Sklep
Strona główna Blog Strona 19

Nietolerancje węglowodanów – jak się objawiają? Rodzaje, przyczyny i diagnostyka

Magdalena Konowrocka
-
0
Nietolerancje węglowodanów – jak się objawiają? Rodzaje, przyczyny i diagnostyka

Artykuł powstał 15.03.2021 r., ostatnia aktualizacja: 12.01.2026 r.

Zdarzają Ci się dolegliwości brzuszne? Przelewanie, bóle brzucha, biegunki, czy wręcz przeciwnie, zmagasz się z zaparciami? Problemem może być złe trawienie lub nieprawidłowe wchłanianie węglowodanów, które dość często prowadzi do przewlekłych dolegliwości brzusznych o zróżnicowanym nasileniu. Odpowiadają za to z reguły cukry, czyli laktoza, fruktoza i sorbitol.

Spis treści:

  1. Nietolerancja węglowodanów – co to jest?
  2. Jakie są przyczyny nietolerancji węglowodanów?
  3. Klasyfikacja nietolerancji węglowodanów
  4. Nietolerancja laktozy
  5. Nietolerancja fruktozy
  6. Nietolerancja galaktozy – galaktozemia
  7. Nietolerancja FODMAPS
  8. Objawy zespołu jelita drażliwego (ZJD) a nietolerancja węglowodanów
  9. Diagnostyka nietolerancji węglowodanów – testy oddechowe
  10. Nietolerancja węglowodanów – leczenie
  11. Zakończenie
  12. Nietolerancja węglowodanów – FAQ

Nietolerancja węglowodanów – co to jest?

Nietolerancja węglowodanów to stan, w którym proces ich trawienia i wchłaniania w jelicie cienkim jest zaburzony.

W warunkach fizjologicznych, węglowodany z diety (np. skrobia, laktoza, fruktoza, sorbitol) rozkładane są przez enzymy trawienne do cukrów prostych, ponieważ tylko w takiej formie możliwy jest ich transport i przenikanie przez ścianę jelita do krwiobiegu.

Jeśli opisywany wyżej mechanizm jest niesprawny, niewchłonięte w jelicie cienkim węglowodany, przedostają się do dalszych odcinków przewodu pokarmowego, które nie są przygotowane na ich obecność. Wywołuje to kaskadę niepożądanych reakcji, które skutkują objawami chorobowymi.

Nietolerancja węglowodanów – objawy i skutki

Obecność i zaleganie węglowodanów w jelitach powoduje wzrost ciśnienia osmotycznego w świetle przewodu pokarmowego i przyciąganie wody. Jej nagromadzenie rozciąga jelita i przyspiesza perystaltykę. Dodatkowo, niewchłonięte węglowodany, ulegają szybkiej fermentacji przez mikrobiotę jelitową, w wyniku czego powstają gazy, mleczany i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Zjawiska te odpowiadają za typowe objawy kliniczne zgłaszane przez pacjentów: biegunki, wzdęcia, nadmierne gazy oraz bóle brzucha. Nasilenie tych dolegliwości jest kwestią indywidualną i zależy od szeregu czynników, takich jak:

  • ilość i jakość spożytych węglowodanów (ocenia się, iż 10 g niewchłoniętego cukru może wytwarzać 1 l gazów),
  • tempo opróżniania żołądka,
  • motoryka jelit,
  • skład mikrobioty bakteryjnej jelita grubego.

Węglowodany rozpuszczone w płynach i wypite na czczo, prowadzą szczególnie szybko do powstania wysokich stężeń cukru w świetle jelita wywołując silne objawy. Ich natężenie może zmieniać się u danego pacjenta w zależności od dnia, np. równoczesne spożywanie warzyw strączkowych lub wysoki udział błonnika w pożywieniu może wywierać dominujący wpływ na reakcje.

Rzadziej występują inne dolegliwości takie jak spadek masy ciała czy objawy niedoboru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Warto pamiętać:
Typowe objawy nietolerancji węglowodanów obejmują: biegunkę, wzdęcia, gazy, bóle brzucha.

Na obraz kliniczny nietolerancji węglowodanów u danego pacjenta mają także wpływ niektóre schorzenia, takie jak nadczynność tarczycy, depresja czy czynniki towarzyszące np. palenie tytoniu.

>> Przeczytaj również: Leniwe jelita – jak poprawić perystaltykę jelit?   

Jakie są przyczyny nietolerancji węglowodanów?

Nietolerancja węglowodanów jest rodzajem nietolerancji pokarmowej, będącej niepożądaną reakcją na pokarm, w którą nie jest zaangażowany układ immunologiczny.

Przyczynami nietolerancji węglowodanów mogą być:

  • niedobór enzymów trawiennych – może być wrodzony, spowodowany przez czynniki genetyczne lub nabyty;
  • zaburzenia wchłaniania (zespół złego wchłaniania);
  • dysbioza jelitowa;
  • choroby jelit – choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia;
  • nieprawidłowy styl życia – dieta, brak aktywności fizycznej.

Klasyfikacja nietolerancji węglowodanów

W zależności od rodzaju cukru, będącego źródłem problemu, możemy wyróżnić:

  • nietolerancję laktozy,
  • nietolerancję fruktozy,
  • nietolerancję galaktozy,
  • nietolerancję FODMAP – łatwo fermentujących i słabo wchłanianych węglowodanów, do których, oprócz wyżej wymienionych cukrów, zalicza się fruktany, galaktany i poliole.

Nietolerancja laktozy

Nietolerancja laktozy jest często spotykaną formą nietolerancji węglowodanów. Najmniejszą liczbę przypadków – 5-17% – stwierdza się wśród mieszkańców północnej części Europy, Ameryki Północnej i Australii. W Polsce może dotyczyć 20-37% populacji. Na południu Europy, np. w Grecji cierpi na nią ok. 45% dorosłych osób, w północnych Włoszech – 51%, na Sycylii i w Neapolu – do 80% populacji. Podobną częstość notuje się wśród mieszkańców Azji, np. 60-70% populacji Indii, 80-100 % Wietnamczyków.

Przyczyną zaburzonego wchłaniania laktozy jest brak lub zmniejszona synteza, powstającego w jelicie cienkim enzymu laktazy. Laktaza jest niezbędna do trawienia laktozy, bez działania tego enzymu cukier nie jest przetwarzany i – w postaci niezmienionej – przedostaje się do dalszych odcinków przewodu pokarmowego, wywołując wiele nieprzyjemnych w skutkach objawów.

>> Zobacz: Laktoza – co to jest i w czym występuje?

Najczęstszą przyczyną niedoboru laktazy jest tzw. niedobór pierwotny, który charakteryzuje się stopniowym spadkiem jej aktywności wraz z wiekiem. W okresie dziecięcym poziom laktazy jest z reguły w normie, zaczyna zmniejszać się z wieku młodzieńczym lub dorosłym. Dlatego objawy związane z zaburzeniami trawienia produktów mlecznych mogą pojawiać się w czasie dorastania lub u osób dorosłych. Zazwyczaj po upływie ok. 0,5 do 3 godzin od spożycia produktów zawierających laktozę pacjenci obserwują silne wzdęcia, gazy, biegunkę.

Rzadką postacią nietolerancji laktozy jest, uwarunkowany genetycznie, wrodzony niedobór laktazy, w którym objawy kliniczne pojawiają się już u noworodków.

To ważne:
Spadek aktywności laktazy z wiekiem stanowi fizjologiczne dostosowanie do diety uboższej w laktozę, w porównaniu z dietą dziecka.

Nietolerancja laktozy może być również spowodowana chorobami przewodu pokarmowego, które uszkadzają jelito cienkie i prowadzą do upośledzenia wytwarzania laktazy. Należą do nich nieswoiste choroby zapalne jelit, celiakia, biegunki infekcyjne, niedożywienie. Wyleczenie lub remisja choroby podstawowej może prowadzić do unormowania się nietolerancji.

Diagnostyka nietolerancji laktozy opiera się na wykonaniu testu oddechowego, który jest opisany w dalszej części artykułu. Postać wrodzona nietolerancji potwierdzana jest badaniem genetycznym.

Leczenie polega na unikaniu produktów z laktozą. Większość pacjentów toleruje pewną ilość laktozy. Metaanaliza badań przeprowadzona w roku 2017 wykazała, że prawie wszystkie osoby z nietolerancją laktozy tolerują 12 g laktozy w jednym spożyciu i około 18 g dwucukru rozłożonego w ciągu dnia. Dlatego zazwyczaj nie ma potrzeby całkowitego eliminowania z diety produktów o niskiej zawartości laktozy, np. jogurtów.

>> Przeczytaj: Nietolerancja laktozy u niemowląt i dzieci: objawy, przyczyny, badania i leczenie

nietolerancja laktozy - test oddechowy

Nietolerancja fruktozy

Nietolerancja fruktozy to stan niepełnej absorpcji fruktozy pokarmowej przez błonę śluzową jelita cienkiego. Prowadzi to do gromadzenia się tego cukru w jelicie czczym oraz jelicie grubym. W rezultacie fruktoza ulega fermentacji w przewodzie pokarmowym, wywołując objawy brzuszne, takie jak nadmierna produkcja gazów, dyskomfort w jamie brzusznej, wzdęcia oraz zmiany motoryki, które wpływają na jakość życia pacjentów.

Nietolerancja fruktozy może być spowodowana zmniejszeniem powierzchni chłonnej jelit, zwiększoną motoryką jelit lub zaburzeniami procesu trawienia. Może być również powiązana z ograniczeniami w transporcie fruktozy przez ścianę jelit. Pełne wykorzystanie fruktozy przez przewód pokarmowy zależy od GLUT5 (Glucose Transporter 5) białka odpowiadającego za transport tego cukru przez błony komórkowe.

GLUT5 obecne jest głównie w jelitach, ale także w mięśniach, nerkach i tkance tłuszczowej, jego niedobór lub dysfunkcja prowadzi do nietolerancji fruktozy. Niemowlęta i małe dzieci o wysokim spożyciu fruktozy wykazują większą częstość występowania złego wchłaniania fruktozy, co można potencjalnie wyjaśnić rozwojowymi ograniczeniami ekspresji i regulacji GLUT5. Częstość występowania i nasilenie złego wchłaniania fruktozy u ludzi wydaje się zatem zmniejszać wraz z wiekiem.

Ocenia się, iż nietolerancja fruktozy jest obecnie problemem niedoszacowanym, który narasta. Wiąże się to faktem, iż historycznie fruktoza była spożywana tylko w określonych porach roku, w postaci owoców oraz miodu. Rozwój produkcji żywności na skalę przemysłową spowodował, iż jej spożycie – również w postaci syropu glukozowo-fruktozowego – znacznie wzrosło. Efektem tego zjawiska jest „przeciążenie” zdolności absorpcyjnej białka GLIU5 i niepełne wchłanianie fruktozy.

Nietolerancja fruktozy, oceniana jest na podstawie zawartości wodoru w wydychanym powietrzu w testach oddechowych. Stężenie wodoru wzrasta proporcjonalnie do stężenia fruktozy w diecie, zdolność do wchłaniania fruktozy jest indywidualna i różni się u zdrowych osób.

>> To ciekawe: Fruktoza w diecie dziecka

nietolerancja fruktozy - test oddechowy

Fruktoza i jej wpływ na mikrobiotę jelitową

Dieta bogata we fruktozę wpływa na mikrobiotę jelitową u zwierząt doświadczalnych i ludzi. Badanie tego zjawiska u człowieka jest na etapie początkowym, ale pierwsze doniesienia pokazują różnice w zmianach składu mikrobioty w zależności od źródła pochodzenia fruktozy.

Dieta bogata w owoce i warzywaFruktoza z syropu glukozowo-fruktozowego
Zawartość błonnikawysokaniska
Zmiany w mikrobiociewzrost Faecalibacterium i Anaerostipes; spadek Parabacteroides i Barnesiellaspadek Ruminococcus, Faecalibacterium i Erysipelatoclostridium; wzrost Barnesiella
Wpływ na produkcję maślanustymulacja wzrostu bakterii produkujących maślanzmniejszenie liczebności bakterii produkujących maślan
Wpływ na organizmwsparcie homeostazy jelitowej i działanie przeciwzapalnesprzyjanie stanom zapalnym jelit i naruszanie homeostazy
Tab.1. Porównanie wpływu źródeł fruktozy na mikrobiotę

Badanie pokazują, iż wpływ fruktozy na modulację mikrobioty nie jest jednolity i zależy od wielu czynników:

  • stężenia fruktozy oraz czasu trwania ekspozycji;
  • obecności innych składników, takich jak błonnik;
  • uwarunkowań genetycznych
  • wyjściowego profilu mikrobioty jelitowej;
  • ogólnego wzorca żywieniowego i źródła pochodzenia cukru.
Warto wiedzieć:
Maślan, którego poziom zależy od rodzaju diety fruktozowej, stanowi główne źródło energii dla komórek jelita grubego, moduluje odpowiedź immunologiczną i pełni funkcje ochronne.

Nietolerancja galaktozy – galaktozemia

Galaktozemia jest wrodzonym zaburzeniem metabolizmu galaktozy – cukru obecnego przede wszystkim w laktozie.

Trawienie galaktozy i jej przekształcanie w glukozę, wymaga enzymów: galaktokinazy (GALK), urydylilotransferazy 1-fosfogalaktozowej (GALT) i epimerazy UDP-galaktozy (GALE). Brak jednego z nich upośledza przemiany galaktozy, powodując jej odkładanie się w różnych tkankach i prowadząc do uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, wątroby, nerek i soczewek oczu.

Galaktozemia jest uwarunkowana genetycznie. Najczęściej występuje niedobór GALT, rzadziej GALK lub GALE. Symptomy choroby są zauważalne u noworodka po rozpoczęciu karmienia, zarówno piersią, jak i mlekiem modyfikowanym.

W diagnostyce choroby pomocne są badania genetyczne. W rodzinach, w których występuje galaktozemia wskazane jest poradnictwo genetyczne przed planowaną ciążą.

Osoby dotknięte galaktozemią pozostają na diecie eliminacyjnej przez całe życie.

Nietolerancja FODMAPS

Nietolerancja FODMAPS (z ang. Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides, And Polyols) to zaburzenia trawienia łatwo fermentujących węglowodanów, do których zalicza się np.:

  • fruktany – pszenica, czosnek, cebula;
  • galaktany – obecne w nasionach roślin strączkowych;
  • poliole – znajdujące się w sztucznych środkach słodzących: sorbitolu, mannitolu, maltitolu, ksylitolu oraz w owocach pestkowych.

Nietolerancja sorbitolu

Sorbitol to naturalnie występujący poliol, który – jako E 420 – znajduje swoje zastosowanie np. w „bezcukrowych” słodyczach, gumach do żucia, napojach oraz w produktach dla diabetyków. Jest również obecny wielu gatunkach owoców, np. jabłkach, gruszkach, wiśniach, morelach i suszonych śliwkach.

W sytuacji fizjologicznej sorbitol wchłania się słabo, co powoduje, że jego nadmiar, nawet u zdrowych osób, może zatrzymywać płyn w świetle jelita grubego, wywołując biegunkę osmotyczną i działanie przeczyszczające. Badania pokazują, iż większość zdrowych ochotników spożywających 5 g sorbitolu nie wykazuje objawów nietolerancji, jednak podatność na biegunkę wywołaną poliolami różni się u poszczególnych osób. W jednym z badań wykazano, iż spożycie 10 g sorbitolu (dwie średnie gruszki lub pięć „bezcukrowych” miętówek) wywołuje dolegliwości żołądkowo-jelitowe u ok. 17% zdrowych uczestników, przy czym obserwowane objawy miały średniociężkie lub nawet ciężkie nasilenie.

Szczególnie podatne na ich występowanie są:

  • osoby z zespołem jelita drażliwego (IBS), u których nawet dawka 5 g sorbitolu nie jest dobrze tolerowana
  • pacjenci z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (IBD), u których objawy żołądkowo-jelitowe mogą zaostrzać się nawet po spożyciu 3 g słodzika.
Pamiętaj:
U dzieci z dolegliwościami przypominającymi zespół jelita drażliwego należy brać pod uwagę nadmierne spożywanie sorbitolu w postaci „bezcukrowych” słodyczy (sorbitol), gum do żucia, napojów.

Diagnostyka nietolerancji sorbitolu opiera się na teście oddechowym, w którym pacjent spożywa odpowiednią dawkę tej substancji, a następnie mierzy się zawartość wodoru i metanu w wydychanym powietrzu.

nietolerancja sorbitolu - test oddechowy-1

Objawy zespołu jelita drażliwego (ZJD) a nietolerancja węglowodanów

Objawy nietolerancji węglowodanów przypominają symptomy zespołu jelita drażliwego, co może opóźniać diagnostykę i przeprowadzenie testów.

Z drugiej strony około 60% pacjentów z IBS obserwuje nasilenia objawów po spożyciu pewnych pokarmów. Obserwacje kliniczne wskazują, iż szczególnie ważny jest związek tych objawów z nietolerancją węglowodanów FODMAP, w tym laktozy, fruktozy, sorbitolu. Pacjenci z IBS mogą tolerować zazwyczaj niższe dawki tych węglowodanów niż osoby zdrowe.

Warto wiedzieć:
Zdrowi ochotnicy zazwyczaj dobrze tolerują dawkę 5 g sorbitolu, podczas gdy u pacjentów z zespołem jelita drażliwego wywołuje ona objawy żołądkowo-jelitowe.

Diagnostyka nietolerancji węglowodanów – testy oddechowe

W diagnostyce nietolerancji węglowodanów szczególne miejsce zajmują testy oddechowe.

W przebiegu nietolerancji i zalegania węglowodanów w jelicie dochodzi do wykorzystywania ich przez bakterie jelitowe. Końcowym produktem metabolizmu tych drobnoustrojów jest powstający w jelitach wodór i metan. Obydwa gazy przenikają do krwiobiegu i dostają się do płuc, skąd są wydychane z powietrzem.

Zawartość wodoru i metanu mierzona w wdychanym powietrzu koreluje z ilością węglowodanów w jelitach.

Za pomocą testów oddechowych można zdiagnozować nietolerancję laktozy, fruktozy i sorbitolu.

>> To również może Cię zainteresować: Testy oddechowe w diagnostyce chorób układu pokarmowego

Nietolerancja węglowodanów – jak się przygotować do testów?

Testy na nietolerancje pokarmowe należy wykonywać pojedynczo. Odstęp pomiędzy badaniami musi być min. 2 dni.

