Sklep
Strona główna Blog Strona 6

Użądlenie osy, pszczoły, szerszenia – jak wygląda i co zrobić?

Alicja Wujkowska
-
0
Użądlenie osy, pszczoły, szerszenia – jak wygląda i co zrobić?

Wiosną i latem znacznie częściej dochodzi do kontaktu z owadami błonkoskrzydłymi, takimi jak osy, pszczoły czy szerszenie. Ich użądlenie zwykle powoduje ból, zaczerwienienie i opuchliznę, jednak u części osób może wywołać silną reakcję alergiczną.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> użądlenie osy, pszczoły i szerszenia może wyglądać nieco inaczej,
>> najczęstsze objawy to ból, zaczerwienienie i opuchlizna,
>> domowe sposoby mogą łagodzić miejscowe dolegliwości,
>> reakcja alergiczna po użądleniu może być stanem zagrożenia życia,
>> diagnostyka alergii na jad owadów pomaga ocenić ryzyko ciężkich reakcji.

Spis treści:

  1. Jak wygląda użądlenie osy, pszczoły i szerszenia? Różnice
  2. Pierwsza pomoc po użądleniu
  3. Co na użądlenie osy i pszczoły? Domowe sposoby
  4. Jak długo utrzymuje się opuchlizna po użądleniu?
  5. Kiedy użądlenie staje się groźne? Reakcja alergiczna i anafilaksja
  6. Diagnostyka alergii na jady owadów – jakie badania wykonać?
  7. Użądlenie osy, pszczoły, szerszenia: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
  8. Użądlenia owadów – podsumowanie informacji

Jak wygląda użądlenie osy, pszczoły i szerszenia? Różnice

Użądlenie osy, pszczoły czy szerszenia zwykle powoduje miejscowy ból, zaczerwienienie oraz opuchliznę. Intensywność objawów zależy m.in. od rodzaju owada, ilości jadu oraz indywidualnej reakcji organizmu. Choć zmiany skórne mogą wyglądać podobnie, istnieje kilka charakterystycznych różnic pozwalających rozpoznać, przez jakiego owada doszło do użądlenia.

Ślad po użądleniu

Ślad po użądleniu najczęściej ma postać zaczerwienionego, bolesnego miejsca z niewielkim obrzękiem. Skóra może być ciepła, napięta i swędząca. U części osób pojawia się także pieczenie lub pulsujący ból. Objawy zwykle rozwijają się w ciągu kilku minut od użądlenia i mogą utrzymywać się od kilku godzin do kilku dni.

Jak wygląda użądlenie osy?

Użądlenie osy zazwyczaj wywołuje nagły, piekący ból. W miejscu wkłucia pojawia się zaczerwienienie i opuchlizna, która u niektórych osób nasila się na drugi dzień po użądleniu. Charakterystyczne jest to, że osa nie pozostawia żądła w skórze, dlatego może żądlić wielokrotnie. Obrzęk po użądleniu osy może obejmować większy obszar ciała, szczególnie jeśli doszło do użądlenia w okolicy twarzy lub dłoni.

Jak wygląda użądlenie pszczoły?

Pszczoły często pozostawiają w skórze żądło wraz z woreczkiem jadowym. W miejscu użądlenia pojawia się zaczerwienienie, ból oraz miejscowa opuchlizna. Typowym objawem jest niewielki punkt wkłucia widoczny w centrum zmiany.

Jak wygląda użądlenie szerszenia?

Użądlenie szerszenia zwykle powoduje silny ból oraz wyraźny obrzęk. Skóra wokół miejsca wkłucia może być intensywnie zaczerwieniona i tkliwa przy dotyku. Szerszeń, podobnie jak osa, nie pozostawia żądła w skórze i może żądlić więcej niż raz. Objawy po użądleniu szerszenia bywają bardziej nasilone, szczególnie u dzieci oraz osób uczulonych na jad owadów błonkoskrzydłych.

Pierwsza pomoc po użądleniu

Użądlenie osy, pszczoły lub szerszenia zwykle wymaga szybkiej reakcji, aby zmniejszyć ból i ograniczyć rozwój opuchlizny. W przypadku użądlenia przez pszczołę należy jak najszybciej usunąć żądło, najlepiej podważając je paznokciem lub sztywnym przedmiotem, np. kartą płatniczą. Nie zaleca się chwytania żądła palcami lub pęsetą, ponieważ może to spowodować wtłoczenie większej ilości jadu do skóry.

Po użądleniu należy:

  • umyć miejsce wkłucia wodą z mydłem,
  • zastosować zimny okład w celu zmniejszenia bólu i obrzęku,
  • unikać drapania skóry,
  • obserwować organizm pod kątem objawów reakcji alergicznej.

Jeśli pojawią się objawy anafilaksji, takie jak:

  • spadek ciśnienia tętniczego,
  • duszność,
  • obrzęk twarzy lub gardła,
  • zawroty głowy,
  • przyspieszone bicie serca czy
  • pokrzywka obejmująca większą powierzchnię ciała,

należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.

Kluczowe znaczenie w przypadku osób uczulonych na jad owadów ma szybkie podanie adrenaliny. Osoba świadoma swojej alergii powinna zawsze mieć przy sobie automatyczny wstrzykiwacz z adrenaliną (tzw. EpiPen) oraz umieć go samodzielnie użyć w nagłej sytuacji.

Jeżeli jednak osoba z alergią na jad owadów nie jest w stanie podać sobie leku, należy niezwłocznie udzielić jej pomocy i zastosować automatyczny wstrzykiwacz zgodnie z poniższymi krokami:

  • wyjąć wstrzykiwacz z opakowania i zdjąć zabezpieczenie (blokadę),
  • przyłożyć urządzenie do bocznej części uda – możliwe jest podanie przez ubranie,
  • mocno docisnąć i przytrzymać przez kilka sekund (zgodnie z instrukcją danego preparatu, zwykle ok. 3-10 sekund),
  • po podaniu leku pozostawić osobę w pozycji leżącej, o ile nie występują przeciwwskazania (np. wymioty lub nasilona duszność wymagająca pozycji siedzącej),
  • wezwać pogotowie ratunkowe – nawet jeśli objawy zaczynają ustępować.

Jeśli objawy nie ustępują lub nasilają się, a pomoc medyczna jeszcze nie dotarła, w niektórych przypadkach (zgodnie z zaleceniami lekarza) dopuszcza się podanie drugiej dawki adrenaliny po 5-10 minutach.

Co na użądlenie osy i pszczoły? Domowe sposoby

W większości przypadków objawy po użądleniu ustępują samoistnie po kilku godzinach lub dniach. Aby złagodzić dolegliwości, można zastosować kilka prostych metod domowych.

Pomocne mogą być zimne okłady, które zmniejszają obrzęk, ból i uczucie pieczenia. Można przyłożyć do skóry chłodny kompres lub owinięty w materiał woreczek z lodem na około 10-15 minut. Ważne, aby nie przykładać lodu bezpośrednio do skóry. Może to spowodować jej podrażnienie.

W przypadku świądu i zaczerwienienia ulgę mogą przynieść preparaty łagodzące dostępne bez recepty, np. żele chłodzące lub środki zawierające substancje przeciwhistaminowe.

Jak długo utrzymuje się opuchlizna po użądleniu?

Opuchlizna po użądleniu osy, pszczoły lub szerszenia jest naturalną reakcją organizmu na jad owada. W większości przypadków obrzęk pojawia się w ciągu kilku minut od użądlenia, a następnie stopniowo narasta przez kolejne godziny. Najczęściej utrzymuje się od 1 do 3 dni, choć u części osób może być widoczny nawet przez tydzień.

Kiedy użądlenie staje się groźne? Reakcja alergiczna i anafilaksja

Większość użądleń osy, pszczoły czy szerszenia powoduje jedynie miejscową reakcję zapalną, jednak u części osób może dojść do rozwoju reakcji alergicznej na jad owadów błonkoskrzydłych. Szczególnie niebezpieczna jest anafilaksja – gwałtowna, uogólniona reakcja organizmu, która może stanowić zagrożenie zdrowia i życia.

Objawy wstrząsu anafilaktycznego mogą pojawić się już w ciągu kilku minut od użądlenia. Należą do nich m.in.:

  • nasilona duszność i świszczący oddech,
  • obrzęk języka, gardła lub twarzy,
  • trudności z oddychaniem i przełykaniem,
  • pokrzywka obejmująca dużą powierzchnię ciała,
  • zawroty głowy,
  • spadek ciśnienia tętniczego,
  • przyspieszone bicie serca,
  • utrata przytomności.

Ryzyko ciężkiego przebiegu zwiększa się szczególnie u osób, które już wcześniej doświadczyły reakcji alergicznej po użądleniu. Groźne mogą być również mnogie użądlenia oraz użądlenia w obrębie jamy ustnej, języka lub gardła. Narastający obrzęk może utrudnić przepływ powietrza.

W przypadku wystąpienia objawów anafilaksji należy jak najszybciej wezwać pogotowie ratunkowe. Osoby ze zdiagnozowaną alergią na jad owadów powinny mieć przy sobie adrenalinę w ampułkostrzykawce i stosować ją zgodnie z zaleceniami lekarza.

>> Przeczytaj także: Wstrząs anafilaktyczny – objawy, przyczyny, diagnostyka, pierwsza pomoc

Diagnostyka alergii na jady owadów – jakie badania wykonać?

W przypadku podejrzenia alergii na jad owadów błonkoskrzydłych konieczna jest konsultacja z alergologiem oraz przeprowadzenie odpowiednich badań. Ma to szczególne znaczenie u osób, u których po użądleniu wystąpiły objawy anafilaksji.

Lekarz po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu medycznego, może zlecić m.in.:

  • punktowe testy skórne z alergenami jadu owadów,
  • oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi przeciwko jadom osy, pszczoły lub szerszenia,
  • w wybranych przypadkach oznaczenie stężenia tryptazy – szczególnie u osób po ciężkich reakcjach anafilaktycznych.

