawą leczenia jest chirurgia, często wspierana chemioterapią, >> Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby, >> Badania przesiewowe pozwalają wykryć nowotwór na wczesnym etapie.
Rak okrężnicy (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem C18) to złośliwy nowotwór jelita grubego rozwijający się w jego najdłuższym odcinku: okrężnicy, obejmującej kątnicę, wstępnicę, poprzecznicę, zstępnicę i esicę.
Najczęściej lokalizuje się w esicy oraz wstępnicy i w około 90% przypadków ma postać gruczolakoraka, zwykle powstającego z polipów gruczolakowych. W odcinkach proksymalnych częstsze są zmiany egzofityczne (rosnące do światła jelita), a w dystalnych: pierścieniowe i naciekające. Choroba rozwija się głównie sporadycznie, jedynie około 5-10% przypadków ma podłoże dziedziczne.
Epidemiologia raka okrężnicy
Rak okrężnicy jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych w Polsce i Europie. Wraz z rakiem odbytnicy tworzy grupę nowotworów jelita grubego, które odpowiadają za znaczną część zachorowań i zgonów onkologicznych. W Polsce rak jelita grubego zajmuje trzecie miejsce pod względem zachorowalności u obu płci. Rak okrężnicy występuje zwykle nieco częściej niż rak odbytnicy, choć różnice są niewielkie i zależne od wieku oraz płci pacjentów.
Zachorowania rzadko dotyczą osób poniżej 40. roku życia, największe ryzyko przypada na 7. i 8. dekadę życia. Pod względem umieralności rak jelita grubego znajduje się w ścisłej czołówce: na drugim miejscu u mężczyzn i trzecim u kobiet. Zarówno zachorowalność, jak i śmiertelność pozostają wysokie i wykazują tendencję wzrostową, co podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki i profilaktyki.
Przyczyny raka okrężnicy
Rak okrężnicy najczęściej rozwija się na podłożu łagodnych polipów gruczolakowych, które stopniowo przekształcają się w zmiany nowotworowe. Proces ten może trwać wiele lat i zależy od wielu czynników (środowiskowych, zdrowotnych, genetycznych). Do najważniejszych należą:
wiek powyżej 50. roku życia,
nieprawidłowa dieta (bogatotłuszczowa, niskobłonnikowa, wysokokaloryczna),
otyłość, zespół metaboliczny, siedzący tryb życia,
U około 5–10% pacjentów choroba ma charakter dziedziczny i związana jest z określonymi zespołami genetycznymi, takimi jak zespół Lyncha (HNPCC), czy rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP).
Objawy raka okrężnicy
Rak okrężnicy może rozwijać się przez długi czas bezobjawowo, a pierwsze objawy często bywają niespecyficzne i zależą od lokalizacji guza. Najczęściej występują:
zmiana rytmu wypróżnień: przewlekłe zaparcia lub biegunki,
zmiana wyglądu stolca: stolce ołówkowate, wąskie, ciemne lub z domieszką świeżej krwi,
niedokrwistość z niedoboru żelaza, objawiająca się osłabieniem, dusznością, łatwym męczeniem się,
ból brzucha: zwykle o charakterze tępym lub kolkowym, nasilający się okresowo,
wzdęcia, uczucie pełności, parcie na stolec,
niewyjaśniona utrata masy ciała, brak apetytu, stany podgorączkowe.
W raku prawej połowy okrężnicy (kątnica, wstępnica) dominuje utajone krwawienie i niedokrwistość, natomiast w raku lewej połowy (zstępnica, esica) częstsze są zmiany rytmu wypróżnień, kolki, świeża krew na stolcu i objawy niedrożności jelit.
Diagnostyka raka okrężnicy
Wczesne wykrycie raka okrężnicy często możliwe jest dzięki badaniom przesiewowym, zalecanym po 50. roku życia. Test na krew utajoną w kale może wskazywać na krwawiące zmiany w jelicie i stanowi wskazanie do kolonoskopii, która umożliwia ich ocenę oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego.