  • Tydzień przed badaniem – jeśli będzie to tolerowane przez pacjenta lub uzgodnione z lekarzem – powinny być odstawione leki pobudzające perystaltykę przewodu pokarmowego, leki przeczyszczające.
  • Obecnie brak wystarczających danych pozwalających na rekomendowanie odstawienia lub kontynuacji przyjmowania probiotyków i prebiotyków przed badaniem.
  • Dzień przed badaniem pacjent powinien unikać pokarmów zawierających łatwo fermentujące węglowodany, potraw wzdymających, potraw z dużą ilością błonnika oraz słodzonych napojów.
  • Badanie wykonywane jest na czczo – po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku.
  • Należy zrezygnować z przyjmowania witamin i suplementów diety rano przed wykonaniem testu.
  • W dniu badania pacjent powinien wypić szklankę niegazowanej wody. Podczas badania dopuszczalne jest wypicie niewielkiej ilości wody.
  • W dniu badania, w czasie przeprowadzania testu, pacjent nie powinien palić papierosów i unikać aktywności fizycznej.
  • Nie można używać preparatów do mocowania protez zębowych w dniu badania. Można umyć zęby.

Przebieg badania

Przeprowadzenie badania jest proste i można to zrobić w domu. Wymaga jedynie specjalnego zestawu, który – wraz z instrukcją – można otrzymać w laboratorium.

W czasie badania pobiera się 10 próbek powietrza. Pierwsza próbka (wartość referencyjna) jest pobierana na czczo, przed wypiciem roztworu. Następnie przyjmuje się odpowiednią substancję testową (laktozę, fruktozę lub sorbitol) i powtarza pomiary co 20 minut.

W praktyce wygląda to następująco:

  • pierwsza próbka – przed wypiciem roztworu.
  • druga próbka – 20 minut po wypiciu roztworu.
  • trzecia próbka – 40 minut po wypiciu roztworu.
  • czwarta próbka – 60 minut – 1 godzina – po wypiciu roztworu.
  • piąta próbka – 80 minut po wypiciu roztworu.
  • szósta próbka – 100 minut po wypiciu roztworu.
  • siódma próbka – 120 minut – 2 godziny – po wypiciu roztworu.
  • ósma próbka – 140 minut po wypiciu roztworu.
  • dziewiąta próbka – 160 minut po wypiciu roztworu.
  • dziesiąta próbka – 180 minut – 3 godziny – po wypiciu roztworu.
To ważne:
Przy posługiwaniu się urządzeniami do pobierania próbki należy zwracać uwagę, aby nie wkładać palca do wnętrza urządzenia do pobierania próbki. Znajduje się tam ostra igła. Istnieje niebezpieczeństwo zranienia!

U pacjentów z cukrzycą należy uwzględnić ilość spożywanych węglowodanów – wykonanie testu powinno być skonsultowane z lekarzem.

Nietolerancja węglowodanów – leczenie

Leczenie nietolerancji węglowodanów polega na unikaniu produktów, które zawierają nietolerowany przez danego pacjenta cukier. Nie ma uniwersalnej diety w nietolerancji węglowodanów, jej skład zależy od czynnika wywołującego chorobę oraz ewentualnych chorób towarzyszących. Dlatego pacjent z nietolerancją powinien być pod opieką dietetyka, który ułoży odpowiednie menu. Nie należy samodzielnie wykluczać z diety pewnych produktów, ponieważ może to prowadzić do niedoboru ważnych składników pokarmowych. Dietetyk wskaże co można i należy jeść, jakich produktów unikać i jakie zamienniki zastosować.

>> Zobacz: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka

Czy eliminacja węglowodanów z diety jest konieczna?

Wiele osób – pomimo nietolerancji – może spożywać niewielkie ilości węglowodanów, dlatego nie zawsze całkowita ich eliminacja jest konieczna. Odpowiednie menu, uwzględniające indywidualne potrzeby pacjenta, pomoże opracować dietetyk.

Zakończenie

Nietolerancja to częsty problem zdrowotny, z tendencją do narastania. Wzrost zachorowań (szczególnie na nietolerancję fruktozy i sorbitolu) jest skorelowany z nowoczesną dietą, bogatą w żywność przetworzoną i produkty z użyciem syropu glukozowo-fruktozowego.

Utrata zdolności trawienia węglowodanów może być procesem naturalnym (zanik laktazy z wiekiem), może być również efektem uszkodzenie jelit w przebiegu chorób czy infekcji lub rzadziej – wrodzonego defektu genetycznego. Najczęstsze objawy nietolerancji węglowodanów do zaburzenia żołądkowo-jelitowe: wzdęcia, gazy, biegunka.

W diagnostyce nietolerancji węglowodanów ważne miejsce zajmują testy oddechowe, do których pacjent musi się odpowiednio przygotować. Leczenie polega na zastosowaniu indywidualnej diety i optymalizacji żywienia przy pomocy dietetyka, co pozwoli na unikanie niepotrzebnych restrykcji i niedoborów pokarmowych.

Nietolerancja węglowodanów – FAQ

Nietolerancja węglowodanów czy to alergia?

Nietolerancja węglowodanów nie jest alergią, w powstawanie tych schorzeń nie jest zaangażowany układ immunologiczny.

Jak się nazywa alergia na węglowodany?

Nie występuje alergia na węglowodany. Mianem alergii często określane są nietolerancje węglowodanów.

Jak sprawdzić nietolerancję węglowodanów

Głównymi metodami diagnostycznymi pozwalającymi na określenie nietolerancji węglowodanów są wodorowo-metanowe testy oddechowe.

Piśmiennictwo

  1. Toca M.D.C., Fernández A., Orsi M. i in. Lactose intolerance: myths and facts. An update. Arch Argent Pediatr, 2022, 120(1), 59-66
  2. Fernández-Bañares F. Carbohydrate Maldigestion and Intolerance. Nutrients. 2022 May 4;14(9):1923. doi: 10.3390/nu14091923. PMID: 35565890; PMCID: PMC9099680.
  3. Zingone F., Bertin L., Maniero D. i in. Myths and Facts about Food Intolerance: A Narrative Review. Nutrients, 2023, 15(23), 4969
  4. Recent advances on lactose intolerance: Tolerance thresholds and currently available answers. Corgneau M, Scher J, Ritie-Pertusa L, Le DTL, Petit J, Nikolova Y, Banon S, Gaiani C. Crit Rev Food Sci Nutr. 2017 Oct 13;57(15):3344-3356. doi: 10.1080/10408398.2015.1123671.
  5. Szostak-Węgierek D.: Występowanie hipolaktazji u dzieci w wieku szkolnym w Warszawie. Pediatr. Pol. 1999; 4; 13–17.
  6. Fedewa A, Rao SS. Dietary fructose intolerance, fructan intolerance and FODMAPs. Curr Gastroenterol Rep. 2014 Jan;16(1):370. doi: 10.1007/s11894-013-0370-0. PMID: 24357350; PMCID: PMC3934501.
  7. Simões CD, Sousa AS, Fernandes S, Sarmento A. Fructose Malabsorption, Gut Microbiota and Clinical Consequences: A Narrative Review of the Current Evidence. Life. 2025; 15(11):1720. https://doi.org/10.3390/life15111720
  8. Lee JY, Tiffany CR, Mahan SP, Kellom M, Rogers AWL, Nguyen H, Stevens ET, Masson HLP, Yamazaki K, Marco ML, Eloe-Fadrosh EA, Turnbaugh PJ, Bäumler AJ. High fat intake sustains sorbitol intolerance after antibiotic-mediated Clostridia depletion from the gut microbiota. Cell. 2024 Feb 29;187(5):1191-1205.e15. doi: 10.1016/j.cell.2024.01.029. Epub 2024 Feb 15. PMID: 38366592; PMCID: PMC11023689.
  9. Shepherd SJ, Parker FC, Muir JG, Gibson PR. Dietary triggers of abdominal symptoms in patients with irritable bowel syndrome: randomized placebo-controlled evidence. Clin Gastroenterol Hepatol. 2008 Jul;6(7):765-71. doi: 10.1016/j.cgh.2008.02.058. Epub 2008 May 5. PMID: 18456565.
  10. Guzek M., Borys B., Sulkowska A., Smoczyński M., Rola nietolerancji pokarmowych w powstawaniu objawów zespołu jelita nadwrażliwego u dorosłych, Forum Medycyny Rodzinnej 2011, tom 5, nr 3, 239–246.

Sorbitol – czym jest, jakie ma właściwości i zastosowanie?

Matylda Konowrocka
-
0
Sorbitol – czym jest, jakie ma właściwości i zastosowanie?

Sorbitol to jeden z najczęściej stosowanych polioli, który od lat budzi zainteresowanie zarówno technologów żywności, jak i specjalistów ds. żywienia. Z jednej strony ceniony jest za niski wpływ na glikemię i właściwości technologiczne, z drugiej bywa przyczyną dolegliwości jelitowych u części konsumentów. W niniejszym artykule przyjrzymy się, czym dokładnie jest sorbitol, gdzie występuje, jak działa na organizm człowieka oraz jak wypada na tle innych słodzików. Jeśli chcesz świadomie wybierać produkty „bez cukru” i lepiej rozumieć ich wpływ na zdrowie – czytaj dalej.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest sorbitol i jakie ma właściwości technologiczne oraz żywieniowe,
>> w jakich produktach naturalnie występuje i gdzie jest dodawany jako E420,
>> jaki ma wpływ na poziom glukozy, insulinę i mikrobiom jelitowy,
>> u kogo może powodować działania niepożądane,
>> czym różni się od innych polioli, cukru oraz słodzików intensywnych.

Spis treści:

  1. Sorbitol – czym jest i jakie ma właściwości?
  2. Źródła sorbitolu w diecie człowieka
  3. Sorbitol – działanie na organizm człowieka
  4. Sorbitol a inne słodziki dostępne na rynku? Porównanie
  5. Zakończenie
  6. Sorbitol  – sekcja FAQ

Sorbitol – czym jest i jakie ma właściwości?

Sorbitol to alkohol cukrowy otrzymywany w procesach chemicznych z glukozy lub fruktozy, naturalnie występujący również w niektórych owocach. W porównaniu z cukrem stołowym charakteryzuje się niższą słodkością – około 50-60% sacharozy, dzięki czemu nadaje produktom delikatniejszy smak słodki. Ze względu na swoje właściwości technologiczne jest szeroko wykorzystywany w przemyśle spożywczym, m.in. w cukierkach, pieczywie, żywności niskokalorycznej oraz gumach do żucia. Pełni tam funkcję substancji słodzącej, wypełniającej, spoiwa oraz składnika poprawiającego teksturę.

Do kluczowych właściwości sorbitolu należy higroskopijność, czyli zdolność wiązania wody, co pozwala utrzymać odpowiednią wilgotność produktów i wydłużyć ich trwałość. Sorbitol wykazuje również niższy efekt glikemiczny niż sacharoza, ponieważ jest wolniej i tylko częściowo wchłaniany w jelicie cienkim. Dodatkowo nie stanowi pożywki dla bakterii jamy ustnej, dzięki czemu nie sprzyja rozwojowi próchnicy, co czyni go szczególnie przydatnym składnikiem produktów przeznaczonych do dbania o zdrowie zębów.

Źródła sorbitolu w diecie człowieka

Naturalne źródła sorbitolu

Sorbitol naturalnie występuje w roślinach (zwłaszcza w niektórych owocach), między innymi w:

  • jabłkach – sorbitol stanowi zwykle mniejszą część puli cukrów w porównaniu z fruktozą/glukozą, ale jest typowym składnikiem profilu cukrowego jabłek, a jego zawartość zależy od odmiany i dojrzałości,
  • gruszkach – w badaniach nad odmianami gruszek sorbitol bywa jednym z dominujących cukrów/alkoholi cukrowych,
  • śliwkach,
  • wiśniach,
  • brzoskwiniach.

Sorbitol jako dodatek do żywności przetworzonej

W UE sorbitol występuje jako dodatek E420 (sorbitol i/lub syrop sorbitolowy – zależnie od formy). Technologicznie pełni rolę:

  • substancji słodzącej i wypełniającej,
  • humektantu (utrzymanie wilgotności),
  • teksturowania/stabilizacji (np. w cukiernictwie, pieczywie, deserach),
  • bywa w gumach do żucia, cukierkach, wypiekach, produktach „bez dodatku cukru”.

>> Może Cię zainteresować: Żywność przetworzona i żywność wysokoprzetworzona – czym jest? Przykłady

Sorbitol w lekach

Sorbitol jest często używany jako substancja pomocnicza w farmacji, przy syropach, roztworach doustnych czy tabletkach do żucia. Może wpływać na:

  • osmolarność treści jelitowej (a więc tolerancję jelitową),
  • w niektórych przypadkach także na wchłanianie i biodostępność leków.

Sorbitol – działanie na organizm człowieka

Wpływ sorbitolu na poziom glukozy i wyrzut insuliny

Sorbitol należy do grupy polioli, czyli alkoholi cukrowych, które charakteryzują się niskim wpływem na poziom glukozy we krwi oraz odpowiedź insulinową organizmu. Kluczowym parametrem oceny tego wpływu jest indeks glikemiczny (IG) oraz indeks insulinowy (II). Analiza dostępnych badań pokazuje, że sorbitol ma niski indeks glikemiczny (IG = 9) oraz niski indeks insulinowy (II = 11), co oznacza, że po jego spożyciu wzrost stężenia glukozy i insuliny we krwi jest niewielki. Dla porównania, sacharoza charakteryzuje się znacznie wyższymi wartościami (IG = 65, II = 43), a glukoza osiąga maksymalne wartości referencyjne (IG = 100, II = 100).

Poliole, w tym sorbitol, zaliczane są do produktów o niskim lub bardzo niskim IG, co pozwala na obniżenie całkowitego ładunku glikemicznego diety. Badania wskazują, że nawet niewielkie zmniejszenie ładunku glikemicznego rzędu 15-20 g dziennie może prowadzić do poprawy długoterminowej kontroli glikemii.

Sorbitol może być bezpiecznie wykorzystywany jako składnik żywności o niskim indeksie glikemicznym, szczególnie polecanej osobom z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.

nietolerancja sorbitolu - test oddechowy-1

>> Przeczytaj też: Nietolerancje węglowodanów – jak się objawiają? Rodzaje, przyczyny i diagnostyka

Wpływ sorbitolu na mikrobiom jelit

Poza korzystnym wpływem na glikemię i insulinemię, sorbitol wykazuje także działanie prozdrowotne w obrębie jelita grubego. Wspomaga nawodnienie treści jelitowej, reguluje wypróżnienia oraz sprzyja rozwojowi korzystnej mikroflory bakteryjnej. Fermentacja polioli prowadzi do powstawania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które wspierają zdrowie nabłonka jelita grubego.

>> Sprawdź: Mikrobiota jelitowa – narząd bakteryjny do zadań specjalnych

Ciekawostka:
Sorbitol jest wykorzystywany przez niektóre gatunki Lactobacillus i jako źródło węgla przez ludzkie Bifidobacterium jelitowe. W związku z tym niektórzy badacze wykazali, że sorbitol ma działanie prebiotyczne.

Działania niepożądane sorbitolu

Najczęstsze działania niepożądane wynikają z mechanizmu:

  • słabsze wchłanianie → więcej substancji osmotycznie czynnej w jelicie → ściąganie wody do światła jelita,
  • fermentacja w jelicie grubym może powodować gazy i dyskomfort.

Typowe objawy przy większych dawkach:

  • wzdęcia, przelewania, bóle brzucha,
  • biegunka/efekt przeczyszczający (zależny od dawki i osobniczej tolerancji).

W badaniach klinicznych wyznaczano progi „laxative threshold” (dawki wywołujące biegunkę u części badanych); tolerancja bywa zmienna, ale zjawisko jest dobrze znane i uwzględniane w praktyce żywnościowej oraz farmaceutycznej.

>> Zobacz także: Nadmierne gazy w jelitach – dlaczego powstają i jak się ich pozbyć?

Sorbitol bywa trudny do tolerowania przez:

  • osoby z IBS (zespołem jelita drażliwego)
    Sorbitol należy do grupy FODMAP (poliole), które u wielu pacjentów z IBS nasilają objawy takie jak wzdęcia, bóle brzucha, gazy czy biegunki. Nawet niewielkie ilości (np. z owoców + produktów „bez cukru”) mogą się kumulować.
  • osoby z nadwrażliwością jelitową lub skłonnością do biegunek osmotycznych
    Ze względu na słabe wchłanianie w jelicie cienkim sorbitol zwiększa napływ wody do światła jelita, co może prowadzić do luźnych stolców.
  • dzieci
    U dzieci tolerancja jelitowa polioli jest zwykle niższa niż u dorosłych, dlatego produkty zawierające sorbitol (np. gumy do żucia, syropy, cukierki „bez cukru”) częściej wywołują biegunkę.
  • osoby spożywające duże ilości produktów „bez cukru”
    Gumy do żucia, cukierki, batony proteinowe, wypieki i napoje mogą zawierać kilka różnych polioli jednocześnie. To zwiększa ryzyko objawów jelitowych mimo „umiarkowanych” porcji pojedynczych produktów.
  • pacjenci przyjmujący leki w postaci syropów lub roztworów doustnych
    Sorbitol jako substancja pomocnicza może nasilać dolegliwości jelitowe lub przyspieszać pasaż jelitowy, co bywa istotne przy długotrwałym stosowaniu.

Sorbitol a inne słodziki dostępne na rynku – porównanie

Sorbitol vs cukier (sacharoza) / glukoza / fruktoza

  • Słodkość – niższa (często wymaga większej ilości lub mieszania z innymi słodzikami).
  • Glikemia – zwykle niższa odpowiedź glikemiczna/insulinowa.
  • Tolerancja jelitowa – częściej ogranicza dawkowanie (szczególnie u osób z IBS lub wrażliwych na FODMAP/poliole).

Sorbitol vs inne poliole (ksylitol, erytrytol, maltitol, laktitol, mannitol)

  • Wspólna cecha polioli – niższa glikemia i częsty efekt jelitowy zależny od dawki.
  • Różnice praktyczne:
    • erytrytol jest zwykle lepiej tolerowany jelitowo (częściej wchłania się i jest wydalany),
    • sorbitol/mannitol są częściej kojarzone z dolegliwościami przy większych porcjach,
    • maltitol/laktitol mają własne profile tolerancji i zastosowań technologicznych.

Sorbitol vs słodziki intensywne (aspartam, sukraloza, acesulfam K, sacharyna) oraz stewia

  • Słodziki intensywne (i stewia) dają bardzo wysoką słodkość przy śladowej ilości, więc zwykle nie działają jak wypełniacz i nie dają typowego „efektu osmotycznego” jak poliole (choć mogą mieć inne ograniczenia, np. smakowe lub dyskutowane efekty metaboliczne/mikrobiotyczne zależnie od związku).
  • Sorbitol jest często wybierany, gdy oprócz słodzenia potrzeba też teksturowania i utrzymania wilgotności (np. w wyrobach cukierniczych „bez cukru”).

Zakończenie

Sorbitol jest przykładem składnika, który może pełnić istotną rolę w nowoczesnej diecie, ale jego wpływ na organizm zależy od kontekstu, dawki i indywidualnej tolerancji. Świadome podejście do jego spożycia pozwala lepiej wykorzystać jego potencjał technologiczny i metaboliczny, jednocześnie minimalizując ryzyko działań niepożądanych.

Sorbitol  – sekcja FAQ

Czy sorbitol to cukier?

