Sklep
Strona główna Blog Strona 13

Biegunka w ciąży – kiedy powinna niepokoić i jak sobie z nią radzić?

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Biegunka w ciąży – kiedy powinna niepokoić i jak sobie z nią radzić?

Biegunka to stan, w którym obserwuje się częstsze występowanie luźnych stolców. O biegunce można mówić wówczas, gdy liczba luźnych stolców jest równa bądź przekracza trzy na dobę. Luźnym stolcom mogą towarzyszyć liczne, nieprzyjemne objawy chorobowe, które w czasie ciąży są dla kobiet szczególnie dotkliwe.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Zmiany hormonalne zachodzące w czasie ciąży mogą w niektórych sytuacjach predysponować do pojawienia się biegunki.
>> Biegunka w ciąży może mieć charakter ostry jak i przewlekły.
>> W diagnostyce luźnych stolców w ciąży istotną rolę odgrywają zarówno badania laboratoryjne, mikrobiologiczne, jak i obrazowe.
>> W terapii biegunki w czasie ciąży ważne jest nie tylko postępowanie farmakologiczne, ale również dieta i odpowiednie nawadnianie organizmu.

Spis treści:

  1. Biegunka w ciąży: przyczyny nieprawidłowości
  2. Objawy towarzyszące luźnym stolcom w ciąży
  3. Czy rozwolnienie w ciąży może oznaczać chorobę?
  4. Czy biegunka w ciąży jest groźna?
  5. Jakie badania zrobić, gdy często zdarzają się biegunki w ciąży?
  6. Co na rozwolnienie w ciąży?
  7. Czy można zapobiec biegunkom w ciąży?
  8. Biegunka na początku ciąży, w 2. i 3. trymestrze: podsumowanie

Biegunka w ciąży: przyczyny nieprawidłowości

Luźne stolce, pojawiające się w czasie ciąży mogą wynikać z wielu nieprawidłowości. Najważniejsze mechanizmy związane z biegunką to:

  • zaburzenia wchłaniania w jelicie cienkim – wynikające między innymi z przyspieszonej motoryki przewodu pokarmowego, ale również z obecności w obrębie jelit substancji osmotycznie czynnych,
  • zwiększenie ilości elektrolitów i wody w obrębie jelit – na przykład na skutek działania toksyn bakteryjnych (w przebiegu infekcji przewodu pokarmowego), czy też hormonów i mediatorów reakcji zapalnej.

Biegunka w ciąży może mieć charakter ostry, wówczas trwa do 14 dni lub przewlekły, kiedy pojawia się przez przynajmniej 30 dni. Natomiast biegunkę w ciąży trwającą pomiędzy 14 a 29 dni określa się mianem biegunki przetrwałej.

Najczęstsze przyczyny biegunki ostrej to przede wszystkim:

  • infekcje przewodu pokarmowego,
  • przyjmowanie niektórych leków – warto w tym miejscu wymienić antybiotyki, beta-blokery, inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny, ale również hormony tarczycy,
  • zatrucia – w tym grzybami czy alkoholem,
  • alergie pokarmowe,
  • zapalenie uchyłków okrężnicy,
  • niedokrwienie jelit.

Z kolei najczęstsze przyczyny biegunki przewlekłej to:

Biegunka na początku ciąży

Biegunka w 1. trymestrze ciąży może towarzyszyć niekiedy wczesnym jej objawom, w tym nudnościom i wymiotom, a także nadwrażliwości na zapachy. Mogą to być czynniki predysponujące do pojawienia się luźnych stolców. Co więcej, początek ciąży to dla wielu kobiet czas związany z napięciem emocjonalnym, co sprzyja zaburzeniom pracy jelit i wystąpieniu biegunki.

Biegunka w ciąży w 2. trymestrze

Luźne stolce w czasie 2. trymestru ciąży to rzadsze, jednak możliwe zjawisko. W przypadku wystąpienia tego objawu w tym okresie ciąży warto wziąć pod uwagę nie tylko wpływ ciąży na przewód pokarmowy, ale również przyczyny powszechne poza okresem ciąży, o których wspomniano w pierwszym akapicie tego artykułu.

>> Sprawdź: Przewlekła biegunka u dorosłych i dzieci. Możliwe przyczyny i diagnostyka

Biegunka w ciąży w 3. trymestrze

3. trymestr ciąży to czas, w którym obserwuje się wzrost stężenia prostaglandyn, wpływających pobudzająco na perystaltykę jelit. Wzrost stężenia tych substancji może predysponować do pojawienia się luźnych stolców. Kolejnym czynnikiem związanym z ostatnim trymestrem ciąży jest powiększona macica i jej ucisk na przewód pokarmowy. Stan ten może również wpływać na perystaltykę jelit.

Warto wiedzieć:
Zielona biegunka w ciąży jest najczęściej wywołana przez przyspieszony pasaż jelitowy. Za jej kolor odpowiada w tym przypadku żółć, która nie zdążyła się jeszcze zmienić barwy na brązową. Zielony luźny stolec może także wystąpić po spożyciu zielonych barwników spożywczych i dużej ilości zielonych warzyw.

Objawy towarzyszące luźnym stolcom w ciąży

Biegunka w ciąży może być objawem występującym w sposób izolowany lub też towarzyszyć innym dolegliwościom. Symptomy kliniczne, które mogą współistnieć z luźnymi stolcami w ciąży to przede wszystkim:

  • nudności, wymioty,
  • gorączka i stan podgorączkowy,
  • ból brzucha,
  • osłabienie,
  • bóle i zawroty głowy.
Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Czy rozwolnienie w ciąży może oznaczać chorobę?

Luźne stolce w ciąży mogą się zdarzać, jednak jeśli są częste, nie ustępują i towarzyszą im objawy dodatkowe, to wówczas zdecydowanie warto skonsultować się z lekarzem. Choć w większości przypadków biegunka w ciąży wynika z niegroźnych zaburzeń perystaltyki lub błędu dietetycznego, to nie warto bagatelizować tego symptomu.

Czy biegunka w ciąży jest groźna?

Biegunki w ciąży nie powinno się bagatelizować, ponieważ jeśli jest nasilona, to może doprowadzić do poważnego stanu, jakim jest odwodnienie. Odwodnienie w ciąży jest poważnym stanem i zagrożeniem nie tylko dla kobiety ciężarnej, ale i rozwijającego się płodu. Stan ten może skutkować przede wszystkim:

  • niedotlenieniem płodu – odwodnienie wiążę się ze zmniejszeniem ilości krwi krążącej u kobiety ciężarnej, co prowadzi do osłabienia przepływu przez łożysko,
  • małowodziem – a więc zmniejszeniem objętości wód płodowych,
  • nasileniem skurczów macicy – a tym samym porodem przedwczesnym, a więc porodem przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży,
  • zaburzeniami elektrolitowymi – mogą one grozić zaburzeniami rytmu serca matki, jak i płodu.
To ważne:
Pilny kontakt z lekarzem lub zgłoszenie się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR) jest konieczne przy wystąpienie objawów odwodnienia na przykład: silnego osłabienia, zawrotówy głowy, ściemnienia moczu, skąpomoczu, a także w przypadku problemów z odczuwaniem ruchów płodu.

Jakie badania zrobić, gdy często zdarzają się biegunki w ciąży?

Od jakich badań warto rozpocząć diagnostykę biegunek w ciąży? Warto w tym miejscu wymienić takie badania laboratoryjne jak:

  • morfologia krwi obwodowej,
  • stężenie CRP,
  • jonogram,
  • stężenie kreatyniny,
  • stężenie kalprotektyny w kale – w przypadku podejrzenie schorzeń zapalnych jelit,
  • stężenie TSH, fT4, fT3,
  • badania serologiczne w kierunku celiakii – w tym między innymi przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA.

Przy podejrzeniu etiologii infekcyjnej i pasożytniczej konieczne jest wykonanie takich badań jak:

  • badanie kału w kierunku obecności pasożytów i G. lamblia,
  • posiew kału,
  • badanie na obecność antygenów i materiału genetycznego wirusów w kale – w kierunku zakażenia rotawirusami, norowirusem, adenowirusem.

>> Przeczytaj: Ból brzucha w ciąży. Jakie objawy powinny niepokoić?

Co na rozwolnienie w ciąży?

Jakie leki można zastosować w przebiegu biegunki w ciąży? W terapii można wybrać między innymi:

  • elektrolity w płynie – zapobiegają odwodnieniu i zaburzeniom elektrolitowym,
  • probiotyki – wspierające mikrobiom jelitowy,
  • węgiel aktywny.

W odniesieniu do leków przeciwbiegunkowych i regulujących perystaltykę przewodu pokarmowego – decyzję o włączeniu leczenia podejmuje lekarz prowadzący.

Czego unikać przy biegunce w ciąży?

W przebiegu biegunki występującej w czasie ciąży warto unikać nadmiernego wysiłku, odwodnienia, a także niewyspania. Organizm potrzebuje bowiem czasu na regenerację. Co więcej, warto ograniczyć spożycie słodkich napojów i kawy, ponieważ u niektórych pacjentek sprzyjają one luźnym stolcom. Nie powinno się również w tym czasie samodzielnie przyjmować leków przeciwbiegunkowych, ponieważ nie wszystkie substancje mogą być dopuszczone do stosowania w ciąży.

>> Zobacz: Czego nie wolno robić w ciąży – czyli mity kontra nauka

Czy można zapobiec biegunkom w ciąży?

Jakich zasad warto przestrzegać, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia luźnych stolców w czasie ciąży? Należy w tym miejscu pamiętać o:

  • dokładnym myciu warzyw i owoców,
  • piciu wody i spożywaniu pokarmów z pewnych źródeł,
  • zrezygnowaniu z produktów niepasteryzowanych, a także surowych mięs i ryb,
  • częstym myciu rąk,
  • częstej dezynfekcji rąk w przestrzeni publicznej,
  • rezygnacji z nadmiaru cukrów prostych,
  • wspieraniu mikrobiomu jelitowego (między innymi poprzez przyjmowanie produktów takich jak kefir czy maślanka),
  • unikaniu przetworzonej żywności, jak i ostych przypraw,
  • ograniczeniu smażonych potraw.

>> To może Cię zainteresować: Co jeść, a czego unikać w ciąży i dlaczego?

Biegunka na początku ciąży, w 2. i 3. trymestrze: podsumowanie

Biegunka to nieprzyjemna dolegliwość, która w czasie ciąży może skutkować odwodnieniem i zaburzeniem funkcjonowania organizmu ciężarnej, jak i rozwijającego się płodu. Z tego powodu, gdy luźne stolce nie mijają, są nasilone i towarzyszą im inne symptomy kliniczne – nie warto czekać z konsultacją lekarską.

Bibliografia

  1. G. Bręborowicz i inni, Położnictwo i Ginekologia. Repetytorium, 2010,
  2. J. Tatoń, A. Czech, Diagnostyka internistyczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2005,
  3. A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021.

Ból żołądka – co może być przyczyną i jak sobie radzić z dolegliwościami? 

Sara Aszkiełowicz
-
0
Ból żołądka – co może być przyczyną i jak sobie radzić z dolegliwościami? 

Ból żołądka to jedna z najczęstszych dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Może mieć charakter łagodny i przemijający, ale bywa też objawem poważniejszych schorzeń wymagających diagnostyki i leczenia. Jeśli chcesz zrozumieć, skąd bierze się ból żołądka, jak go rozpoznać i kiedy zgłosić się do lekarza – przeczytaj artykuł do końca.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest ból żołądka, gdzie dokładnie jest zlokalizowany i dlaczego bywa mylony z bólem innych narządów jamy brzusznej,
>> jakie są najczęstsze przyczyny bólu żołądka, w tym ból żołądka po jedzeniu, w nocy, po alkoholu czy kawie,
>> jakie objawy towarzyszące mogą wskazywać na łagodną dolegliwość, a które powinny wzbudzić niepokój,
>> jak skutecznie radzić sobie z bólem żołądka – od zmian stylu życia i diety po leczenie farmakologiczne,
>> co jeść przy bólu żołądka i jak powinna wyglądać dieta wspierająca regenerację błony śluzowej,
>> w jakich sytuacjach ból żołądka wymaga pilnej konsultacji lekarskiej i nie powinien być bagatelizowany.

Spis treści:

  1. Co to jest ból żołądka i gdzie boli żołądek?
  2. Przyczyny bólu żołądka
  3. Objawy towarzyszące bólowi żołądka
  4. Diagnostyka bólu żołądka – jakie badania wykonać?
  5. Jak radzić sobie z bólem żołądka?
  6. Kiedy ból żołądka wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?
  7. Ból żołądka: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest ból żołądka i gdzie boli żołądek?

Ból żołądka (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem R10.1) to dolegliwość zlokalizowana najczęściej w nadbrzuszu, czyli w górnej, środkowej części brzucha – tuż pod mostkiem. Pacjenci opisują go jako pieczenie, kłucie, ucisk lub silny ból żołądka promieniujący do pleców. Niekiedy trudno jednoznacznie wskazać źródło bólu, ponieważ w tej okolicy znajdują się również przełyk, dwunastnica, trzustka i drogi żółciowe.