W przypadku podejrzenia nowotworu diagnostykę rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i badania fizykalnego (w tym per rectum). Endoskopowe uwidocznienie zmiany i pobranie wycinków (zazwyczaj podczas kolonoskopii) to podstawowy krok w potwierdzeniu rozpoznania. U każdego chorego należy ocenić całe jelito grube, ponieważ u części pacjentów mogą współistnieć synchroniczne ogniska nowotworowe.
Do oceny zaawansowania choroby wykorzystuje się tomografię komputerową jamy brzusznej, miednicy i klatki piersiowej. W przypadku współistnienia raka odbytnicy niezbędny jest także rezonans magnetyczny miednicy, a u wybranych pacjentów: PET-TK (np. przy niejasnym obrazie TK lub planowanej resekcji przerzutów).
test na HIV, który (standardowo przed leczeniem onkologicznym).
Badania te są pomocne w ocenie ogólnego stanu pacjenta, planowaniu leczenia oraz monitorowaniu jego skuteczności w trakcie terapii onkologicznej.
Leczenie raka okrężnicy
Podstawą leczenia raka okrężnicy jest chirurgiczne usunięcie guza wraz z marginesem zdrowej tkanki oraz regionalnymi węzłami chłonnymi. W zależności od lokalizacji zmiany wykonuje się:
hemikolektomię prawostronną (przy nowotworach kątnicy lub wstępnicy),
hemikolektomię lewostronną (przy zmianach obejmujących zstępnicę, dystalny odcinek okrężnicy),
resekcję odcinkową (gdy guz zajmuje ograniczony fragment jelita, np. poprzecznicę, esicę),
kolektomię – usunięcie całego jelita grubego (w sytuacjach szczególnych, np. przy mnogich ogniskach nowotworowych lub dziedzicznych zespołach predyspozycji nowotworowej).
Zabieg może być przeprowadzony klasycznie (laparotomia) lub metodą małoinwazyjną (laparoskopowo), co zależy od zaawansowania choroby, ogólnego stanu pacjenta oraz doświadczenia ośrodka.
Po operacji niektórzy pacjenci, w zależności od stopnia zaawansowania choroby, cech histologicznych guza oraz stanu ogólnego, kwalifikowani są do chemioterapii uzupełniającej, której celem jest zmniejszenie ryzyka nawrotu.
W przypadkach zaawansowanych, nieoperacyjnych lub rozsianych stosuje się chemioterapię paliatywną, a u wybranych pacjentów, także leczenie celowane z wykorzystaniem przeciwciał monoklonalnych, które hamują szlaki wzrostu komórek nowotworowych. Dobór takiej terapii zależy m.in. od obecności mutacji w genach KRAS, NRAS lub BRAF.
Przerzuty w raku okrężnicy
Rak okrężnicy przerzuty daje najczęściej do wątroby i płuc, rzadziej do otrzewnej czy kości. W przypadku pojedynczych ognisk możliwe jest ich chirurgiczne usunięcie. U części pacjentów stosuje się chemioterapię indukcyjną w celu zmniejszenia guza i umożliwienia operacji.
Rak okrężnicy najczęściej daje przerzuty do wątroby, płuc i otrzewnej. W przypadku choroby rozsianej celem leczenia jest:
spowolnienie postępu nowotworu,
łagodzenie objawów,
poprawa jakości życia.
Jeśli przerzuty są nieliczne i kwalifikują się do resekcji, stosuje się leczenie skojarzone: chirurgiczne usunięcie zmian oraz chemioterapię. U niektórych pacjentów możliwe jest leczenie miejscowe, np. termoablacja lub embolizacja (zwłaszcza w obrębie wątroby).
Decyzja o strategii terapeutycznej podejmowana jest indywidualnie, z uwzględnieniem liczby, lokalizacji i charakterystyki przerzutów oraz ogólnego stanu chorego.
Rak okrężnicy: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące raka okrężnicy.
Czy rak okrężnicy jest uleczalny?
Tak, zwłaszcza jeśli zostanie wykryty we wczesnym stadium. Podstawą leczenia jest operacja, w niektórych przypadkach także chemioterapia. Rokowanie zależy od stopnia zaawansowania nowotworu w chwili rozpoznania.