Nie. Sorbitol nie jest cukrem, lecz poliolem (alkoholem cukrowym). Chemicznie różni się od sacharozy, glukozy i fruktozy, a jego metabolizm w organizmie przebiega wolniej i częściowo poza jelitem cienkim.

Czy sorbitol jest bezpieczny dla diabetyków?

Tak, w umiarkowanych ilościach. Sorbitol ma niski wpływ na poziom glukozy i insulinę, jednak jego nadmierne spożycie może powodować dolegliwości jelitowe, co pośrednio może utrudniać kontrolę diety.

Czy osoby z cukrzycą mogą stosować sorbitol?

Osoby z cukrzycą mogą stosować sorbitol jako zamiennik cukru, ponieważ charakteryzuje się on niskim indeksem glikemicznym i nie powoduje gwałtownych wzrostów glukozy we krwi. Dzięki temu może być elementem diety o obniżonym ładunku glikemicznym. Należy jednak pamiętać, że sorbitol dostarcza energii i przy większych ilościach może wywoływać objawy ze strony przewodu pokarmowego, dlatego kluczowe znaczenie ma umiarkowane spożycie i obserwacja indywidualnej tolerancji.

Jaki indeks glikemiczny ma sorbitol?

Sorbitol ma niski indeks glikemiczny (IG ≈ 9), co oznacza, że po jego spożyciu wzrost stężenia glukozy we krwi jest niewielki. Dla porównania, sacharoza ma IG około 65, a glukoza IG = 100.

Gdzie występuje sorbitol?

Sorbitol występuje:
>> naturalnie w niektórych owocach, głównie w jabłkach, gruszkach, śliwkach, wiśniach i brzoskwiniach,
>> jako dodatek do żywności (E420) w produktach „bez cukru”, takich jak gumy do żucia, cukierki, wypieki i żywność niskokaloryczna,
>> jako substancja pomocnicza w lekach, zwłaszcza w syropach, roztworach doustnych i tabletkach do żucia.

Opieka merytoryczna: lek. Agata Strukow

Bibliografia

  1. Aprea, E., Charles, M., Endrizzi, I., Corollaro, M. L., Betta, E., Biasioli, F., & Gasperi, F. (2017). Sweet taste in apple: The role of sorbitol, individual sugars, organic acids and volatile compounds. Scientific Reports, 7, Article 44950
  2. Lenhart, A., & Chey, W. D. (2017). A systematic review of the effects of polyols on gastrointestinal health and irritable bowel syndrome. Advances in Nutrition, 8(4), 587–596.
  3. Livesey, G. (2003). Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low glycaemic properties. Nutrition Research Reviews, 16(2), 163–191
  4. Gültekin, F., Öner, M. E., Savaş, H. B., & Doğan, B. (2020). Food additives and microbiota. Journal of Nutritional Science, 9, e23.

Podwyższony poziom leukocytów we krwi – o czym może świadczyć? Objawy i diagnostyka leukocytozy

Katarzyna Ciepłucha
-
0
Podwyższony poziom leukocytów we krwi – o czym może świadczyć? Objawy i diagnostyka leukocytozy

Podwyższona liczba leukocytów w morfologii krwi to częsty wynik, który może pojawić się zarówno w trakcie infekcji, jak i po wysiłku, stresie czy po zastosowaniu niektórych leków. Najczęściej odzwierciedla fizjologiczną mobilizację komórek układu odpornościowego lub reakcję na stan zapalny, ale czasem wymaga pogłębionej diagnostyki. W tekście omawiamy, czym jest leukocytoza, jakie są jej najczęstsze przyczyny, jak interpretować wynik w kontekście rozmazu oraz kiedy potrzebna jest pilna konsultacja specjalistyczna. 

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> leukocytoza to zwiększona liczba białych krwinek, a interpretacja wyniku zależy od wieku, stanu fizjologicznego (np. ciąży) i norm danego laboratorium,
>> za podwyższone leukocyty we krwi przyczyny najczęściej odpowiadają infekcje (zwłaszcza bakteryjne), stany zapalne, stres, wysiłek, palenie tytoniu, otyłość i niektóre leki,
>> kiedy warto szybko skonsultować wynik: gdy leukocyty są bardzo wysokie (zwłaszcza >50 000/µl) lub szybko rosną; wartości >100 000/µl zwykle wymagają pilnej oceny hematologicznej,
>> w diagnostyce liczy się nie tylko liczba leukocytów, ale też dominujący typ (np. neutrofile), dlatego ważna jest morfologia z rozmazem i ocena rozmazu krwi obwodowej,
>> lekko podwyższone leukocyty często bywają przejściowe i wystarcza kontrola oraz ocena trendu w kolejnych badaniach.

Spis treści:

  1. Co to jest leukocytoza?
  2. Jaki poziom leukocytów jest niebezpieczny?
  3. Podwyższone leukocyty – o czym świadczą?
  4. Przyczyny leukocytozy
  5. Podwyższone leukocyty w ciąży
  6. Lekko podwyższone leukocyty – czy to powód do niepokoju?
  7. Objawy leukocytozy
  8. Diagnostyka podwyższonych leukocytów
  9. Jakie badania wykonać przy podejrzeniu infekcji?
  10. Jak obniżyć leukocyty we krwi?
  11. Co jeść, aby obniżyć leukocyty?
  12. Leukocytoza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest leukocytoza?

Leukocytoza to stan, w którym liczba leukocytów (białych krwinek, WBC) we krwi jest zwiększona w porównaniu z zakresem uznawanym za prawidłowy dla danej osoby. U dorosłych (poza ciążą) leukocytozę najczęściej definiuje się jako liczbę leukocytów >11 000/µl, ale zakresy referencyjne mogą się różnić między laboratoriami.

Leukocyty nie są jednorodną grupą – należą do nich m.in. neutrofile, limfocyty, monocyty, eozynofile i bazofile. Dlatego w praktyce liczy się nie tylko podwyższony wynik całkowity, ale też obraz odsetkowy i wartości bezwzględne poszczególnych typów krwinek.

>> Zobacz również: Granulocyty i ich rodzaje. Jaką pełnią funkcję?

Jaki poziom leukocytów jest niebezpieczny?

W wielu sytuacjach podwyższone leukocyty to łagodna, przejściowa reakcja organizmu. Są jednak wartości, które powinny skłaniać do pilnej konsultacji i pogłębionej diagnostyki:

  • 50 000–100 000/µl – takie wartości mogą występować w ciężkich zakażeniach i silnym stanie zapalnym (tzw. odczyn białaczkowy).
  • >100 000/µl – sytuacja, która prawie zawsze wymaga pilnej oceny hematologicznej; najczęściej jest związana z białaczką lub chorobą mieloproliferacyjną.
Ważne!
Sama liczba leukocytów nie jest rozpoznaniem. O pilności postępowania decydują też objawy, czas utrzymywania się leukocytozy i wenig rozmazu.

Podwyższone leukocyty – o czym świadczą?

Najprościej mówiąc, leukocytoza oznacza aktywację układu odpornościowego i/lub przemieszczenie leukocytów z puli marginalnej oraz rezerw szpikowych do krwi; po silnym bodźcu liczba leukocytów może wzrosnąć nawet w ciągu kilku godzin.

Najczęściej jest to odpowiedź na infekcję lub stan zapalny. Rzadziej leukocytoza bywa związana z chorobami układu krwiotwórczego (procesem klonalnym w szpiku).

Przyczyny leukocytozy

Przyczyny leukocytozy można podzielić na reaktywne (wtórne) oraz pierwotne (klonalne).

Do najczęstszych przyczyn reaktywnych należą:

  • infekcje – leukocytoza jest częsta zwłaszcza w zakażeniach bakteryjnych; często dominuje neutrofilia, a w rozmazie może pojawić się tzw. „przesunięcie w lewo” (więcej form młodszych neutrofili),
  • stany zapalne i choroby przewlekłe (np. choroby reumatyczne, nieswoiste zapalenia jelit) – leukocytoza może nasilać się w okresach zaostrzeń,
  • stres, wysiłek fizyczny, uraz, oparzenia, zabieg operacyjny – mogą wywołać szybki wzrost leukocytów przez mobilizację komórek z puli marginalnej i szpiku,
  • leki – m.in. glikokortykosteroidy, β-mimetyki, sole litu, adrenalina oraz czynniki wzrostu kolonii (np. G-CSF),
  • palenie tytoniu, otyłość, asplenia (brak śledziony lub jej nieprawidłowa funkcja) – mogą powodować przewlekle podwyższony wynik.

Podejrzenie przyczyny hematologicznej nasila się, gdy leukocytoza jest duża lub utrzymuje się tygodniami, w rozmazie obecne są komórki niedojrzałe, a także gdy współistnieją zaburzenia innych linii krwi (np. niedokrwistość, małopłytkowość lub nadpłytkowość) albo objawy ogólne.

Podwyższone leukocyty w ciąży

W ciąży fizjologicznie może dochodzić do stopniowego wzrostu liczby leukocytów oraz niewielkiego przesunięcia w kierunku neutrofili, szczególnie w późniejszym etapie ciąży. Dlatego u części ciężarnych podwyższona liczba leukocytów może być wariantem normy i powinna być interpretowana w odniesieniu do zakresów referencyjnych danego laboratorium oraz — o ile to możliwe — porównana z wcześniejszymi wynikami pacjentki.

Jeśli jednak podwyższone leukocyty w ciąży współistnieją z gorączką, bólem, objawami dyzurycznymi, kaszlem lub złym samopoczuciem, wymagają oceny w kierunku infekcji i innych przyczyn.

>> Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Podwyższone leukocyty w ciąży – o czym mogą świadczyć?

Lekko podwyższone leukocyty – czy to powód do niepokoju?

Lekko podwyższone leukocyty (np. niewielkie przekroczenie górnej granicy normy) często są przejściowe. Mogą utrzymywać się po niedawnej infekcji, po intensywnym treningu, w sytuacjach stresowych lub u osób palących.

W takich sytuacjach lekarz zwykle ocenia, czy wynik pasuje do objawów i wywiadu, oraz zaleca kontrolne badanie (czasem wraz z rozmazem). Ważny jest trend: czy leukocyty rosną, stabilizują się, czy wracają do normy.

Objawy leukocytozy

Sama leukocytoza często nie daje charakterystycznych objawów — dolegliwości wynikają zwykle z przyczyny, która doprowadziła do wzrostu leukocytów. W infekcji mogą dominować gorączka oraz objawy zależne od lokalizacji zakażenia. W stanach zapalnych przewlekłych typowe są bóle stawów, biegunki, osłabienie.

Warto znać objawy, które mogą sugerować chorobę układu krwiotwórczego i wymagają pilnej konsultacji:

  • gorączka >38°C bez jasnej przyczyny,
  • niezamierzona utrata masy ciała, nocne poty,
  • narastające zmęczenie, łatwe siniaczenie lub krwawienia,
  • powiększone węzły chłonne, uczucie pełności w lewym podżebrzu (możliwa splenomegalia).

>> Przeczytaj również: Białaczka (leukemia, rak krwi) – objawy, rodzaje, diagnostyka i leczenie

Diagnostyka podwyższonych leukocytów

Diagnostyka zaczyna się od prostych kroków, które często pozwalają wyjaśnić, o czym świadczą podwyższone leukocyty:

  • Potwierdzenie wyniku – powtórzenie morfologii krwi.
  • Morfologia z rozmazem – rozmaz (automatyczny i/lub manualny) pokazuje, które leukocyty dominują (np. neutrofile, limfocyty) i czy pojawiają się formy niedojrzałe.
  • Ocena rozmazu krwi obwodowej – może ujawnić cechy reaktywne albo sugerujące proces klonalny.
  • Wywiad i badanie przedmiotowe – ocena objawów, przyjmowanych leków i czynników ryzyka oraz badanie ukierunkowane m.in. na węzły chłonne i śledzionę.
Morfologia banerek

Jeśli leukocytozie towarzyszą nieprawidłowości innych linii krwi (np. anemia, nieprawidłowe płytki) lub w rozmazie dominują komórki niedojrzałe, zwykle potrzebna jest pilna diagnostyka specjalistyczna.

>> Zobacz również: Co to są niedojrzałe granulocyty i o czym świadczą?

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu infekcji?

Zakres badań zależy od objawów i prawdopodobnego ogniska zakażenia. Najczęściej rozważa się:

  • CRP i/lubOB (czasem także prokalcytoninę),
  • badanie ogólne moczu (a gdy trzeba – posiew),
  • badania mikrobiologiczne z ogniska (np. posiew plwociny, wymazy),
  • RTG klatki piersiowej przy kaszlu, duszności lub podejrzeniu zapalenia płuc.
Badanie CRP - (białko C-reaktywne) banerek

Warto pamiętać, że sama leukocytoza bez innych cech ciężkiej infekcji nie przesądza o konieczności posiewów krwi — decyzję podejmuje lekarz na podstawie obrazu klinicznego.

Jak obniżyć leukocyty we krwi?

Najważniejsza zasada postępowania przy podwyższonej liczbie leukocytów brzmi: zwykle nie „leczy się wyniku”, tylko przyczynę. Jeśli powodem jest infekcja, leukocyty często obniżają się po ustąpieniu choroby lub po wdrożeniu leczenia. W przewlekłych stanach zapalnych kluczowa jest kontrola choroby podstawowej.

Jeżeli leukocytoza może mieć związek z lekami (np. sterydami) lub paleniem tytoniu, lekarz ocenia znaczenie tych czynników. U części osób po zaprzestaniu palenia i poprawie masy ciała wynik może stopniowo wracać w stronę normy.

Co jeść, aby obniżyć leukocyty?

Zalecenia żywieniowe nie są leczeniem leukocytozy samej w sobie – podwyższona liczba leukocytów zwykle odzwierciedla reakcję organizmu na bodziec (np. infekcję, stan zapalny, leki) lub chorobę hematologiczną. W praktyce największe znaczenie ma rozpoznanie przyczyny i jej opanowanie. Elementy diety i stylu życia mogą pośrednio wspierać redukcję przewlekłego stanu zapalnego, zwłaszcza u osób z otyłością lub palących.

Leukocytoza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Czy podwyższone leukocyty są groźne?

Najczęściej nie — to częsta, przejściowa odpowiedź organizmu na infekcję, stres lub stan zapalny. Niepokój powinny budzić bardzo wysokie wartości, utrzymywanie się leukocytozy przez dłuższy czas oraz objawy ogólne (np. nocne poty, chudnięcie) lub nieprawidłowości w innych parametrach morfologii.

Jaki poziom leukocytów jest niepokojący?

Zwykle szczególną uwagę zwraca leukocytoza >50 000/µl oraz każda sytuacja, w której wynik szybko rośnie albo towarzyszy mu ciężki stan ogólny. Wartości >100 000/µl wymagają pilnej diagnostyki hematologicznej.

Jaki poziom leukocytów to białaczka?

Nie ma jednego progu, który sam w sobie „oznacza białaczkę”. Bardzo wysokie wartości (zwłaszcza >100 000/µl) silnie ją sugerują, ale o rozpoznaniu decydują m.in. rozmaz krwi, obecność komórek niedojrzałych (blastów) oraz badania specjalistyczne.

Czy stres podnosi leukocyty?

Tak. Silny stres emocjonalny lub fizyczny, intensywny wysiłek, uraz czy zabieg operacyjny mogą w krótkim czasie zwiększyć liczbę leukocytów. Dzieje się tak głównie przez przesunięcie komórek z puli marginalnej do krwi oraz szybkie uwolnienie leukocytów z rezerw szpikowych.

Co może podnieść leukocyty?

Najczęściej są to infekcje (zwłaszcza bakteryjne), stany zapalne, leki (np. sterydy, β-mimetyki, lit), palenie tytoniu, otyłość, asplenia oraz stres i wysiłek. Rzadziej przyczyną są choroby układu krwiotwórczego.

Bibliografia

  1. Rupert J., Riley L.K. Ocena pacjentów z leukocytozą. Medycyna Praktyczna (mp.pl). Tłumaczenie artykułu: Evaluation of Patients with Leukocytosis, American Family Physician 2015;92(11):1004–1011.
  2. van Zuuren E.J., Aird W. Leukocytosis – Approach to the Patient. ClinicalKey.
  3. Coates T.D. Approach to the patient with neutrophilia. UpToDate.com.

Uchyłek esicy – czym jest? Objawy, diagnostyka i leczenie, dieta

Maria Wydra
-
0
Uchyłek esicy – czym jest? Objawy, diagnostyka i leczenie, dieta

Ból po lewej stronie brzucha, wzdęcia i zaburzenia wypróżnień mogą wskazywać na chorobę uchyłkową esicy, jedno z najczęstszych schorzeń jelita grubego u osób po 60. roku życia. W niektórych przypadkach uchyłki mogą prowadzić do poważnych powikłań: zapalenia, ropnia śródbrzusznego lub perforacji jelita. Sprawdź, jak rozpoznać uchyłki esicy, jak je leczyć i jaką dietę stosować, aby uniknąć zaostrzeń choroby.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Uchyłki esicy to najczęściej uchyłki rzekome: niewielkie uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej przez osłabioną mięśniówkę jelita, zwykle w miejscach przebiegu naczyń krwionośnych,
>> Do czynników ryzyka ich rozwoju należą dieta uboga w błonnik, zaparcia, siedzący tryb życia, otyłość, niektóre leki,
>> Choroba uchyłkowa esicy to objawowa postać uchyłków, która może prowadzić do powikłań, m.in. stanu zapalnego z gorączką i nasilonym bólem brzucha,
>> Diagnostyka obejmuje wywiad, badanie fizykalne, obrazowe i laboratoryjne,
>> Leczenie zależy od objawów. Obejmuje leki rozkurczowe, dietę bogatoresztkową oraz modyfikację stylu życia.

Spis treści:

  1. Esica: czym jest i gdzie leży?
  2. Uchyłek esicy: przyczyny rozwoju
  3. Jak często występują uchyłki esicy?
  4. Objawy uchyłków esicy
  5. Rozpoznanie uchyłków esicy: jak przebiega diagnostyka dolegliwości?
  6. Jak leczyć uchyłki esicy?
  7. Uchyłki esicy: dieta i styl życia
  8. Uchyłek esicy – najczęstsze pytania (FAQ)
  9. Uchyłek esicy: podsumowanie

Esica: czym jest i gdzie leży?

Esica, czyli okrężnica esowata to końcowy odcinek okrężnicy (jelita grubego). Znajduje się pomiędzy okrężnicą zstępującą a odbytnicą i anatomicznie leży w lewej dolnej części jamy brzusznej. Swoją nazwę zawdzięcza charakterystycznemu kształtowi litery „S”.

W praktyce klinicznej esica jest najczęstszym miejscem występowania uchyłków (w klasyfikacji ICD-10 oznaczonych kodem K57.3).

>> Przeczytaj także: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu pokarmowego człowieka

Za co odpowiada esica?