Przyczyny bólu żołądka

Przyczyny bólu żołądka są bardzo zróżnicowane – od błahych po poważne. Najczęściej obejmują zaburzenia czynnościowe oraz choroby zapalne błony śluzowej. Do najczęstszych należą:
• zapalenie żołądka (ostre lub przewlekłe),
• zakażenie Helicobacter pylori,
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
• ból żołądka po jedzeniu, zwłaszcza tłustym lub obfitym,
• ból żołądka po alkoholu lub kawie,
• stres i napięcie nerwowe,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Ostry ból żołądka może być również objawem krwawienia z przewodu pokarmowego lub perforacji wrzodu i wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej.

>> Zobacz też: Choroba wrzodowa, dyspepsja, infekcja Helicobacter pylori – diagnostyka i postępowanie

Objawy towarzyszące bólowi żołądka

Ból żołądka rzadko występuje samodzielnie. Często towarzyszą mu inne objawy ze strony układu pokarmowego, które pomagają w rozpoznaniu przyczyny.

Najczęściej obserwuje się:
• nudności i wymioty,
• zgagę i odbijanie,
• uczucie pełności po posiłku,
• ból żołądka w nocy lub ból żołądka w nocy, który wybudza ze snu,
• utratę apetytu,
• spadek masy ciała.

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, mówimy o przewlekłym bólu żołądka, który zawsze wymaga diagnostyki.

Diagnostyka bólu żołądka – jakie badania wykonać?

Nowoczesna diagnostyka bólu żołądka opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz odpowiednio dobranych testach. Szczególną rolę może odgrywać wykrycie zakażenia Helicobacter pylori.

Najczęściej wykonywane badania to:
• gastroskopia z oceną błony śluzowej,
• badanie na obecność Helicobacter pylori w kale – metoda nieinwazyjna, szczególnie zalecana u młodszych pacjentów,
• badania laboratoryjne (morfologia, CRP),
• USG jamy brzusznej w diagnostyce różnicowej.

Helicobacter_pylori_w_kale metoda automatyczna banerek

Wczesne rozpoznanie zakażenia H. pylori ma kluczowe znaczenie, ponieważ bakteria ta zwiększa ryzyko choroby wrzodowej i raka żołądka.

Jak radzić sobie z bólem żołądka?

Postępowanie zależy od przyczyny dolegliwości. W łagodnych przypadkach wystarczają zmiany stylu życia i krótkotrwałe leczenie objawowe. W innych konieczne jest leczenie przyczynowe, np. eradykacja Helicobacter pylori.

Najczęściej stosuje się:
• leki zmniejszające wydzielanie kwasu solnego (IPP),
• leki osłaniające błonę śluzową żołądka,
• probiotyki jako wsparcie terapii,
• modyfikację diety i unikanie czynników drażniących.

Domowe sposoby na ból żołądka

Domowe sposoby na ból żołądka mogą przynieść ulgę przy łagodnych dolegliwościach. Warto jednak traktować je jako uzupełnienie, a nie zamiennik diagnostyki.

Pomocne mogą być:
• ciepły termofor na nadbrzusze,
• napary z rumianku lub siemienia lnianego,
• jedzenie mniejszych, regularnych posiłków,
• unikanie alkoholu i kawy.

Co jeść przy bólu żołądka?

Dieta na ból żołądka powinna być lekkostrawna i oparta na produktach, które nie podrażniają błony śluzowej. Zaleca się gotowane warzywa, ryż, kaszę manną, chude mięso i ryby, banany, sucharki, suchy tost oraz picie wody niegazowanej.

Unikać należy potraw smażonych, ostrych przypraw i dużych ilości cukru.

Kiedy ból żołądka wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?

Natychmiast zgłoś się do lekarza, jeśli pojawi się:

• silny ból żołądka o nagłym początku,
• krwiste wymioty lub czarne stolce,
• ból żołądka promieniujący do pleców z gorączką,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• ból u osób po 50. roku życia pojawiający się po raz pierwszy.

Ból żołądka: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Kiedy ból żołądka powinien niepokoić?

Jeśli ból jest nagły i silny, towarzyszą mu wymioty krwiste lub czarne stolce, gorączka, utrata masy ciała lub pojawia się u osób po 50. roku życia – zgłoś się do lekarza.

Jak odróżnić ból żołądka od trzustki?

Ból trzustki promieniuje do pleców i często występują nudności oraz wymioty. Ból żołądka zwykle związany jest z posiłkami i odczuwany w nadbrzuszu.

Z czym można pomylić ból żołądka?

Ból żołądka może przypominać dolegliwości ze strony pęcherzyka żółciowego, serca lub trzustki.

Jak leżeć kiedy boli żołądek?

Najlepiej półleżąco, z lekko podpartym tułowiem. Ciepły termofor może przynieść ulgę.

Ile czasu może boleć żołądek?

Krótko po jedzeniu – kilka godzin. Jeśli ból powtarza się przez tygodnie lub miesiące, wymaga konsultacji lekarskiej.

Bibliografia

  1. Ford AC, Mahadeva S, Carbone MF, Lacy BE, Talley NJ. Functional dyspepsia. Lancet. 2020
  2. Gabbard S, Vijayvargiya N. Functional dyspepsia: How to manage the burn and the bloat. Cleve Clin J Med. 2024
  3. Gravina AG, Zagari RM, De Musis C, Romano L, Loguercio C, Romano M. Helicobacter pylori and extragastric diseases: A review. World J Gastroenterol. 2018 

Krwawienie z nosa w ciąży – jakie są przyczyny, czy jest groźne?

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Krwawienie z nosa w ciąży – jakie są przyczyny, czy jest groźne?

Krwawienie z nosa to często spotykana dolegliwość, typowo związana z uszkodzeniem naczyń krwionośnych umiejscowionych w przedniej części przegrody nosowej (splot Kiesselbacha). Zdecydowanie rzadziej obserwuje się krwawienia z tylnej części jamy nosowej i nosogardła. Krwawienie z nosa może pojawić się również w ciąży, co często budzi u pacjentek niepokój.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Zmiany hormonalne związane z ciążą mogą skutkować zwiększonym ryzykiem krwawienia z nosa.
>> Krwawienie z nosa w ciąży może wynikać z nadciśnienia tętniczego, zaburzeń krzepnięcia krwi, ale i być również związane z przyjmowaniem niektórych leków.
>> Krwawienie z nosa w czasie ciąży może skutkować koniecznością konsultacji lekarskiej.
>> Niektóre objawy towarzyszące krwawieniu z nosa wymagają pilnej pomocy medycznej.

Spis treści:

  1. Krew z nosa w ciąży: przyczyny krwawienia
  2. Co robić, gdy wystąpi krwawienie z nosa w ciąży?
  3. Czy krwawienie z nosa w ciąży oznacza chorobę?
  4. Czy krwawienie z nosa w ciąży jest groźne?
  5. Jakie badania zrobić, gdy często leci krew z nosa w ciąży?
  6. Czy można przeciwdziałać krwawieniu z nosa w ciąży?
  7. Krew z nosa w ciąży: podsumowanie

Krew z nosa w ciąży: przyczyny krwawienia

Krwawienie z nosa w czasie ciąży może mieć wiele przyczyn. Wśród nich wyróżnia się przede wszystkim:

  • wzrost ciśnienia tętniczego (warto pamiętać o nadciśnieniu w przebiegu stanu przedrzucawkowego i rzucawki),
  • urazy nosa i śluzówki,
  • nowotwory w obrębie jamy nosowo-gardłowej,
  • zaburzenia krzepnięcia krwi.

Krew z nosa w ciąży w 1 trymestrze

W pierwszym trymestrze odnotowuje się istotne zmiany hormonalne, związane między innymi ze wzrostem stężenia estrogenów i progesteronu, co prowadzi do przekrwienia i rozpulchnienia śluzówki w obrębie nosa.

Estrogeny powodują wzrost przepuszczalności śródbłonka, a także silniejsze ukrwienie w obrębie błon śluzowych, co skutkuje zwiększonym ryzykiem krwawienia. Z kolei progesteron zmniejsza napięcie mięśniowe, również z obrębie mięśniówki naczyń krwionośnych, co powoduje zwiększone ryzyko pękania naczyń, nawet podczas zwykłego kichania.

Krew z nosa w 2 trymestrze ciąży

Zmiany hormonalne w II trymestrze ciąży prowadzą do zjawiska określanego mianem ciążowego nieżytu nosa. Przewlekłe przekrwienie błony śluzowej nosa sprzyja jego pocieraniu i kichaniu, co z kolei zwiększa ryzyko krwawienia z nosa w ciąży. Ponadto, wzrastające stężenie estrogenów prowadzi do tworzenia nowych naczyń krwionośnych (nasilenie angiogenezy) również w obrębie śluzówki nosa, co niestety sprzyja częstszym krwawieniom.

Krew z nosa w 3 trymestrze ciąży

Krwawieniu z nosa w III trymestrze ciąży sprzyja przede wszystkim hiperwolemia, a więc wzrost objętości krwi. W ostatnim trymestrze ciąży wzrasta ona nawet o 40-50%, co powoduje zwiększenie ciśnienia w naczyniach krwionośnych, a tym samym do ich przeciążenia, co sprzyja pękaniu i tym samym krwawieniu z nosa.

Warto wiedzieć:
Warto wspomnieć, że w czasie ciąży obserwuje się klasycznie stan nadkrzepliwości krwi, jednak u niektórych kobiet na skutek rozcieńczenia czynników krzepnięcia (wynikającego ze wspomnianego już zwiększenia objętości krwi krążącej) odnotowuje się większą tendencję do krwawień, w tym krwawienia z nosa.

Co robić, gdy wystąpi krwawienie z nosa w ciąży?

W pierwszym kroku należy przyjąć pozycję siedzącą z głową przesuniętą lekko do przodu, co pozwala na zmniejszenie napływu krwi do naczyń krwionośnych nosa i tym samym ograniczenie krwawienia. Warto również uciskać oba skrzydełka nosa oraz umieścić w obrębie karku i czoła zimne okłady. W wielu przypadkach te procedury pozwalają na zahamowanie krwawienia. Jeżeli mimo podjętych działań nie dochodzi do opanowania krwawienia, konieczna jest wówczas interwencja medyczna.

W gabinecie lekarskim lub na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (SOR) możliwe jest uzyskanie specjalistycznej pomocy. Postępowanie w krwawieniach z nosa obejmuje w tym przypadku przede wszystkim:

  • założenie tamponady przedniej lub tylnej,
  • punktowe przyżeganie (termiczne lub chemiczne),
  • zahamowanie krwawienia z wykorzystaniem cewnika Foleya (12–16 F z 30 ml balonem).

>> Zobacz: Kiedy krwawienie z nosa powinno budzić obawy?

Czy krwawienie z nosa w ciąży oznacza chorobę?

Krwawienie z nosa w ciąży nie zawsze oznacza chorobę, ponieważ wiele procesów fizjologicznych może prowadzić do zwiększenia ryzyka krwawienia. Jednak w tym wyjątkowym czasie warto każdy niepokojący objaw skonsultować z lekarzem prowadzącym, szczególnie jeśli nawraca.

Czy krwawienie z nosa w ciąży jest groźne?

W większości przypadków krwawienie z nosa w ciąży jest zjawiskiem samoograniczającym się i przemijającym bez konieczności podejmowania leczenia. Jednak w niektórych przypadkach może ono być związane z szeregiem schorzeń. Choroby, które mogą objawiać się krwawieniem z nosa, to między innymi:

  • ostre i przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa,
  • polipy błony śluzowej,
  • naczyniaki i malformacje naczyniowe,
  • obecność ciała obcego w jamie nosowej,
  • zaburzenia krzepnięcia, w tym hemofilia i choroba von Willebranda,
  • małopłytkowość, a więc obniżenie liczby płytek krwi,
  • choroby wątroby, w tym jej marskość,
  • przewlekła choroba nerek,
  • choroby autoimmunologiczne, w tym toczeń rumieniowaty układowy (SLE), a także zapalenia naczyń,
  • niedobory witaminowe, w tym niedobór kwasu askorbinowego (witaminy C),
  • nowotwory układu krwiotwórczego,
  • przedawkowanie leków, w tym heparyny.

>> Przeczytaj: Ciśnienie w ciąży – jakie jest prawidłowe? Czy nadciśnienie w ciąży jest groźne?

Kiedy krew z nosa w ciąży powinna wzbudzić czujność?

Krew z nosa w ciąży powinno wzbudzić niepokój przede wszystkim, gdy:

  • krwawienia są częste,
  • obserwuje się obfite krwawienie (krwotok z nosa w ciąży),
  • odnotowuje się podwyższone ciśnienie tętnicze krwi,
  • krwawienia nie można zatamować przez 15-20 minut,
  • pojawiają się objawy dodatkowe, takie jak krwawienia z dróg rodnych, krwawienie z odbytu, łatwe powstawania siniaków, krwawienie z dziąseł czy też krwiomocz,
  • występuje gorączka, dreszcze, osłabienie,
  • pojawiają się zawroty głowy, duszność, uczucie kołatania serca, ból głowy, ból w klatce piersiowej,
  • występują symptomy neurologiczne, w tym zaburzenia mowy, zaburzenia czucia czy zaburzenia równowagi i widzenia,
  • do krwawienia z nosa doszło po urazie głowy.

>> Sprawdź: Zaburzenia równowagi – możliwe przyczyny i diagnostyka

Jakie badania zrobić, gdy często leci krew z nosa w ciąży?