Badania diagnostyczne pozwalają ocenić ryzyko ciężkiej reakcji alergicznej po kolejnym kontakcie z jadem oraz zdecydować, czy pacjent wymaga leczenia, np. immunoterapii swoistej (odczulania). Warto pamiętać, że zwykle wykonuje się je po upływie 3-4 tygodni od użądlenia. Zbyt wczesne testy mogą dawać wyniki fałszywie ujemne.

Pakiet alergia na jady owadów (5 badań) banerek

>> To może Cię zainteresować: Diagnostyka alergii

Użądlenie osy, pszczoły, szerszenia: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Użądlenie osy/pszczoły – jak długo utrzymuje się opuchlizna?

Po użądleniu opuchlizna zwykle utrzymuje się od kilku godzin do kilku dni. Najczęściej największy obrzęk pojawia się w ciągu pierwszych 24 godzin po użądleniu, a następnie stopniowo się zmniejsza. U części osób może jednak utrzymywać się dłużej – nawet do 7 dni, szczególnie jeśli użądlenie nastąpiło w okolicy twarzy, dłoni lub stóp.

Ślad po użądleniu – jak długo może się utrzymać?

Ślad po użądleniu zwykle ma postać niewielkiego zaczerwienienia lub punktowego odczynu w miejscu wkłucia żądła. U większości osób zmiany skórne ustępują po kilku dniach. Niekiedy jednak niewielkie przebarwienie, swędzenie lub zgrubienie skóry może utrzymywać się przez kilkanaście dni, zwłaszcza po intensywnej reakcji zapalnej lub rozdrapywaniu miejsca użądlenia.
W przypadku użądlenia przez pszczołę charakterystyczny może być także widoczny punkt po pozostawionym żądle. Jeśli ślad po użądleniu nie goi się, pojawia się ropna wydzielina lub nasilający się ból, może to świadczyć o zakażeniu skóry i wymaga konsultacji z lekarzem.

Użądlenia owadów – podsumowanie informacji

  • Użądlenie osy, pszczoły i szerszenia zwykle powoduje ból, zaczerwienienie i opuchliznę.
  • Po użądleniu pszczoły należy jak najszybciej usunąć żądło.
  • Chłodne okłady pomagają zmniejszyć obrzęk i pieczenie.
  • Objawy takie jak duszność, obrzęk gardła czy zawroty głowy wymagają pilnej pomocy medycznej.
  • Diagnostyka alergii na jad owadów pozwala ocenić ryzyko ciężkich reakcji po kolejnych użądleniach.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk

Bibliografia

  1. Smorawska-Sabanty, E.W.A., Gulbas I., Chałubiński M., Trudności diagnostyczne w nadwrażliwości na jad owadów błonkoskrzydłych, Alergia Astma Immunologia, 2024, 29(2), 26-31.
  2. https://www.gov.pl/web/psse-szczecinek/pierwsza-pomoc-przy-ukaszeniach-i-uzadleniach (dostęp 12.05.2026).
  3. Jakob T., Rafei-Shamsabadi D., Spillner E., Müller S., Diagnostics in Hymenoptera venom allergy: current concepts and developments with special focus on molecular allergy diagnostics, Allergo Journal International, 2017, 26(3), 93-105.
  4. Kowalczyk W., Lis K., Bartuzi Z., Diagnostyka alergii na jad pszczoły miodnej, Alergia Astma Immunologia, 2022, 27(1), 12-22.
  5. Nittner-Marszalska M., Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych, Wydawnictwo Mediton, Łódź 2003.
  6. Nittner-Marszalska M., Niedoszytko M., Cichocka-Jarosz E., Bożek A., Poziomkowska-Gęsicka I., Gawlik R., Chełmińska M., Stanowisko Sekcji Anafilaksji, Alergii na Jady Owadów i Mastocytozy Polskiego Towarzystwa Alergologicznego dotyczące zasad diagnostyki nadwrażliwości na jad owadów błonkoskrzydłych, Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology, 2024, 11, 3, 187-194.

Alergia wziewna – co to jest? Przyczyny, objawy i diagnostyka

Izabela Grabowska
-
0
Alergia wziewna – co to jest? Przyczyny, objawy i diagnostyka

Artykuł powstał 15.10.2020 r., ostatnia aktualizacja: 23.06.2026 r.

Alergia wziewna to jedna z najczęściej diagnozowanych chorób cywilizacyjnych na świecie, która dotyka miliony pacjentów w różnym wieku i znacząco obniża jakość codziennego życia.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> alergia wziewna jest reakcją układu odpornościowego na alergeny obecne w powietrzu, a jej rozwój wiąże się z określonymi mechanizmami immunologicznymi zachodzącymi w organizmie,
>> za rozwój alergii wziewnej mogą odpowiadać różnorodne czynniki, a poznanie jej przyczyn pomaga lepiej zrozumieć przebieg choroby i możliwości ograniczania objawów,
>> niektóre alergeny mają charakter sezonowy i występują tylko w określonych porach roku, podczas gdy inne mogą wywoływać dolegliwości przez cały rok,
>> objawy alergii wziewnej mogą różnić się u dorosłych i dzieci, zarówno pod względem nasilenia, jak i obrazu klinicznego,
>> diagnostyka alergii wziewnej opiera się m.in. na specjalistycznych testach alergologicznych, które pomagają ustalić alergeny odpowiedzialne za występowanie objawów,
>> leczenie alergii wziewnej obejmuje różne metody postępowania, dobierane indywidualnie do rodzaju alergii i stopnia nasilenia dolegliwości,
>> bagatelizowanie objawów alergii może prowadzić do rozwoju powikłań oraz pogorszenia jakości życia, dlatego nie należy lekceważyć pierwszych sygnałów choroby,
>> codzienna profilaktyka i ograniczanie kontaktu z alergenami stanowią ważny element wspierający leczenie oraz kontrolę objawów alergii wziewnej.

Spis treści:

  1. Alergia wziewna – co to jest?
  2. Przyczyny alergii wziewnej – co to są alergeny wziewne?
  3. Przykłady alergenów wziewnych i kiedy uczulają?
  4. Objawy alergii wziewnej u dorosłych i dzieci
  5. Nietypowe objawy alergii wziewnej
  6. Objawy silnej alergii wziewnej – kiedy zgłosić się do lekarza?
  7. Diagnostyka alergii wziewnej – jak ją rozpoznać?
  8. Jak leczyć alergię wziewną?
  9. Nieleczona alergia wziewna – możliwe powikłania
  10. Domowe sposoby na alergię wziewną – czy pomagają?
  11. Alergia wziewna – profilaktyka
  12. Zakończenie
  13. Alergia wziewna – sekcja FAQ

Alergia wziewna – co to jest?

Alergia wziewna (nazywana często wziewną nadwrażliwością alergiczną) to nieprawidłowa i nadmierna reakcja układu odpornościowego człowieka na powszechnie występujące w środowisku substancje białkowe, które u osób zdrowych nie wywołują żadnych negatywnych reakcji. W patofizjologii tej choroby kluczową rolę odgrywają przeciwciała klasy IgE (immunoglobuliny E). Kiedy organizm osoby predysponowanej genetycznie styka się z cząsteczkami unoszącymi się w powietrzu, układ immunologiczny błędnie identyfikuje je jako zagrożenie.
W odpowiedzi na kontakt z czynnikiem drażniącym dochodzi do produkcji swoistych przeciwciał IgE, które łączą się z komórkami tucznymi (mastocytami) zlokalizowanymi m.in. w:

  • błonie śluzowej nosa,
  • spojówkach,
  • oskrzelach.

Kolejna ekspozycja na to samo białko wyzwala gwałtowną degranulację mastocytów i uwolnienie silnych mediatorów stanu zapalnego, z których najbardziej znana jest histamina. To właśnie te substancje chemiczne odpowiadają za natychmiastowe rozszerzenie naczyń krwionośnych, obrzęk tkanek, nadprodukcję wydzieliny oraz podrażnienie zakończeń nerwowych. Alergia wziewna najczęściej manifestuje się pod postacią alergicznego nieżytu nosa (ANN) oraz astmy oskrzelowej.

>> Sprawdź: Nietolerancja histaminy czy alergia? Czym się różnią i dlaczego łatwo je pomylić?

Przyczyny alergii wziewnej  – co to są alergeny wziewne?

Bezpośrednią przyczyną rozwoju objawów klinicznych alergii wziewnej są alergeny, czyli mikroskopijne cząsteczki organiczne swobodnie unoszące się w powietrzu atmosferycznym lub wewnątrz pomieszczeń, które przedostają się do ludzkiego organizmu drogą oddechową. Białka te charakteryzują się odpowiednią masą cząsteczkową i budową strukturalną, pozwalającą im na przenikanie przez bariery nabłonkowe dróg oddechowych.

Według standardów Polskiego Towarzystwa Alergologicznego przyczyny alergii wziewnej dzieli się na uwarunkowane:

  • genetyczne (wrodzona skłonność do syntezy nadmiernej ilości IgE),
  • środowiskowe.

Do czynników środowiskowych zalicza się nie tylko samo stężenie białek alergizujących, ale także wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza (np. smog, spaliny samochodów), który uszkadza śluzówkę nosa i ułatwia penetrację struktur alergizujących, co powoduje nasilenie odpowiedzi immunologicznej organizmu.

Przykłady alergenów wziewnych i kiedy uczulają?

Zgodnie z międzynarodową klasyfikacją ARIA (ang. Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma), alergeny wziewne dzieli się na dwie główne kategorie.

Alergeny sezonowe

Alergeny sezonowe są to przede wszystkim pyłki roślin wiatropylnych. Ich występowanie w powietrzu jest ściśle powiązane z kalendarzem pylenia i cyklem wegetacyjnym przyrody. Wiosną (od lutego do maja) dominują pyłki drzew (np. brzoza, olcha, leszczyna). Przełom wiosny i lata (czerwiec-lipiec) to szczyt pylenia traw oraz zbóż, stanowiących najczęstszą przyczynę pyłkowicy w Polsce. Późne lato i jesień należą do chwastów (np. bylica, babka, komosa) oraz zarodników grzybów pleśniowych z rodzaju Alternaria i Cladosporium, które intensywnie namnażają się w wilgotnym środowisku.