Esica uczestniczy w kluczowych procesach związanych z formowaniem i transportem treści jelitowej:

  • magazynuje treść jelitową przed jej przejściem do odbytnicy,
  • zagęszcza kał, poprzez końcowe wchłanianie wody i elektrolitów,
  • reguluje motorykę jelita grubego, uczestnicząc w kontroli wypróżnień,
  • reaguje skurczami mięśni gładkich, które odpowiadają za przesuwanie stolca dalej.

Dzięki swojemu anatomicznemu ukształtowaniu: wąskiemu światłu i dużej ruchomości, esica jest szczególnie podatna na wzrost ciśnienia wewnątrzjelitowego. To właśnie te warunki anatomiczne sprzyjają powstawaniu uchyłków w jej obrębie.

Uchyłek esicy: przyczyny rozwoju

Uchyłki esicy to tzw. uchyłki rzekome – uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej przez osłabioną warstwę mięśniową ściany jelita. W odróżnieniu od uchyłków prawdziwych nie obejmują wszystkich warstw ściany jelitowej.

Do ich powstawania dochodzi, gdy zaburzeniu ulega równowaga między ciśnieniem wewnątrzjelitowym a wytrzymałością ściany jelita. Z wiekiem struktury mięśniowe i tkanka łączna słabną, a przewlekle podwyższone ciśnienie sprzyja wypychaniu śluzówki, szczególnie w miejscach, gdzie przez ścianę jelita przechodzą naczynia krwionośne. Są to naturalne punkty zmniejszonego oporu.

Jak często występują uchyłki esicy?

Uchyłki esicy należą do najczęstszych zmian strukturalnych jelita grubego, szczególnie w populacjach krajów rozwiniętych. Szacuje się, że po 60. roku życia występują u ponad połowy populacji, a po 80. roku życia nawet u 70% osób.

Uchyłek esicy: czynniki ryzyka

Powstawaniu uchyłków sprzyjają:

  • dieta uboga w błonnik, prowadząca do zmniejszenia objętości stolca i zaparć,
  • siedzący tryb życia, brak regularnej aktywności fizycznej,
  • otyłość,
  • nadużywanie niektórych leków (zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych, opioidów),
  • palenie papierosów,
  • procesy starzenia się i zmiany w tkance łącznej, prowadzące do spadku elastyczności ściany jelita,
  • czynniki genetyczne (np. zaburzenia syntezy kolagenu).

Obecność kilku z tych czynników jednocześnie znacząco zwiększa ryzyko rozwoju uchyłków.

Objawy uchyłków esicy

U większości osób uchyłki esicy przebiegają bezobjawowo i są wykrywane przypadkowo podczas kolonoskopii lub badań obrazowych wykonywanych z innych wskazań. Taki stan określa się jako uchyłkowatość bezobjawową.

Gdy uchyłki zaczynają dawać dolegliwości, mówimy o objawowej chorobie uchyłkowej. Do jej objawów należą:

  • ból brzucha (zwykle w lewym dolnym kwadrancie),
  • uczucie dyskomfortu, wzdęcia,
  • zaburzenia rytmu wypróżnień (zaparcia, biegunki lub ich naprzemienne występowanie),
  • uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • niekiedy epizody zatrzymania gazów i stolca.

Objawy te mogą mieć charakter przewlekły lub nawracający i przypominać zespół jelita drażliwego (IBS).

Zapalenie uchyłku esicy: symptomy

Ostre zapalenie uchyłku esicy to najczęstsze powikłanie choroby uchyłkowej, wymagające szybkiej diagnostyki i różnicowania z innymi przyczynami ostrego bólu brzucha. Jego symptomy to:

  • ból brzucha (najczęściej stały, zlokalizowany w lewym dolnym kwadrancie),
  • gorączka, dreszcze,
  • tkliwość powłok brzusznych, niekiedy bolesny opór w badaniu palpacyjnym,
  • nudności, wymioty,
  • zatrzymanie gazów, stolca,
  • objawy ogólne: osłabienie, brak apetytu.

Stopień nasilenia objawów zależy od rozległości stanu zapalnego oraz obecności ewentualnych powikłań (np. ropnia, perforacji lub przetoki).

Rozpoznanie uchyłków esicy: jak przebiega diagnostyka dolegliwości?

Podstawą diagnostyki uchyłków esicy jest wywiad, badanie fizykalne oraz badania dodatkowe. Badania obrazowe pozwalają potwierdzić obecność uchyłków, ocenić ich lokalizację oraz wykluczyć inne zmiany w obrębie jamy brzusznej:

  • Kolonoskopia: podstawowe badanie w diagnostyce uchyłkowatości, zalecane po 50. roku życia także w ramach profilaktyki raka jelita grubego. Jest przeciwskazana w ostrej fazie zapalenia uchyłków, ale zalecana w badaniu kontrolnym po ustąpieniu objawów zapalenia.
  • Tomografia komputerowa (TK) jamy brzusznej i miednicy: najważniejsze badanie w przypadku podejrzenia zapalenia uchyłków.
  • USG jamy brzusznej: pomocne jako badanie wstępne, oceniające struktury jamy brzusznej, zwłaszcza w warunkach ambulatoryjnych. Jego skuteczność w wykrywaniu uchyłków jest jednak ograniczona.
Pakiet zdrowe jelita banerek

W celu oceny ogólnego stanu pacjenta i wykluczenia innych przyczyn dolegliwości wykonuje się także następujące badania laboratoryjne.:

>> Przeczytaj również: Jak przygotować się do kolonoskopii?

Jak leczyć uchyłki esicy?

Uchyłki bezobjawowe nie wymagają leczenia. Wystarczy obserwacja i kontrola czynników ryzyka. W postaci objawowej, ale niepowikłanej, stosuje się leczenie zachowawcze, obejmujące:

  • leki rozkurczowe, przeciwcholinergiczne: zmniejszają napięcie mięśni gładkich jelita,
  • środki regulujące wypróżnienia: np. preparaty z błonnikiem, łagodne środki przeczyszczające,
  • paracetamol: zalecany w leczeniu bólu (należy unikać NLPZ i opioidów).

Integralną częścią leczenia jest także modyfikacja codziennych nawyków.

Uchyłki esicy: dieta i styl życia

Zmiana stylu życia odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu powikłaniom oraz łagodzeniu objawów choroby uchyłkowej. Istotne są m.in.:

  • regularna aktywność fizyczna,
  • odpowiednie nawodnienie,
  • unikanie przewlekłych zaparć,
  • utrzymanie prawidłowej masy ciała,
  • zaprzestanie palenia tytoniu,
  • ograniczenie stosowania leków obciążających jelita (np. NLPZ, opioidów)

Równie ważnym elementem profilaktyki i leczenia jest codzienna dieta.

Co jeść przy uchyłkach esicy, a czego unikać?

U pacjentów z uchyłkami esicy zaleca się dietę bogatoresztkową, czyli bogatą w błonnik pokarmowy. Taki sposób żywienia poprawia pasaż jelitowy, zwiększa objętość stolca i zmniejsza ryzyko zaparć. W codziennym jadłospisie powinny znaleźć się:

  • warzywa,szczególnie surowe lub gotowane na parze: marchew, buraki, cukinia, brokuły, kalafior, dynia, szpinak, jarmuż, pomidory, ogórki (ze skórką),
  • owoce spożywane ze skórką: jabłka, gruszki, śliwki, jagody, maliny, morele, kiwi,
  • produkty pełnoziarniste: razowe pieczywo, brązowy ryż, grube kasze (gryczana, jęczmienna), płatki owsiane, otręby,
  • rośliny strączkowe (jeśli dobrze tolerowane): soczewica, ciecierzyca, fasola biała i czerwona, groch, bób, soja.

Zaleca się również picie co najmniej 1,5-2 litrów wody dziennie, co pomaga zapobiegać zaleganiu treści jelitowej. Należy unikać produktów wysokoprzetworzonych, bogatych w tłuszcze nasycone, ubogoresztkowych, a także ograniczyć alkohol i czerwone mięso.

Uchyłek esicy – najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące uchyłku esicy.

Czy uchyłki w esicy są groźne?

Uchyłki esicy zazwyczaj nie stanowią zagrożenia i pozostają bezobjawowe. Groźne mogą stać się w przypadku zapalenia lub powikłań.

Czego nie wolno jeść przy uchyłkach esicy?

Należy unikać produktów przetworzonych, tłustych, ubogoresztkowych oraz nadmiaru czerwonego mięsa i alkoholu.

Jak leczy się uchyłki esicy?

Uchyłki bezobjawowe nie wymagają leczenia. W postaci objawowej stosuje się leczenie zachowawcze (dieta, leki rozkurczowe).

Uchyłek esicy: podsumowanie

Esica to odcinek jelita grubego, w którym najczęściej rozwijają się uchyłki, zwłaszcza po 60. roku życia. Zwykle pozostają bezobjawowe, ale u części pacjentów prowadzą do choroby uchyłkowej z bólem, wzdęciami i zaburzeniami wypróżnień. W przypadku powikłań konieczne jest leczenie i hospitalizacja. Jeśli masz nawracające bóle brzucha, wzdęcia lub zmiany rytmu wypróżnień, skonsultuj się z lekarzem i rozważ wykonanie badań. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć powikłań.

Bibliografia

  1. Almerie M.Q., Simpson J. Diagnosing and treating diverticular disease. The Practitioner, 2015; 259 (1785): 29–33.
  2. Bartnik W., Kudłacz P. Uchyłki jelita grubego. Medycyna Praktyczna. Gastrologia: Choroby jelita grubego.
  3. Bartnik W., Kudłacz P. Rozpoznawanie i leczenie choroby uchyłkowej okrężnicy. Medycyna Praktyczna. Medycyna Rodzinna: Wytyczne.
  4. Janczak D. Uchyłki. Chirurgia po Dyplomie, 2018; 01.
  5. Strate L., Weiser M. (red.), Chen W. (red.). Colonic diverticulosis and diverticular disease: Epidemiology, risk factors, and pathogenesis. UpToDate.

Badania serca – jakie są rodzaje? Kto i kiedy powinien wykonać badania kardiologiczne?

Angelika Janowicz
-
0
Badania serca – jakie są rodzaje? Kto i kiedy powinien wykonać badania kardiologiczne?

Choroby układu sercowo‑naczyniowego wciąż pozostają najczęstszą przyczyną zgonów. Dlatego diagnostyka kardiologiczna ma istotne znaczenie zarówno w profilaktyce, jak i we wczesnym wykrywaniu zaburzeń. Dostępny jest szeroki zakres testów – od prostych i szybkich metod oceniających pracę mięśnia sercowego, po zaawansowane procedury obrazowe i laboratoryjne. Dowiedz się, jakie są badania serca oraz kto i kiedy powinien je wykonywać.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

  • Badania serca odgrywają bardzo ważną rolę w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu chorób układu krążenia.
  • Podstawowe badania kardiologiczne obejmują EKG spoczynkowe, EKG wysiłkowe, echokardiografię oraz badania holterowskie.
  • Badania laboratoryjne z krwi stosowane w diagnostyce kardiologicznej to m.in. lipidogram, stężenie elektrolitów oraz markery sercowe (np. troponiny sercowe, peptyd natriuretyczny typu B).
  • Zaawansowane badania serca to m.in. rezonans magnetyczny serca, echokardiografia przezprzełykowa, koronarografia, biopsja endomiokardialna.
  • Regularne badania serca są szczególnie zalecane osobom z czynnikami ryzyka, chorobami przewlekłymi lub obciążonym wywiadem rodzinnym, a decyzję o zakresie i częstotliwości badań podejmuje lekarz.

Spis treści:

  1. Kiedy należy wykonać badania serca?
  2. Podstawowe badania serca (badania kardiologiczne pierwszego wyboru)
  3. Badania serca z krwi (markery sercowe)
  4. Zaawansowane i specjalistyczne badania kardiologiczne
  5. Jak wygląda przygotowanie do badań kardiologicznych?
  6. Kto powinien regularnie wykonywać badania serca?
  7. Badania serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Kiedy należy wykonać badania serca?

Decyzja o rozpoczęciu diagnostyki kardiologicznej najczęściej zapada, gdy pojawiają się niepokojące objawy lub w ramach profilaktyki u osób z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Objawy, które są wskazaniem do konsultacji lekarskiej i wykonania badań kardiologicznych to m.in.:

  • ból w klatce piersiowej,
  • ucisk lub pieczenie za mostkiem,
  • przewlekłe zmęczenie i uczucie osłabienia,
  • duszność spoczynkowa lub wysiłkowa,
  • uczucie kołatania serca,
  • tachykardia lub bradykardia,
  • obrzęki kończyn dolnych,
  • omdlenia,
  • zmniejszona tolerancja wysiłku,
  • zawroty głowy,
  • przewlekły kaszel.

Regularne badania serca są niezbędne po przebytym incydencie sercowo-naczyniowym (np. zawale mięśnia sercowego), a także powinny być stałym elementem opieki nad osobami z już zdiagnozowanymi chorobami układu krążenia (np. chorobą wieńcową, niewydolnością serca, zaburzeniami rytmu).

>> Zobacz także: Najczęstsze choroby serca – objawy i diagnostyka

Podstawowe badania serca (badania kardiologiczne pierwszego wyboru)

W podstawowej diagnostyce kardiologicznej szczególne znaczenie mają nieinwazyjne badania serca, które pozwalają ocenić rytm serca, jego budowę, wydolność oraz funkcjonowanie układu krążenia. Zalicza się do nich:

  1. Elektrokardiogram (EKG) spoczynkowy – rejestruje elektryczną czynność serca za pomocą elektrod umieszczonych na skórze klatki piersiowej i kończynach, wynik przedstawiany jest w postaci krzywej EKG.
  2. Echokardiografia (USG serca) – badanie ultrasonograficzne, które w czasie rzeczywistym ukazuje struktury serca, jego kurczliwość, ruchomość zastawek oraz przepływy krwi.
  3. Holter EKG – badanie pozwalające monitorować rytm serca zwykle przez 24 godziny, co pozwala wychwycić nieprawidłowości trudne do zarejestrowania w EKG spoczynkowym.
  4. Holter ciśnieniowy – badanie pozwalające monitorować ciśnienie tętnicze krwi przez 24 godziny (automatyczne pomiary dokonywane są np. co 15 minut w dzień i co 30 minut w nocy).
  5. Próba wysiłkowa – badanie monitorujące pracę serca i ciśnienie tętnicze podczas stopniowo zwiększanego wysiłku fizycznego (na bieżni ruchomej lub rowerze stacjonarnym).
Pakiet sercowy (10 badań) banerek

Podstawowe badania laboratoryjne stosowane w diagnostyce kardiologicznej to m.in. morfologia krwi, stężenie elektrolitów (potas, sód, magnez), lipidogram (cholesterol całkowity, cholesterol frakcji HDL i  LDL, triglicerydy), poziom glukozy, poziom kreatyniny.

Badania serca z krwi (markery sercowe)

Badania serca obejmują również testy laboratoryjne, które pozwalają ocenić stężenie markerów świadczących o uszkodzeniu mięśnia sercowego. Markery sercowe są przydatne w diagnostyce ostrych zespołów wieńcowych i niewydolności serca.

Podstawowymi markerami uszkodzenia mięśnia sercowego są troponiny sercowe cTnI i cTnT.

>> Przeczytaj także: Troponiny sercowe – marker w diagnostyce i ocenie ryzyka ostrych zespołów wieńcowych

W kardiologii istotne jest także oznaczanie stężeń peptydów natriuretycznych typu B, takich jak BNP lub NT-proBNP. Są one uwalniane przez komórki mięśnia sercowego w odpowiedzi na przeciążenie objętościowe, co czyni je użytecznymi w diagnostyce i monitorowaniu niewydolności serca.

Zaawansowane i specjalistyczne badania kardiologiczne

Gdy podstawowe badania serca nie dają rozstrzygającej odpowiedzi lub wymagana jest bardziej szczegółowa ocena, kardiolog może zlecić wykonanie zaawansowanych testów. Należą do nich m.in.:

  1. Echokardiografia przezprzełykowa – polega na wprowadzeniu sondy ultradźwiękowej do przełyku, co pozwala uzyskać bardzo dokładne obrazy struktur serca.
  2. Rezonans magnetyczny serca – badanie wykorzystujące silne pole magnetyczne oraz fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów mięśnia sercowego, bez użycia promieniowania jonizującego.
  3. Koronarografia – inwazyjne badanie polegające na podaniu kontrastu do tętnic wieńcowych i ocenie ich drożności pod kontrolą promieniowania RTG. Pozwala nie tylko zdiagnozować zwężenia, ale też wykonać jednocześnie angioplastykę lub założyć stent.
  4. Scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego – badanie medycyny nuklearnej oceniające ukrwienie mięśnia sercowego zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku.
  5. Biopsja endomiokardialna – inwazyjna procedura polegająca na pobraniu niewielkiego fragmentu mięśnia sercowego do analizy histopatologicznej.

Jak wygląda przygotowanie do badań kardiologicznych?

Przygotowanie do badań serca zależy od ich rodzaju:

  1. W przypadku EKG spoczynkowego, holtera czy USG serca najczęściej nie jest wymagane specjalne przygotowanie. Pacjent może normalnie jeść, pić i przyjmować leki – chyba że lekarz zaleci inaczej. Dla komfortu warto założyć wygodne, łatwe do odsłonięcia klatki piersiowej ubranie.
  2. W przypadku próby wysiłkowej wskazane jest unikanie wysiłku fizycznego, kawy, herbaty, napojów energetycznych na minimum 6 godzin przed badaniem, zjedzenie ostatniego posiłku maksymalnie 3 godziny przed badaniem, odstawienie niektórych leków (w porozumieniu z lekarzem) oraz zabranie ze sobą wygodnego ubrania i obuwia sportowego.
  3. W przypadku badań inwazyjnych lub obrazowych z podaniem kontrastu zwykle konieczne jest wcześniejsze wykonanie badań laboratoryjnych, odstawienie niektórych leków (w porozumieniu z lekarzem), a także wstrzymanie się od spożywania posiłku przez określony czas.
  4. Niektóre badania laboratoryjne w diagnostyce kardiologicznej wymagają pozostania na czczo.

Kto powinien regularnie wykonywać badania serca?

Regularne badania serca są wskazane:

  • osobom po 40. roku życia,
  • osobom obciążonym wywiadem rodzinnym,
  • osobom z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, otyłością, chorobami nerek,
  • osobom palącym papierosy,
  • osobom uprawiającym wyczynowy sport.

Regularne badania kardiologiczne są obowiązkowe dla pacjentów z już zdiagnozowaną chorobą układu krążenia.

Badania serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące metod badania serca.

Jakie badanie wykonuje się, aby sprawdzić, czy serce jest zdrowe?

Pierwszym badaniem jest zwykle EKG spoczynkowe, a dalsza diagnostyka zależy od objawów i czynników ryzyka. Lekarz może zlecić m.in. badania laboratoryjne z krwi, próbę wysiłkową, holter EKG lub ciśnieniowy, tomografię komputerową.

Czy badanie krwi pokaże problemy z sercem?

Badania krwi mogą wskazywać problemy z sercem. Konieczna jest ich interpretacja w korelacji z objawami klinicznymi i wynikami innych badań kardiologicznych.