Badania laboratoryjne i procedury medyczne, które należy rozważyć i wykonać podczas diagnostyki krwawienia z nosa w ciąży, to przede wszystkim:

  • morfologia krwi z rozmazem – niezwykle przydatna między innymi w celu oznaczenia liczby płytek i krwinek czerwonych,
  • parametry krzepnięcia (koagulogram) – w tym oznaczenie INR, APTT, PT, stężenia fibrynogenu,
  • badanie ogólne moczu – pozwala na stwierdzenie białkomoczu, które występuje w przebiegu stanu przedrzucawkowego,
  • stężenie CRP,
  • próby wątrobowe – w tym stężenie ALT, AST, ALP, bilirubiny,
  • stężenie kreatyniny i mocznika – pozwala na ocenę funkcji nerek,
  • oznaczenie przeciwciał przeciwjądrowych (ANA), stężenia C3, C4, a także ANCA – przy podejrzeniu schorzeń autoimmunologicznych.

Niezbędne jest pełne badanie przedmiotowe pacjentki, a także pomiary ciśnienia tętniczego. W niektórych przypadkach konieczne może się okazać badania laryngologiczne z wykorzystaniem rynoskopu.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Czy można przeciwdziałać krwawieniu z nosa w ciąży?

Jakich zasad należy przestrzegać w celu zmniejszenia ryzyka krwawienia z nosa w ciąży? Warto prowadzić do swojego życia przede wszystkim takie zasady jak:

  1. Delikatne oczyszczanie nosa, unikanie urazów śluzówki, która w ciąży jest przekrwiona.
  2. Stosowanie się do zróżnicowanej diety, zawierającej odpowiednie ilości witamin.
  3. Odpowiednia nawadnianie (zapobiega wysuszeniu śluzówek).
  4. Nawilżanie wysuszonej śluzówki preparatami dopuszczonymi do stosowania w trakcie ciąży.
  5. Regularne kontrole ciśnienia tętniczego, odpowiednie leczenie schorzeń przewlekłych, w tym nadciśnienia tętniczego.
  6. Unikanie narażenia na wysuszone powietrze, a także dym tytoniowy.

>> Zobacz: Witaminy i ich suplementacja u kobiet w ciąży

Krew z nosa w ciąży: podsumowanie

  • Krwawienie z nosa w ciąży może wynikać z fizjologicznych przemian zachodzących w organizmie kobiety ciężarnej.
  • Objaw ten może jednak świadczyć również o nieprawidłowościach związanych z układem krzepnięcia, układem sercowo-naczyniowym, a także o dysfunkcji wątroby i nerek.
  • Diagnozując krwawienie z nosa w ciąży warto przyjrzeć się przyjmowanym lekom, a także wykonać zlecone przez lekarza badania laboratoryjne.
  • Przedłużające się i obfite krwawienia, częste pojawianie się krwawień z nosa, a także współistnienie innych objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Bibliografia

  1. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
  2. A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021,
  3. J. Tatoń, A. Czech, Diagnostyka internistyczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2005.

Niepłodność immunologiczna – objawy i przyczyny. Dlaczego organizm odrzuca zarodek?

Angelika Janowicz
-
0
Niepłodność immunologiczna – objawy i przyczyny. Dlaczego organizm odrzuca zarodek?

Szacuje się, że nawet 10-16% osób w wieku rozrodczym doświadcza trudności z uzyskaniem ciąży. Przyczyny tego stanu są liczne i złożone. Szczególne miejsce zajmują zaburzenia, których podłoże związane jest z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu odpornościowego. Dowiedz się, czym jest niepłodność immunologiczna, jakie są jej możliwe przyczyny oraz jak przebiega diagnostyka i leczenie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Czynniki immunologiczne mogą wiązać się z trudnościami z zajściem w ciążę oraz nawracającymi poronieniami (szczególnie bardzo wczesnymi).
>> U kobiet może być związana m.in. z obecnością autoprzeciwciał i chorobami autoimmunologicznymi, a u mężczyzn istotną rolę mogą odgrywać przeciwciała przeciwplemnikowe zaburzające funkcjonowanie plemników.
>> Postępowanie zależy od wykrytej nieprawidłowości i może obejmować leczenie chorób współistniejących oraz – w wybranych przypadkach – techniki wspomaganego rozrodu.

Spis treści:

  1. Niepłodność immunologiczna: dlaczego dochodzi do odrzucenia ciąży przez organizm?
  2. Niepłodność immunologiczna u kobiet: przyczyny
  3. Niepłodność immunologiczna u mężczyzn: przyczyny
  4. Niepłodność immunologiczna: objawy
  5. Jakie badania przy niepłodności immunologicznej wykonać?
  6. Jakie leczenie stosuje się przy niepłodności immunologicznej?
  7. Niepłodność immunologiczna: podsumowanie

Niepłodność immunologiczna: dlaczego dochodzi do odrzucenia ciąży przez organizm?

Układ immunologiczny człowieka został zaprogramowany do rozpoznawania i eliminowania czynników obcych – m.in. bakterii, wirusów, komórek nowotworowych. W kontekście rozrodu sytuacja jest szczególna, ponieważ zarodek zawiera materiał genetyczny pochodzący nie tylko od matki, ale również od ojca. Z immunologicznego punktu widzenia oznacza to obecność antygenów, które potencjalnie mogą zostać uznane za obce.

W prawidłowo przebiegającej ciąży organizm kobiety wytwarza złożone mechanizmy tolerancji immunologicznej, umożliwiające implantację i rozwój zarodka. Dochodzi m.in. do modulacji aktywności limfocytów NK, limfocytów T regulatorowych oraz zmiany profilu wydzielanych cytokin.

W niepłodności immunologicznej mechanizmy tolerancji immunologicznej mogą być zaburzone. Układ odpornościowy może wytwarzać przeciwciała skierowane przeciwko komórkom trofoblastu, plemnikom lub własnym strukturom organizmu, co może utrudniać zapłodnienie, implantację zarodka lub sprzyjać bardzo wczesnym poronieniom.

Niepłodność immunologiczna u kobiet: przyczyny

Przyczyny niepłodności immunologicznej u kobiet to:

  • obecność przeciwciał skierowanych przeciwko komórce jajowej,
  • obecność przeciwciał przeciwplemnikowych.

Za problemy z zajściem w ciążę mogą odpowiadać przeciwciała antyfosfolipidowe (APL). Przeciwciała te, skierowane przeciwko fosfolipidom błon komórkowych oraz białkom wiążącym fosfolipidy, mogą prowadzić do powstawania mikrozakrzepów w naczyniach krwionośnych rozwijającego się łożyska, upośledzając jego funkcję i sprzyjając wczesnym lub nawracającym poronieniom.

Znaczenie mogą mieć przeciwciała przeciwjądrowe (ANA), których występowanie bywa wiązane z niepowodzeniami implantacji. W kontekście niepłodności immunologicznej istotne mogą być także przeciwciała przeciwtarczycowe.

Ważną rolę przypisuje się również zaburzeniom funkcji komórek NK w endometrium. W warunkach fizjologicznych wspierają one proces implantacji, jednak ich nadmierna liczba lub zwiększona aktywność cytotoksyczna mogą sprzyjać uszkodzeniu trofoblastu. U części kobiet obserwuje się także nieprawidłowy profil cytokin, z przewagą reakcji prozapalnej, co może utrudniać utrzymanie ciąży. Należy jednak podkreślić, że rutynowe oznaczanie komórek NK i profilu cytokin (we krwi lub endometrium) nie jest obecnie standardem diagnostyki ze względu na ograniczoną standaryzację i niejednoznaczne dowody kliniczne.

Czynnikiem ryzyka niepłodności immunologicznej mogą być choroby autoimmunologiczne – takie jak toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów czy choroba Hashimoto. W ich przebiegu układ odpornościowy wykazuje tendencję do agresji wobec własnych tkanek.

To ważne:
Przeciwciała utrudniające zajście w ciążę mogą występować w przebiegu zespołu policystycznych jajników (PCOS) oraz endometriozy.
Pakiet hormony kobiece - diagnostyka plodnosci (6 badan)_mobile baner na kategorie

Niepłodność immunologiczna u mężczyzn: przyczyny

Przyczyną niepłodności immunologicznej u mężczyzn może być obecność przeciwciał przeciwplemnikowych. W prawidłowych warunkach plemniki są izolowane od układu odpornościowego dzięki barierze krew-jądro. Jej uszkodzenie – na przykład w wyniku urazu, zabiegu operacyjnego, infekcji, stanu zapalnego, wnętrostwa czy żylaków powrózka nasiennego – może prowadzić do kontaktu antygenów plemnikowych z komórkami układu immunologicznego i wytwarzania autoprzeciwciał.

U mężczyzn płodność – w tym jakość nasienia – mogą dodatkowo obniżać choroby autoimmunologiczne oraz stosowanie niektórych leków immunosupresyjnych.

>> Zobacz: Niepłodność u mężczyzn: najczęstsze przyczyny, objawy i rozpoznanie. Leczenie niepłodności

Pakiet hormony męskie diagnostyka płodności (5 badań) banerek

Niepłodność immunologiczna: objawy

Niepłodność immunologiczna nie daje charakterystycznych objawów klinicznych, które jednoznacznie wskazywałyby na jej obecność. Najczęściej manifestuje się ona jako niemożność zajścia w ciążę pomimo regularnych, niezabezpieczonych stosunków płciowych lub jako nawracające poronienia – szczególnie na wczesnym etapie ciąży.

>> To ważne: Poronienie samoistne – objawy, przebieg i postępowanie

Należy podkreślić, że wiele par zmagających się z niepłodnością immunologiczną czuje się zupełnie zdrowych, a wyniki podstawowych badań (hormonalnych, obrazowych, nasienia) mogą pozostawać w granicach normy. To właśnie ten pozorny brak uchwytnej przyczyny bywa wskazaniem do rozważenia pogłębionej diagnostyki – w tym oceny wybranych czynników immunologicznych.

Jakie badania przy niepłodności immunologicznej wykonać?

Diagnostyka niepłodności immunologicznej jest złożona i wymaga indywidualnego podejścia. Nie stanowi ona elementu rutynowej diagnostyki każdej pary z niepłodnością, lecz jest rozważana w ściśle określonych sytuacjach klinicznych.

U kobiet uzasadnione może być wykonanie badań w kierunku przeciwciał antyfosfolipidowych, przeciwciał przeciwjądrowych (ANA), przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO).

Badanie komórek NK rozważa się w wybranych sytuacjach, a jego wartość kliniczna nie jest jednoznacznie potwierdzona i nie stanowi rutynowego elementu diagnostyki.

Znaczenie może mieć diagnostyka w kierunku przeciwciał przeciwplemnikowych, które mogą być obecne w nasieniu i surowicy krwi mężczyzny lub śluzie szyjkowym partnerki. W niektórych przypadkach wykonuje się także badania genetyczne, natomiast ocena zgodności immunologicznej partnerów (w tym genotypowanie HLA-C) nie jest zalecana rutynowo i bywa rozważana głównie w ramach badań naukowych.

>> Zobacz także: Badania laboratoryjne w diagnostyce niepłodności

Według aktualnych zaleceń diagnostyka niepłodności powinna rozpocząć się:
>> po roku regularnego współżycia u kobiet przed 35. rokiem życia,
>> po 6 miesiącach regularnego współżycia u kobiet po 35. roku życia,
>> jak najszybciej u kobiet po 40. roku życia.  

Diagnostyka niepłodności powinna jednocześnie obejmować obojga partnerów.

Jakie leczenie stosuje się przy niepłodności immunologicznej?

Leczenie niepłodności immunologicznej jest spersonalizowane i zależy od rodzaju wykrytej nieprawidłowości. Postępowanie może obejmować m.in. leczenie chorób współistniejących, zwłaszcza autoimmunologicznych, oraz – w wybranych sytuacjach – działania ukierunkowane na modyfikację odpowiedzi immunologicznej. Kluczowa jest ścisła współpraca ginekologa z odpowiednimi specjalistami, najczęściej immunologiem i endokrynologiem.

Niepłodność immunologiczna a in vitro

W przypadku nieskuteczności naturalnych starań o ciążę oraz braku efektów leczenia przyczynowego, pary mogą zostać zakwalifikowane do procedur wspomaganego rozrodu, w tym zapłodnienia pozaustrojowego. Metoda in vitro pozwala ominąć część potencjalnych barier związanych z zapłodnieniem, jednak nie eliminuje wszystkich mechanizmów mogących wpływać na implantację zarodka.

Z tego względu u wybranych pacjentek – po dokładnej analizie klinicznej – rozważa się modyfikację protokołu leczenia przed transferem zarodka.