Gdzie boli przy raku okrężnicy?
Ból może pojawić się po prawej stronie brzucha, w okolicy pępka lub w podbrzuszu. W przypadku guzów esicy lub zstępnicy lokalizuje się po stronie lewej i często ma charakter kolkowy.
Jaki stolec przy raku okrężnicy?
Stolec może stać się wąski (tzw. ołówkowaty), ciemniejszy niż zwykle lub zawierać domieszkę krwi. U niektórych pacjentów występują naprzemienne biegunki i zaparcia lub uczucie niepełnego wypróżnienia.
Podsumowanie
Rak okrężnicy to jeden z najczęstszych nowotworów w Polsce, występujący zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, szczególnie po 50. roku życia. Wczesna diagnoza istotnie poprawia rokowanie: regularne badania przesiewowe, zwłaszcza kolonoskopia, pozwalają wykryć zmiany nowotworowe zanim pojawią się objawy lub na etapie, gdy możliwe jest całkowite usunięcie guza. Pierwsze symptomy bywają niespecyficzne i mogą obejmować m.in. zaburzenia rytmu wypróżnień, bóle brzucha czy obecność krwi w stolcu. Wczesne leczenie często ogranicza się do zabiegu chirurgicznego i zapobiega rozwojowi przerzutów, dlatego tak ważna jest czujność onkologiczna i odpowiednia profilaktyka.
Wysocki W., Wiercińska M. Rak jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie i rokowania. Medycyna Praktyczna, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie.
Macrae F.A., Parikh A.R., Ricciardi R. Clinical presentation, diagnosis, and staging of colorectal cancer. UpToDate. Redaktor sekcji: Tanabe K.K.
Jastrzębski T., Cichoń P. Rak jelita grubego (okrężnicy). Onkomed, Klinika Chirurgii Onkologicznej, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku.
Szczeklik A. (red.). Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2025.
Odmiedniczkowe zapalenie nerek to jedna z najczęstszych infekcji dróg moczowych, która może prowadzić do poważnych powikłań, jeśli nie zostanie odpowiednio leczona. Warto znać objawy, przyczyny i metody diagnostyki, aby szybko reagować i skutecznie wspierać leczenie.
Z tego artykułu dowiesz się, że: >> czym jest odmiedniczkowe zapalenie nerek i jakie są różnice między ostrą a przewlekłą postacią choroby, >> jakie objawy powinny Cię zaniepokoić i kiedy zgłosić się do lekarza, >> jakie są najczęstsze przyczyny infekcji nerek oraz czynniki ryzyka, >> w jaki sposób lekarze diagnozują odmiedniczkowe zapalenie nerek, w tym nowoczesne badania laboratoryjne i obrazowe, >> jak przebiega leczenie, w tym stosowanie antybiotyków i postępowanie wspomagające, >> odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące choroby, takie jak czas trwania, wyniki badań moczu czy lokalizacja bólu.
Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek (w klasyfikacji ICD-10 oznaczone kodem N10), nazywane także zapaleniem miedniczek nerkowych, to infekcja bakteryjna nerek, która obejmuje ich miedniczki oraz tkankę miąższową. Choroba może występować nagle lub rozwijać się stopniowo, a jej przebieg zależy od wielu czynników, w tym stanu odporności pacjenta i obecności innych schorzeń.
Ostre i przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek – czym się różnią?
Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek rozwija się gwałtownie, zazwyczaj w ciągu kilku godzin lub dni. Objawia się wysoką gorączką, dreszczami i silnym bólem w okolicy lędźwiowej. W przeciwieństwie do tego, przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek rozwija się powoli i może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerek. Objawy bywają mniej wyraźne, np. nawracające bóle pleców, osłabienie czy niewielkie zmiany w wynikach badań moczu.
Objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek
Objawy mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta i rodzaju infekcji. Najczęściej spotykane symptomy obejmują:
ból w okolicy lędźwiowej lub boku,
gorączkę i dreszcze,
nudności, wymioty i ogólne osłabienie,
częste oddawanie moczu lub pieczenie przy mikcji,
zmętnienie moczu, obecność krwi lub ropy.