Jakie badanie wykryje wady serca?

Podstawowym badaniem diagnostycznym w przypadku podejrzenia wad serca jest echokardiografia. Lekarz może rozszerzyć diagnostykę o bardziej zaawansowane badania obrazowe (np. rezonans magnetyczny) lub badania inwazyjne.

Czy stan zapalny serca jest widoczny w badaniach krwi?

Stan zapalny mięśnia sercowego może wiązać się ze wzrostem markerów stanu zapalnego  (takich jak CRP) oraz podwyższonych wartości troponiny. Rozpoznanie stawia się na podstawie objawów klinicznych oraz wyników badań laboratoryjnych i obrazowych.

Opieka merytoryczna: lek. Kacper Staniszewski

Bibliografia

  1. https://podyplomie.pl/system/products/sample_pdfs/000/007/252/original/SN_Kardiologia.pdf (dostęp 09.12.2025)
  2. https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/152094,elektrokardiografia-ekg (dostęp 09.12.2025)
  3. I. Machaj i in., Nieinwazyjne badania obrazujące w kardiologii, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2015, t. 21, nr 4, 362–368
  4. https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/58723,24-godzinny-automatyczny-pomiar-cisnienia-tetniczego-holter (dostęp 09.12.2025)
  5. M. Wraga i in., Markery niedokrwienia i martwicy mięśnia sercowego – stan obecny i perspektywy na przyszłość, Kardiologia po Dyplomie, 2010, t. 9, nr 10, s. 55–73

Badania u dzieci – co należy wiedzieć?

Damian Matusiak
-
0
Badania u dzieci – co należy wiedzieć?

Badania laboratoryjne są istotnym elementem profilaktyki zdrowotnej u dzieci i pozwalają na wczesne wykrywanie wielu chorób. Regularna diagnostyka umożliwia monitorowanie prawidłowego rozwoju dziecka oraz szybkie reagowanie w przypadku nieprawidłowości. U dzieci każde badanie powinno być jednak przemyślane i celowe – jak zatem poszukać „złotego środka”? Właśnie wokół tego ważnego pytania będziemy wspólnie „kręcić się” w poniższym artykule.

Spis treści:

  1. Jakie badania profilaktyczne powinno się wykonywać u dzieci w zależności od wieku?
  2. Morfologia u dziecka – kiedy należy ją wykonywać i jakie choroby może wykryć?
  3. Badanie moczu u dziecka – kiedy zrobić i jakie choroby wykrywa?
  4. Badanie kału na pasożyty u dziecka – jak często należy je robić?
  5. Kiedy powinno się wykonać pierwsze badania kontrolne krwi u noworodka?
  6. Grupa krwi u dziecka – kiedy zbadać, aby wynik był wiarygodny?
  7. Podsumowanie
  8. FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jakie badania profilaktyczne powinno się wykonywać u dzieci w zależności od wieku?

Profilaktyczne badania u dzieci obejmują zestaw badań dostosowanych do wieku oraz etapu rozwoju. Ich celem jest wczesne wykrycie chorób metabolicznych, hematologicznych, zakaźnych oraz zaburzeń rozwojowych:

  • noworodek – badania przesiewowe z krwi włośniczkowej w kierunku wrodzonych chorób metabolicznych, endokrynologicznych i genetycznych; bilirubina przy podejrzeniu żółtaczki patologicznej,
  • niemowlę (1-12 miesięcy) – morfologia krwi (szczególnie w kierunku niedokrwistości z niedoboru żelaza) u dzieci z grup ryzyka,
  • małe dziecko (1-3 lata) – rutynowo u zdrowych dzieci brak wskazań, jednak można dokonać oceny gospodarki żelazowej (morfologia, ferrytyna, CRP – ocena gospodarki żelazowej),
  • dziecko w wieku przedszkolnym (4-6 lat) – rutynowo u zdrowych dzieci brak wskazań, jednak można dokonać oceny gospodarki żelazowej (morfologia, ferrytyna, CRP – ocena gospodarki żelazowej),
  • dziecko w wieku szkolnym (7-12 lat) – u dzieci z nadwagą lub otyłością (niestety, coraz częstsze w naszej populacji) glukoza na czczo i lipidogram, badanie ogólne moczu,
  • nastolatek (13-18 lat) – można dokonać oceny gospodarki żelazowej (szczególnie u miesiączkujących dziewcząt), przy nadwadze lub otyłości glukoza na czczo i lipidogram, badanie ogólne moczu.

>> Warto przeczytać: CRP – jak interpretować wyniki badania?

Warto wiedzieć:
Szczegółowe wskazania do badań, zwłaszcza przy obecności objawów, ustala pediatra – pozwoli to uniknąć dodatkowych kosztów i sprawi, że dane oznaczenia laboratoryjne będą ukierunkowane na wyjaśnienie konkretnych problemów.

Morfologia u dziecka – kiedy należy ją wykonywać i jakie choroby może wykryć?

Morfologia krwi obwodowej jest jednym z podstawowych badań diagnostycznych u dzieci. Pozwala ocenić liczbę oraz jakość krwinek czerwonych, białych i płytek krwi, a także stężenie hemoglobiny. Badanie to wykonuje się zarówno w diagnostyce objawowej, jak i profilaktycznie.

Pakiet małego dziecka (6 badań) banerek

Morfologia umożliwia wykrycie:

  • niedokrwistości,
  • stanów zapalnych,
  • zakażeń,
  • niekiedy ciężkich zaburzeń odporności,
  • chorób układu krwiotwórczego, w tym białaczek.

U dzieci wyniki morfologii należy zawsze interpretować w odniesieniu do norm odpowiednich dla wieku, ponieważ wartości referencyjne różnią się od tych stosowanych u dorosłych. Dotyczy to zarówno stężeń hemoglobiny, jak i liczby i proporcji krwinek białych.

>> Przeczytaj też: Białaczka u dzieci – co powinien wiedzieć każdy rodzic? 

Rodzicu, pamiętaj:
Powyższy fakt jest niezwykle ważny. Bardzo często literki “H” (jak high) oraz “L” (jak low) przy wyniku Twojego dziecka odnosi się do norm u dorosłych. Z interpretacją udaj się do specjalisty pediatrii.  

Badanie moczu u dziecka – kiedy zrobić i jakie choroby wykrywa?

Badanie ogólne moczu jest nieinwazyjnym i bardzo przydatnym narzędziem diagnostycznym w pediatrii. Wykonuje się je głównie przypadku wystąpienia objawów takich jak gorączka, ból brzucha, pieczenie przy oddawaniu moczu czy zmiana jego koloru.

Analiza moczu pozwala na:

  • wykrycie zakażeń układu moczowego,
  • chorób nerek,
  • zaburzeń metabolicznych (rzadko),
  • cukrzycy.

W badaniu ocenia się m.in. obecność białka, glukozy, krwinek, bakterii oraz parametry fizykochemiczne moczu.

>> Sprawdź: Gorączka u dziecka – kiedy budzi niepokój?

Pakiet małego dziecka rozszerzony (9 badań) banerek

Badanie kału na pasożyty u dziecka – jak często należy je robić?

Badanie kału w kierunku pasożytów nie jest rutynowym badaniem przesiewowym u wszystkich dzieci. Zwykle wykonuje się je w przypadku wystąpienia objawów takich jak przewlekłe bóle brzucha, biegunki, utrata masy ciała, świąd okolicy odbytu lub podejrzenie kontaktu z osobami zakażonymi.

Częstotliwość badania zależy od objawów klinicznych oraz zaleceń lekarza. W diagnostyce parazytologicznej często konieczne jest pobranie kilku próbek kału w odstępach czasowych, aby zwiększyć czułość badania (optymalnie 3 różnych próbek).

>> Może Ci się przydać: Jak i kiedy pobrać kał do badania? Jak długo przechowywać? Pytania i odpowiedzi

To ważne:
Na rynku dostępnych jest wiele ośrodków oznaczających rzekome zakażenia pasożytnicze, np. „biorezonans” – nie ma to żadnej wartości diagnostycznej. Wybieraj laboratoria bazujące na wiedzy medycznej.

Kiedy powinno się wykonać pierwsze badania kontrolne krwi u noworodka?

Pierwsze badania krwi u noworodka wykonywane są zazwyczaj w pierwszych dobach życia i mają charakter przesiewowy. Polegają na pobraniu niewielkiej ilości krwi z pięty, co umożliwia wykrycie wrodzonych chorób metabolicznych, hormonalnych oraz genetycznych.

Dodatkowe badania krwi mogą być wykonywane w przypadku wcześniactwa, niskiej masy urodzeniowej, objawów klinicznych lub chorób matki.

Grupa krwi u dziecka – kiedy zbadać, aby wynik był wiarygodny?

Grupę krwi u dziecka można oznaczyć już w okresie noworodkowym, szczególnie jeśli istnieje ryzyko konfliktu serologicznego lub konieczność interwencji medycznej. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza przy wątpliwościach diagnostycznych, badanie grupy krwi może zostać powtórzone w późniejszym wieku (po 6. miesiącu życia), aby jednoznacznie potwierdzić wynik.

>> Warto przeczytać też: Jak sprawdzić grupę krwi? Układ Rh i AB0 – przygotowanie do badania grupy krwi

Czy grupa krwi u noworodka może ulec zmianie?

Grupa krwi jest cechą genetyczną i nie ulega zmianie w ciągu życia. Jednak u noworodków mogą wystąpić przejściowe trudności interpretacyjne wynikające z obecności przeciwciał matczynych i niedojrzałości układu AB0 oraz innych antygenów, co w rzadkich przypadkach wymaga powtórzenia badania.

Podsumowanie

Badania diagnostyczne u dzieci odgrywają ważną rolę w monitorowaniu zdrowia oraz wczesnym wykrywaniu chorób. Każdy wynik powinien być interpretowany przez lekarza, z uwzględnieniem wieku i stanu klinicznego dziecka.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jaka jest bezpieczna objętość krwi pobranej jednorazowo u dziecka? Ile mililitrów można pobrać najwięcej?

Bezpieczna jednorazowa objętość pobranej krwi zależy od masy ciała dziecka i zwykle nie przekracza 1-3 ml/ kg masy ciała. Przestrzeganie tych wartości minimalizuje ryzyko niedokrwistości.

Ile czasu powinno upłynąć między jednym a drugim pobraniem krwi, aby organizm dziecka zdążył się zregenerować?

W większości przypadków zaleca się zachowanie kilkudniowej lub kilkutygodniowej przerwy między kolejnymi pobraniami krwi, w zależności od ilości pobranej krwi i stanu zdrowia dziecka.

Czy dziecko powinno być na czczo do badań?

Nie wszystkie badania wymagają bycia na czczo. W przypadku oznaczeń takich jak glukoza czy lipidogram zaleca się, aby dziecko było na czczo przez 8-12 godzin. O konieczności przygotowania do badania zawsze informuje lekarz lub personel medyczny.

Źródła

  1. Weber P, Jenni O. Screening in child health: studies of the efficacy and relevance of preventive care practices. Dtsch Arztebl Int. 2012 Jun;109(24):431-5. doi: 10.3238/arztebl.2012.0431. Epub 2012 Jun 15. PMID: 22787505; PMCID: PMC3393854., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393854/ (dostęp 07.01.2026 r.)
  2. Howie SR. Blood sample volumes in child health research: review of safe limits. Bull World Health Organ. 2011 Jan 1;89(1):46-53. doi: 10.2471/BLT.10.080010. Epub 2010 Sep 10. PMID: 21346890; PMCID: PMC3040020., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3040020/ (dostęp 07.01.2026 r.)
  3. Diagnostyka i leczenie niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza u dzieci i młodzieży. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej, Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Radosław Chaber, Ewa Małgorzata Helwich, Ryszard Lauterbach, Agnieszka Mastalerz-Migas, Michał Matysiak, Jarosław Peregud-Pogorzelski, Jan Styczyński, Tomasz Szczepański, Teresa Jackowska, Przegląd Pediatryczny, ISSN 0137-723X
  4. Rządowy program badań przesiewowych noworodków na lata 2019-2026, https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-badan-przesiewowych-noworodkow-w-polsce-na-lata-2019-2026 (dostęp 07.01.2026 r.)
  5. Therrell BL, Padilla CD, Borrajo GJC, Khneisser I, Schielen PCJI, Knight-Madden J, Malherbe HL, Kase M. Current Status of Newborn Bloodspot Screening Worldwide 2024: A Comprehensive Review of Recent Activities (2020-2023). Int J Neonatal Screen. 2024 May 23;10(2):38. doi: 10.3390/ijns10020038. PMID: 38920845; PMCID: PMC11203842., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11203842/ (dostęp 07.01.2026 r.)

Herpangina – jak wyglądają objawy? Przyczyny i leczenie 

Kacper Staniszewski
-
0
Herpangina – jak wyglądają objawy? Przyczyny i leczenie 

Herpangina to ostra choroba zakaźna jamy ustnej i gardła wywoływana przez enterowirusy, najczęściej wirusy Coxsackie. Choć jej nazwa może brzmieć podobnie do anginy, jest to zupełnie inna jednostka chorobowa, przebiegająca z drobnymi owrzodzeniami w tylnej części jamy ustnej, gorączką i bólem gardła. Choroba najczęściej dotyka dzieci w wieku przedszkolnym, ale zachorować mogą również dorośli. Herpangina zwykle przebiega łagodnie, a leczenie ma charakter objawowy. Kluczowe znaczenie odgrywa nawodnienie i łagodzenie dolegliwości bólowych, ponieważ dyskomfort w jamie ustnej może utrudniać dziecku jedzenie i picie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> herpangina jest zakażeniem wirusowym, najczęściej wywołanym przez wirusy Coxsackie A,
>> objawia się nagłą gorączką, bólem gardła i charakterystycznymi pęcherzykami oraz owrzodzeniami na tylnych strukturach jamy ustnej,
>> choroba najczęściej dotyczy dzieci poniżej 10. roku życia, zwłaszcza w sezonie letnio-jesiennym,
>> diagnostyka zwykle opiera się na obrazie klinicznym,
>> leczenie ma charakter objawowy i obejmuje nawodnienie, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe,
>> powikłania są rzadkie, a rokowanie bardzo dobre – większość chorych zdrowieje w ciągu kilku dni.

Spis treści:

  1. Czym jest herpangina?
  2. Epidemiologia herpanginy
  3. Przyczyny herpanginy
  4. Objawy herpanginy
  5. Diagnostyka herpanginy
  6. Leczenie herpanginy
  7. Powikłania i rokowanie

Czym jest herpangina?

Herpangina jest ostrą chorobą wirusową, która powoduje stan zapalny gardła i pojawienie się drobnych pęcherzyków oraz owrzodzeń na błonie śluzowej jamy ustnej. Najczęściej występują na migdałkach podniebiennych, łukach podniebiennych i tylnej ścianie gardła. Zmiany te są niewielkie (ok. 1–3 mm), otoczone czerwoną obwódką i mogą być bardzo bolesne, szczególnie podczas przełykania. W klasycznym obrazie klinicznym owrzodzenia występują w grupie, zwykle symetrycznie.

Herpangina jest spowodowana zakażeniem enterowirusami, czyli wirusami przenoszonymi drogą kropelkową oraz poprzez kontakt bezpośredni (np. po zabawie tymi samymi zabawkami lub kontakcie ze śliną). Choroba bywa mylona z innymi infekcjami jamy ustnej u dzieci, takimi jak afty,  angina bakteryjna czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej, ale lokalizacja zmian i nagły początek gorączki ułatwiają jej rozpoznanie kliniczne.

Herpangina a angina

Mimo podobnej nazwy, herpangina nie jest „wirusem anginy” ani jej odmianą. Angina (ostre zapalenie migdałków podniebiennych) to choroba bakteryjna, najczęściej wywołana przez paciorkowce β-hemolizujące (Streptococcus pyogenes), przebiegająca z nalotami ropnymi na migdałkach i silnym bólem gardła.

Herpangina jest zakażeniem wirusowym, bez ropnych nalotów, z drobnymi pęcherzykami/owrzodzeniami na tylnych strukturach jamy ustnej i zwykle towarzyszy jej krótki, łagodny przebieg.

>> Przeczytaj także: Angina – objawy, diagnostyka, leczenie

Epidemiologia herpanginy

Herpangina występuje na całym świecie, a do zachorowań dochodzi głównie w sezonie letnio-jesiennym (od czerwca do października). Najczęściej chorują małe dzieci poniżej 10. roku życia które nie mają jeszcze pełnej odporności na enterowirusy.

Choroba przenosi się łatwo w skupiskach dzieci, takich jak przedszkola i żłobki. Okres wylęgania wynosi zwykle 3–5 dni. U dorosłych zachorowania są rzadsze i mają łagodniejszy przebieg, choć u osób z obniżoną odpornością mogą być bardziej nasilone.

Przyczyny herpanginy

Herpanginę wywołują wirusy należące do rodziny enterowirusów, głównie Coxsackie A, rzadziej Coxsackie B oraz enterowirusy ECHO. Są to wirusy RNA, które preferencyjnie zakażają błony śluzowe gardła i przewodu pokarmowego.

Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową (kaszel, kichanie) lub poprzez kontakt bezpośredni ze śliną i wydzieliną gardła osoby chorej, a także pośrednio przez powierzchnie, zabawki. Wirus namnaża się w migdałkach i tkance limfatycznej gardła, co tłumaczy miejscowy charakter zmian.

W przeciwieństwie do bakteryjnej anginy, nie ma pojedynczego „ogniska” bakteryjnego a wirus szerzy się wraz z kontaktem międzyludzkim.

Objawy herpanginy

Choroba zaczyna się nagle. Najczęściej pierwszym objawem jest wysoka gorączka  nawet do 39–40°C po której pojawia się ból gardła, złe samopoczucie i problemy z połykaniem. Charakterystyczne są drobne pęcherzyki i owrzodzenia w tylnej części jamy ustnej:

  • tylna ściana gardła,
  • łuki podniebienne,
  • migdałki podniebienne,
  • podniebienie miękkie.

Zmiany są bolesne i mogą utrudniać jedzenie oraz picie, dlatego u dzieci bywa obecna odmowa przyjmowania płynów, drażliwość i ślinotok.

Gorączka zwykle utrzymuje się 2–3 dni, a zmiany w jamie ustnej goją się w ciągu 5–7 dni. Inne możliwe objawy obejmują powiększenie węzłów chłonnych szyi, ból głowy, ból brzucha oraz ogólne osłabienie.

Diagnostyka herpanginy

W większości przypadków diagnostyka ogranicza się do badania przedmiotowego czyli obejrzenia gardła i śluzówek jamy ustnej oraz oceny objawów. Charakterystyczna lokalizacja i wygląd pęcherzyków pozwalają lekarzowi postawić rozpoznanie kliniczne.

Badania dodatkowe (wymazy, PCR) wykonuje się rzadko i dotyczą głównie sytuacji, gdy obraz kliniczny jest nietypowy, a konieczne jest różnicowanie z chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej, opryszczkowym zapaleniem jamy ustnej czy anginą bakteryjną. U dzieci odwodnionych można rozważyć podstawowe badania laboratoryjne w celu oceny gospodarki elektrolitowej.