Badanie kariotyp klasyczny (badanie cytogenetyczne) banerek

Niepłodność immunologiczna: podsumowanie

Niepłodność immunologiczna to złożony problem, w którym układ odpornościowy zamiast sprzyjać zapłodnieniu i rozwojowi ciąży, może aktywnie je utrudniać. Zaburzenia mogą dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Często pozostają niewidoczne bez pogłębionej diagnostyki specjalistycznej. Odpowiednio dobrane leczenie oraz indywidualne podejście do pacjentów znacząco zwiększają szanse na uzyskanie i utrzymanie ciąży.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

  1. Diagnostyka i leczenie niepłodności – rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGP)
  2. A. Malinowski, J.R. Wilczyński, Immunologiczne mechanizmy utrzymania ciąży, Ginekologia Praktyczna
  3. Immune Aspects of Female Infertility https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4845518/ (dostęp 12.01.2026)
  4. Immune infertility in men https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001502822200125X (dostęp 12.01.2026)
  5. The role of immunotherapy in in vitro fertilization: a guideline, American Society for Reproductive Medicine (ASRM), Practice Committee Documents, https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/the-role-of-immunotherapy-in-in-vitro-fertilization-a-guideline-2018/ (dostęp 12.01.2026)
  6. ESHRE guideline: recurrent pregnancy loss, Human Reproduction Open, 2018;2018(2):hoy004, https://academic.oup.com/hropen/article/2018/2/hoy004/4963604 (dostęp 12.01.2026)
  7. Good practice recommendations on add-ons in reproductive medicine, Human Reproduction, 2023;38(11):2062–2104, https://academic.oup.com/humrep/article/38/11/2062/7281712 (dostęp 12.01.2026)

Błonnik w diecie odchudzającej – rola, efekty, jaki wybrać? 

Jagoda Matusiak
-
0
Błonnik w diecie odchudzającej – rola, efekty, jaki wybrać? 

Błonnik pokarmowy to jeden z rekomendowanych składników diety redukcyjnej. W artykule wyjaśniamy, jak błonnik wpływa na proces odchudzania, jakie są jego rodzaje oraz ile go naprawdę potrzebujemy. Dowiesz się również, czy suplementacja ma sens i jak zwiększyć jego ilość w jadłospisie.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest błonnik pokarmowy,
>> jak może wspierać redukcję masy ciała,
>> jakie są aktualne zalecenia dotyczące dziennego spożycia błonnika,
>> jakie są różnice między błonnikiem rozpuszczalnym i nierozpuszczalnym,
>> jakie są naturalne źródła błonnika,
>> czy warto suplementować błonnik.

Spis treści:

  1. Co to jest błonnik i jak może działać w diecie odchudzającej?
  2. Zapotrzebowanie na błonnik w diecie
  3. Rodzaje błonnika a dieta odchudzająca – wpływ na redukcję masy ciała i możliwe efekty uboczne
  4. Jak włączyć błonnik do diety?
  5. Dieta błonnikowa na odchudzanie – przykładowy jadłospis
  6. Zakończenie
  7. Błonnik w diecie odchudzającej – sekcja FAQ

Co to jest błonnik i jak może działać w diecie odchudzającej?

Błonnik pokarmowy to grupa substancji pochodzenia roślinnego, które nie są trawione i wchłaniane w przewodzie pokarmowym człowieka. W kontekście odchudzania jego kluczowe mechanizmy to:

  • zwiększanie uczucia sytości – błonnik, szczególnie rozpuszczalny, pęcznieje w żołądku, spowalniając jego opróżnianie i powoduje tym samym, że dłużej czujemy się najedzeni,
  • regulacja wchłaniania – spowalnia wchłanianie cukrów prostych, co pomaga stabilizować poziom glukozy we krwi,
  • wspomaganie pracy jelit – błonnik nierozpuszczalny przyspiesza pasaż jelitowy, zapobiegając zaparciom i zapewniając regularność wypróżnień,
  • wiązanie wody, tłuszczów i cholesterolu – niektóre frakcje błonnika działają jak „miotła”, pomagając w usuwaniu części tłuszczu i cholesterolu z pożywienia.

>> Może Cię zainteresować nasz artykuł: Postaw na zdrowe jelita!

Zapotrzebowanie na błonnik w diecie

Zgodnie z normami żywienia dla populacji Polski spożycie 25 g błonnika na dobę pozwala na prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Niemniej jednak dzienne zapotrzebowanie zależy również od wieku, aktywności fizycznej oraz stanu zdrowia. 

Ilość błonnika w diecie odchudzającej – czy należy jeść więcej?

W diecie redukcyjnej dąży się do spożycia nieco więcej niż 25 gramów dziennie. Jest to uzasadnione jego właściwościami sycącymi i regulacyjnymi, które ułatwiają utrzymanie deficytu kalorycznego. Kluczowa jest jednak stopniowość. Nagłe zwiększenie podaży błonnika może prowadzić do wzdęć, gazów i dyskomfortu ze strony przewodu pokarmowego.

>> Sprawdź też: Nadmierne gazy w jelitach – dlaczego powstają i jak się ich pozbyć?

Rodzaje błonnika a dieta odchudzająca – wpływ na redukcję masy ciała i możliwe efekty uboczne

Działanie błonnika na odchudzanie jest wypadkową efektów jego dwóch głównych frakcji: rozpuszczalnej i nierozpuszczalnej w wodzie. Błonnik nie jest jednorodny – różne frakcje działają w odmienny sposób i uzupełniają się nawzajem. Zbyt duża ilość błonnika w diecie, szczególnie przy niedostatecznej podaży płynów, może prowadzić do wzdęć, dyskomfortu ze strony przewodu pokarmowego, czy też zaparć.

Pakiet otyłość i kontrola masy ciała (15 badań) banerek

Błonnik rozpuszczalny w diecie odchudzającej

Błonnik rozpuszczalny tworzy w przewodzie pokarmowym lepkie, podobne do żelu substancje, które nie tylko działają ochronnie na ściany przewodu pokarmowego, ale również spowalniają procesy trawienne. Zwiększają czas przebywania pokarmu w żołądku, dając tym samym na dłużej uczucie sytości. Dodatkowo prowadzi do rozluźniania masy kałowej (co jest istotne leczeniu zaparć) oraz pomaga obniżyć poziom „złego” cholesterolu LDL. Źródłami błonnika rozpuszczalnego w diecie są m.in.:

  • otręby owsiane,
  • jęczmień,
  • owoce cytrusowe,
  • truskawki,
  • siemię lniane,
  • ziarna babki płesznik,
  • ziemniaki,
  • pietruszka,
  • marchew,
  • bakłażan.
Pakiet otyłość i kontrola masy ciała podstawowy (10 badań) banerek

Błonnik nierozpuszczalny i jego znaczenie w diecie odchudzającej

Błonnik nierozpuszczalny nie ulega procesom trawiennym ani rozpuszczeniu w przewodzie pokarmowym. Działa głównie mechanicznie (drażnienie ścian jelita grubego), zwiększając objętość treści pokarmowej i przyspieszając jej przechodzenie przez jelita.Główne korzyści to zapobieganie zaparciom i wspieranie regularności wypróżnień, poprzez zwiększenie perystaltyki jelit. Zwiększona objętość treści pokarmowej zmniejsza wartość energetycznej diety i na dłużej zapewnia uczucie sytości, sprzyjając tym samym redukcji masy ciała.

Źródłami błonnika nierozpuszczalnego w diecie są m.in. otręby pszenne, produkty z pełnego przemiału (chleb pełnoziarnisty, płatki zbożowe, mąki pełnoziarniste), grube kasze, ryż brązowy, skórki owoców i warzyw, fasola, groch, nasiona i orzechy.

Jak włączyć błonnik do diety?

Błonnik należy włączać do diety stopniowo, aby uniknąć dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Zwiększając ilość błonnika w diecie, należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu, które wspiera jego prawidłowe działanie. Błonnik, aby spełniać swoją funkcję (pęcznienie, formowanie miękkiego stolca), wymaga odpowiedniej ilości płynów – przy zwiększonym spożyciu błonnika, należy pić minimum 1,5-2 litry wody dziennie. Błonnik można włączyć do diety poprzez:

  • zamianę białego pieczywa i makaronu na pełnoziarniste,
  • dodawanie do jogurtów, sałatek lub koktajli otrębów, siemienia lnianego lub nasion,
  • przygotowywanie obiadu na bazie strączków (2 razy w tygodniu),
  • spożywanie porcji warzyw i owoców do każdego posiłku.

Naturalne źródła błonnika

Najlepszym rozwiązaniem jest opieranie diety na naturalnych produktach bogatych w błonnik i spożywanie ich w ramach regularnych i zbilansowanych posiłków w ciągu dnia. Wśród produktów zbożowych szczególnie cennym źródłem błonnika są chleby żytnie, pieczywo graham i mieszane z dodatkiem ziaren oraz różne rodzaje płatków zbożowych. Duże ilości tego składnika dostarczają również suszone owoce i orzechy. Istotnym źródłem błonnika są warzywa oraz rośliny strączkowe. Wśród owoców pod kątem zawartości błonnika wyróżniają się maliny i porzeczki. 

ProduktZawartość błonnika pokarmowego (w g/100 g)
Otręby pszenne42,4
Chleb żytni pełnoziarnisty9,1
Chleb pszenny2,7
Bułki grahamki6,7
Bułki kajzerki1,9
Płatki owsiane6,9
Płatki kukurydziane6,6
Ryż brązowy, suchy8,7
Ryż biały, suchy2,4
Soczewica czerwona, nasiona suche8,9
Migdały12,9
Morele suszone10,3
Maliny6,7
Porzeczki7,7

Czy warto suplementować błonnik?

Suplementy (jak inulina, błonnik witalny, psyllium) mogą być pomocne, gdy nie jesteśmy w stanie zapewnić odpowiedniej ilości błonnika z diety. Psyllium (błonnik z babki płesznik) jest szczególnie polecany ze względu na swoje właściwości żelujące. Należy jednak pamiętać, że suplement to uzupełnienie, a nie zastąpienie zróżnicowanej diety. Przed rozpoczęciem suplementacji, zwłaszcza przy problemach jelitowych, warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.

>> Może Cię zainteresować również nasz artykuł: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka

Dieta błonnikowa na odchudzanie – przykładowy jadłospis

Przykładowy jednodniowy jakościowy jadłospis wysokobłonnikowy.

  • Śniadanie: Płatki owsiane na napoju roślinnym z garścią malin i łyżeczką siemienia lnianego.
  • II śniadanie: Jabłko ze skórką i migdały.
  • Obiad: Pieczony filet z piersi kurczaka z kaszą gryczaną i porcją surówki z marchwi i kapusty kiszonej.
  • Podwieczorek: Koktajl ze szpinaku, awokado, banana, kefiru i otrąb.
  • Kolacja: Sałatka z mixu sałat, pomidora, ogórka, papryki, ugotowanej ciecierzycy, polana dressingiem z oliwy i cytryny.

Zakończenie

Błonnik pokarmowy to niestrawne składniki roślinne, które nie dostarczają energii, ale pełnią ważne funkcje fizjologiczne. W diecie odchudzającej sprzyja uczuciu sytości, spowalnia opróżnianie żołądka, stabilizuje poziom glukozy we krwi i wspiera prawidłową pracę jelit, co ułatwia kontrolę masy ciała. Odpowiednio dobrany i spożywany z umiarem może znacząco poprawić komfort diety i jej długofalowe efekty.

Błonnik w diecie odchudzającej – sekcja FAQ

Jaki owoc ma najwięcej błonnika?

Wśród owoców najbogatsze w błonnik są maliny i porzeczki – w 100 g (ok. 1 kubek) znajduje się aż 6,7-7,7 g błonnika. Innym dobrym źródłem jest awokado (około 7 g błonnika w połowie owocu).

Czy banany mają dużo błonnika?

Średnio dojrzały banan (ok. 120 g) dostarcza około 3-3,5 g błonnika, co jest wartością umiarkowaną. Choć nie należą do najbogatszych jego źródeł, mogą stanowić wartościowy element diety wspierającej prawidłowe trawienie.

Który błonnik jest lepszy, rozpuszczalny czy nierozpuszczalny?

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ oba rodzaje pełnią różne funkcje. Dla odchudzania szczególnie cenny jest błonnik rozpuszczalny ze względu na silne właściwości sycące i regulację glikemii. Jednak dla zdrowia jelit i regularności wypróżnień niezbędny jest błonnik nierozpuszczalny. Optymalna dieta powinna zawierać oba rodzaje błonnika.

Bibliografia

  1. Rychlik E., Stroś K., Woźniak A., Mojska H. (red.), Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024.
  2. Slavin J. Fiber and prebiotics: mechanisms and health benefits. Nutrients. 2013 Apr 22;5(4):1417-35.
  3. Trumbo P, Schlicker S, Yates AA, Poos M; Food and Nutrition Board of the Institute of Medicine, The National Academies. Dietary reference intakes for energy, carbohydrate, fiber, fat, fatty acids, cholesterol, protein and amino acids. J Am Diet Assoc. 2002 Nov;102(11):1621-30.
  4. Anderson JW, Baird P, Davis RH Jr, Ferreri S, Knudtson M, Koraym A, Waters V, Williams CL. Health benefits of dietary fiber. Nutr Rev. 2009 Apr;67(4):188-205.
  5.  Xiao Z, Chen H, Zhang Y i wsp.: The effect of psyllium consumption on weight, body mass index, lipid profile, and glucose metabolism in diabetic patients: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Phytother. Res. 2020.
  6. Kunachowicz H, Nadolna I, Przygoda B, Iwanow K. Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2019.