>> Może Cię zainteresować: Alergia na pyłki: objawy, diagnostyka, odczulanie

Alergeny całoroczne

Alergeny całoroczne wywołują objawy przez dwanaście miesięcy w roku, ze szczególnym nasileniem w okresie jesienno-zimowym, kiedy rzadziej wietrzone są mieszkania. Zalicza się do nich:

  • roztocze kurzu domowego – mikroskopijne pajęczaki żywiące się złuszczonym naskórkiem ludzkim, bytujące w materacach, pościeli, dywanach i pluszowych zabawkach,
  • alergeny zwierząt domowych – białka zawarte w naskórku, ślinie, moczu czy pocie zwierząt (np. kota, psa, gryzoni), które łatwo przenoszą się na odzieży i utrzymują w pomieszczeniach nawet wiele miesięcy po opuszczeniu ich przez zwierzę,
  • alergeny wewnątrzdomowych grzybów pleśniowych – rozwijające się w zawilgoconych zakamarkach łazienek czy piwnic.

>> Warto przeczytać: Alergia na koty i psy – objawy, przyczynyi nowoczesna diagnostyka

Objawy alergii wziewnej u dorosłych i dzieci

Objawy alergii wziewnej najczęściej dotyczą górnych i dolnych dróg oddechowych oraz narządu wzroku. Do klasycznej triady objawów zalicza się:

  • wodnisty wyciek z nosa, tzw. katar sienny,
  • napadowe kichanie – często seriami,
  • świąd nosa, zmuszający pacjentów do charakterystycznego pocierania czubka nosa dłonią, tzw. salut alergiczny.

U osób dorosłych dominują dolegliwości ze strony nosa i zatok, którym bardzo często towarzyszy alergiczne zapalenie spojówek. Pacjenci skarżą się na uporczywe:

  • łzawienie,
  • pieczenie,
  • zaczerwienienie oczu,
  • obrzęk powiek.

Ze względu na ciągłe zatkanie nosa, dorośli zgłaszają pogorszenie jakości snu, chrapanie, poranny ból głowy oraz przewlekłe zmęczenie i upośledzenie koncentracji, co bezpośrednio przekłada się na obniżenie ich efektywności zawodowej. Często dochodzi również do spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, co wywołuje odruch chrząkania i suchy kaszel.

U najmłodszych pacjentów obraz kliniczny bywa bardziej zróżnicowany. Niemowlęta nie potrafią samodzielnie oczyścić nosa, dlatego jego zatkanie wywołane obrzękiem śluzówki objawia się u nich sapką, problemami podczas karmienia (dziecko przerywa ssanie, by zaczerpnąć powietrza) oraz drażliwością.

U starszych dzieci alergia wziewna rzutuje na rozwój fizyczny – ciągłe oddychanie przez usta może prowadzić do wad zgryzu i rozwoju tzw. twarzy adenoidalnej oraz nawracających infekcji ucha środkowego z wysiękiem, co grozi niedosłuchem. Dzieci zmagające się z sezonową alergia na pyłki roślin (pyłkowicą) są często apatyczne lub przeciwnie – nadpobudliwe z powodu dyskomfortu związanego ze świądem.

>> Warto dowiedzieć się więcej z artykułu: Kaszel alergiczny – objawy. Jak odróżnić kaszel alergiczny od przeziębienia? 

Nietypowe objawy alergii wziewnej

Poza klasycznymi symptomami ze strony układu oddechowego i oczu, alergia wziewna może objawiać się w sposób mało charakterystyczny, obejmując inne tkanki i narządy. Do taki nietypowych objawów alergii wziewnej możemy zaliczyć:

  • zespół alergii jamy ustnej (OAS, ang. oral allergy syndrome) – świąd, mrowienie i obrzęk warg, języka czy podniebienia po spożyciu niektórych surowych owoców lub warzyw. Jego przyczyną jest to, że układ odpornościowy może rozpoznawać podobne białka obecne w pyłkach roślin i wybranych produktach spożywczych jako ten sam alergen,
  • objawy skórne – zaostrzenie zmian o charakterze atopowego zapalenia skóry (AZS), świąd skóry czy niespodziewane ogniska pokrzywkowe pod wpływem silnego narażenia na alergeny wziewne,
  • zaburzenia ogólnoustrojowe – niewielkie podwyższenie temperatury ciała, bóle stawów i ogólne osłabienie, które mogą przypominać początek infekcji wirusowej.

>> Może Cię zainteresować także: Całoroczne objawy alergii  – przewodnik po alergenach w Twoim domu

Objawy silnej alergii wziewnej – kiedy zgłosić się do lekarza?

Należy zgłosić się do lekarza, gdy pojawią się jakiekolwiek objawy alergii wziewnej. Osoby ze stwierdzoną alergią powinny umówić się na wizytę w sytuacji utrzymujących się objawów mimo wprowadzonego leczenia. Pilnej konsultacji wymagają osoby z symptomami, takimi jak, m.in. duszność, świszczący oddech, silny kaszel, obrzęk twarzy lub gardła, nagłe osłabienie, które mogą świadczyć o ciężkiej reakcji alergicznej.

Diagnostyka alergii wziewnej – jak ją rozpoznać?

Rozpoznanie alergii wziewnej opiera się na szczegółowym wywiadzie lekarskim, badaniu przedmiotowym oraz testach skórnych i/lub laboratoryjnych.

W codziennej praktyce klinicznej złotym standardem pozostają punktowe testy skórne (PTS). Procedura polega na naniesieniu kropli standaryzowanych ekstraktów alergenowych na skórę przedramienia lub pleców i delikatnym jej nakłuciu specjalnym lancetem w celu wprowadzenia kropli do naskórka. Wynik odczytuje się po 15-20 minutach, mierząc średnicę powstałego bąbla i rumienia w porównaniu z kontrolą dodatnią (histaminą) i ujemną (solą fizjologiczną).

W przypadku, gdy u pacjenta występują silne zmiany skórne uniemożliwiające wykonanie PTS, bądź chory nie może odstawić leków przeciwhistaminowych, wykonuje się oznaczenie stężenia swoistych przeciwciał IgE (sIgE) we krwi.

Do zaawansowanych metod należy diagnostyka komponentowa (molekularna), która pozwala precyzyjnie określić, przeciwko któremu konkretnemu białku (np. Bet v 1 brzozy) skierowana jest reakcja obronna, co ma niezwykle istotne znaczenie przy kwalifikacji do odczulania.

Pomocniczo stosuje się również donosowe próby prowokacyjne oraz badanie aktywacji bazofilów (BAT, ang. basophil activation test).

>> Warto przeczytać: IgE całkowite – o czym świadczy wynik i w jakim celu przeprowadza się badanie?

Panel_rekombinantow_pylkow_10alergenow

Jak leczyć alergię wziewną?

Leczenie alergii wziewnej opiera się na trzech uzupełniających się elementach:

  • ograniczaniu kontaktu z alergenem,
  • farmakoterapii (leczenie objawowe),
  • immunoterapii alergenowej (odczulaniu), czyli leczeniu przyczynowym – u wybranych pacjentów.

Farmakoterapia ma na celu zmniejszenie stanu zapalnego i złagodzenie dolegliwości, takich jak katar, kichanie, świąd nosa, łzawienie oczu czy niedrożność nosa. W leczeniu alergicznego nieżytu nosa najważniejszą rolę odgrywają glikokortykosteroidy donosowe, które działają miejscowo przeciwzapalnie i zmniejszają obrzęk błony śluzowej nosa. Stosuje się również leki przeciwhistaminowe, które blokują receptory histaminowe H1 i łagodzą m.in.:

  • świąd,
  • kichanie,
  • wodnisty wyciek z nosa.

Preferowane są preparaty II generacji, takie jak azelastyna, bilastyna czy rupatadyna, ponieważ rzadziej powodują senność niż starsze leki przeciwhistaminowe. Mogą być stosowane doustnie lub miejscowo w postaci kropli do oczu albo preparatów donosowych. Jeśli alergii wziewnej towarzyszy astma, lekarz może zalecić także leki stosowane w leczeniu astmy, m.in.:

  • glikokortykosteroidy wziewne,
  • leki rozszerzające oskrzela lub leki przeciwleukotrienowe.

Immunoterapia alergenowa, potocznie nazywana odczulaniem, jest metodą leczenia przyczynowego. Polega na regularnym podawaniu pacjentowi określonych dawek alergenu, na który jest uczulony, w celu stopniowego zmniejszania nadmiernej reakcji układu odpornościowego. Immunoterapia może ograniczać objawy alergii, zmniejszać zapotrzebowanie na leki objawowe i wpływać na naturalny przebieg choroby. Stosuje się ją u pacjentów, u których potwierdzono związek między objawami a konkretnym alergenem.

Odczulanie może być prowadzone w dwóch głównych formach, tj. podskórnej (SCIT, ang. subcutaneous immunotherapy) czyli w postaci iniekcji wykonywanych w placówce medycznej oraz podjęzykowej (SLIT, ang. subligual immunotherapy) czyli w formie tabletek lub kropli stosowanych pod język, zwykle samodzielnie przez pacjenta w domu po wcześniejszym przeszkoleniu. Leczenie trwa zazwyczaj kilka lat (najczęściej co najmniej 3 lata) a jego dokładny schemat i czas trwania ustala lekarz na podstawie rodzaju alergenu, nasilenia objawów oraz odpowiedzi pacjenta na terapię.

Nieleczona alergia wziewna – możliwe powikłania

Zaniechanie właściwego leczenia lub opieranie się wyłącznie na doraźnych środkach niesie ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Najpoważniejszym powikłaniem nieleczonego alergicznego nieżytu nosa jest tak zwany marsz alergiczny, czyli ewolucja schorzenia górnych dróg oddechowych w astmę oskrzelową. Szacuje się, że u znacznej części pacjentów z ignorowanym ANN w ciągu kilku lat rozwija się przewlekłe zapalenie dolnych dróg oddechowych.