Leczenie herpanginy

Leczenie herpanginy jest objawowe. Obejmuje:

  • zapewnienie odpowiedniego nawodnienia (częste podawanie płynów, schłodzone napoje),
  • leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen – zgodnie z wiekiem i masą ciała),
  • łagodzenie bólu śluzówek (np. chłodne produkty, żele łagodzące dla dzieci),
  • odpoczynek i izolację od innych dzieci podczas gorączki.

Nie stosuje się antybiotyków ani leków przeciwwirusowych u osób immunokompetentnych – nie wpływają one na przebieg choroby.

Powikłania i rokowanie

U większości chorych herpangina ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu 5–7 dni. Powikłania są rzadkie. Najczęściej dotyczą odwodnienia u małych dzieci oraz rzadko nadkażeń bakteryjnych zmian w jamie ustnej.

Cięższy przebieg może wystąpić u osób z obniżoną odpornością. W bardzo rzadkich przypadkach enterowirusy mogą powodować powikłania neurologiczne, jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenie mózgu, ale są to sytuacje wyjątkowe.

Rokowanie jest bardzo dobre, pełny powrót do zdrowia jest normą, a przebycie choroby pozostawia częściową odporność przeciwko danemu typowi wirusa.

>> Warto wiedzieć więcej: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu oddechowego człowieka

Herpangina jest wirusowym zakażeniem gardła, które najczęściej występuje u dzieci i objawia się nagłą gorączką oraz drobnymi, bolesnymi owrzodzeniami w tylnej części jamy ustnej. Leczenie ogranicza się do łagodzenia objawów nawodnienia, leków przeciwgorączkowych i odpoczynku. Choroba zazwyczaj ustępuje w ciągu 5–7 dni, a powikłania są rzadkie i dotyczą głównie odwodnienia. Jeżeli dziecko ma trudności z piciem, bardzo wysoką gorączkę lub objawy nie ustępują, warto skonsultować się z lekarzem, by ocenić stan nawodnienia i wykluczyć inne przyczyny bólu gardła.

Bibliografia

  1. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.34.
  2. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/157454,zakazenia-wywolane-przez-wirusy-coxsackie
  3. Corsino CB., Ali R., Linklater DR. Herpangina. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507792/
  4. Apriasari ML., Utami JP. (2021). Management of Herpangina. DENTA JURNAL KEDOKTERAN GIGI, 14(2), 77–81.

Ból serca – co może być powodem i jak zdiagnozować przyczynę?

Angelika Janowicz
-
0
Ból serca – co może być powodem i jak zdiagnozować przyczynę?

Bóle w okolicy serca są jednym z najbardziej niepokojących objawów, które w większości przypadków skłaniają do szybkiej konsultacji lekarskiej. Ich pojawienie się budzi naturalny lęk przed zawałem mięśnia sercowego lub inną poważną chorobą układu krążenia. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie zawsze mają podłoże kardiologiczne. Mimo to wymagają oceny lekarskiej, a w wielu przypadkach także szczegółowej diagnostyki. Dowiedz się, od czego może boleć serce.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> nie każdy ból w okolicy serca ma przyczynę kardiologiczną.
>> do kardiologicznych przyczyn bólu serca należą m.in. dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zaburzenia rytmu serca.
>> ból w klatce piersiowej może mieć swoje źródło również w zaburzeniach lękowych, chorobach płuc, schorzeniach układu mięśniowo-szkieletowego, chorobach układu pokarmowego.
>> ból w okolicy serca wymaga konsultacji lekarskiej i szczegółowej diagnostyki. W celu ustalenia przyczyny lekarz może zlecić m.in. badania laboratoryjne z krwi, EKG, próbę wysiłkową, badania obrazowe.

Spis treści:

  1. Jak odczuwa się ból w okolicy serca?
  2. Ból serca. Co może być przyczyną dolegliwości?
  3. Kłucie i ból w sercu – objawy towarzyszące
  4. Co zrobić, kiedy boli serce?
  5. Diagnostyka przyczyny bólu w okolicy serca
  6. Jak leczyć i złagodzić ból serca?
  7. Ból serca – najczęstsze pytania (FAQ)

Jak odczuwa się ból w okolicy serca?

Ból odczuwany w okolicy serca (w klasyfikacji ICD-10 należący do kategorii R07, „ból w klatce piersiowej”) może mieć różny charakter i nasilenie. Jest opisywany jako pieczenie, ucisk, rozpieranie, kłucie, palenie czy tępy dyskomfort. Zdarza się, że promieniuje do innych obszarów ciała – m.in. szyi, żuchwy, lewego barku i ręki czy okolicy międzyłopatkowej. Może pojawić się nagle lub narastać stopniowo, występować w spoczynku lub podczas wysiłku fizycznego, a także trwać od kilku minut do kilku godzin, a w niektórych schorzeniach nawet i dłużej. Sposób odczuwania bólu często zależy od jego podłoża.

Należy pamiętać, że źródłem bólu w klatce piersiowej nie zawsze jest mięsień sercowy. Dolegliwości mogą pochodzić również z przełyku, mięśni międzyżebrowych, kręgosłupa lub opłucnej. Ich przyczynę może ustalić tylko lekarz na podstawie przeprowadzonych badań diagnostycznych.

>> Sprawdź: Najczęstsze choroby serca – objawy i diagnostyka

Ból serca. Co może być przyczyną dolegliwości?

Przyczyny bólu w okolicy serca można podzielić na kardiologiczne i pozasercowe.

Do najważniejszych przyczyn kardiologicznych należą m.in.:

  • dławica piersiowa,
  • zawał mięśnia sercowego,
  • zapalenie osierdzia,
  • rozwarstwienie aorty,
  • zaburzenia rytmu serca (np. w tachyarytmiach ból może współwystępować z kołataniem serca),
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • kardiomiopatie.

Grupa przyczyn pozasercowych jest bardzo obszerna i obejmuje schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego (np. zespoły bólowe kręgosłupa piersiowego, zapalenie chrząstek żebrowych), płuc (np. zatorowość płucna, odma opłucnowa, zapalenie opłucnej), przewodu pokarmowego (np. choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa) oraz zaburzenia emocjonalne (np. zaburzenia lękowe, atak paniki).

Kłujący ból serca a problemy kardiologiczne

Kłujący ból serca może pojawić się w przebiegu m.in.::

  • zapalenia osierdzia,
  • zapalenia mięśnia sercowego,
  • neuralgii (np. międzyżebrowej),
  • zapalenia opłucnej,
  • przeciążenia mięśni międzyżebrowych.

Ból najczęściej jest ostry, kłujący i ma zmienne natężenie. Może nasilać się przy głębokim wdechu, podczas kaszlu, przy skrętach tułowia i w pozycji leżącej. W zapaleniu osierdzia ból często nasila się w pozycji leżącej i zmniejsza w pozycji siedzącej z pochyleniem do przodu.

Ból serca przy wdechu

Ból w okolicy serca nasilający się podczas głębokiego wdechu może występować w przebiegu zapalenia osierdzia oraz – rzadziej – zapalenia mięśnia sercowego. Dolegliwości tego typu często mają jednak podłoże pozasercowe. Najczęstszą przyczyną jest podrażnienie lub naciek zapalny opłucnej, odma opłucnowa czy neuralgia międzyżebrowa.

Ból serca po alkoholu

Nadużywanie napojów alkoholowych może skutkować zaburzeniami rytmu serca. Alkohol i jego metabolity działają negatywnie na tkankę sercową, zakłócają działanie układu bodźcoprzewodzącego oraz zwiększają wydzielanie katecholamin. Zaburzeniom rytmu mogą towarzyszyć dyskomfort w klatce piersiowej, niekiedy ból w okolicy serca, kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, zmęczenie, omdlenie.

Ból serca przy kaszlu i przeziębieniu

W przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych czy przeziębienia ból w klatce piersiowej najczęściej wynika z dwóch mechanizmów. Pierwszym jest intensywny, uporczywy kaszel, który prowadzi do przeciążenia i mikrourazów mięśni międzyżebrowych. Natomiast drugim mechanizmem jest podrażnienie błony śluzowej tchawicy i oskrzeli lub opłucnej.

Jeśli jednak ból w klatce piersiowej jest silny, utrzymuje się mimo ustępowania infekcji lub towarzyszą mu duszność lub omdlenia, wymaga pilnej oceny lekarskiej (m.in. w kierunku powikłań takich jak zapalenie osierdzia lub mięśnia sercowego).

Ból serca po wysiłku

Typowy ból dławicowy pojawia się podczas wysiłku, stresu emocjonalnego lub po obfitym posiłku – czyli w sytuacjach, gdy zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen wzrasta, a zwężone tętnice wieńcowe nie są w stanie zapewnić odpowiedniego przepływu krwi. Zwykle ustępuje w ciągu kilku minut po zaprzestaniu wysiłku lub zażyciu nitrogliceryny.

Ból w okolicy serca po wysiłku fizycznym nie zawsze jest spowodowany przyczyną kardiologiczną. Może pojawić się również na skutek przeciążenia lub uszkodzenia mięśni piersiowych i pleców.

Ból serca po jedzeniu

Ból wieńcowy (np. w przebiegu dławicy piersiowej) może nasilać się po obfitym posiłku. Jednak samoistne dolegliwości pojawiające się po posiłku częściej mają związek z układem pokarmowym niż z sercem. Refluks żołądkowo-przełykowy czy choroba wrzodowa mogą powodować pieczenie i ucisk w klatce piersiowej, którym zwykle towarzyszą bóle w nadbrzuszu.

Bóle serca na tle nerwowym

Stres, przewlekłe napięcie emocjonalne oraz zaburzenia lękowe mogą wywoływać ból w okolicy serca. Zwykle dolegliwości pojawiają się nagle, narastają falami, są poprzedzone sytuacją stresową i powodują jeszcze większe poczucie zagrożenia. Ból opisywany przez pacjentów jest kłujący i nie promieniuje. Mogą towarzyszyć mu m.in. drętwienie kończyn, kołatanie serca, zawroty głowy, nudności i wymioty, niepokój.

Pakiet stres (12 badań) banerek

Kłucie i ból w sercu – objawy towarzyszące

W zależności od przyczyny bólowi w okolicy serca mogą towarzyszyć m.in.:

  • duszność,
  • wzmożona potliwość,
  • osłabienie,
  • nudności i wymioty,
  • kołatanie serca,
  • niepokój,
  • zawroty głowy,
  • omdlenie.

Dolegliwości mogą się nasilać przy głębokim wdechu, kaszlu, zmianie pozycji ciała, pod wpływem wysiłku fizycznego lub stresu emocjonalnego.

Co zrobić, kiedy boli serce?

Ból w okolicy serca wymaga konsultacji lekarskiej – szczególnie gdy się powtarza lub towarzyszą mu dodatkowe dolegliwości. Lekarz na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego kieruje pacjenta na rozszerzoną diagnostykę. Ustalenie przyczyny jest bardzo ważne dla wdrożenia odpowiednich działań terapeutycznych.

Pamiętaj:
W przypadku nagłego, silnego bólu serca, który nie ustępuje po odpoczynku i przyjęciu nitrogliceryny lub towarzyszą mu dodatkowe objawy (np. duszność, zimne poty, nudności, wymioty, omdlenie), należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.

Diagnostyka przyczyny bólu w okolicy serca

Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad medyczny i badanie przedmiotowe. Następnie konieczne jest potwierdzenie lub wykluczenie kardiologicznej przyczyny bólu w okolicy serca. W tym celu lekarz może skierować pacjenta na badanie EKG, echo serca, próbę wysiłkową, monitorowanie EKG metodą Holtera, a w razie potrzeby także 24-godzinny pomiar ciśnienia tętniczego (ABPM/Holter ciśnieniowy) oraz badania laboratoryjne z krwi (w zależności od objawów, np. troponiny, NT-proBNP). W zależności od potrzeb diagnostyka może zostać rozszerzona o badania obrazowe (np. rezonans magnetyczny) lub inwazyjne (np. koronarografię).

Pakiet sercowy (10 badań) banerek

Jak leczyć i złagodzić ból serca?

Leczenie zależy od przyczyny bólu w okolicy serca. Nie ma jednego, uniwersalnego sposobu postępowania. W przypadku części jednostek chorobowych można prowadzić terapię ambulatoryjnie, ale niektóre choroby wymagają hospitalizacji.

Ból serca – najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące bólu serca.

Jak odróżnić nerwobóle od bólu serca?

Nerwobóle najczęściej mają charakter krótkotrwałego, ostrego kłucia, które nasila się przy zmianie pozycji, dotyku lub głębokim oddechu. Ból o podłożu kardiologicznym zwykle jest gniotący, uciskowy, rozpierający i może promieniować do szyi, żuchwy, pleców i lewej ręki.

Co może oznaczać ból w sercu?

Ból w okolicy serca może mieć wiele przyczyn. Oprócz chorób kardiologicznych, takich jak choroba niedokrwienna serca, zapalenie osierdzia czy zaburzenia rytmu, dolegliwość może wynikać m.in. z chorób układu oddechowego i pokarmowego, napięcia mięśniowego lub stresu i zaburzeń lękowych. Każdy nawracający lub silny ból w klatce piersiowej powinien być skonsultowany z lekarzem.

Co można pomylić z bólem serca?

Z bólem serca mogą zostać pomylone dolegliwości ze strony układu pokarmowego lub oddechowego, bóle mięśniowo-szkieletowe. W ten sposób mogą manifestować się także zaburzenia emocjonalne.

Czy ból serca sam przejdzie?

Ból w klatce piersiowej spowodowany nerwobólem, stresem lub przeciążeniem mięśni zwykle znika samoistnie. Natomiast dolegliwości związane z chorobami wymagają leczenia pod okiem lekarza.

Czy serce boli ze stresu?

Stres może wywołać bóle w klatce piersiowej, ale nie oznacza to, że ich źródłem jest sam mięsień sercowy. Często są to dolegliwości na tle nerwowym. Należy pamiętać, że ostateczną przyczynę może ustalić tylko lekarz na podstawie badań.

Opieka merytoryczna: lek. Maria Wydra

Bibliografia

  1. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/175306,bol-w-klatce-piersiowej (dostęp 12.12.2025).
  2. https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/322265,bol-w-klatce-piersiowej (dostęp 12.12.2025).
  3. M. Wielopolska i in., Nastolatek z bólem w klatce piersiowej, Pediatria po Dyplomie Vol. 13 Nr 6, Grudzień 2009.
  4. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.I.1.6. (dostęp 12.12.2025).
  5. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/zapalenie-miesnia-sercowego-objawy-przyczyny-diagnostyka-i-leczenie/ (dostęp 12.12.2025).
  6. P. Kostrzewska i in., Holiday heart syndrome – wpływ alkoholu na rytm serca, Pediatr Med Rodz 2021, 17 (4), p. 299–302.
  7. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/306968,nerwica-serca-co-to-jest-jakie-sa-objawy-jak-postepowac (dostęp 12.12.2025).

Co jeść, żeby przytyć? 

Adrianna Dąbrowska-Hulka
-
0
Co jeść, żeby przytyć? 

Trudności z przytyciem i niedowaga to problemy, które często są bagatelizowane, choć mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne. W tym artykule wyjaśniam, dlaczego niektórzy nie mogą zwiększyć masy ciała, jak ocenić stan odżywienia oraz kiedy warto skonsultować się z lekarzem. Dowiesz się także, jak zdrowo i skutecznie przytyć – bez sięgania po niezdrowe, wysoko przetworzone produkty. Sprawdź, jakie kroki warto podjąć, aby bezpiecznie zadbać o swoją masę ciała i zdrowie.

Najważniejsze informacje, które poznasz w tym artykule:
>> kto i dlaczego może mieć trudności z przytyciem – od czynników zdrowotnych po styl życia i aktywność fizyczną;
>> jak ocenić stan odżywienia organizmu i rozpoznać moment, w którym przyrost masy ciała jest konieczny;
>> kiedy problemy z wagą powinny skłonić do konsultacji z lekarzem i wykonania badań diagnostycznych;
>> jak zdrowo przytyć, zwiększając masę mięśniową, a nie wyłącznie ilość tkanki tłuszczowej;
>> jakie produkty i strategie żywieniowe pomagają bezpiecznie zwiększyć masę ciała u kobiet i mężczyzn.

Spis treści:

  1. Dieta na przytycie – dla kogo będzie odpowiednia?
  2. Dlaczego niektórzy nie mogą przytyć – przyczyny problemu
  3. Ocena stanu odżywienia: BMI i inne metody
  4. Kiedy zgłosić się do lekarza?
  5. Jak zdrowo przytyć?
  6. Co jeść, żeby przytyć?
  7. Dieta na przytycie dla kobiety
  8. Dieta na przytycie dla mężczyzny
  9. Zakończenie

Dieta na przytycie – dla kogo będzie odpowiednia?

Dieta wysokoenergetyczna, która dostarcza więcej kilokalorii niż organizm wykorzystuje w ciągu dnia, umożliwia przytycie – wzrost masy ciała. Jest ona odpowiednia dla osób aktywnych fizycznie chcących rozbudować masę mięśniową. Dieta ta będzie również dobrym wyborem dla pacjentów borykających się z problemem niedożywienia i niedowagi, która dotyczy około 2% osób w Polsce. „Dieta na przytycie” sprawdzi się też, jeśli po prostu chcesz zdrowo zwiększyć masę ciała.

Dlaczego niektórzy nie mogą przytyć – przyczyny problemu

Jeśli nie możesz przytyć, to znaczy, że nie spożywasz wystarczająco dużo kilokalorii. Mimo pozornie prostego wyjaśnienia, problemy ze zwiększeniem masy ciała mogą być bardzo złożone i wieloaspektowe. U osób starszych kłopoty z przytyciem są często spowodowane trudnościami z gryzieniem i połykaniem pokarmów. Może to mieć poważne konsekwencje takie jak spadek masy mięśniowej (sarkopenia) oraz niedożywienie. Ten problem może dotyczyć również pacjentów onkologicznych, szczególnie w trakcie chemioterapii i radioterapii oraz w przypadku lokalizacji zmian nowotworowych w obrębie przewodu pokarmowego. Zarówno u osób starszych, jak i u innych pacjentów, na problemy ze zwiększeniem i utrzymaniem masy ciała wpływa też zły stan uzębienia, który może utrudniać przyjmowanie pokarmów.

Osoby z intensywną aktywnością fizyczną, w tym pracownicy fizyczni i sportowcy mogą mieć trudności z przytyciem ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na energię. W kontroli masy ciała odgrywają również rolę czynniki psychologiczne, które mogą znacznie utrudniać jej zwiększenie.