Szanta zwyczajna – co to za roślina i jakie ma właściwości

Magdalena Konowrocka
-
0
Szanta zwyczajna – co to za roślina i jakie ma właściwości

Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) to roślina o bogatej historii i szerokim spektrum działania. Ziele szanty w medycynie ludowej było stosowane między innymi jako środek na dolegliwości związane z układem trawiennym, jako środek przeciwkaszlowy, a także w infekcjach. Jej lecznicze właściwości doceniali już starożytni Egipcjanie, nazywając ją nasieniem Horusa lub krwią byka. Współczesne badania fitochemiczne potwierdzają wartość szanty i zasadność jej stosowania.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> szanta zwyczajna to wieloletnia roślina wieloletnia, która ze względu na wysoką produkcję nektaru ceniona jest jako pożytek dla pszczół, czyli roślina miododajna;
>> roślina ta zawiera marubinę oraz inne diterpeny, które nadają jej gorzki smak i odpowiadają za większość właściwości leczniczych, w tym działanie wykrztuśne i rozkurczowe;
>> w lecznictwie szantę stosuje się przede wszystkim w terapii nieżytów dróg oddechowych, astmy oraz w celu wspomagania trawienia i pracy wątroby;
>> ze względu na wpływ na produkcję histaminy i właściwości przeciwzapalne, szanta znajduje zastosowanie także w kosmetyce, szczególnie w pielęgnacji skóry wrażliwej i podrażnionej.  

Spis treści:

  1. Co to jest szanta zwyczajna? Pochodzenie i charakterystyka rośliny
  2. Właściwości farmakologiczne szanty zwyczajnej
  3. Zastosowanie szanty w lecznictwie
  4. Wskazania i przeciwwskazania do stosowania szanty zwyczajnej
  5. Działania niepożądane i środki ostrożności
  6. Zakończenie

Co to jest szanta zwyczajna? Pochodzenie i charakterystyka rośliny

Szanta zwyczajna jest wieloletnią byliną osiągającą wysokość od 30 do 80 cm. Liście szanty pokryte są od spodu gęstym, szarym lub białawym kutnerem, tworzącym wełnistą srebrzysto-szarą warstwę, która chroni roślinę przed utratą wody i nadmiernym słońcem. Kwiaty szanty są drobne, wyrastają w kątach liści.

Szanta występuje naturalnie w Europie, Afryce, Ameryce Południowej oraz Australii. W Polsce można ją spotkać na przydrożach, rumowiskach i pastwiskach.

Poza walorami leczniczymi szanta jest niezwykle cenną rośliną miododajną, która dostarcza pszczołom głównie nektaru. Wydajność miodowa szanty jest bardzo wysoka, co związane jest z tym, iż jeden kwiat zawiera 0,1-0,5 mg cukru, z czego aż 20 do 60% zawarte jest w nektarze.

Właściwości farmakologiczne szanty zwyczajnej

Najważniejsze mechanizmy działania farmakologicznego szanty obejmują:

  • działanie wykrztuśne poprzez pobudzenie sekrecji błon śluzowych górnych dróg oddechowych;
  • działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie, szczególnie w obrębie oskrzeli oraz dróg żółciowych;
  • działanie żółciopędne i żółciotwórcze, wspomagające procesy trawienne;
  • pobudzanie czynności wydzielniczej wątroby;
  • działanie przeciwbólowe;
  • efekt hipotensyjny (obniżający ciśnienie krwi);
  • właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne, wynikające z obecności glikozydów fenylopropanoidowych oraz kwasu ursolowego.

Za wyjątkowe działanie szanty odpowiada jej złożony skład chemiczny. Najważniejszą grupą związków czynnych są związki terpenowe, które nadają zielu szanty charakterystyczny gorzki smak. Należą do nich:

  • marubina (0,3-1%) – wykazująca m.in. działanie przeciwbólowe,
  • kwas marubenowy i marubenol – wykazujący działanie obniżające ciśnienie,
  • peregrinol i wulgarol,
  • kwas ursolowy,
  • flawonoidy – apigenina, luteolina, kwercetyna,
  • taniny i garbniki,
  • olejki eteryczne,
  • witaminy grup A, E, K,
  • składnik purpury wzrokowej – retinina,
  • kwasy organiczne,
  • sole mineralne,
  • alkaloidy – koniina,
  • czynniki słodzące – stewiozyd.

>> Zobacz: Jak łączyć witaminy i minerały? Synergizm i antagonizm składników odżywczych

Pakiet watrobowy banerek

Zastosowanie szanty w lecznictwie

Tradycyjne i współczesne wykorzystanie szanty koncentruje się przede wszystkim na układzie oddechowym i pokarmowym. Obecnie jej wyciągi stanowią składnik syropów, mieszanek ziołowych (Cholegran) oraz popularnych pastylek do ssania, takich jak Ricola.

W medycynie stosuje się ją w leczeniu:

  • nieżytów gardła i oskrzeli, jako środek wykrztuśny i przeciwskurczowy oraz w mało nasilonej astmie oskrzelowej;
  • schorzeń wątroby i dróg żółciowych, ze zmniejszonym wytwarzaniem i przepływem żółci, pomocniczo w tym kamicy żółciowej,
  • zaburzeń trawiennych objawiających się wzdęciami lub uczuciem pełności.
Warto wiedzieć:
Ciekawym kierunkiem jest również zastosowanie szanty w kosmetyce. Dzięki właściwościom przeciwhistaminowym ekstrakty z tej rośliny są wykorzystywane w preparatach dla cery wrażliwej i podrażnionej.  

Wskazania i przeciwwskazania do stosowania szanty zwyczajnej

Głównym wskazaniem do przyjmowania przetworów z szanty są stany zapalne dróg oddechowych z utrudnionym odkrztuszaniem zalegającej wydzieliny. Jest ona również zalecana osobom borykającym się z osłabioną czynnością wydzielniczą wątroby oraz przewlekłymi problemami z trawieniem.

Mimo licznych zalet istnieją sytuacje, w których należy zachować ostrożność. Ze względu na silne działanie pobudzające wydzielanie żółci i soków żołądkowych, osoby z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem kuracji.

Nie zaleca się stosowania szanty przez kobiety w ciąży.

>> Warto przeczytać także: Choroba wrzodowa – farmakogenetyka i zoptymalizowane podejście do leczenia

Działania niepożądane i środki ostrożności

Szanta zwyczajna jest uznawana za surowiec bezpieczny, o ile jest stosowana zgodnie z zaleceniami. Ze względu na bardzo gorzki smak u niektórych osób nadmierne spożycie naparów może wywołać nudności.

Ważne środki ostrożności obejmują:

  • monitorowanie dawkowania u pacjentów z arytmią i nadciśnieniem, ponieważ szanta wykazuje aktywność farmakologiczną wpływającą na układ krążenia;
  • zachowanie ostrożności przy cukrzycy, gdyż napary mogą nieznacznie obniżać poziom glukozy we krwi, co może potęgować działanie leków przeciwcukrzycowych;
  • unikanie stosowania na uszkodzoną skórę bez konsultacji, mimo że tradycyjnie używano jej do leczenia ran.

>> Może Cię zainteresować: Nadciśnienie tętnicze – nowe rekomendacje – część 1

Zakończenie

Szanta zwyczajna to roślina, o której warto pamiętać. Problemy z trawieniem są jednym z częstszych zagadnień współczesnych czasów, dlatego szanta zwyczajna może być przydatna na co dzień. Można ją również włączyć do domowej apteczki w sezonie infekcyjnym.

Bibliografia

  1. Wolski T, Baj T, Matosiuk D i wsp. Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) – roślina lecznicza i miododajna. Ann Univ MCS 2007; 62(2):80-93.
  2. Parus A., Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) jako roślina lecznicza, Borgis – Postępy Fitoterapii 1/2017, s. 54-59
  3. Ożarowski Al., Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL, Warszawa 1983, s.179-180.

Czy w ciąży można się opalać? Co warto wiedzieć?

Sylwia Brodniewska
-
0
Czy w ciąży można się opalać? Co warto wiedzieć?

Opalanie w ciąży od lat budzi kontrowersje. Nieumiejętne korzystanie ze słońca może być groźne dla zdrowia przyszłej mamy i dziecka, dlatego warto wiedzieć, czego unikać. Z tego artykułu dowiesz się, czy opalanie szkodzi dziecku, jak wpływa na ciążę w poszczególnych trymestrach, a także czy korzystanie z solarium będzie bezpieczniejszym wyborem. Przeczytaj nasz artykuł i dowiedz się, jak opalanie wpływa na ciążę.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> Czy w ciąży można się opalać?
>> Jaki wpływ opalanie może mieć na matkę i dziecko?
>> Czy opalanie jest dozwolone w poszczególnych trymestrach ciąży?
>> Czy w ciąży można korzystać z opalania natryskowego lub solarium?

Spis treści:

  1. Czy w ciąży można się opalać?
  2. Czy opalanie w ciąży szkodzi dziecku?
  3. Opalanie w ciąży w poszczególnych trymestrach
  4. Opalanie brzucha w ciąży – czy jest bezpieczne?
  5. Opalanie natryskowe w ciąży
  6. Solarium a ciąża
  7. Kiedy lepiej zrezygnować z opalania w ciąży?

Czy w ciąży można się opalać?

Wystawianie skóry na działanie promieni słonecznych to dla niektórych sposób na letni relaks. Należy jednak pamiętać, że opalanie może być niebezpieczne nie tylko dla kobiet w ciąży, ale dla każdego. Brak odpowiedniej ochrony przed słońcem może skutkować zaczerwienieniem skóry, poparzeniem, a także przyspieszać fotostarzenie. Najpoważniejszą konsekwencją jest zwiększone ryzyko nowotworów skóry. W ciąży świadomość zagrożeń jest bardzo istotna, ponieważ każda mama jest odpowiedzialna nie tylko za swoje zdrowie, ale również zdrowie dziecka. Samo przebywanie na słońcu przez kobietę w ciąży nie jest zabronione, ale jego częstotliwość czy długość ekspozycji powinna być dostosowana do stanu zdrowia przyszłej mamy. Tę kwestię warto uzgodnić z lekarzem prowadzącym, w szczególności, jeśli wybierasz się na wakacje.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

>> Przeczytaj także: Wpływ promieni słonecznych na skórę

Czy opalanie w ciąży szkodzi dziecku?

Opalanie w ciąży nie jest bezpośrednim zagrożeniem dla dziecka, o ile odbywa się ono w bezpieczny sposób. Zbyt długie przebywanie na słońcu rozszerza jednak naczynia krwionośne u przyszłej mamy, czego konsekwencją jest pojawienie się niewielkich pajączków na ciele kobiety. Pajączki (w medycznym języku znane jako teleangiektazje) to niewielkie rozszerzenia naczyń krwionośnych skóry, które stanowią głównie problem natury estetycznej.

Opalanie zwiększa również ryzyko krwawienia z dróg rodnych. Wysokie temperatury sprzyjają odwodnieniu, które może być niebezpieczne dla ciężarnej (grozi małowodziem i niedotlenieniem płodu). Może doprowadzić do przegrzania organizmu, a ono z kolei do przedwczesnego porodu lub poronienia.

>> Warto wiedzieć: Odwodnienie i nawodnienie organizmu – fakty i mity

Jedno z badań wskazuje na to, że promieniowanie słoneczne może rozkładać kwas foliowy u kobiet w wieku rozrodczym. Jak wiadomo jest on bardzo istotny dla ciężarnych, dlatego jego degradacja może być groźna. Trwają jednak nadal badania, na większą skalę, których celem jest dokładniejsze zbadanie tej kwestii.

Opalanie w ciąży w poszczególnych trymestrach

W ciąży w organizmie kobiety zachodzi szereg zmian hormonalnych. Skóra jest bardziej wrażliwa na promienie słoneczne, a także na powstawanie podrażnień i przebarwień, w szczególności melasmy (ostudy ciężarnych). Wysokie temperatury mogą także przyczyniać się do pojawiania się opuchlizny i większego zmęczenia.

Opalanie w ciąży w 1. trymestrze

Pierwszy trymestr jest bardzo wymagający dla kobiet w ciąży. W tym okresie u przyszłej mamy pojawiają się różne objawy, mdłości czy gorsze samopoczucie. Płód rozwija się bardzo szybko, dlatego potrzebuje wielu witamin i składników mineralnych, w szczególności kwasu foliowego, którego wchłanianie może być utrudnione przez nadmierną ekspozycję słoneczną. Jego niedobór jest groźny dla dziecka i zaburza prawidłowy rozwój układu nerwowego.

Opalanie w ciąży w 2. trymestrze

Opalanie się w ciąży w drugim trymestrze jest już bezpieczniejsze, jednak nadal należy stosować się do zasad bezpieczeństwa, takich jak:

  • stosowanie kremów z wysokimi filtrami (min. SPF 50),
  • unikanie opalania w godzinach największego nasłonecznienia, czyli między 11. a 15.,
  • w miarę możliwości przebywanie w cieniu,
  • nawadnianie organizmu,
  • ochrona oczu i głowy przed słońcem.

W 2. trymestrze ciąży nadal nie należy przesadzać ze zbyt długą ekspozycją słoneczną, jednak kilka minut dziennie może mieć korzystny wpływ na płód i przyszłą mamę. Promieniowanie słoneczne bierze udział syntezie witaminy D3, która jest ważna dla rozwoju zębów, kości i odporności organizmu.

>> Dowiedz się więcej: Witaminy i ich suplementacja u kobiet w ciąży

Opalanie w ciąży w 3. trymestrze

Opalanie w ciąży w 3. trymestrze jest możliwe, jeśli przyszła mama czuje się dobrze i nie ma przeciwwskazań do przebywania na słońcu. Podobnie, jak we wcześniejszych miesiącach konieczne jest stosowanie kremów z filtrem, nawadnianie organizmu i unikanie godzin, kiedy słońce świeci najmocniej.

Pakiet suplementacja w ciąży (4 badania) banerek

Opalanie brzucha w ciąży – czy jest bezpieczne?