Inne częste powikłania to przewlekłe, trudne do wyleczenia zapalenie zatok przynosowych, rozwój polipów nosa, a także przerost małżowin nosowych czy nawracające wysiękowe zapalenia ucha środkowego u dzieci prowadzące do zaburzeń słuchu i mowy. Ciągłe zatkanie  nosa wymusza oddychanie przez usta, co znosi naturalną funkcję ochronną filtracji powietrza i skutkuje częstszymi infekcjami gardła i krtani.

Domowe sposoby na alergię wziewną – czy pomagają?

Metody domowe i naturalne stanowią cenne wsparcie terapii konwencjonalnej, jednak nie mogą jej całkowicie zastąpić. Do działań o udowodnionej naukowo skuteczności należy płukanie (irygacja) jam nosowych przy użyciu roztworów soli fizjologicznej lub wody morskiej. Pozwala to na mechaniczne usuwanie pyłków, kurzu oraz nadmiaru wydzieliny ze śluzówki, redukując miejscowy stan zapalny.

W warunkach domowych doskonale sprawdzają się oczyszczacze powietrza wyposażone w certyfikowane filtry, które skutecznie wychwytują cząstki stałe oraz białka alergizujące w zamkniętych pomieszczeniach. Pomocne jest również pranie pościeli, poduszek, koców, pluszowych zabawek w temperaturze minimum 55°C. Ponadto bardzo przydatne są informacje o aktualnym i prognozowanym stężeniu pyłku roślin i zarodników grzybów mikroskopowych.

Alergia wziewna – profilaktyka

Profilaktyka alergii wziewnej polega przede wszystkim na ograniczaniu kontaktu z alergenami, które wywołują objawy. W praktyce oznacza to m.in.:

  • śledzenie kalendarza pylenia roślin,
  • unikanie długiego przebywania na zewnątrz w okresach wysokiego stężenia pyłków, zamykanie okien w czasie intensywnego pylenia,
  • wietrzenie pomieszczeń po deszczu lub wieczorem, gdy stężenie alergenów w powietrzu bywa niższe.

Po powrocie do domu warto umyć twarz, przepłukać nos solą fizjologiczną, zmienić ubranie, a w okresie nasilonych objawów także umyć włosy, ponieważ pyłki łatwo osadzają się na skórze i tkaninach.

W przypadku alergii na roztocze kurzu domowego znaczenie ma regularne sprzątanie, pranie pościeli w wysokiej temperaturze, ograniczenie liczby tekstyliów gromadzących kurz oraz utrzymywanie odpowiedniej wilgotności powietrza. Profilaktyka nie zawsze pozwala całkowicie uniknąć objawów, ale może zmniejszyć ich nasilenie i ograniczyć potrzebę stosowania leków objawowych.

Zakończenie

Alergia wziewna to złożone schorzenie układu odpornościowego, które nie powinno być utożsamiane ze zwykłym, niegroźnym kataru. Medycyna oferuje niezwykle precyzyjne narzędzia diagnostyczne oraz zaawansowane metody leczenia farmakologicznego i przyczynowego, które potrafią przywrócić pacjentom pełen komfort życia i uchronić ich przed groźnymi powikłaniami, takimi jak astma.

Alergia wziewna – sekcja FAQ

Jakie są przykłady alergenów wziewnych?

Do najważniejszych przykładów należą pyłki drzew, traw i chwastów, roztocze kurzu domowego, cząsteczki naskórka i śliny zwierząt domowych (np. kota czy psa) oraz zarodniki grzybów pleśniowych.

Jak długo trwają alergie wziewne?

Alergie wziewne są chorobami przewlekłymi, które mogą trwać przez całe życie. Ich objawy występują sezonowo w okresie pylenia konkretnych roślin lub utrzymują się całorocznie w przypadku uczulenia na kurz bądź naskórek zwierząt.

Czy z alergii wziewnej „się wyrasta”?

Choć u części dzieci objawy mogą ulec złagodzeniu w okresie dojrzewania, rzadko dochodzi do samoistnego, całkowitego ustąpienia.

Piśmiennictwo

  1. GurgelR.K., BaroodyF.M., Damask C.C. i in. Clinical Practice Guideline: Immunotherapy for Inhalant Allergy. Otolaryngol Head Neck Surg, 2024, 170, Suppl 1(Suppl 1), S1-S42.
  2. Kruszewski J., Kowalski M.L., Kulus M. (red.). Standardy w alergologii, wyd. III. Termedia, 2019.
  3. WiseS.K., DamaskC., RolandL.T. i in. International consensus statement on allergy and rhinology: Allergic rhinitis – 2023. Int Forum Allergy Rhinol, 2023, 13(4):293-859.

Wysoki poziom progesteronu – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie 

Agata Strukow
-
0
Wysoki poziom progesteronu – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie 

Progesteron to hormon, który jest częścią rutynowej diagnostyki zaburzeń hormonalnych u kobiet. Coraz częściej bywa badany również u mężczyzn. Dlaczego?

Z artykułu dowiesz się, że:  
>> wysoki poziom progesteronu u kobiety może wynikać z fizjologii – rośnie w II fazie cyklu oraz w ciąży,
>> wysoki poziom progesteronu spowodowany przyczynami chorobowymi jest stosunkowo rzadkim zjawiskiem,
>> poziom progesteronu należy badać w godzinach porannych,
>> wysoki progesteron u kobiety sprzyja zajściu w ciążę.  

Spis treści:

  1. Progesteron – co to za hormon?
  2. Podwyższony progesteron – kiedy jest normą, a kiedy powinien niepokoić?
  3. Wysoki progesteron u mężczyzn – przyczyny i objawy
  4. Wysoki progesteron u kobiet – przyczyny i objawy
  5. Diagnostyka – jak sprawdzić poziom progesteronu?
  6. Jak obniżyć za wysoki progesteron? Leczenie i postępowanie
  7. Zakończenie
  8. Wysoki poziom progesteronu – sekcja FAQ

Progesteron – co to za hormon?

Progesteron to hormon steroidowy, który przede wszystkim kojarzy się jako żeński hormon płciowy, odgrywa jednak ważną rolę także w organizmie mężczyzny.

Progesteron – rola u kobiety

Progesteron jest hormonem produkowanym przez jajniki. Jego podstawową rolą jest wpływ na endometrium macicy, dzięki czemu w drugiej fazie cyklu miesiączkowego przygotowuje się ono na zagnieżdżenie zapłodnionego zarodka. Jeśli kobieta zajdzie w ciążę progesteron wpływa na prawidłowy jej przebieg i zapobiega przedwczesnemu urodzeniu dziecka. Progesteron jest hormonem niezbędnym do utrzymania ciąży.

>> Może Cię zainteresować: Progesteron w ciąży – funkcje, badanie, wysoki i niski poziom progesteronu w ciąży

Progesteron – rola u mężczyzny

W męskim organizmie progesteron stanowi hormon wyjściowy do produkcji testosteronu. Odpowiedni poziom progesteronu jest niezbędny do syntezy najważniejszego męskiego hormonu płciowego. Ponadto blokuje powstawanie zbyt dużych ilości estradiolu. Oprócz udziału w regulowaniu gospodarki hormonalnej ma wpływ na nastrój, sen oraz ośrodkowy układ nerwowy.

Podwyższony progesteron – kiedy jest normą, a kiedy powinien niepokoić?

Podwyższony progesteron zdarza się zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Wysoki progesteron u mężczyzny jest stosunkowo rzadkim zjawiskiem i wynika najczęściej z przyczyn chorobowych. Natomiast u kobiet może być fizjologią – wysoki progesteron w fazie lutealnej, ale jego źródłem mogą być również zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego.

Wysoki progesteron u mężczyzn – przyczyny i objawy

Podwyższony poziom progesteronu u mężczyzny najczęściej wynika z zaburzeń funkcjonowania nadnerczy (wrodzony przerost, guz nadnerczy, przewlekły stres) i towarzyszy odchyleniom od normy innych hormonów, np. testosteronu.
Symptomy towarzyszące zbyt wysokiemu poziomowi progesteronu u mężczyzny to:

  • chroniczne zmęczenie,
  • zaburzenia nastroju,
  • problemy z libido,
  • przyrost tkanki tłuszczowej,
  • zaburzenia płodności.

Wysoki progesteron u kobiet – przyczyny i objawy

Wysoki poziom progesteronu u kobiet jest fizjologią w II fazie cyklu menstruacyjnego oraz w ciąży. Zbyt wysoki progesteron poza określoną fazą cyklu i poza ciążą, może być spowodowany przyczynami chorobowymi.
Poziom progesteronu w kobiecym organizmie osiąga szczyt pomiędzy 21 a 23 dniem cyklu – stężenie powyżej 10 ng/ml wskazuje na to, że występuje prawidłowa owulacja.
Nadmiar progesteronu poza fazą lutealną może być spowodowany:

  • zaburzeniami pracy jajników (torbiele, guzy, PCOS)
  • nadprodukcją progesteronu w nadnerczach, np. we wrodzonym przeroście nadnerczy, raku nadnerczy,
  • zbyt wysokim dawkowaniem leków zawierających progesteron.

Objawy towarzyszące wysokiemu pozimowi progesteronu u kobiet to:

  • obrzęki – zatrzymywanie płynów w organizmie – może łączyć się z obrzękami stóp i kostek i pojawia się również przy fizjologicznym podniesieniu poziomu progesteronu w fazie lutealnej
  • tkliwość, bolesność i powiększenie piersi,
  • wzdęcia,
  • wahania libido,
  • wahania nastroju,
  • zmęczenie.

Za wysoki progesteron a zajście w ciążę – wpływ na płodność

Do zajścia w ciążę niezbędny jest określony, wyższy poziom progesteronu, ponieważ jest on jednym z warunków koniecznych do wystąpienia owulacji, a następnie zagnieżdżenia zapłodnionego zarodka w macicy i jego dalszego rozwoju.
Wysoki poziom progesteronu w pierwszych dniach ciąży jest wskazówką, iż przebiega ona prawidłowo. Znacznie podwyższony jego poziom w ciąży może świadczyć o ciąży bliźniaczej, nie jest niebezpieczny dla przebiegu ciąży.