Sprawdź też:
>> Niedożywienie: objawy i skutki. Jakie badania laboratoryjne należy wykonać? 
>> Niedożywienie – objawy, przyczyny i leczenie niedożywienia

Ocena stanu odżywienia: BMI i inne metody

Gdy chcemy ocenić stan odżywienia organizmu i dowiedzieć się, czy konieczne jest przytycie, warto zwrócić uwagę na parametry:

  • BMI – wartości poniżej 18 kg/m2 stanowią o niedowadze i mogą świadczyć o niedożywieniu. To wskazanie do zwiększenia masy ciała. U osób po 70. roku życia, wartość BMI nie powinna być niższa niż 20 kg/m2;
  • wskaźnik beztłuszczowej masy ciała – jeśli jest niższy niż 15 kg/m2 u kobiet i 17 kg/m2 u mężczyzn świadczy o niedożywieniu;
  • niezamierzona utrata masy ciała – większa niż 10% w ciągu ostatnich 6 miesięcy lub więcej niż 5% w ciągu ostatnich 3 miesięcy.

U pacjentów przebywających w szpitalu można również wykonać przesiewowe testy stanu odżywienia – SGA (Subjective Global Assessment) lub NRS 2002 (Nutritional Risk Screening). Innym kryterium rozpoznania niedożywienia u osób starszych jest kwestionariusz Mini Nutritional Assessment (MNA).

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Niezamierzona utrata masy ciała i/lub problemy z przytyciem powinny szczególnie zaniepokoić, jeśli towarzyszą im takie objawy jak:

  • nadmierna potliwość,
  • drżenie dłoni,
  • biegunki,
  • krew w stolcu,
  • zwiększone oddawanie moczu,
  • kłopoty ze wzrokiem,
  • wybudzanie w nocy,
  • bóle w klatce piersiowej,
  • duszności,
  • przewlekłe uczucie lęku lub smutku,

W razie wystąpienia tych objawów, nie warto czekać z wizytą u lekarza rodzinnego, który pomoże zaplanować dalsze działania.

Jak zdrowo przytyć?

Co jeść, żeby przytyć w sposób zdrowy? Po pierwsze zwracajmy uwagę na wprowadzenie do codziennego jadłospisu źródeł białka. Dzięki temu zadbamy o wzrost masy mięśniowej, a nie jedynie zwiększenie objętości tkanki tłuszczowej. Kolejną grupą składników odżywczych, które warto włączyć do diety są tłuszcze, szczególnie jedno- i wielonienasycone. U większości osób, aby zdrowo przytyć wystarczająca będzie nadwyżka energetyczna rzędu 300-500 kcal, co umożliwi stopniowy, zdrowy wzrost masy ciała. Wyjątkiem są osoby z zaawansowanym niedożywieniem, które muszą skonsultować swoją sytuację z lekarzem i dietetykiem klinicznym.

Zobacz także:
>> Podstawowe składniki odżywcze – białko. Budowa i funkcje białek
>> Białko roślinne – w jakich produktach znajduje się go najwięcej? Źródła i przyswajalność

Jak przytyć – podstawowe zasady, których warto przestrzegać

  1. Oblicz swoje zapotrzebowanie energetyczne

    PPM (kobiety) = SWE (spoczynkowy wydatek energetyczny kcal) = (10 x masa ciała [kg]) + (6,25 x wzrost [cm]) – (5 x [wiek])-161

    PPM (mężczyźni) = SWE (spoczynkowy wydatek energetyczny kcal) = (10 x masa ciała [kg]) + (6,25 x wzrost [cm]) – (5 x [wiek]) +5

    • Drugi krok to ustalenie całkowitej przemiany materii – w tym celu wynik PPM mnożymy razy wskaźnik PAL, który zależy od naszej aktywności fizycznej treningowej, jak i poza treningami. Wskaźnik PAL określamy według tabeli 1.
    PALAktywność treningowa w skali tygodnia
    Aktywność poza treningowa      
    1,2Brak treningówBrak aktywności, osoba leżąca
    1,3Brak / jeden lekki treningBardzo niska aktywność, codziennie obowiązki
    1,4Pojedyncze lekkie treningiNiska aktywność / praca biurowa
    1,5Pojedyncze treningiUmiarkowana aktywność / praca mieszana
    1,6Kilka treningów (2-4x)Średnia aktywność / praca mieszana
    1,7Częste treningi (3-5x)Średnia aktywność / lekka praca fizyczna
    1,8Częste treningi (4-6x)Wysoka aktywność / praca fizyczna
    1,9Częste ciężkie treningiWysoka aktywność / ciężka praca fizyczna
    2Codzienne treningiWysoka aktywność
    2,2Codzienne ciężkie treningiBardzo wysoka aktywność
    Tabela 1. Wartości PAL w zależności od aktywności treningowej i poza treningowej
    1. Określ odpowiednią nadwyżkę energetyczną

    Do wyniku otrzymanego w poprzednim punkcie dodaj 300-500 kcal. Ten wynik stanowi kaloryczność diety, która umożliwia zdrowe zwiększenie masy ciała.

    1. Wybieraj gęste odżywczo, nieprzetworzone produkty

    Chęć przytycia nie powinna motywować do sięgania po wysokokaloryczne przetworzone produkty, np. chipsy, paluszki, słodycze, żywność typu fast food. Nadmiar tych produktów w diecie łączy się z ryzykiem rozwoju licznych chorób i zaburzeń metabolicznych, np. chorób sercowo-naczyniowych, insulinooporności, cukrzycy typu 2. Jeśli chcesz zdrowo zwiększyć masę ciała, wybieraj produkty nieprzetworzone – orzechy, nasiona, pestki, ryby, szczególnie tłuste ryby morskie, mięso, nasiona roślin strączkowych, kasze, owoce i oleje roślinne tłoczone na zimno.

    1. Dbaj o atrakcyjność wizualną posiłków

    Posiłek, który wygląda atrakcyjnie – smacznie z większym prawdopodobieństwem zostanie zjedzony w całości. To pozwoli dostarczyć więcej kilokalorii.

    1. Włącz do diety posiłki o płynnej/półpłynnej konsystencji

    Posiłek w formie płynnej, np. zupa, sos czy koktajl, jest mniej sycący niż produkty w konsystencji stałej. Dzięki temu łatwiej o dostarczenie większej wartości energetycznej w jednym posiłku.

    1. Nie zapominaj o aktywności fizycznej

    Zachowanie aktywnego trybu życia w czasie dążenia do zwiększenia masy ciała jest kluczowe, ponieważ wspiera przyrost tkanki mięśniowej, a nie jedynie tłuszczowej. Jest to ważne z punktu widzenia sprawności oraz zdrowia metabolicznego.

    Badanie lipidogram extra (6 badań) banerek

    Jak przytyć z szybkim metabolizmem?

    Jeśli mimo stosowania zaleceń żywieniowych nie udaje się zwiększyć masy ciała, warto zwrócić uwagę na odpowiednią diagnostykę. To, co potocznie bywa nazywane szybkim metabolizmem, tak naprawdę może świadczyć o problemach zdrowotnych. Przede wszystkim należy przyjrzeć się pracy tarczycy i zbadać poziom TSH, FT3, FT4, przeciwciał przeciwko receptorowi TSH (TRAb). Trudności z przytyciem mogą mieć też osoby z infekcjami pasożytniczymi, przerostem bakteryjnym w jelicie cienkim (SIBO), czy z celiakią, która coraz częściej jest diagnozowana w wieku dorosłym.

    Dodatkowo, w razie problemów ze zwiększeniem masy ciała, warto wykonać podstawowe badania kontrolne:

    • Morfologia krwi z rozmazem,
    • Lipidogram (Cholesterol całkowity, LDL, HDL, nie-HDL, TG),
    • Próby wątrobowe (AST, ALT),
    • Glukoza i insulina na czczo,
    • Żelazo,
    • Ferrytyna,
    • Elektrolity – jonogram,

    >> To również może Cię zainteresować: Analiza składu ciała u dietetyka – na czym polega, jakich informacji dostarcza?

    Dieta na przytycie – ile można przytyć w ciągu miesiąca?

    Chcąc przytyć w sposób zdrowy, należy zaplanować nadwyżkę energetyczną rzędu 300-500 kcal i włączyć do diety zdrowe, niskoprzetworzone produkty spożywcze. Warto też zadbać o regularną aktywność fizyczną.  To umożliwi stopniowy wzrost masy ciała w tempie 2,5-4 kg miesięcznie.

    Co jeść, żeby przytyć?

    W diecie wysokokalorycznej na przytycie nie może zabraknąć:

    • Źródła białka – mięso, ryby, owoce morza, nabiał, jaja, rośliny strączkowe – ciecierzyca, soczewica, groch, bób, soja, fasola i produkty ich fermentacji – tofu, tempeh, jogurt sojowy, odżywki białkowe – serwatkowa, dyniowa, sojowa, konopna, ryżowa.
    • Źródła węglowodanów – kasze, ryż, ryż dziki, makaron żytni, makaron durum, razowe pieczywo, płatki owsiane, płatki gryczane, płatki żytnie, otręby, ziemniaki i bataty.
    • Źródła tłuszczów – nasiona chia, ziarna słonecznika, pestki dyni, siemię lniane, różne orzechy, oliwa z oliwek, oleje roślinne, awokado, masło.
    • Źródła błonnika pokarmowego – warto, aby każdy lub prawie każdy posiłek w ciągu dnia zawierał dodatek warzyw (nie licząc warzyw wysoko skrobiowych – ziemniaków i batatów). Na przykład sałatki i surówki warzywne, papryka i marchewka skrojona w słupki, rzodkiewka. Jeśli występuje problem z gryzieniem warzyw,  mogą być one poddane obróbce termicznej – gotowanie, duszenie, pieczenie, jednak uważajmy, żeby ich nadmiernie nie rozgotować, aby zachować ich wartości odżywcze.
    Pakiet tarczycowy rozszerzoy (6 badań)

    Dieta na przytycie dla kobiety

    W diecie ukierunkowanej na zwiększenie masy ciała kobiet warto skupić się nie tylko na powyższych wskazówkach, ale również włączyć produkty wspierające gospodarkę hormonalną pań. W jadłospisie powinny znaleźć się takie produkty jak awokado, jajka, orzechy i pestki, przyprawy, np. cynamon, kardamon, zielone zioła, ryby, marchew, zielone warzywa.

    Przykładowy jadłospis dla pań

    Co jeść, żeby przytyć? Jadłospis – przykładowa dieta na przytycie dla kobiety – ok. 2200 kcal (białko: 20%, tłuszcze: 35%, węglowodany: 45%)

    Śniadanie – Jajecznica z awokado i szczypiorkiem: 555 kcal (B: 19,6, T: 31,6, W: 50,9)

    Składniki:

    • Jaja kurze – 100 g (2 sztuki),
    • Oliwa z oliwek – 10 ml (1 łyżka),
    • Awokado – 70 g (1/2 sztuki),
    • Cebula czerwona – 50 g (1/2 sztuki),
    • Szczypiorek – 20 g (2 łyżki),
    • Chleb żytni razowy – 70 g (2 kromki),
    • Pomidor koktajlowy – 120 g (6 sztuk),
    • Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
    • Sól biała – 1 g (1 szczypta)

    Przygotowanie:

    Miąższ awokado pokroić na kawałki. Posypać szczypiorkiem. Pomidorki przekroić na połówki, dodać pokrojoną cebulkę (połowa porcji z przepisu), doprawić pieprzem, skropić oliwą. Na patelni rozgrzać oliwę z oliwek, dodać resztę cebuli i wbić jajka, lekko posolić. Pod koniec smażenia dodać awokado ze szczypiorkiem, delikatnie zamieszać. Jajecznicę wyłożyć na talerz, podawać z sałatką z pomidorków i pieczywem.

    II śniadanie – Jogurt z owocami i pestkami dyni: 480 kcal (B: 20,6, T: 18,6, W: 64,8)

    Składniki:

    • Jogurt naturalny – 200 g (10 łyżek),
    • Płatki owsiane – 30 g (3 łyżki),
    • Otręby owsiane – 7 g (1 łyżka),
    • Borówka amerykańska – 150 g (3 garście),
    • Dynia, pestki łuskane – 25 g (2,5 łyżki),
    • Cynamon – 1 g (1 szczypta),

    Przygotowanie:

    Wszystkie składniki wymieszać z jogurtem. Poza sezonem letnim warto korzystać z owoców mrożonych.

    Obiad – Dorsz z warzywami na parze w sosie koperkowym: 600 kcal (B: 46,3, T: 17,4, W: 69,8)

    Składniki:

    • Dorsz świeży, filet bez skóry – 220 g (2 porcje),
    • Sok z cytryny – 12 ml (2 łyżki),
    • Bazylia, świeża – 10 g (3 garście),
    • Cukinia – 250 g (1/3 sztuki),
    • Marchew – 45 g (1 sztuka),
    • Papryka żółta – 140 g (1/2 sztuki),
    • Ryż basmati – 55 g (1/3 szklanki),
    • Koper ogrodowy – 12 g (3 łyżeczki),
    • Majeranek suszony – 1 g (1/3 łyżeczki),
    • Tymianek, świeży – 10 g (1,5 łyżeczki),
    • Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
    • Pieprz cayenne – 1 g (1 szczypta),
    • Oliwa z oliwek – 15 g (1,5 łyżki),

    Przygotowanie:

    Rybę umyć i osuszyć. Natrzeć solą i pieprzem, skropić sokiem z cytryny i posypać majerankiem. Odstawić na 30 minut. Warzywa umyć i pokroić. W pojemniku do gotowania na parze ułożyć warzywa, a na nich położyć rybę. Posypać świeżym tymiankiem i bazylią. Gotować 10-15 minut (parowar można zastąpić głęboką patelnią i dusić z niewielką ilością wody). W tym czasie przygotować sos: wymieszać oliwę, sól, pieprz cayenne oraz drobno posiekany koperek. Ugotowane warzywa wraz z rybą przełożyć na talerz i polać sosem koperkowym. Danie podawać z ryżem.

    Kolacja – Pełnoziarnista tortilla z warzywami i pastą tuńczyka i awokado: 560 kcal (B: 40,6, T: 22,1, W: 53,1)

    Składniki:

    • Tortilla pełnoziarnista – 60 g (1 sztuka),
    • Awokado – 80 g (2/3 sztuki),
    • Tuńczyk w sosie własnym – 120 g (4 łyżki),
    • Jogurt naturalny – 100 g (5 łyżek),
    • Pietruszka, liście – 24 g (2 łyżki),
    • Tymianek, suszony – 3 g (1 łyżeczka),
    • Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
    • Sól biała – 1 g (1 szczypta),
    • Marchew – 45 g (1 sztuka),
    • Cukinia – 150 g (1/4 sztuki),

    Przygotowanie:

    Awokado rozetrzeć widelcem. Dodać jogurt, przyprawy oraz natkę. Dokładnie wymieszać lub zblendować. Dodać rozdrobnionego tuńczyka i wymieszać. Warzywa pokroić w słupki. Tortillę posmarować pastą, ułożyć słupki warzyw, zawinąć.

    Pakiet_diagnostyczny celiakia (3 badania) banerek

    Dieta na przytycie dla mężczyzny

    Dieta skierowana do mężczyzn, którzy chcą zdrowo zwiększyć masę ciała powinna obfitować w mięso, jaja, dobrej jakości oleje roślinne, orzechy, pestki, owoce. Dieta mężczyzn zazwyczaj charakteryzuje się wyższą kalorycznością niż u kobiet. Dzieje się tak przede wszystkim ze względu na ich wyższe podstawowe zapotrzebowanie energetyczne, ale często również wysoką aktywność fizyczną, np. przez wykonywaną pracę zawodową.

    Przykładowy jadłospis dla panów

    Przykładowa dieta na przytycie dla mężczyzny – ok. 2580 kcal (białko: 20%, tłuszcze: 35%, węglowodany: 45%)

    Śniadanie – Shakshouka z pestkami dyni: 663 kcal (B: 33,2, T: 32,4, W: 67,3)

    Składniki:

    • Jaja kurze – 150 g (3 sztuki),
    • Oliwa z oliwek – 10 ml (1 łyżeczek),
    • Koncentrat pomidorowy – 30 g (2 łyżeczki),
    • Pomidory – 500 g (3 sztuki),
    • Chleb żytni razowy – 70 g (2 kromki),
    • Pietruszka, liście – 24 g (2 łyżki),
    • Kmin rzymski, suszony – 1 g (1/3 łyżeczki),
    • Pieprz czarny – 1 g (1 szczypta),
    • Sól biała – 1 g (1 szczypta),
    • Dynia, pestki łuskane – 10 (10 g),

    Przygotowanie:

    Na odrobinę rozgrzaną patelnię dodać obrane ze skórki i pokrojone pomidory. Mieszać i dodać koncentrat i kmin rzymski. Dodać odrobinę pieprzu, oliwę. Sos gotować przez 5 minut, a następnie zrobić wgłębienia i wbić w nie jajka. Gotować przez ok. 10 minut, aż białka jajek się zetną (pod przykryciem będzie szybciej). Gotową shakshoukę posypać posiekaną natką i pestkami dyni. Podawać z pieczywem.

    II śniadanie – Koktajl malinowo-bananowy: 522 kcal (B: 22,1, T: 19,8, W: 78)

    Składniki:

    • Jogurt naturalny – 200 g (10 łyżek),
    • Siemię lniane – 20 g (2 łyżki),
    • Banan – 120 g (1 sztuka),
    • Maliny – 150 g (2 garście),
    • Migdały – 15 g (1 łyżka),
    • Otręby owsiane – 14 g (2 łyżki),
    • Cynamon – 1 g (1 szczypta),

    Przygotowanie:

    Wszystkie składniki zmiksować w blenderze.

    Obiad: Sajgonki z kurczakiem 780 kcal (B: 52,9, T: 28,3, W: 77,6)

    Składniki:

    • Mięso z piersi kurczaka – 200 g (1 sztuka),
    • Cebula czerwona – 25 g (1/4 sztuki),
    • Awokado – 30 g (1/5 sztuki),
    • Sos sojowy – 10 g (2 łyżeczki),
    • Koper ogrodowy – 4 g (1 łyżeczka),
    • Pietruszka, liście – 24 g (4 łyżeczki),
    • Marchew – 45 g (1 sztuka),
    • Ogórek – 140 g (1 sztuka),
    • Oliwa z oliwek – 20 ml (2 łyżki),
    • Papier ryżowy – 36 g (4 sztuki),
    • Ryż basmati – 50 g (1/4 szklanki),

    Przygotowanie:

    Kurczaka pokroić w kostkę i zamarynować przez 30 minut w oliwie i sosie sojowym. Ryż ugotować według przepisu na opakowaniu. Cebulę pokroić w kostkę, marchew i ogórka w 3-4 cm cienkie słupki. Na patelnię wrzucić cebulę, dusić na wodzie 5 minut, następnie wrzucić marchewkę (w razie potrzeby podlać większą ilością wody). Kurczaka również dusić na wodzie ok. 20-25 minut Następnie dodać przestudzone warzywa i ryż, dokładnie wymieszać. Przygotować papier ryżowy według przepisu na opakowaniu. Nałożyć niewielką ilość farszu oraz ogórka na namoczony papier ryżowy i zawinąć sajgonki. Piekarnik nagrzać do 200 stopni. Na blaszce wyłożyć papier do pieczenia, ułożyć sajgonki i posmarować oliwą na wierzchu. Tak przygotowane sajgonki piec przez około 20 minut. Na kolejne 5 minut włączyć termoobieg skórka będzie wtedy bardziej chrupiąca. Podawać z sosem sojowym, posypane koperkiem i pietruszką oraz rozgniecionym awokado.