Wiele przyszłych mam zastanawia się, czy opalanie brzucha w ciąży jest bezpieczne, ponieważ istnieje wiele mitów z tym związanych. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ale wiele zależy od stanu zdrowia kobiety. Krótkie przebywanie na zewnątrz nie jest zabronione, jednak podczas ekspozycji słonecznej warto zasłaniać brzuch, głównie ze względu na ryzyko przegrzania, podrażnienia od słońca czy pojawienia się przebarwień. Przyszła mama powinna również pamiętać o tym, że opalanie przyspiesza starzenie skóry, przyspiesza degradację kolagenu i zmniejsza elastyczność, co ma znaczenie u kobiet, które chcą szybko wrócić do formy po ciąży.

Brzuch można zasłaniać na wiele sposobów. Jednym z nich jest noszenie stroju kąpielowego, najlepiej wykonanego z tkaniny, która chroni przed promieniami UV. Ciało można również zakryć koszulą, chustą czy ręcznikiem. Pamiętaj jednak o tym, aby były one wykonane z przewiewnych tkanin, jak len czy bawełna.

Opalanie natryskowe w ciąży

Kobiety, którym zależy na zdrowej opaleniźnie, zamiast słońca często wybierają opalanie natryskowe lub stosowanie samoopalaczy. Obu tych metod nie należy stosować w ciąży. Substancje wykorzystywane w środkach opalających zawierają w swoim składzie dihydroaceton, który jest zabroniony w ciąży. Może on przenikać do krwi matki, a także poprzez łożysko i powodować wady rozwojowe u dziecka. Ponadto takie środki mają bardzo intensywny zapach, którego wdychanie może być niebezpieczne dla ciężarnych.

Solarium a ciąża

Promieniowanie ultrafioletowa jest szkodliwe dla skóry, dlatego powinny go unikać nie tylko kobiety w ciąży, ale wszyscy, którym zależy na zdrowiu.

Przebywanie  w solarium z uwagi na zwiększone ryzyko przegrzania i rozwoju nowotworów złośliwych skóry nie jest rekomendowane.

>> Przeczytaj także: Rak skóry – rodzaje, objawy, badania i leczenie

Kiedy lepiej zrezygnować z opalania w ciąży?

Opalanie się w ciąży warto dobrze przemyśleć, w szczególności w 1. trymestrze, kiedy ryzyko niedoboru kwasu foliowego i przegrzania jest najbardziej niebezpieczne. Kiedy jeszcze warto unikać słońca?

  • Gdy dbasz o skórę i masz tendencję do powstawania przebarwień.
  • Gdy przyjmujesz niektóre leki.
  • W przypadku nadciśnienia tętniczego, cukrzycy czy problemów z krążeniem.
  • Gdy masz fototyp 1 lub 2, a także słońce powoduje u Ciebie mocne zaczerwienienie skóry.

Zrezygnuj z opalania w ciąży, jeśli nie przebiega ona prawidłowo, masz cukrzycę ciążową czy gorsze samopoczucie. Jeśli chcesz mieć pewność, czy przebywanie na słońcu jest dla Ciebie bezpieczne, porozmawiaj z lekarzem.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk

Bibliografia

  1. Borradale D, Isenring E, Hacker E, Kimlin MG. Exposure to solar ultraviolet radiation is associated with a decreased folate status in women of childbearing age. J Photochem Photobiol B. 2014 Feb 5;131:90-5. 
  2. H. Lakhdar, K. Zouhair, K. Khadir, A. Essari, A. Richard, S. Siete, A. Rougier,  Evaluation of the effectiveness of broad-spectrum sunscreen in the prevention of chloasma in pregnant women, Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 2017, nr 21(6).
  3. L. Megaw, T. Clemens, C. Dibben, R. Weller, S. Stock, Pregnancy outcome and ultraviolet radiation; A systematic review „Environmental Research”, 2017, Volume 155, 335-343
  4. Gąbka, W. Dalamata, P. Rzepa, P. Mielniczuk, Wpływ promieniowania UV na skórę, tudenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Kosmetologii i Medycyny Estetycznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie. VII Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Praktyczna – Kijów.Ìnstitut Ìnnovacìjnoï Osvìti. 2021:104-107.

Odczulanie – na czym polega i ile trwa?

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Odczulanie – na czym polega i ile trwa?

Schorzenia alergologiczne są u wielu pacjentów przyczyną istotnego obniżenia jakości życia. Rozwiązaniem części problemów może być odczulanie, a więc immunoterapia alergenowa, nazywana również immunoterapią swoistą.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> immunoterapia alergenowa może przynieść wyciszenie objawów chorobowych w przebiegu alergii zależnych od przeciwciał IgE.
>> immunoterapia swoista może być wykorzystywana do leczenia między innymi alergii na kurz, alergii na trawy, jak i alergii na jad owadów błonkoskrzydłych.
>> kwalifikację do odczulania przeprowadza lekarz alergolog, w oparciu o przeprowadzone badanie przedmiotowe, wywiad chorobowy, jak i wyniki testów alergicznych.

Spis treści:

  1. Odczulanie: na czym polega?
  2. Jak sprawdzić, na co ma się alergię?
  3. Kiedy zdecydować się na odczulanie?
  4. Rodzaje odczulania
  5. Odczulanie na różne alergie
  6. Jak wygląda odczulanie?
  7. Przeciwwskazania do odczulania
  8. Objawy niepożądane po odczulaniu (skutki uboczne)
  9. Odczulanie: FAQ
  10. Odczulanie na psa, roztocza i inne alergeny: podsumowanie

Odczulanie: na czym polega?

Odczulanie, a więc immunoterapia alergenowa, to przyczynowa metoda leczenia schorzeń alergicznych, zależnych od przeciwciał IgE, które wywoływane są przez narażenie na alergeny zewnątrzpochodne, w tym alergeny wziewne, pokarmowe czy też jad owadów błonkoskrzydłych. Celem immunoterapii alergenowej jest obniżenie wrażliwości pacjenta na dany alergen, dzięki czemu zmniejszeniu ulega nasilenie objawów choroby. Innymi słowy terapia ta prowadzi do przywrócenia tolerancji na czynnik zewnętrzny, odpowiedzialny za objawy schorzenia alergicznego.

Odczulanie u dzieci

W przypadku populacji pediatrycznej, nie ma jednej sztywnej granicy, dotyczącej wieku, od którego można zastosować odczulanie. Jednak ze względu na kształtowanie się układu immunologicznego oraz możliwości współpracy ze strony małego pacjenta, uznaje się zazwyczaj, że immunoterapia powinna być prowadzona od około 5 roku życia. Leczenie to przeprowadza się pod opieką alergologów dziecięcych.

>> Zobacz: Alergia IgE-zależna, czyli jaka?

Jak sprawdzić, na co ma się alergię?

W diagnostyce przyczyn alergii wykorzystuje się takie badania i procedury, jak na przykład:

  • punktowe testy skórne – badanie to pozwala na stwierdzenie alergii na alergeny wziewne, pokarmowe, ale również na leki i jady owadów,
  • testy śródskórne – cechują się wyższą czułością, niż punktowe testy skórne, w tej sytuacji alergen jest wstrzykiwany śródskórnie,
  • oznaczenie swoistych przeciwciał IgE – jest to badanie z krwi, które pozwala na stwierdzenie obecności przeciwciał skierowanych przeciwko konkretnym alergenom,
  • naskórkowe testy płatkowe – wykorzystywanie w diagnostyce alergicznego kontaktowego zapalenia skóry,
  • testy molekularne, w tym panel alergologiczny ALEX – tego rodzaju panel pozwala na oznaczenie poziomu przeciwciał skierowanych przeciwko kilkuset alergenom, jest to badanie wykonywane z próbki krwi żylnej,
  • próby prowokacji alergenem – prowadzone pod opieką oddziałów alergologicznych.

Należy mieć świadomość, że wyniki badań powinny być zinterpretowane przez lekarza alergologa. Nie każdy bowiem dodatni wynik wymienionych powyżej procedur oznacza alergię. Pod uwagę należy wziąć nie tylko wyniki testów alergicznych, ale również prezentowane przez pacjenta objawy oraz wywiad chorobowy.

Panel molekularny alergii ALEX - 295 alergenów banerek

Kiedy zdecydować się na odczulanie?

Odczulanie wykorzystuje się przede wszystkim w terapii takich schorzeń jak astma alergiczna, alergiczny nieżyt nosa, alergiczne zapalenie spojówek czy też alergia na jad owadów błonkoskrzydłych. Decyzję o leczeniu z wykorzystaniem immunoterapii podejmuje lekarz prowadzący. Na ten rodzaj terapii decydują się głównie pacjenci, którzy nie mogą pozbyć się objawów alergii mimo unikania narażenia na dany alergen i stosowania leczenia objawowego.

Rodzaje odczulania

Poniżej zostaną przedstawione podstawowe rodzaje immunoterapii alergenowej.

Odczulanie podskórne

W tej sytuacji specjalna substancja alergenowa (nazywana ekstraktem alergenowym) jest podawana w formie podskórnego zastrzyku. Taka procedura jest realizowana w placówce medycznej, ponieważ pacjent powinien przez pewien czas pozostawać pod opieką i obserwacją medyków. Zależnie od schematu, początkowo immunoterapia podawana jest co tydzień. Następnie, po około miesiącu, częstość podań ekstraktu alergenowego zmniejsza się. Kolejne dawki podaje się co kilka tygodni, a cała terapia trwa nawet około 3-5 lat.

Odczulanie podjęzykowe

Inną metodą immunoterapii jest odczulanie podjęzykowe. W tym przypadku ekstrakt alergenowy podawany jest w formie kropli lub w formie tabletek – doustnie. Pierwsze podanie ekstraktu powinno odbyć się w placówce medycznej, zaś następne podania pacjent może już realizować samodzielnie w domu.

Pakiet skuteczne odczulanie na pyłki drzew (2 badania) banerek

Odczulanie na różne alergie

Zastosowanie immunoterapii alergenowej pozwala na zmniejszenie objawowości w przebiegu schorzeń alergicznych, zarówno alergii na jad owadów, ale i alergii wziewnych oraz pokarmowych. Pierwsze efekty są dla pacjenta widoczne już po kilku tygodniach prowadzenia terapii. Celem leczenia jest utrzymanie skuteczności przez następne lata, ale również zmniejszenie ryzyka rozwoju alergii na inne alergeny.

Odczulanie na kota i psa

Odczulanie ukierunkowane na alergeny kota i psa może być korzystne u pacjentów, którzy nie są w stanie wyeliminować narażenia na dany alergen. Może to dotyczyć na przykład weterynarzy lub hodowców zwierząt. W tym przypadku immunoterapia alergenowa pozwala na poprawę jakości życia i wykonywanie codziennych obowiązków bez ryzyka pojawienia się nieprzyjemnych objawów alergii.

>> Przeczytaj: Alergia na koty i psy – objawy, przyczynyi nowoczesna diagnostyka

Odczulanie na trawy i pyłki roślin

Immunoterapia alergenowa pozwala również na zwiększenie tolerancji na alergeny traw, chwastów, drzew, zbóż, ale i grzybów (Alternaria, Cladosporium). W przypadku alergii wziewnych na tego rodzaju alergeny, warto skonsultować się ze swoim alergologiem.

Pakiet skuteczne odczulanie na pyłki traw (2 badania) banerek

>> Przeczytaj: Alergia na pyłki traw. Objawy i leczenie alergii na trawy

Odczulanie na kurz i roztocza

Uczulenie na roztocze kurzu domowego to częsta przypadłość, która może być przyczyną rozwoju astmy czy alergicznego nieżytu nosa. Odczulanie to jedna z metod leczenia tego rodzaju alergii. Warto wspomnieć, że terapia omawiana w tym artykule ma również właściwości przeciwzapalne, co sprawia, że również w ten sposób powoduje zmniejszenie odczuwania objawów schorzeń alergicznych.

Jak wygląda odczulanie?

Odczulanie polega na cyklicznym podawaniu ekstraktu alergenowego drogą podskórną lub drogą doustną (podjęzykową). Czas terapii zależy od indywidualnego przebiegu leczenia i odpowiedzi klinicznej. Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest przeprowadzenie wnikliwej diagnostyki alergologicznej oraz kwalifikacja do terapii. Tego rodzaju kwalifikację przeprowadza lekarza alergolog.

Ile trwa odczulanie?

Czas trwania immunoterapii alergenowej to około 3-5 lat, jednak efekty leczenia są widoczne znacznie wcześniej. Długość prowadzenia leczenia może być modyfikowana, zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.

Ile kosztuje odczulanie?

Immunoterapia alergenowa może być realizowana w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), a więc bezpłatnie. Ceny immunoterapii prywatnie uzależnione są od długości leczenia, jak i rodzaju alergii. 

>> Sprawdź: Diagnostyka alergii u dzieci

Przeciwwskazania do odczulania

Najważniejsze przeciwwskazania do przeprowadzenia immunoterapii alergenowej to:

  • niedobory odporności,
  • choroby nowotworowe,
  • niekontrolowana astma – warto podkreślić, że dobrze kontrolowana astma nie jest przeciwwskazaniem,
  • choroby autoimmunologiczne w trakcie zaostrzenia – na przykład reumatoidalne zapalenie stawów, czy toczeń rumieniowaty układowy,
  • brak współpracy ze strony pacjenta.