U dzieci i niemowląt objawy mogą być mniej charakterystyczne – zauważalne mogą być apatia, brak apetytu lub gorączka bez wyraźnej przyczyny. W ciąży każda infekcja nerek wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej.
Badania obrazowe – USG nerek, a w razie wątpliwości TK lub MRI, szczególnie przy przewlekłych zakażeniach lub podejrzeniu powikłań.
Nowoczesne pakiety diagnostyczne pozwalają kompleksowo ocenić funkcję nerek i wykryć ew. infekcję.
Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek
Leczenie zależy od rodzaju i ciężkości infekcji. W przypadku ostrego zapalenia nerek:
antybiotyki – zwykle podawane doustnie lub dożylnie w szpitalu,
nawodnienie – picie odpowiedniej ilości płynów wspomaga usuwanie bakterii,
leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe – w celu złagodzenia objawów.
Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek wymaga dłuższej terapii antybiotykowej i kontrolowania czynników ryzyka, takich jak kamica nerkowa lub zaburzenia odpływu moczu. W ciężkich przypadkach może być konieczna hospitalizacja.
Odmiedniczkowe zapalenie nerek: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Ile trwa odmiedniczkowe zapalenie nerek?
Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek zwykle ustępuje po 7–14 dniach leczenia antybiotykami. Przewlekła postać może wymagać miesięcy leczenia i regularnych kontroli.
Jakie wyniki moczu przy odmiedniczkowym zapaleniu nerek?
Typowe są: podwyższona liczba leukocytów, bakterii i erytrocytów, obecność białka i zmętnienie moczu. Posiew moczu umożliwia identyfikację bakterii.
Czy odmiedniczkowe zapalenie nerek jest groźne?
Tak, zwłaszcza w ostrym przebiegu, jeśli nie zostanie szybko leczone. Może prowadzić do uszkodzenia nerek, sepsy, a u kobiet w ciąży – powikłań dla matki i płodu.
Gdzie boli odmiedniczkowe zapalenie nerki?
Ból najczęściej lokalizuje się w okolicy lędźwiowej, po jednej lub obu stronach, czasami promieniuje w kierunku brzucha lub pachwiny.
Bibliografia
Stompór T. Rekomendacje dotyczące leczenia ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek – co nowego? Medycyna po Dyplomie, 2019. Dostęp 10.12.2025: https://podyplomie.pl/medycyna/32576,rekomendacje-dotyczace-leczenia-ostrego-odmiedniczkowego-zapalenia-nerek-co-nowego
Szczeklik A, et al. Interna Szczeklika 2024. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2024
Rak pęcherza moczowego to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów układu moczowego. Najbardziej charakterystycznym objawem jest pojawienie się krwi w moczu, jednak choroba przez długi czas może nie dawać wyraźnych dolegliwości. W artykule wyjaśniamy, jakie symptomy powinny Cię zaniepokoić, jakie badania wykonuje się w diagnostyce oraz jakie metody leczenia stosuje się obecnie. Sprawdź, jak wygląda rokowanie i dlaczego wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie.
Z tego artykułu dowiesz się…
czym jest rak pęcherza moczowego i jakie typy tego nowotworu występują najczęściej;
jakie objawy – zarówno ze strony układu moczowego, jak i całego organizmu – mogą sugerować rozwój choroby;
czym są „objawy skórne” raka pęcherza i kiedy mogą się pojawiać;
jakie czynniki zwiększają ryzyko zachorowania oraz w jaki sposób dochodzi do rozwoju nowotworu;
jakie badania są kluczowe w diagnostyce raka pęcherza (m.in. cystoskopia, USG, tomografia komputerowa);
jak wygląda leczenie w zależności od stopnia zaawansowania choroby – od przezcewkowej resekcji guza po radykalną cystektomię, chemioterapię i immunoterapię;
jakie są rokowania i od czego zależy długość życia chorych.
Rak pęcherza moczowego – co to za rodzaj nowotworu?