    Kolacja – Pudding chia z granatem: 617 kcal (B: 37,8, T: 33,7, W: 62,3)

    Składniki:

    • Granat surowy – 200 g (10 łyżek),
    • Mleko migdałowe, niesłodzone – 115 ml (1/2 szklanki),
    • Nasiona chia, suszone – 40 g (4 łyżki),
    • Białko ryżowo-dyniowe – 25 g (3 łyżki),
    • Nasiona słonecznika, łuskane – 30 g (3 łyżki),
    • Olej lniany – 5 ml (1 łyżeczka),
    • Otręby owsiane – 7 g (1 łyżka),
    • Erytrol – 10 g (1 łyżka),
    • Cynamon, mielony – 1g (1/4 łyżeczki),

    Przygotowanie:

    Nasiona chia mieszać z napojem migdałowym, olejem, cynamonem i erytrolem w misce.

    Wstawić do lodówki na 2h, od czasu do czasu mieszać. Przełożyć do słoiczka, dodać granat.

    Zakończenie

    Trudności ze zwiększeniem masy ciała mogą mieć wiele przyczyn – od zbyt niskiej podaży energii, przez wysoką aktywność fizyczną, aż po problemy z pracą tarczycy i funkcjonowaniem przewodu pokarmowego. W artykule omówiono, jak ocenić stan odżywienia, kiedy zgłosić się do lekarza oraz jak zdrowo zwiększyć masę ciała, stawiając na nadwyżkę energetyczną, pełnowartościowe produkty i aktywność fizyczną wspierającą przyrost masy mięśniowej. Warto pamiętać, że długotrwałe problemy z przytyciem nie powinny być bagatelizowane, ponieważ mogą sygnalizować choroby wymagające diagnostyki.

    Jeśli mimo wprowadzenia zaleceń żywieniowych nadal masz trudności z przytyciem lub obserwujesz niezamierzoną utratę masy ciała, nie zwlekaj – wykonaj badania kontrolne i skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem. Wczesna diagnostyka to klucz do znalezienia przyczyny problemu i bezpiecznego zadbania o zdrowie oraz prawidłową masę ciała.

    Bibliografia

    1. „Fundacja CBOS – publikacje – raport”. Dostęp: 6 styczeń 2026. [Online]. Dostępne na: https://www.cbos.pl/PL/publikacje/raporty_tekst.php?id=5977
    2. S. G. Uzogara, „Underweight, the less discussed type of unhealthy weight and its implications: a review”, American Journal of Food Science and Nutrition Research, t. 3, nr 5, s. 126–142, 2016.
    3. J.-M. Kvamme, J. A. Olsen, J. Florholmen, i B. K. Jacobsen, „Risk of malnutrition and health-related quality of life in community-living elderly men and women: The Tromsø study”, Quality of Life Research, t. 20, nr 4, s. 575–582, 2011.
    4. M. Reese, „Underweight: a heavy concern”, Today’s Dietitian, t. 10, nr 1, s. 56, 2008.
    5. T. Cederholm i in., „Diagnostic criteria for malnutrition – An ESPEN Consensus Statement”, Clinical Nutrition, t. 34, nr 3, s. 335–340, cze. 2015, doi: 10.1016/j.clnu.2015.03.001.
    6. E. Cereda i in., „Nutritional status in older persons according to healthcare setting: A systematic review and meta-analysis of prevalence data using MNA®”, Clinical Nutrition, t. 35, nr 6, s. 1282–1290, grudz. 2016, doi: 10.1016/j.clnu.2016.03.008.
    7. J. Gawęcki, S. Berger, i A. Brzozowska, Żywienie człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.
    8. R. L. Thomson, J. D. Buckley, M. Noakes, P. M. Clifton, R. J. Norman, i G. D. Brinkworth, „The Effect of a Hypocaloric Diet with and without Exercise Training on Body Composition, Cardiometabolic Risk Profile, and Reproductive Function in Overweight and Obese Women with Polycystic Ovary Syndrome”, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, t. 93, nr 9, s. 3373–3380, wrz. 2008, doi: 10.1210/jc.2008-0751.
    9. E. Majsiak, H. Cichoż-Lach, i O. Gubska, „Celiakia–choroba dzieci i dorosłych: objawy, powikłania, grupy ryzyka i choroby współistniejące”, Pol Merkur Lekarski, t. 44, s. 31–5, 2018.
    10. M. Dinu, R. Abbate, G. F. Gensini, A. Casini, i F. Sofi, „Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies”, Critical reviews in food science and nutrition, t. 57, nr 17, s. 3640–3649, 2017.

    Grzybica (kandydoza) jelit i układu pokarmowego: objawy, przyczyny, badania i leczenie

    Katarzyna Banaszczyk
    -
    0
    Grzybica (kandydoza) jelit i układu pokarmowego: objawy, przyczyny, badania i leczenie

    Kandydoza przewodu pokarmowego to schorzenie, którego istotą jest nadmierne namnażanie się drożdżaków z rodzaju Candida. Czynnikiem etiologicznym, który najczęściej wywołuje kandydozę układu pokarmowego jest drożdżak Candida albicans. Inne gatunki, które rzadziej odpowiadają za opisywane w tym artykule schorzenie, to między innymi Candida glabrata, Candida tropicalis, Candida parapsilosis czy też Candida krusei.

    Z tego artykułu dowiesz się, że:
    >> drożdżakiem najczęściej odpowiedzialnym za kandydozę przewodu pokarmowego jest Candida albicans.
    >> objawy związane z kandydozą układu pokarmowego są zależne od lokalizacji zakażenia.
    >> kandydoza przełyku może być jednym z pierwszych objawów AIDS.
    >> poza potwierdzeniem laboratoryjnym infekcji wywołanej przez drożdżaki konieczne jest również wykluczenia zaburzeń odporności, w tym zakażenia wirusem HIV.

    Spis treści:

    1. Przyczyny rozwoju kandydozy jelit, przełyku, żołądka i odbytu
    2. Jak często występuje grzybica jelit i przewodu pokarmowego?
    3. Objawy kandydozy jelit oraz układu pokarmowego
    4. Grzybica układu pokarmowego: jak wykryć?
    5. Kandydoza układu pokarmowego i grzybica jelit: leczenie
    6. Do czego może prowadzić nieleczona grzybica jelit i układu pokarmowego?
    7. Kandydoza jelit i układu pokarmowego – najczęstsze pytania (FAQ)
    8. Grzybica jelit i układu pokarmowego: zakończenie

    Przyczyny rozwoju kandydozy jelit, przełyku, żołądka i odbytu

    Należy mieć świadomość, że drożdżaki z rodzaju Candida należą do flory komensalnej, co oznacza, że są odnotowywane wśród fizjologicznej flory przewodu pokarmowego. Jednak pod wpływem pewnych czynników może dojść do niekorzystnych zmian w obrębie mikrobiomu przewodu pokarmowego, co skutkuje nadmiernym namnażaniem drożdżaków i rozwojem kandydozy. Nadmiernie namnażające się drożdżaki pobudzają komórki układu immunologicznego, w tym między innymi neutrofile, komórki dendrytyczne i limfocyty T, co prowadzi do rozwoju stanu zapalnego i pojawienia się objawów.

    Jak często występuje grzybica jelit i przewodu pokarmowego?

    Grzybica przewodu pokarmowego, w tym jelit, to rzadkie schorzenie, występujące typowo u pacjentów nieimmunokompetentnych, a więc z obniżoną odpornością. W klasyfikacji ICD-10 choroba ta oznaczana jest symbolem B37. Częstszą jednostką chorobową, spotykaną między innymi u cukrzyków, jest kandydoza jamy ustnej.

    Czynniki ryzyka rozwoju grzybicy jelita i innych części układu pokarmowego

    Nie u każdego pacjenta rozwija się kandydoza przewodu pokarmowego, bowiem ryzyko jej pojawienia się zwiększają pewne czynniki, wpływające między innymi na zdolności obronne (immunologiczne) organizmu. Do czynników predysponujących do wystąpienia kandydozy układu pokarmowego zalicza się:

    • zakażenie wirusem HIV,
    • stosowanie leków obniżających odporność, w tym przewlekła sterydoterapia,
    • cukrzyca, szczególnie nieprawidłowo kontrolowana,
    • przyjmowanie antybiotyków o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, szczególnie długotrwałe,
    • stan po przeszczepie narządów,
    • procedury związane ze wszczepianiem cewników wewnątrznaczyniowych,
    • zabiegi z wykorzystaniem protez wykonanych z tworzyw sztucznych,
    • rozległe oparzenia,
    • dieta bogata w węglowodany proste i produkty wysokoprzetworzone,
    • złośliwe schorzenia nowotworowe,
    • ostre zapalenie trzustki.

    >> Zobacz: HIV – wczesna diagnoza i podjęcie leczenia daje szansę na normalne życie

    Objawy kandydozy jelit oraz układu pokarmowego

    Objawy związane z kandydozą układu pokarmowego zależą przede wszystkim od lokalizacji zakażenia. Poniżej zostaną przedstawione objawy kandydozy poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego.

    Kandydoza jamy ustnej

    Najczęstszą manifestacją kandydozy przewodu pokarmowego jest kandydoza jamy ustnej. Do klasycznych jej objawów zalicza się obecność białawych nalotów na powierzchni błony śluzowej jamy ustnej, języka i dziąseł. Po oderwaniu białawego nalotu widoczny jest owalny, rumieniowy, niekiedy krwawiący obszar błony śluzowej. Niezwykle powszechną manifestacją kandydozy jest również drożdżakowe zapalenie kątów ust, objawiające się bolesnym pękaniem kącików ust.

    Kandydoza przełyku

    Namnażanie się drożdżaków w obrębie przełyku manifestuje się przede wszystkim bólem podczas przełykania i problemami z jedzeniem. Może również pojawić się ból zamostkowy imitujący dolegliwości związane z zawałem mięśnia sercowego. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że kandydoza przełyku może być pierwszym objawem AIDS i jest chorobą wskaźnikową AIDS.

    Kandydoza żołądka i kandydoza jelit

    Jest to rzadka odmiana kandydozy przewodu pokarmowego. Schorzenie może pojawiać się u pacjentów ze schorzeniami onkologicznymi dotyczącymi tych lokalizacji. Kandydoza w tym obszarze wiąże się z pojawieniem się owrzodzeń i pogrubienia fałdów błony śluzowej. Symptomy kliniczne kandydozy żołądka i jelit to przede wszystkim:

    Grzybica jelit: objawy skórne

    Odmiana grzybicy przewodu pokarmowego, która może manifestować się w obrębie skóry to kandydoza odbytu. W jej przebiegu pacjenci zgłaszają przede wszystkim uporczywy świąd odbytu, a na skórze wokół odbytu obserwuje się zmiany rumieniowe (zaczerwienienie), ale również zmiany złuszczające, macerację naskórka i niekiedy pojawienie się nadżerek. Nieleczona infekcja drożdżakowa odbytu może szerzyć się w obrębie skóry krocza.

    Badanie Organix Gastro pośredni test dysbiozy banerek

    Grzybica układu pokarmowego: jak wykryć?

    Jakie badania i procedury medyczne wykorzystuje się do diagnostyki kandydozy przewodu pokarmowego? Należy w tym miejscu wymienić przede wszystkim:

    • wymaz i posiew treści z miejsca zmienionego chorobowo – badanie to wykorzystywane jest między innymi w diagnostyce grzybicy jamy ustnej i odbytu, takie badanie pozwala na stwierdzenie strzępek, pseudostrzępek i blastosporów Candida, co potwierdza rozpoznanie,
    • posiew kału,
    • badania kału z wykorzystaniem metody PCR,
    • badania serologiczne – mające na celu wykrywanie przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom drożdżaków, w tym przeciwciała skierowane przeciwko glukanowi, czy mannanowi,
    • wykrywanie metabolitów drożdżaków – na przykład D-arabinitolu w moczu,
    • testy dysbiozy – pozwalające na identyfikację zaburzeń w obrębie mikrobioty jelitowej,
    • badania obrazowe – w tym badanie gastroskopowe, badanie kolonoskopowe, rektoskopia czy tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, badania te pozwalają na ocenę rozległości uogólnionego zakażenia i identyfikację mikroropni, czy ziarniniaków,
    • badania w kierunku zakażenia wirusem HIV – w tym wykonanie badania IV-generacji (HIV ag/ab combo).
    Badanie d-arabinitolu w moczu banerek

    Kandydoza układu pokarmowego i grzybica jelit: leczenie

    Sposób leczenia kandydozy przewodu pokarmowego zależy od lokalizacji infekcji, ale również schorzeń towarzyszących pacjenta. Leczenie w zależności od obszaru wygląd następująco:

    • w kandydozie jamy ustnej – stosuje się typowo miejscowe substancje przeciwgrzybicze (na przykład nystatynę), zaś w nasilonych przypadkach przeciwgrzybicze leki doustne – flukonazol, itrakonazol czy amfoterycynę B,
    • w kandydozie przełyku – leczeniem pierwszego wyboru jest doustny flukonazol, a w przypadku braku powodzenia można zastosować itrakonazol, posakonazol czy też worykonazol,
    • w kandydozie żołądka i jelit – lekiem z wyboru są wymienione powyżej leki doustne,
    • w kandydozach inwazyjnych – konieczne jest leczenie przeciwgrzybicze w postaci dożylnej.

    >> Sprawdź: Grzybica odbytu: objawy, przyczyny i leczenie

    Jak długo trwa leczenie kandydozy?

    Czas leczenia zależy od postaci choroby. W przypadku kandydozy przełyku czas terapii wynosi najczęściej 14-21 dni, z kolei w sytuacji przewlekłej, rozsianej kandydozy czas leczenia może wynosić nawet kilka miesięcy. Najkrótszym czasem leczenia cechuje się kandydoza jamy ustnej, w tym przypadku terapia trwa typowo 7-14 dni.

    Do czego może prowadzić nieleczona grzybica jelit i układu pokarmowego?

    Nieleczona kandydoza przewodu pokarmowego może grozić inwazją zakażenia. Komórki drożdżaków mogą bowiem w pewnym momencie wniknąć do naczyń krwionośnych w obrębie układu pokarmowego, dostać się do krwi (fungemia), a następnie do innych narządów organizmu. Objawy związane z układową rozsianą kandydemią to przede wszystkim:

    • osutki grudkowe i guzkowe,
    • stan podgorączkowy, gorączka,
    • pojawienie się w obrębie tkanek i narządów zmian o charakterze mikroropni oraz ziarniniaków,
    • zaburzenia widzenia związane z nieprawidłowościami w obrębie siatkówki oka.

    >> To może Cię zainteresować: Męty ciała szklistego. Czym są męty w oku i skąd się biorą?

    Kandydoza jelit i układu pokarmowego – najczęstsze pytania (FAQ)

    Kandydoza jelit i przewodu pokarmowego ciągle rodzi wiele pytań i wątpliwości. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęstsze z nich.

    Po czym poznać, że mam grzyba w jelitach?

    Grzybica jelit wiąże się z mało specyficznymi objawami ze strony przewodu pokarmowego takimi jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunka i wymioty. Symptomy te mogą być związane z wieloma innymi, bardziej powszechnymi schorzeniami. Dlatego w przypadku ich wystąpienia warto w pierwszej kolejności udać się do lekarza rodzinnego, który zaproponuje dalsze postępowanie.

    Jaki stolec przy grzybicy jelit?

    W przebiegu kandydozy jelit mogą występować luźne stolce, rzadziej zaparcia. Dochodzi typowo do zaburzenia rytmu wypróżnień, co jest związane ze stanem zapalnym w obrębie błony śluzowej jelit.

    Jak odgrzybić jelita?

    Odgrzybianie jelit to bardzo potoczne określenie. W przypadku stwierdzenia grzybicy przewodu pokarmowego konieczne jest włączenie odpowiedniego leczenia pod okiem lekarza. Nie należy leczyć pacjentów przeciwgrzybiczo w sposób profilaktyczny.

    Gdzie boli przy grzybicy jelit?

    W przebiegu grzybicy przewodu pokarmowego mogą się pojawić dolegliwości bólowe w obrębie jamy ustnej, przełyku czy jamy brzusznej. Lokalizacja bólu zależy od obszaru zajętego przez zakażenie i od nasilenia stanu zapalnego.

    Czy probiotyk wyleczy grzybicę jelit?

    Probiotyk nie jest substancją przeciwgrzybiczą, co oznacza, że nie leczy bezpośrednio infekcji grzybiczych. Może jednak wspierać terapię poprzez normalizację składu mikrobioty jelitowej.

    Grzybica jelit i układu pokarmowego: zakończenie

    • Kandydoza jelit i przewodu pokarmowego to rzadkie schorzenie infekcyjne, wywoływane przez drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej przez gatunek Candida albicans.
    • Schorzenie to jest klasycznie związane z zaburzeniami odporności, istotnie częściej występuje u pacjentów z niedoborami odporności, zakażonych wirusem HIV czy przyjmujących przewlekle leki immunosupresyjne.
    • Diagnostyka kandydozy przewodu pokarmowego opiera się zarówno na badaniach laboratoryjnych, mikrobiologicznych, jak i obrazowych.
    • W leczeniu kandydozy układu pokarmowego stosuje się leki przeciwgrzybicze w postaci miejscowej, doustnej i dożylnej. Droga podania leku zależy od postaci kandydozy i stopnia zaawansowania choroby.

    Bibliografia

    1. P. Rogalski, Kandydoza przewodu pokarmowego — fakty i mity, Gastroenterologia Kliniczna 2010, tom 2, nr 3, 87–97,
    2. D.A. Enoch i inni, Invasive fungal infections: a review of epidemiology and management options, J. Med. Microbiol, 2006; 55: 809–818,
    3. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
    4. A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021.

    Page 19 of 195
    1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195
    1...181920...195Strona 19 z 195

    Zadbaj z nami o zdrowie - zapisz się na newsletter!

    Otrzymuj praktyczne informacje na temat profilaktyki i badań laboratoryjnych, dzięki którym poszerzysz swoją wiedzę na temat świadomej troski o zdrowie. Zapisz się na newsletter i odbierz -20% zniżki na kolejny zakup w e-sklepie.

    O nas

    Firma ALAB laboratoria to ogólnopolska sieć najnowocześniejszych laboratoriów diagnostycznych w Polsce oferująca najszerszą ofertę ponad 3 500 badań diagnostycznych.

    Nasz adres

    ul. Stępińska 22/30, 00-739 Warszawa (22) 349 60 12 info@alab.com.pl © ALAB laboratoria Sp. z o.o.