>> To ważne: Toczeń układowy (SLE) – choroba nieprzewidywalna

Objawy niepożądane po odczulaniu (skutki uboczne)

Możliwe objawy niepożądane w trakcie prowadzenia immunoterapii alergenowej to między innymi:

  • zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia – w przypadku immunoterapii podskórnej,
  • swędzenie w obrębie jamy ustnej, niekiedy nudności – w przypadku immunoterapii podjęzykowej,
  • zmiany pokrzywkowe na ciele,
  • pojawienie się kataru i/lub kaszlu,
  • w rzadkich przypadkach – wstrząs anafilaktyczny ze spadkiem ciśnienia tętniczego, tachykardią, zaburzeniami świadomości.

Odczulanie: FAQ

Poniżej odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące odczulania.

Po jakim czasie odczulanie przynosi efekty?

Efekty odczulania są widoczne dla niektórych pacjentów już po kilku miesiącach. Jednak aby osiągnąć pełny i długotrwały efekt kliniczny konieczne jest ukończenie pełnego cyklu immunoterapii, który został zaplanowany.

Czego nie wolno po odczulaniu?

Po przyjęciu ekstraktu alergenowego przez około 1-2 doby nie powinno się intensywnie ćwiczyć, spożywać alkoholu, jak również korzystać z solarium i sauny. Ponadto, warto unikać jedzenia i picia przez około 15-30 minut po przyjęciu alergenu w sposób podjęzykowy.

Jak długo działa zastrzyk na alergię?

Jest to zależne od rodzaju immunoterapii, jednak działanie immunomodulujące immunoterapii alergenowej podawanej podskórnie trwa od kilku dni do kilku tygodni. Efekty działania utrwalają się jednak wraz z kolejnymi podaniami ekstraktu alergenowego, co pozwala na uzyskanie satysfakcjonujących efektów klinicznych.

Odczulanie na psa, roztocza i inne alergeny: podsumowanie

Odczulanie to skuteczne i przyczynowe leczenie alergii zależnych od przeciwciał IgE. Jednak, aby zdecydować się na tego rodzaju leczenie konieczne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki, która ma na celu określenie, na które alergeny uczulony jest pacjent. W tym celu należy zgłosić się do lekarza specjalisty alergologa i wykonać zlecone testy alergiczne.

Bibliografia

  1. A. Brębrowicz, Skuteczność immunoterapii alergenowej i metody jej oceny, Zależność od rodzaju alergenu i drogi podania. Alergologia Polska 2018; 5, 4: 186–19,
  2. E. Cichocka-Jarosz, Wpływ immunoterapii alergenowej na jakość życia chorych na astmę, alergiczny nieżyt nosa i alergię na jad owadów. Alergologia Polska 2018; 5, 3: 148–156,
  3. M. Nittner-Marszalska, Immunoterapia – przyczyny nieoptymalnej skuteczności w alergiach wziewnych, Alergologia Polska 2021; 8, 1: 31–39.

Trzeci trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć przed porodem?

Angelika Janowicz
-
0
Trzeci trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć przed porodem?

Trzeci trymestr ciąży to etap bezpośredniego przygotowania do porodu, który dla wielu ciężarnych wiąże się z radością, ale także z niepokojem i nasilonymi dolegliwościami. Dziecko kończy swój rozwój, przygotowując się do samodzielnego życia poza łonem matki. To bardzo ważny czas pod względem monitorowania stanu zdrowia kobiety i płodu, przeprowadzania niezbędnych badań kontrolnych oraz edukacji przedporodowej. Dowiedz się, od kiedy trwa trzeci trymestr, jakie są dolegliwości oraz na co zwrócić szczególną uwagę.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Trzeci trymestr ciąży rozpoczyna się w 28. tygodniu i trwa do porodu.
>> O ciąży donoszonej mówi się po ukończeniu 37. tygodnia.
>> Ciało kobiety w tym czasie podlega znaczącym zmianom, co powoduje dolegliwości, takie jak bóle pleców, zgaga, obrzęki czy skurcze przepowiadające.
>> Dziecko trzecim trymestrze głównie rośnie, dojrzewa i gromadzi zapasy.
>> Regularne wizyty, badania laboratoryjne, KTG oraz USG są niezbędne dla monitorowania bezpieczeństwa matki i płodu oraz optymalnego przygotowania do momentu narodzin.

Spis treści:

  1. Trzeci trymestr ciąży: od kiedy się zaczyna?
  2. Jak zmienia się ciało w trzecim trymestrze ciąży?
  3. Trzeci trymestr ciąży: dolegliwości i objawy
  4. Co może niepokoić w III trymestrze ciąży?
  5. Jak rozwija się dziecko w trzecim trymestrze?
  6. Trzeci trymestr ciąży: badania
  7. Trzeci trymestr ciąży a poród: jak rozpoznać rozpoczęcie akcji porodowej?
  8. Jak dbać o siebie w trzecim trymestrze ciąży?
  9. Trzeci trymestr: FAQ

Trzeci trymestr ciąży: od kiedy się zaczyna?

Trzeci trymestr rozpoczyna się od 28. tygodnia ciąży. Statystycznie trwa do 40. tygodnia, chociaż poród może nastąpić zarówno wcześniej, jak i później.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Przeczytaj też:

>> Pierwszy trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć?
>> Drugi trymestr ciąży – co warto wiedzieć? Rozwój dziecka, dolegliwości, badania

Kiedy kończy się trzeci trymestr ciąży?

Trzeci trymestr kończy się wraz z porodem – niezależnie od tego, czy nastąpi on o czasie, przedwcześnie czy po terminie. Za ciążę donoszoną uznaje się ciążę zakończoną między 38. a 42. tygodniem.

Warto wiedzieć:
Poród przed ukończeniem 37. tygodnia klasyfikowany jest jako poród przedwczesny, a dziecko urodzone w tym okresie określa się mianem wcześniaka. Z kolei ciąża trwająca powyżej 42. tygodnia uznawana jest za ciążę przenoszoną i wymaga szczególnej kontroli ze względu na zwiększone ryzyko powikłań okołoporodowych.

Jak zmienia się ciało w trzecim trymestrze ciąży?

W III trymestrze ciąży ciało kobiety osiąga maksymalne przystosowanie do rozwijającej się ciąży. Macica znacząco się powiększa. W ostatnich tygodniach ciąży jej dno znajduje się pod łukami żebrowymi (nieco obniża się przed porodem). Środek ciężkości ciała przesuwa się do przodu, co skutkuje zmianą postawy – pogłębieniem lordozy lędźwiowej. Ciężarne instynktownie zaczynają szerzej stawiać stopy i pochylać głowę do tyłu, aby zrównoważyć ciężar.

Piersi nadal przygotowują się do laktacji. Stają się pełniejsze, a z brodawek może wyciekać siara, czyli pierwszy, bogaty w przeciwciała pokarm.

Ponadto w trzecim trymestrze ciąży:

  • wzrasta częstość akcji serca (ok. 20 uderzeń/min więcej niż przed ciążą),
  • ciśnienie tętnicze wraca do normy lub pozostaje nieco wyższe (6-10% więcej niż wartość przed ciążą),
  • przepona podnosi się do góry,
  • dochodzi do zmniejszenia czynnościowej pojemności pęcherza moczowego,
  • objętość wody zgromadzonej w organizmie wynosi nawet 6,5-8,5 l,
  • dochodzi do dalszego rozluźnienia więzadeł i stawów miednicy pod wpływem relaksyny, co ma na celu ułatwienie porodu.
Pakiet suplementacja w ciąży (4 badania) banerek

>> Zobacz: Tarczyca w ciąży pod specjalnym nadzorem

Trzeci trymestr ciąży: dolegliwości i objawy

Trzeci trymestr ciąży często wiąże się z nasileniem dolegliwości znanych z wcześniejszych etapów ciąży, ale pojawiają się również nowe objawy. Do najczęstszych należą:

Charakterystyczne dla III trymestru są także skurcze Braxtona-Hicksa – nieregularne, zwykle niebolesne skurcze macicy, stanowiące fizjologiczny element przygotowania organizmu do porodu.

Co może niepokoić w III trymestrze ciąży?

Do objawów alarmowych w trzecim trymestrze ciąży, które wymagają pilnej konsultacji z lekarzem należą:

  • silne bóle brzucha,
  • bolesne skurcze przed 37. tygodniem ciąży,
  • krwawienie z dróg rodnych,
  • zaburzenia widzenia,
  • silne bóle głowy,
  • nagły spadek lub brak odczuwania ruchów płodu,
  • wysokie ciśnienie krwi,
  • nasilony obrzęk twarzy i rąk.

>> Przeczytaj: Bóle głowy i migrena w ciąży. Czym mogą być spowodowane i jak im zaradzić?

Pamiętaj:
Z powodu zmiany środka ciężkości ciała w ostatnim trymestrze ciąży znacznie wzrasta ryzyko upadków, które mogą przyczynić się do przedwczesnego odklejenia łożyska czy pęknięcia pęcherza płodowego i przedwczesnego porodu.

Trzeci trymestr ciąży a twardy brzuch

Twardnienie brzucha w ostatnim trymestrze ciąży może być związane z powiększaniem się macicy oraz wspomnianymi wcześniej skurczami Braxtona-Hicksa. W takich przypadkach jest to zjawisko przemijające i nie towarzyszą mu żadne dodatkowe objawy. Konsultacji z lekarzem wymaga twardnienie brzucha, które jest intensywne, bolesne oraz przebiega wraz z innymi dolegliwościami (np. krwawieniem z dróg rodnych, kłuciem brzucha).

>> Sprawdź: Twardy brzuch – objawy, możliwe przyczyny. Co może oznaczać twardy brzuch?

Jak rozwija się dziecko w trzecim trymestrze?

Ostatni trymestr ciąży to okres intensywnego dojrzewania narządów i układów dziecka. Płód dynamicznie przybiera na masie ciała, gromadząc tkankę tłuszczową, która po porodzie pełni funkcję ochronną i termoregulacyjną.

W trzecim trymestrze ciąży m.in.:

  • zaczyna zanikać meszek płodowy i maź płodowa,
  • intensywnie dojrzewają płuca,
  • u chłopców jądra zsuwają się do moszny,
  • skóra przybiera różowy kolor,
  • następuje bardzo szybki rozwój mózgu,
  • pojawia się faza REM w trakcie snu,
  • twardnieje większość kości (z wyjątkiem kości czaszki, które pozostają elastyczne),
  • w jelitach gromadzi się smółka.

W tym czasie dziecko reaguje na bodźce zewnętrzne, takie jak dźwięki czy światło, a jego ruchy stają się bardziej skoordynowane, ale z powodu ograniczonej przestrzeni w macicy mogą być mniej gwałtowne. Pod koniec trzeciego trymestru większość płodów przyjmuje położenie główkowe, najbardziej korzystne dla porodu drogami natury.

Trzeci trymestr ciąży: badania

W trzecim trymestrze, jeżeli ciąża przebiega prawidłowo, wizyty kontrolne odbywają się:

  • co 3-4 tygodnie do 34. tygodnia ciąży,
  • co 2 tygodnie do 38. tygodnia ciąży,
  • co tydzień do porodu.

W ich trakcie wykonywane jest ogólne badanie lekarskie i położnicze, pomiar masy ciała i ciśnienia tętniczego krwi, ocena ryzyka ciążowego oraz ocena czynności serca płodu. Badania laboratoryjne w ostatnim trymestrze to:

27.-32. tydzień ciąży>> morfologia krwi
>> badanie ogólne moczu
>> przeciwciała odpornościowe
33.-37. tydzień ciąży>> morfologia krwi
>> badanie ogólne moczu
>> posiew w kierunku paciorkowców β-hemolizujących
>> badanie w kierunku kiły, HIV, HCV (u kobiet w grupie ryzyka)
38.-39. tydzień ciąży>> badanie ogólne moczu

W trzecim trymestrze wykonywane jest również badanie ultrasonograficzne, podczas którego oceniane są: wzrastanie płodu, jego anatomia i położenie, umiejscowienie łożyska oraz ilość płynu owodniowego. Optymalny czas wykonania tego badania przypada na 28.-32. tydzień ciąży.

>> To ważne: Badania prenatalne – wszystko, co należy wiedzieć

Trzeci trymestr ciąży a poród: jak rozpoznać rozpoczęcie akcji porodowej?

Poród rozpoczyna się regularnymi, bolesnymi skurczami macicy. Początkowo pojawiają się co 10-30 minut i trwają około 30-40 sekund. Z czasem stają się coraz częstsze, silniejsze i dłuższe. Pod koniec pierwszego okresu porodu skurcze występują zwykle co 2-3 minuty i mogą trwać nawet 60-90 sekund.

Warto wiedzieć:
Poród może rozpocząć się odejściem wód płodowych, jednak zdarza się to rzadko. Częściej do pęknięcia pęcherza płodowego dochodzi w późniejszej fazie porodu.

Jak dbać o siebie w trzecim trymestrze ciąży?

Dbanie o siebie w ostatnich tygodniach ciąży koncentruje się na poprawie komfortu i łagodzeniu dolegliwości. Istotne jest także przygotowanie fizyczne i psychiczne do porodu, najlepiej we współpracy z położną prowadzącą.

>> Zobacz także: Czego nie wolno robić w ciąży – czyli mity kontra nauka

Co jeść w trzecim trymestrze ciąży?