Rak pęcherza moczowego najczęściej rozwija się z komórek nabłonka przejściowego (urotelium), czyli wyściółki, która od środka pokrywa pęcherz i inne odcinki dróg moczowych. Taki nowotwór nazywa się rakiem urotelialnym i stanowi ok. 90% wszystkich przypadków. Rzadziej występują: rak płaskonabłonkowy oraz gruczolakorak.
Choroba dotyczy głównie osób po 60. roku życia i częściej występuje u mężczyzn. Rak może mieć postać powierzchowną (ograniczoną do błony śluzowej) albo naciekającą, gdy wnika w mięśniówkę ściany pęcherza. Wariant naciekający zwykle wymaga intensywniejszego leczenia.
Objawy raka pęcherza moczowego
Najczęstszym sygnałem ostrzegawczym jest krwiomocz – obecność krwi w moczu, czasem widoczna gołym okiem, a czasem wykrywana jedynie w badaniu laboratoryjnym. Krwiomocz bywa przerywany – nawet jeśli ustąpi, nadal wymaga diagnostyki.
Inne objawy, które mogą wskazywać na rozwój raka pęcherza, to:
W bardziej zaawansowanym stadium mogą pojawić się objawy ogólne, np. niezamierzona utrata masy ciała, osłabienie, bóle kości czy obrzęk kończyny dolnej – zwykle związane z dużym zaawansowaniem choroby, przerzutami (np. do kości) lub powiększonymi węzłami chłonnymi.
Rak pęcherza zwykle nie daje typowych objawów skórnych. Jeśli pojawiają się zmiany na skórze, są one najczęściej nieswoiste i mogą wynikać z ogólnego stanu organizmu (np. niedokrwistości lub zaawansowanej choroby). Przykładem może być bladość lub obrzęk kończyny dolnej.
Skąd bierze się rak pęcherza? Przyczyny nowotworu
U większości chorych trudno wskazać jedną, bezpośrednią przyczynę. Wiadomo jednak, że rozwój nowotworu jest związany z przewlekłym narażeniem pęcherza na substancje rakotwórcze, mutacjami genetycznymi oraz przewlekłym stanem zapalnym.
Czynniki zwiększające prawdopodobieństwo zachorowania na raka pęcherza
Nie u każdej osoby da się wskazać jedną konkretną przyczynę zachorowania, ale znamy czynniki, które wyraźnie zwiększają ryzyko.
Ważne! Najsilniejszym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu – odpowiada za ponad połowę przypadków raka pęcherza u mężczyzn i dużą część zachorowań u kobiet.
U części pacjentów choroba rozwija się mimo braku uchwytnych czynników ryzyka.
Diagnostyka nowotworu pęcherza. Jakie badania się wykonuje?
Jeśli pojawia się krwiomocz lub niepokojące objawy ze strony układu moczowego, konieczna jest szybka diagnostyka.
Najważniejsze badania to:
cystoskopia – podstawowe badanie, w trakcie którego można pobrać wycinki;
badanie ogólne moczu (często także cytologia moczu jako badanie uzupełniające);
USG jamy brzusznej (często jako badanie wstępne);
tomografia komputerowa (urografia TK) – ocena dróg moczowych i ewentualnego zaawansowania;
Leczenie dobiera się indywidualnie – zależy m.in. od tego, jak głęboko guz wnika w ścianę pęcherza, jak wygląda w badaniu histopatologicznym oraz jaki jest ogólny stan zdrowia pacjenta.
Najczęściej rozważa się trzy sytuacje:
Gdy nowotwór jest na wczesnym etapie (ograniczony do wnętrza pęcherza): podstawą leczenia jest zabieg wykonywany przez cewkę moczową, bez nacięć na brzuchu – lekarz usuwa widoczną zmianę i pobiera materiał do badania. U części chorych po takim zabiegu stosuje się dodatkowo leczenie podawane bezpośrednio do pęcherza (np. immunoterapię BCG lub leki przeciwnowotworowe), aby zmniejszyć ryzyko nawrotu.