WAŻNE:
Poziom progesteronu ma wpływ na płodność kobiety. Trudności z zajściem w ciążę występują przy zbyt niskim stężeniu tego hormonu, wysoki poziom progesteronu sprzyja wystąpieniu ciąży.

Diagnostyka – jak sprawdzić poziom progesteronu?

Oznaczanie poziomu progesteronu wykonuje się z krwi żylnej. Stężenie progesteronu u kobiet zależy od fazy cyklu, dlatego należy je oznaczać w konkretnym dniu. Aby sprawdzić czy występuje prawidłowa owulacja zaleca się, aby badanie wykonać pomiędzy 21-25 dniem cyklu. Mężczyzna może wykonać badanie w dowolnym dniu, jedynym wymogiem jest zgłoszenie się do laboratorium w godzinach porannych, ze względu na dobowy rytm wydzielania.

Badanie poziomu progesteronu jest często oznaczanie z innymi hormonami.

  • U mężczyzn są to – testosteronem, SHBG, DHEA-S, kortyzol.
  • U kobiet często bada się LH, FSH lub estradiol, jednak należy mieć na uwadze, że pik ich wydzielania przypada na inne dni cyklu, dlatego często są z innego pobrania.
Badanie progesteronu banerek

Kiedy wykonać badanie progesteronu?

Badanie progesteronu często wykonuje się w panelu z oznaczeniem innych badań hormonalnych. U kobiet przede wszystkim w diagnostyce niepłodności czy ocenie występowania owulacji. Ponadto w monitorowaniu ciąży i diagnostyce nieprawidłowych miesiączek.
U mężczyzn wskazaniem do badania również mogą być problemy z płodnością, poza tym zaburzenia libido.

Jak obniżyć za wysoki progesteron? Leczenie i postępowanie

Obniżanie wysokiego poziomu progesteronu nie jest celem samym w sobie. Stosowanie leczenie zależy od występujących objawów oraz przyczyn nieprawidłowości.
Czynnikiem sparzającym prawidłowemu poziomowi progesteronu jest zdrowy styl życia – odpowiednia dieta i aktywność fizyczna.

Zakończenie

Za wysoki poziom progesteronu nie jest częstym problemem klinicznym. Postępowanie przy zbyt wysokim progesteronie zależy do przyczyny problemów oraz celu, jaki chcemy osiągnąć w czasie leczenia.

Wysoki poziom progesteronu – sekcja FAQ

Kiedy badać progesteron przy PCOS?

Należy go zbadać 7 dni po przypuszczalnej owulacji. Jeśli cykle są bardzo wydłużone lub nieregularne  można to zrobić w dowolnym dniu cyklu i powtórzyć badanie kilka razy np. w odstępach tygodniowych.

Kiedy badać progesteron przy nieregularnym cyklu?

Najlepiej robić to około 7 dni po owulacji, jeśli zachodzi potrzeba owulację można zaobserwować w USG.

Kiedy badać progesteron przy 30 dniowym cyklu?

Jeśli cykle są regularne optymalnym będzie 23. dzień cyklu.

Kiedy badać progesteron po owulacji?

Optymalny czas na badanie progesteronu to około 7 dni po owulacji (w tzw. środku fazy lutealnej). W typowym cyklu 28-dniowym wypada to zwykle w 21. dniu cyklu.

Kiedy badać progesteron przy staraniach o dziecko?

Dokładny dzień pobrania zależy od długości cyklu. Cykl 28 dni – badanie w 21 dniu. Jeśli cykle mają inną długość to 7 dni przed spodziewaną miesiączką, np., cykl 35 dni – badanie w 28 dniu, cykl 24 dni – badanie w 17 dniu.

Jaki powinien być progesteron u mężczyzny?

Progesteron u mężczyzny zazwyczaj wynosi do 1 ng/ml, ale dokładne wartości należy sprawdzić na konkretnym wyniku z laboratorium.

Czy witamina C podnosi progesteron?

Prawidłowy poziom witaminy C w organizmie sprzyja podnoszeniu poziomu testosteronu, dlatego należy szczególnie zadbać o swoją dietę i źródła tej witaminy.

Czy witamina D obniża progesteron?

Optymalny poziom witaminy D sprzyja prawidłowemu poziomowi progesteronu, dlatego należy wykonywać oznaczenie stężenia witaminy D i dobierać odpowiednie dawki lub je korygować.

Bibliografia

  1. Cable JK, Grider MH. Physiology, Progesterone. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558960/
  2. Progesteron i jego zastosowanie w wybranych patologiach ciąży – Forum Położnictwa i Ginekologii | czasopismo pisane z myślą o ginekologach i położnikach
  3. https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/1203,wprowadzenie-do-endokrynologii-ciazy
  4. Młodawski J., Rokita W., Młodawska M., Stosowanie progesteronu w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2018, tom 3, nr 3, strony 85–92
  5. National Institute for Health and Care Excellence. Ectopic pregnancy and miscarriage: evidence reviews for progestogens for preventing miscarriage FINAL (November 2021). NICE guideline NG126 (update).
  6. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018, s. 571-581.
  7. K. Lin-Su, S. Nimkarn, M. I. New, Diagnostyka i terapia wrodzonego przerostu nadnerczy, Pediatric, Adolescent, & Young Adult Gynecology. Edited by A. Altchek and L. Deligdisch. © 2009 Blackwell Publishing, ISBN: 978-1-4051-5347-8.
  8. Oettel M, Mukhopadhyay AK. Progesterone: the forgotten hormone in men? Aging Male. 2004 Sep;7(3):236-57. doi: 10.1080/13685530400004199. PMID: 15669543
  9. Henmi H, Endo T, Kitajima Y, Effects of ascorbic acid supplementation on serum progesterone levels in patients with a luteal phase defect, Fertility and Sterility, 80, 459-461

    Dieta przy raku prostaty – co jeść, a czego unikać?

    Magdalena Konowrocka
    -
    0
    Dieta przy raku prostaty – co jeść, a czego unikać?

    Rak prostaty jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn. Coraz więcej badań naukowych wskazuje, że odpowiednio skomponowana dieta może wspierać organizm zarówno w profilaktyce, jak i podczas leczenia choroby. Jakie produkty warto włączyć do codziennego jadłospisu, a których lepiej unikać?

    W tym artykule przedstawiamy aktualne zalecenia żywieniowe dla chorych na raka prostaty oraz wyjaśniamy, jak zdrowe nawyki żywieniowe mogą wspierać proces leczenia i rekonwalescencji. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak dietą możesz wpłynąć na zdrowie prostaty, to polecam przeczytać ten artykuł.

    Z tego artykułu dowiesz się:
    >> sposób odżywiania może wpływać na ryzyko rozwoju oraz przebieg raka prostaty,
    >> istnieją konkretne zasady żywienia zalecane osobom chorującym na raka prostaty, które pomagają wspierać organizm podczas leczenia,
    >> regularne spożywanie wybranych produktów może korzystnie wpływać na stan zdrowia i wspomagać proces terapii,
    >> niektóre produkty oraz nawyki żywieniowe mogą działać niekorzystnie, dlatego warto wiedzieć, czego unikać,
    >> dieta w trakcie leczenia i rekonwalescencji po zabiegu, radioterapii lub hormonoterapii powinna być odpowiednio dostosowana do potrzeb organizmu,
    >> aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz właściwe nawodnienie są równie ważnymi elementami wspierającymi leczenie jak codzienna dieta,
    >> w niektórych sytuacjach warto skonsultować sposób żywienia z lekarzem lub dietetykiem klinicznym, aby dopasować zalecenia do indywidualnych potrzeb.

    Spis treści:

    1. Rak prostaty a dieta – czy sposób odżywiania ma znaczenie?
    2. Dieta przy raku prostaty – najważniejsze zasady żywienia
    3. Co jeść przy raku prostaty? Produkty zalecane
    4. Czego unikać przy raku prostaty? Produkty niewskazane
    5. Złośliwy rak prostaty – dieta w trakcie leczenia i rekonwalescencji
    6. Dieta przy raku prostaty – o czym jeszcze należy pamiętać?
    7. Zakończenie

    Rak prostaty a dieta – czy sposób odżywiania ma znaczenie?

    Coraz więcej badań naukowych wskazuje, że sposób odżywiania może odgrywać istotną rolę zarówno w profilaktyce raka prostaty, jak i w przebiegu choroby po postawieniu diagnozy. Choć dieta nie zastępuje leczenia onkologicznego, może wspierać organizm, wpływać na procesy zapalne, gospodarkę hormonalną oraz ogólny stan zdrowia pacjenta.

    Szczególne zainteresowanie naukowców budzi dieta oparta głównie na produktach roślinnych. Warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona dostarczają:

    • błonnika,
    • witamin,
    • składników mineralnych,
    • licznych związków bioaktywnych o działaniu przeciwutleniającym.

    Badania obserwacyjne sugerują, że mężczyźni stosujący dietę bogatą w produkty roślinne mogą charakteryzować się niższym ryzykiem progresji raka prostaty oraz lepszym rokowaniem.

    Jednym z najlepiej poznanych składników diety w kontekście zdrowia prostaty jest likopen – czerwony barwnik obecny przede wszystkim w pomidorach. Wykazuje on silne właściwości antyoksydacyjne, dzięki czemu może chronić komórki przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki.

    Korzystny wpływ może mieć również dieta śródziemnomorska, uznawana za jeden z najzdrowszych modeli żywienia. Opiera się ona na dużym spożyciu warzyw, owoców, ryb, oliwy z oliwek, produktów pełnoziarnistych przy jednoczesnym ograniczeniu czerwonego mięsa oraz żywności wysokoprzetworzonej. Taki sposób odżywiania nie tylko wspiera zdrowie układu sercowo-naczyniowego, ale może także korzystnie wpływać na parametry metaboliczne, które często ulegają pogorszeniu podczas leczenia hormonalnego raka prostaty.