Dieta w trzecim trymestrze ciąży powinna być gęsta odżywczo, ale jednocześnie lekkostrawna. Ze względu na ucisk powiększającej się macicy na przewód pokarmowy zaleca się spożywanie mniejszych, lecz częstszych posiłków (5-6 dziennie).

Podstawę jadłospisu powinny stanowić pełnowartościowe białka, węglowodany złożone oraz zdrowe tłuszcze. Szczególnie istotne jest dostarczanie białka, żelaza, wapnia, jodu oraz kwasów tłuszczowych omega-3, które wspierają rozwój układu nerwowego płodu.

>> Przeczytaj: Witaminy i ich suplementacja u kobiet w ciąży

Pamiętaj:
W trzecim trymestrze ciąży zapotrzebowanie energetyczne jest większe o 500 kcal/dobę niż przed ciążą.

Czy można ćwiczyć w trzecim trymestrze ciąży?

Aktywność fizyczna w trzecim trymestrze ciąży jest możliwa i często zalecana, o ile ciąża przebiega prawidłowo i nie występują przeciwwskazania medyczne. Wysiłek o umiarkowanej intensywności – spacery, pływanie czy joga prenatalna, mogą poprawiać wydolność organizmu, zmniejszać bóle pleców oraz przygotowywać mięśnie do porodu. Zalecane są ćwiczenia:

  • w odciążeniu,
  • wzmacniające mięśnie dna miednicy,
  • z użyciem piłki gimnastycznej,
  • oddechowe i relaksacyjne,
  • wykonywane w wodzie.

W trzecim trymestrze ciąży należy uważać na ćwiczenia w pozycji leżącej na plecach ze względu na ucisk na żyłę główną.

>> To ciekawe: Sucha i swędząca skóra w ciąży – o czym świadczy i jak sobie z tym radzić?

Trzeci trymestr: FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące trzeciego trymestru.

Czego nie wolno w 3. trymestrze ciąży?

W trzecim trymestrze należy bezwzględnie unikać alkoholu, papierosów i substancji psychoaktywnych. Niezalecane są długie podróże (zwłaszcza lotnicze) bez konsultacji z lekarzem, dźwiganie, sauna, spanie na plecach oraz aktywność fizyczna zwiększająca ryzyko upadków.

Na czym polega zasada 3-2-1 w czasie ciąży?

Zasada 3-2-1 oznacza konieczność zgłoszenia się do szpitala, gdy skurcze pojawiają się co 3 minuty, trwają około 2 minut i utrzymują się przez co najmniej 1 godzinę.

Jak przygotować się do porodu w trzecim trymestrze?

Przygotowanie do porodu w trzecim trymestrze ciąży obejmuje regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy i poprawiające wydolność organizmu, a także naukę technik oddechowych i relaksacyjnych. Ważnym elementem jest opracowanie planu porodu, wcześniejsze skompletowanie niezbędnych dokumentów medycznych oraz spakowanie torby do szpitala.

Opieka merytoryczna: lek. Kacper Staniszewski

Bibliografia

  1. https://podyplomie.pl/ginekologia/28156,kiedy-nastapi-porod (dostęp 09.01.2026)
  2. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/77575,zmiany-fizjologiczne-u-kobiet-w-ciazy (dostęp 09.01.2026)
  3. M. Warowna i in., Styl życia oraz zmiany ogólnoustrojowe u kobiet w ciąży, Kosmetologia Estetyczna 1/2019
  4. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/159167,kalendarz-ciazy-tydzien-po-tygodniu,2 (dostęp 09.01.2026)
  5. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63089,przebieg-ciazy-od-13-do-40-tygodnia (dostęp 09.01.2026)
  6. D. Kornas-Biela, Rozwój prenatalny, Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa: PWN
  7. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/lista/78771,wizyty-kontrolne-w-ciazy (dostęp 09.01.2026)
  8. A. Skorupińska i in., Preferowana aktywność fizyczna w II i III trymestrze ciąży, Fizjoterapia 2015, 23, 1, 34–42

Glikemia przygodna (losowa) – czym jest? Normy i interpretacja wyników

Agata Strukow
-
0
Glikemia przygodna (losowa) – czym jest? Normy i interpretacja wyników

Oznaczanie poziomu glukozy we krwi to jedno ważniejszych badań laboratoryjnych. Zdecydowana większość oznaczeń to glikemia na czczo, jednak czasem spotykamy się z pojęciem glikemia poposiłkowa. Czym jest glikemia przygodna i czy ma znaczenie w diagnostyce zaburzeń węglowodanów? Zapraszamy do artykułu.

Z artykułu dowiesz się, że:  
>> Glikemia przygodna (losowa) to badanie poziomu glukozy we krwi wykonane o dowolnej porze dnia, niezależnie od czasu ostatniego posiłku.
>> Glikemia przygodna ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) z objawami hiperglikemii (np. wzmożone pragnienie, wielomocz) pozwala rozpoznać cukrzycę bez konieczności wykonywania dodatkowych badań.
>> Glikemia przygodna jest szczególnie przydatna w diagnostyce w sytuacjach nagłych oraz gdy pacjent nie może być na czczo.
>> U osób zdrowych prawidłowa glikemia przygodna wynosi zawsze < 200 mg/dl (11,1 mmol/l).  

Spis treści:

  1. Czym jest glikemia?
  2. Czym jest glikemia przygodna (losowa)?
  3. Normy glikemii przygodnej
  4. Glikemia przygodna – kiedy można wykonać?
  5. Zakończenie

Czym jest glikemia?

Glikemia, czyli poziom glukozy (cukru) we krwi to bardzo ważny parametr oceniający metabolizm węglowodanów. Jest niezbędny do diagnozowania i monitorowania takich zaburzeń jak:

  • cukrzyca,
  • insulinooporność,
  • stan przedcukrzycowy.

Podstawowym oznaczeniem glikemii jest badanie poziomu glukozy na czczo. Pozostałe testy to oznaczanie glikemii w doustnym teście tolerancji glukozy (OGTT) oraz glikemia przygodna.

Pakiet krzywa cukrowa (3 pomiary glukozy) banerek

Czym jest glikemia przygodna (losowa)?

Glikemia przygodna to stężenie glukozy we krwi oznaczone o dowolnej porze dnia, niezależnie od czasu, który upłynął od ostatniego posiłku. Zgodnie z wytycznymi, normy i zasady postępowania są następujące:

  • wynik badania wynoszący co najmniej 200 mg/dl (11,1 mmol/l) jest podstawą do rozpoznania cukrzycy, jeśli u pacjenta występują objawy kliniczne hiperglikemii;
  • jeśli glikemia przygodna jest niższa niż 200 mg/dl (11,1 mmol/l), a występują objawy sugerujące cukrzycę, konieczne jest wykonanie dalszych badań diagnostycznych, takich jak dwukrotne oznaczenie glikemii na czczo lub wykonanie doustnego testu tolerancji glukozy.

Normy glikemii przygodnej

Normy glikemii przygodnej są zależne do stanu pacjenta. Inna są dla osób zdrowych, które nie chorują na cukrzycę, a inne dla osób z już rozpoznaną chorobą.

Normy poziomu glikemii przygodnej dla osób zdrowych

Prawidłowa glukoza po posiłku u osób bez cukrzycy powinna wynosić < 200 mg/dl (11,1 mmol/l). Oznacza to, że mechanizmy regulacji poziomu cukru działają na tyle sprawnie, że glukoza nawet po posiłku (również glukoza 1 h po posiłku, podobnie jak glukoza 2 h po jedzeniu) nie osiąga poziomu, który może wskazywać na cukrzycę.

Normy poziomu glikemii poposiłkowej u osób z cukrzycą

Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy pacjent już choruje na cukrzycę. Wówczas powinien utrzymywać taki poziom glukozy, aby jej metabolizm był wyrównany i nie powodował dalszych powikłań.

Normy glikemii poposiłkowej dla osób już chorujących na cukrzycę, czyli tzw. cele terapeutyczne są zróżnicowane w zależności od grupy pacjentów i indywidualnie wyznaczonych celów leczenia.

  • U osób z cukrzycą typu 1 glikemia po posiłku powinna wynosić mniej niż 140 mg/dl (7,8 mmol/l), tak aby poziom hemoglobiny glikowanej mógł osiągać wartości docelowe 6,5 %.
  • U kobiet z cukrzycą przedciążową – czyli takich, które chorują na cukrzycę i zachodzą w ciążę –  glikemia w 2. godzinie po rozpoczęciu posiłku powinna mieścić się w zakresie 100-120 mg/dl (5,5-6,7 mmol/l).
  • U osób powyżej 65. roku życia z tzw. przewidywanym przeżyciem dłuższym niż 10 lat, dąży się do glikemii po posiłku poniżej 180 mg/dl (10,0 mmol/l).
  • W sytuacjach wymagających ścisłej kontroli choroby, np. u osób z rozpoznaną cukrzycą i ostrym zespołem wieńcowym, zaleca się utrzymywanie stężenia glukozy w granicach 100-140 mg/dl (5,6-7,8 mmol/l).
  • Ogólnie u osób z cukrzycą, wartość glikemii we krwi powinna utrzymywać się na takim poziomie, aby stężenie hemoglobiny glikowanej osiągało wartość 7%.

>> Może Cię zainteresować także: Cukrzyca ciążowa

pakiet ryzyko cukrzycy (2 badania) banerek

Normy glikemii poposiłkowej w doustnym teście tolerancji glukozy

OGTT, czyli doustny test tolerancji glukozy również jest formą oznaczania glikemii poposiłkowej. Jednak w przeciwieństwie do badania wykonanego całkowicie losowo, gdzie nie mamy wpływu na to w jakim czasie po posiłku zostało ono wykonane oraz jaką ilość węglowodanów spożyliśmy, OGTT ma ściśle ograniczone warunki.
Badanie przeprowadza się bowiem w drugiej godzinie po wypiciu roztworu 75 g glukozy.

Wyniki tego pomiaru interpretuje się następująco:

  • jeżeli wartość cukru wynosi <140 mg/dl (7,8 mmol/l) jest to wynik prawidłowy;
  • jeżeli wartość jest w przedziale od 140 do 199 mg/dl (7,8-11,1 mmol/l), wtedy rozpoznajemy nietolerancję węglowodanów;
  • jeżeli wartość jest >/= 200 mg/dl (11,1 mmol/l) podobnie jak w przypadku klasycznej glikemii przygodnej można rozpoznać cukrzycę.

>> Warto przeczytać też: Krzywa cukrowa, czyli test obciążenia glukozą – kiedy i po co wykonuje się badanie? Co oznaczają wyniki?

Glikemia przygodna – kiedy można wykonać?

Glikemia przygodna jest elementem diagnostyki cukrzycy, szczególnie w sytuacjach, gdy stan kliniczny pacjenta lub okoliczności uniemożliwiają przeprowadzenie standardowych testów wymagających bycia na czczo.

  • Ocena w sytuacjach nagłych – badanie to wykonuje się rutynowo u pacjentów przyjmowanych do szpitala w stanach nagłych (np. urazy, ostre zespoły wieńcowe), informacja o poziomie glukozy jest niezbędna do podjęcia właściwego leczenia.
  • Postępowanie przy braku możliwości bycia na czczo – u pacjentów, którzy nie mogą zgłosić się na badanie na czczo (np. ze względu na tryb pracy, odległość od placówki medycznej lub trudności w zachowaniu reżimu dietetycznego), glikemia przygodna może być narzędziem wstępnej diagnostyki.
  • Szybka diagnostyka gdy występują objawy hiperglikemii, takie jak wzmożone pragnienie, wielomocz (nasilona diureza) czy niezamierzona utrata masy ciała. W takim przypadku możliwe jest rozpoznanie choroby bez wykonywania dodatkowych badań na czczo.
  • Postępowanie pomocnicze, u osób, u których pojawiają się inne symptomy zaburzeń węglowodanowych, w tym wzmożona senność, osłabienie, stany zapalne narządów moczowo-płciowych lub zmiany ropne na skórze.

>> Sprawdź: Częstomocz, wielomocz i oddawanie moczu w nocy – jakie są przyczyny?

Zakończenie

Glikemia przygodna to cenne narządzie w diagnostyce zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Dlatego jeśli zdarzyło Ci się zrobić takie badanie nie lekceważ wyniku. Wartości powyżej 200 mg/dl mogą świadczyć o cukrzycy. Skonsultuj je koniecznie ze swoim lekarzem rodzinnym, a od zaraz wprowadź zmiany w stylu życia.

Bibliografia:

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2025. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Curr Top Diabetes. 2025;5(1):1–163.
Page 13 of 195
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195
1...121314...195Strona 13 z 195

Zadbaj z nami o zdrowie - zapisz się na newsletter!

Otrzymuj praktyczne informacje na temat profilaktyki i badań laboratoryjnych, dzięki którym poszerzysz swoją wiedzę na temat świadomej troski o zdrowie. Zapisz się na newsletter i odbierz -20% zniżki na kolejny zakup w e-sklepie.

O nas

Firma ALAB laboratoria to ogólnopolska sieć najnowocześniejszych laboratoriów diagnostycznych w Polsce oferująca najszerszą ofertę ponad 3 500 badań diagnostycznych.

Nasz adres

ul. Stępińska 22/30, 00-739 Warszawa (22) 349 60 12 info@alab.com.pl © ALAB laboratoria Sp. z o.o.