Gdy nowotwór jest bardziej zaawansowany (nacieka głębsze warstwy ściany pęcherza): często najlepszą metodą jest operacja polegająca na usunięciu pęcherza (cystektomia) i wytworzeniu nowej drogi odpływu moczu. U wielu pacjentów rozważa się także chemioterapię przed operacją, bo może poprawiać wyniki leczenia. U wybranych osób możliwe jest leczenie z zachowaniem pęcherza (zwykle leczenie skojarzone).
Gdy choroba jest rozsiana (z przerzutami) lub nie da się jej usunąć operacyjnie: leczenie ma zwykle charakter ogólnoustrojowy (działa na cały organizm). Najczęściej stosuje się chemioterapię, a u części chorych również immunoterapię. Radioterapia może pomóc łagodzić objawy, takie jak ból czy krwawienie.
Niezależnie od zastosowanej metody, rak pęcherza ma skłonność do nawrotów, dlatego bardzo ważne są regularne kontrole zgodnie z zaleceniami urologa.
Rak pęcherza moczowego – rokowania
Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania.
W raku ograniczonym do błony śluzowej rokowania są dobre – większość pacjentów udaje się skutecznie leczyć.
W nowotworach naciekających mięśniówkę rokowanie jest umiarkowane – ok. połowa chorych żyje 5 lat po leczeniu.
W chorobie z przerzutami 5-letnie przeżycie wynosi około 5%.
Mimo skutecznego leczenia rak pęcherza często nawraca, dlatego regularne kontrole są niezbędne.
FAQ. Rak pęcherza moczowego – często zadawane pytania
Czy rak pęcherza moczowego jest wyleczalny?
Tak. U wielu osób – zwłaszcza gdy nowotwór zostanie wykryty na wczesnym etapie – możliwe jest całkowite wyleczenie. Nawet po skutecznym leczeniu potrzebne są jednak regularne kontrole, bo rak pęcherza ma tendencję do nawrotów.
Jak szybko postępuje rak pęcherza?
To zależy od typu nowotworu. Część zmian rozwija się wolniej, ale ma skłonność do nawrotów, inne mogą szybciej naciekać ścianę pęcherza. Dlatego krwiomoczu ani utrzymujących się dolegliwości ze strony pęcherza nie warto przeczekiwać.
Czy rak pęcherza jest śmiertelny?
Może być – szczególnie w zaawansowanym stadium lub gdy doszło do przerzutów. Jednocześnie wczesne wykrycie znacząco poprawia rokowanie, dlatego kluczowa jest szybka diagnostyka.
Ile można żyć z rakiem pęcherza?
To zależy przede wszystkim od zaawansowania choroby i odpowiedzi na leczenie. We wczesnych stadiach wiele osób żyje długo po skutecznej terapii, natomiast w chorobie zaawansowanej rokowanie jest gorsze. Szczegóły zawsze omawia lekarz na podstawie wyników.
Czy przy raku pęcherza się chudnie?
Utrata masy ciała może się pojawić, ale zwykle dotyczy bardziej zaawansowanej choroby i jest objawem ogólnym (nieswoistym). Wczesny rak pęcherza często nie powoduje chudnięcia.
Jak długo rozwija się rak pęcherza moczowego?
Najczęściej rozwija się stopniowo – przez miesiące lub lata – i na początku może nie dawać wyraźnych objawów. Ponieważ nie da się tego ocenić „na oko”, kluczowe jest, by przy krwiomoczu lub niepokojących dolegliwościach wykonać diagnostykę.
Bibliografia
Interna Szczeklika (mp.pl). Rak pęcherza moczowego. Załuska W, Książek A, Wysocki WM. Aktualizacja/weryfikacja: 11.07.2025 (dostęp: 09.12.2025).
Interna Szczeklika (mp.pl). Rak pęcherza moczowego – definicja, epidemiologia, etiologia i patogeneza, rozpoznanie i leczenie. Załuska W, Książek A, Wysocki WM. Aktualizacja/weryfikacja: 11.07.2025 (dostęp: 09.12.2025).
DeGeorge KC, Holt HR, Hodges SC. Bladder cancer: diagnosis and treatment. American Family Physician. 2017;96(8):507–514. (Wersja polska: „Rak pęcherza moczowego. Diagnostyka i leczenie”, dostęp: 09.12.2025).