    Warto pamiętać, że:
    Nie istnieje jeden „cudowny” produkt chroniący przed rakiem prostaty. Znacznie większe znaczenie ma całokształt codziennych nawyków żywieniowych. Regularne spożywanie warzyw i owoców, wybieranie pełnoziarnistych produktów zbożowych, zdrowych tłuszczów oraz ograniczenie żywności wysokoprzetworzonej to zalecenia, które mogą wspierać organizm zarówno w profilaktyce, jak i podczas leczenia choroby.

    Dieta przy raku prostaty – najważniejsze zasady żywienia

    Choć nie istnieje dieta, która mogłaby wyleczyć raka prostaty, coraz więcej badań wskazuje, że odpowiedni sposób odżywiania może wspierać organizm podczas leczenia, poprawiać stan metaboliczny oraz potencjalnie wpływać na przebieg choroby. Aktualne dowody naukowe sugerują, że największe korzyści przynosi model żywienia oparty głównie na produktach roślinnych, zbliżony do diety śródziemnomorskiej.

    Podstawą codziennego jadłospisu powinny być warzywa i owoce. Są one źródłem błonnika, witamin, składników mineralnych oraz licznych związków bioaktywnych o działaniu przeciwutleniającym i przeciwzapalnym. Szczególnie wartościowe są warzywa kapustne, takie jak brokuły, kalafior, kapusta czy brukselka, a także pomidory zawierające likopen. Związek ten jest jednym z najlepiej przebadanych składników diety w kontekście zdrowia prostaty. Warto pamiętać, że jego przyswajalność wzrasta po obróbce termicznej, dlatego dobrym wyborem są passaty, sosy i koncentraty pomidorowe.

    Istotnym elementem diety powinny być również pełnoziarniste produkty zbożowe, takie jak:

    • pieczywo razowe,
    • grube kasze,
    • płatki owsiane,
    • brązowy ryż.

    Dzięki wysokiej zawartości błonnika pomagają utrzymać prawidłową masę ciała, wspierają pracę przewodu pokarmowego i korzystnie wpływają na gospodarkę glukozowo-insulinową.

    Coraz więcej uwagi poświęca się także roślinnym źródłom białka. Nasiona roślin strączkowych, w tym soczewica, ciecierzyca, fasola czy soja, mogą stanowić wartościową alternatywę dla części produktów pochodzenia zwierzęcego. Badania sugerują, że większy udział białka roślinnego w diecie może być związany z korzystniejszym rokowaniem u mężczyzn z rakiem prostaty.

    W diecie nie powinno zabraknąć zdrowych tłuszczów. Szczególnie polecane są:

    • oliwa z oliwek,
    • orzechy,
    • pestki,
    • tłuste ryby morskie, takie jak łosoś, makrela czy śledź.

    Produkty te dostarczają nienasyconych kwasów tłuszczowych, które wspierają zdrowie układu sercowo-naczyniowego. Ma to szczególne znaczenie u pacjentów leczonych hormonalnie, u których ryzyko zaburzeń metabolicznych i chorób serca jest podwyższone.

    Jednocześnie zaleca się ograniczenie spożycia czerwonego mięsa oraz przetworzonych produktów mięsnych, takich jak kiełbasy, parówki, wędliny czy konserwy. Ich częste spożywanie wiąże się z wyższym ryzykiem wielu chorób przewlekłych, a dieta bogata w produkty wysokoprzetworzone sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu i nadmiernej masie ciała.

    Co jeść przy raku prostaty? Produkty zalecane

    Dieta przy raku prostaty powinna opierać się przede wszystkim na produktach o wysokiej wartości odżywczej, bogatych w błonnik, przeciwutleniacze oraz zdrowe tłuszcze. Szczególnie zalecane są warzywa i owoce, zwłaszcza pomidory, brokuły, kalafior, jarmuż, kapusta, jagody oraz owoce cytrusowe. W codziennym jadłospisie warto uwzględniać również pełnoziarniste produkty zbożowe, takie jak pieczywo razowe, płatki owsiane, kasze i brązowy ryż.

    Dobrym źródłem białka są rośliny strączkowe, w tym soczewica, ciecierzyca, fasola i soja, a także ryby morskie bogate w kwasy omega-3. Korzystny wpływ na zdrowie mogą mieć również orzechy, pestki oraz oliwa z oliwek, które dostarczają cennych nienasyconych kwasów tłuszczowych.

    Ciekawostka:
    Badania wskazują, że dieta zbliżona do śródziemnomorskiej, oparta głównie na produktach roślinnych i zdrowych tłuszczach, może wspierać organizm podczas leczenia i sprzyjać utrzymaniu dobrej kondycji metabolicznej.

    Czego unikać przy raku prostaty? Produkty niewskazane

    Przy raku prostaty warto ograniczyć spożycie żywności wysokoprzetworzonej, która często zawiera duże ilości soli, cukru, nasyconych kwasów tłuszczowych oraz dodatków technologicznych. Niewskazane jest częste spożywanie czerwonego mięsa oraz przetworów mięsnych, takich jak:

    • kiełbasy,
    • parówki,
    • bekon,
    • wędliny.

    Zaleca się również ograniczenie fast foodów, słodyczy, słodzonych napojów oraz produktów bogatych w tłuszcze trans.

    Niekorzystny wpływ na ogólny stan zdrowia może mieć także nadmierne spożycie alkoholu, dlatego warto zachować umiar lub całkowicie z niego zrezygnować. Ostrożność należy zachować również w przypadku suplementów diety reklamowanych jako wspierające zdrowie prostaty.

    Badanie PSA całkowitego

    Złośliwy rak prostaty – dieta w trakcie leczenia i rekonwalescencji

    Prawidłowe żywienie odgrywa istotną rolę na każdym etapie leczenia złośliwego raka prostaty. Odpowiednio zbilansowana dieta nie tylko wspiera organizm w walce z chorobą, ale także pomaga:

    • ograniczać skutki uboczne terapii,
    • utrzymać prawidłową masę ciała,
    • zmniejszać ryzyko niedożywienia i utraty masy mięśniowej.

    W trakcie leczenia szczególnie ważne jest dostarczanie odpowiedniej ilości energii i pełnowartościowego białka. Składnik ten jest niezbędny do regeneracji tkanek, gojenia oraz utrzymania masy mięśniowej, która może ulegać zmniejszeniu zwłaszcza podczas hormonoterapii i leczenia systemowego. Dobrym źródłem białka są:

    • ryby,
    • jaja,
    • chude mięso drobiowe,
    • fermentowane produkty mleczne,
    • rośliny strączkowe.

    Podstawę diety powinny stanowić warzywa i owoce, które dostarczają witamin, składników mineralnych oraz związków o działaniu przeciwutleniającym. Szczególnie korzystne mogą być warzywa kapustne, pomidory bogate w likopen, a także owoce jagodowe. Warto również regularnie spożywać produkty pełnoziarniste, które dostarczają błonnika wspierającego prawidłową pracę przewodu pokarmowego.

    Pacjenci poddawani hormonoterapii są bardziej narażeni na:

    Z tego względu zaleca się dietę zbliżoną do śródziemnomorskiej, bogatą w warzywa, owoce, rośliny strączkowe, ryby, oliwę z oliwek i orzechy. Jednocześnie rekomenduje się ograniczenie czerwonego mięsa, produktów wysokoprzetworzonych i nadmiaru cukru.

    W okresie rekonwalescencji po zabiegu operacyjnym lub radioterapii szczególne znaczenie ma:

    • regularne spożywanie posiłków,
    • odpowiednie nawodnienie,
    • stopniowy powrót do aktywności fizycznej.

    Dieta powinna wspierać procesy regeneracyjne organizmu i dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych. W przypadku występowania działań niepożądanych leczenia, takich jak utrata apetytu, biegunki, zaparcia czy zmiany smaku, sposób żywienia powinien być dostosowany indywidualnie do potrzeb pacjenta.

    Dieta przy raku prostaty – o czym jeszcze należy pamiętać?

    Odpowiednia dieta jest ważnym elementem wspierającym leczenie raka prostaty, jednak nie należy zapominać, że na stan zdrowia wpływa również całokształt stylu życia. Kluczowe znaczenie ma utrzymanie prawidłowej masy ciała, ponieważ nadwaga i otyłość są związane z większym ryzykiem zaburzeń metabolicznych oraz gorszym rokowaniem w wielu chorobach przewlekłych, w tym nowotworach.

    >> Może Cię zainteresować: Nadwaga a otyłość – czym się różnią? Klasyfikacja, leczenie i konsekwencje otyłości

    Równie istotna jest regularna aktywność fizyczna dostosowana do możliwości pacjenta. Badania wskazują, że ćwiczenia pomagają utrzymać masę mięśniową, poprawiają wydolność organizmu, zmniejszają uczucie zmęczenia oraz wspierają zdrowie układu sercowo-naczyniowego. Jest to szczególnie ważne podczas hormonoterapii, która może prowadzić do utraty masy mięśniowej i zwiększenia ilości tkanki tłuszczowej.

    Należy także pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Woda powinna być podstawowym napojem w codziennej diecie, a spożycie płynów warto dostosować do:

    • wieku,
    • stanu zdrowia,
    • poziomu aktywności fizycznej.

    Odpowiednie nawodnienie wspiera funkcjonowanie organizmu i może pomagać w łagodzeniu niektórych działań niepożądanych leczenia.

    Pacjenci z rakiem prostaty nie powinni stosować restrykcyjnych diet eliminacyjnych ani sięgać po niesprawdzone metody żywieniowe obiecujące „wyleczenie” nowotworu. Aktualna wiedza naukowa nie potwierdza skuteczności takich rozwiązań, a nieprawidłowo zbilansowana dieta może prowadzić do niedoborów pokarmowych i pogorszenia stanu odżywienia. Wszelkie zmiany sposobu żywienia oraz stosowanie suplementów diety warto konsultować z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

    Warto również pamiętać, że potrzeby żywieniowe mogą zmieniać się na różnych etapach choroby i leczenia. Dieta pacjenta po prostatektomii może różnić się od zaleceń dla osoby poddawanej radioterapii czy hormonoterapii. Dlatego najlepsze efekty przynosi indywidualne podejście, uwzględniające stan zdrowia, wyniki badań, występujące objawy oraz stosowane leczenie.

    Zakończenie

    Należy podkreślić, że dieta nie zastąpi leczenia raka prostaty, ale może skutecznie wspierać organizm podczas terapii i rekonwalescencji. Największe korzyści przynosi sposób odżywiania oparty na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, roślinach strączkowych, rybach i zdrowych tłuszczach, przy jednoczesnym ograniczeniu żywności wysokoprzetworzonej.

    Warto pamiętać, że równie ważna dla zdrowa jest profilaktyka. Regularne badania, w tym oznaczenie PSA oraz wolnego PSA i konsultacje urologiczne, zwiększają szanse na wczesne wykrycie zmian i skuteczne leczenie. Jeśli jesteś po 50. roku życia lub znajdujesz się w grupie ryzyka, nie odkładaj badań kontrolnych, zadbaj o zdrowie prostaty już dziś.

    Bibliografia

    1. Gupta N, Patel HD, Taylor J, i wsp. Systematic Review of the Impact of a Plant-Based Diet on Prostate Cancer Incidence and Outcomes.
    2. Liu VN, Kenfield SA, Chan JM, i wsp. Plant-Based Diets and Disease Progression in Men With Nonmetastatic Prostate Cancer.
    3. Loeb S, Fu BC, Bauer SR, i wsp. Association of Plant-Based Diet Index With Prostate Cancer Risk. American Journal of Clinical Nutrition.
    4. Souroujon AA, i wsp. The Role of Nutrition in Prostate Cancer Risk, Progression and Survivorship. Current Opinion in Urology. 2024.
    5. Gregg JR, Zheng J, Butler S, i wsp. Adherence to the Mediterranean Diet and Grade Group Progression in Men With Localized Prostate Cancer on Active Surveillance. Cancer. 2021.
    6. Lin PH, Aronson WJ, Freedland SJ, i wsp. Dietary Patterns in Prostate Cancer Prevention and Management. European Urology Oncology. 2025.

    Progesteron u mężczyzny – rola, nadmiar i niedobór, jak zbadać jego poziom?

    Agata Strukow
    -
    0
    Progesteron u mężczyzny – rola, nadmiar i niedobór, jak zbadać jego poziom?

    Progesteron jest hormonem płciowym, który zwyczajowo kojarzy się z fizjologią kobiecą, ale występuje także u mężczyzn. Jest syntetyzowany z cholesterolu, a jego produkcja zachodzi w jądrach (m.in. w komórkach Leydiga) oraz w nadnerczach. Dlaczego progesteron jest ważny również u mężczyzn?

    Z artykułu dowiesz się, że progesteron:
    >> jest ważną częścią męskiej gospodarki hormonalnej,
    >> u mężczyzn może wpływać na wiele obszarów funkcjonowania organizmu, w tym płodność, sen, odporność,
    >>bierze udział w syntezie innych hormonów, w tym testosteronu.

    Spis treści:

    1. Rola progesteronu u mężczyzn
    2. Progesteron u mężczyzn – jak powstaje?
    3. Progesteron – normy u mężczyzn
    4. Jak zbadać progesteron u mężczyzny?
    5. Wysoki progesteron u mężczyzn
    6. Niski progesteron u mężczyzn
    7. Wysoki progesteron u mężczyzn – jak go obniżyć?
    8. Niski progesteron u mężczyzn – jak podnieść jego poziom?
    9. Zakończenie
    10. Progesteron u mężczyzn – sekcja FAQ

    Rola progesteronu u mężczyzn

    Progesteron u mężczyzny jest hormonem, którego oddziaływanie jest widoczne w organizmie mężczyzny (receptory dla progesteronu obecne są w komórkach plemników, ale także wątroby, kości czy soczewki oka), jest również produktem pośrednim w syntezie i oddziaływaniu innych hormonów.

    Badanie progesteronu banerek

    Progesteron u mężczyzn – rola w gospodarce hormonalnej

    • Testosteron i dihydrotestosteron – progesteron jest punktem wyjścia do syntezy głównego męskiego hormonu płciowego. Na początku powstaje z niego androstendion, który w następnym etapie przekształcany jest w testosteron, a na końcu może powstać DHT – dihydrotestosteron.
    Ważne:
    Odpowiedni poziom progesteronu jest warunkiem koniecznym do prawidłowej syntezy testosteronu. 
    • Kortyzol – progesteron w nadnerczach ulega przemianie do kortyzolu, czyli hormonu stresu oraz aldosteronu – hormonu odgrywającego kluczową rolę w regulacji poziomu elektrolitów (sodu i potasu) oraz wpływa na utrzymanie prawidłowego ciśnienia krwi.

    >> Sprawdź też: Kortyzol – hormon stresu

    Ważne:
    Przewlekły stres (zwiększone zapotrzebowanie na kortyzol) może prowadzić do obniżonego stężenia testosteronu, ponieważ organizm zużywa progesteron do produkcji kortyzolu, zmniejszając syntezę testosteronu.
    • Estradiol – znany głównie jako żeński hormon płciowy, w niewielkich stężeniach jest niezbędny również mężczyznom. Naturalnie powstaje z testosteronu, a progesteron działa jako naturalny bloker enzymu potrzebnego do tej przemiany. Dzięki temu progesteron zapobiega przekształcaniu zbyt dużej ilości testosteronu w estrogeny (żeńskie hormony).
    Ważne:
    Niewielka ilość estrogenów jest mężczyznom niezbędna (np. dla kości i libido), jednak nadmiar może prowadzić do ginekomastii (powiększenia piersi) i spadku nastroju. Progesteron jest naturalnym blokerem estrogenów.

    Progesteron u mężczyzn – wpływ na nastrój

    Progesteron wpływa na ośrodkowy układ nerwowy, sen i nastrój. Źródła wskazują, że opisywany hormon i jego metabolity oddziałują na OUN, wpływając na nastrój i lęk (m.in. przez działanie na receptory GABA w mózgu).
    W jednym z badań przeprowadzonym wśród weteranów wojennych porównywano poziom progesteronu u mężczyzn z historią próby samobójczej i bez takiej historii. Wskazano, że:

    • osoby bez historii prób samobójczych miały wyższe wyjściowe poziomy progesteronu niż osoby z historią prób,
    • wyższy progesteron w całej grupie wiązał się z mniejszym nasileniem depresji i większą liczbą „powodów do życia”.

    Opisywano również wpływ podawania progesteronu na parametry snu (m.in. zmiany w jakości snu i EEG). Progesteron ma łagodne właściwości uspokajające i może poprawiać jakość snu.

    Warto wspomnieć, że wpływ progesteronu na samopoczucie mężczyzny nie zawsze jest pozytywny. W badaniach, w których podawano hormon mężczyznom rzucającym palenie papierosów, zaobserwowano cięższe objawy odstawienia nikotyny  oraz większe napięcie i lęk w porównaniu z placebo.

    >> Warto przeczytać: Układ nerwowy człowieka – budowa, funkcje, podział

    Progesteron u mężczyzn – inne funkcje

    Progesteron a odporność – hormon wpływa na odpowiedź immunologiczną – odporność zarówno wrodzoną jak i nabytą. W różnych badaniach in vivo i in vitro opisywano hamowanie funkcji makrofagów i limfocytów.

    Receptory dla progesteronu znajdują się również w tkance kostnej, dlatego może mieć wpływ na gęstość kości – odpowiedni poziom progesteronu u mężczyzny zapobiega osteoporozie.
    Ponadto wpływa na układ sercowo-naczyniowy, gospodarkę wodną – pracę nerek – oraz metabolizm tkanki tłuszczowej.

    >> Zobacz: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?

    Progesteron u mężczyzn – jak powstaje?

    Synteza progesteronu u mężczyzny przebiega w jądrach – w komórkach Leydiga – oraz w nadnerczach. Jest on również syntetyzowany w ośrodkowym układzie nerwowym. Bezpośrednim jego prekursorem jest pregnenolon, który ulega przekształceniu w progesteron przy udziale enzymu – dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej (3β-HSD).
    Kluczowymi czynnikami dla tej syntezy jest prawidłowe funkcjonowanie jąder i nadnerczy.

    Progesteron – normy u mężczyzn

    Normy progesteronu u mężczyzn zawierają się w widełkach od 0,2 do 1,0 ng/ml. Należy mieć świadomość, że wartości referencyjne mogą być wyrażane z różnych jednostkach, mogą się również różnić – zależnie od stosowanej metody – ich zakresy. Dlatego w praktyce interpretacja zawsze musi uwzględniać normy konkretnego laboratorium.
    Poziom progesteronu u mężczyzny nie zmienia się bardzo istotnie z wiekiem, chociaż można zaobserwować pewnie spadek po 40-50 r.ż. Z drugiej strony, w komórkach Leydiga z wiekiem, może dochodzić do zaburzeń przekształcania progesteronu w testosteron, co prowadzi do jego zwiększonego wydzielania.

    Warto wiedzieć:
    Poziom progesteronu u mężczyzn jest porównywalny z poziomem u kobiet w fazie folikularnej.

    Jak zbadać progesteron u mężczyzny?

    Badanie progesteronu wykonuje się z krwi żylnej. Mężczyzna może wykonać badanie w dowolnym dniu, ponieważ – w przeciwieństwie do kobiet – nie ma ograniczeń w postaci cyklu miesięcznego.
    Na badanie należy jednak przyjść w godzinach porannych, ze względu na jego dobowe wahania. Wartości referencyjne progesteronu zostały ustalone dla stężeń występujących wcześnie w ciągu dnia.
    Nie jest wymagane bycie na czczo.
    Badanie poziomu progesteronu jest często oznaczanie z innymi hormonami, zwłaszcza testosteronem w diagnostyce zaburzeń płodności lub przy podejrzeniu guza produkującego progesteron.
    Inne oznaczane wraz z progesteronem u mężczyzn hormony to SHBG, prolaktyna, DHEA-S i kortyzol.

    >> Sprawdź: Jak przygotować się do badań laboratoryjnych?

    Ważne:
    Progesteron wykazuje rytm dobowy – jego stężenie jest najwyższe w godzinach porannych i stopniowo spada w ciągu dnia
    Pakiet hormony męskie rozszerzony (3 badania) banerek

    Wysoki progesteron u mężczyzn

    Wysoki poziom progesteronu u mężczyzn zdarza się dosyć rzadko, jego przyczyny to:

    • zaburzenia pracy nadnerczy, które produkują zbyt dużo progesteronu – mogą być spowodowane wrodzonym przerostem nadnerczy (CAH), guzem nadnerczy lub stresem,
    • leki – niektóre terapie hormonalne – w tym terapia testosteronem – i niektóre sterydy anaboliczne mogą podwyższać poziom progesteronu,
    • zaburzenia pracy jąder – rak jądra, terapia ludzką gonadotropiną kosmówkową (HCG) – stymuluje jądra do produkcji większej ilości hormonów steroidowych, w tym progesteronu.

    >> Dowiedz się więcej z artykułu: Rak jąder i prostaty – wczesne wykrywanie oraz profilaktyka nowotworów męskich narządów płciowych

    Objawy wysokiego poziomu progesteronu u mężczyzn

    Objawy podwyższonego poziomu progesteronu u mężczyzny nie są charakterystyczne, zgłaszane objawy to:

    • przewlekłe zmęczenie i obniżenie nastroju,
    • przyrost tkanki tłuszczowej, trudności z budowaniem mięśni,
    • zaburzenia libido, spadek popędu seksualnego,
    • zaburzenia płodności i pogorzenie funkcji rozrodczych – nadmiar progesteronu skutkuje spadkiem syntezy testosterony, a ponadto obniżoną liczbą plemników (oligospermia).

    Niski progesteron u mężczyzn

    Za niski progesteron u mężczyzny może wynikać z przyczyn chorobowych lub niewłaściwego stylu życia.

    Schorzenia wpływające na niedobór tego hormonu to zaburzenia funkcjonowania i uszkodzenie podwzgórza lub przysadki mózgowej. Jest to najczęściej objaw powiązany ze spadkiem poziomu również innych hormonów, niski progesteron nie jest wówczas jedynym i pierwotnym problemem klinicznym.

    Styl życia sprzyjający obniżaniu stężenia progesteronu to:

    Objawy niskiego progesteronu u mężczyzn 

    Objawy obniżenia poziomi progesteronu najczęściej powiązane są ze spadkiem poziomu innych hormonów, np. testosteronu. Obserwuje się:

    • spadek libido, zaburzenia erekcji, przyrost tkanki tłuszczowej,
    • ginekomastia,
    • wypadanie włosów,
    • problemy skórne, np. trądzik.

    Możliwe są również zaburzenia metaboliczne – hiperglikemia czy zaburzenia funkcjonowania tarczycy i prostaty.

    Wysoki progesteron u mężczyzn – jak go obniżyć?

    Postępowanie z zaburzeniami związanymi z wysokim poziomem progesteronu u mężczyzn zależy od ich przyczyny, oraz konsekwencji które wywołują. Obniżenie poziomu progesteronu nie jest celem samym w sobie.
    Jeśli źródłem jest:

    • nadczynność nadnerczy wynikająca z ich przerostu wdraża się trapię glikokortyokteroidami,
    • guz nadnerczy – wdraża się leczenie chirurgiczne,
    • terapia lekami, które mogą powodować zaburzenia hormonalne – należy skorygować ich dawki lub zmienić stosowane preparaty,
    • terapia zastępcza testosteronem – należy przeanalizować czy podwyższony poziom progesteronu podczas TRT stanowi problem – kontekst, dawka i objawy towarzyszące determinują znaczenie kliniczne i dalsze postępowanie. Może ono obejmować korektę stosowanych dawek lub tymczasowe przerwanie leczenia, o czym decyduje lekarz prowadzący.

    Lekko podwyższony poziom progesteronu u mężczyzny, który nie wywołuje żadnych objawów, może wymagać wprowadzenia korekty w stylu życia i monitorowania poziomu hormonu.

    Niski progesteron u mężczyzn – jak podnieść jego poziom?

    Naturalną metodą zwiększenia stężenia progesteronu jest odpowiednio dobrana dieta oraz regularna aktywność fizyczna. Ważne aby dieta była odpowiednio zbilansowana i zawierała optymalne ilości białka zarówno zwierzęcego, jak i roślinnego. W przypadku niedoboru białka w pożywieniu, duże znaczenie ma dbałość o optymalny poziom cynku i selenu w organizmie.

    Zakończenie

    Progesteron jest hormonem, który występuje u mężczyzn fizjologicznie, wytwarzany jest przez jądra oraz nadnercza. Jego stężenie ma znaczenie w głównie kontekście syntezy testosteronu i równowagi androgenowo‑estrogenowej, Objawy nadmiaru lub niedoboru są niespecyficzne i często nakładają się na niski poziom testosteronu, wysoki poziom estrogenu lub inne zaburzenia hormonalne. Z tego powodu poziom progesteronu nie jest badaniem wykonywanym pojedynczo, aby miał znaczenie diagnostyczne wymaga oznaczenia w panelu hormonów.

    Progesteron u mężczyzn – sekcja FAQ

    Czy progesteron obniża testosteron?

    U mężczyzn leczonych progesteronem obserwowano obniżenie poziomu testosteronu.

    Czy mężczyźni mają progesteron?

    Tak, organizm mężczyzny fizjologicznie produkuje progesteron.

    Czy mężczyźni mogą przyjmować progesteron?

    Nie jest to standardowa procedura medyczna.

    Bibliografia

    1. Oettel M, Mukhopadhyay AK. Progesterone: the forgotten hormone in men? Aging Male. 2004 Sep;7(3):236-57. doi: 10.1080/13685530400004199. PMID: 15669543.
    2. Sher L, Bierer LM, Makotkine I, Yehuda R. Progesterone and suicidality in male combat veterans. QJM. 2025 Aug 1;118(8):561-566. doi: 10.1093/qjmed/hcaf082. PMID: 40127196.
    3. Novick AM, Duffy KA, Johnson RL, Sammel MD, Cao W, Strasser AA, Sofuoglu M, Kuzma A, Loughead J, Epperson CN. Progesterone Increases Nicotine Withdrawal and Anxiety in Male but Not Female Smokers During Brief Abstinence. Nicotine Tob Res. 2022 Nov 12;24(12):1898-1905. doi: 10.1093/ntr/ntac146. PMID: 35713950; PMCID: PMC9653080.
    4. A. Gomuła, Wpływ hormonów płciowych i neurotransmiterów na funkcje i zachowania seksualne, Seksuologia Polska 2006, t. 4, nr 1, s.21-23, 24-26, 28-30.
    5. Obadimu AA, Adebayo OL, Tugbobo-Amisu AO, Fagbohunka BS, Adenuga GA. Effect of Selenium and Zinc Supplementation on Reproductive Organs Following Postnatal Protein Malnutrition. Biol Trace Elem Res. 2024 Mar;202(3):1126-1139. doi: 10.1007/s12011-023-03751-8. Epub 2023 Jul 1. PMID: 37393387.
    6. Witt DM, Young LJ, Crews D. Progesterone and sexual behavior in males. Psychoneuroendocrinology. 1994;19(5-7):553-62. doi: 10.1016/0306-4530(94)90040-x. PMID: 7938354.

    Wnętrostwo u dzieci – jak się objawia i czy jest groźne?

    Damian Matusiak
    -
    0
    Wnętrostwo u dzieci – jak się objawia i czy jest groźne?

    Wnętrostwo, nazywane również kryptorchizmem, to jedna z najczęstszych wad wrodzonych układu moczowo-płciowego u chłopców. Problem ten dotyczy około 2-5% noworodków urodzonych o czasie oraz nawet 30% wcześniaków. Skoro jest tak częste, to czy prowadzi do rozwoju poważnych powikłań? W jaki sposób rodzic może rozpozna chorobę u swojego dziecka?

    Z tego artykułu dowiesz się, że:
    >> wnętrostwo to wada polegająca na niezstąpieniu jednego lub obu jąder do moszny w prawidłowym czasie rozwoju dziecka,
    >> choroba może prowadzić do różnych powikłań, takich jak problemy z płodnością, większe ryzyko skrętu jądra czy zwiększone prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu, jądra powinny samoistnie zstąpić do moszny w określonym wieku, a brak tego procesu wymaga konsultacji ze specjalistą,
    >> przyczyny wnętrostwa mogą być związane m.in. z czynnikami hormonalnymi, genetycznymi oraz zaburzeniami rozwoju w okresie płodowym,
    >> w przypadku podejrzenia wnętrostwa warto zgłosić się do lekarza pediatry lub urologa dziecięcego, który pokieruje dalszą diagnostyką i leczeniem,
    >> rozpoznanie choroby opiera się przede wszystkim na badaniu fizykalnym, a w niektórych przypadkach również na dodatkowych badaniach obrazowych lub hormonalnych,
    >> leczenie wnętrostwa może obejmować obserwację, terapię hormonalną lub zabieg operacyjny mający na celu sprowadzenie jądra do moszny.  

    Spis treści:

    1. Jak powinny wyglądają jądra u niemowlaka i kiedy zstępują do moszny?
    2. Normy rozwojowe – kiedy jeszcze nie ma powodu do niepokoju?
    3. Przyczyny wnętrostwa u dzieci
    4. Objawy wnętrostwa u dzieci – jak je rozpoznać?
    5. Wnętrostwo a inne nieprawidłowości – jak je odróżnić?
    6. Diagnostyka wnętrostwa – kiedy zgłosić się do lekarza i jakie badania wykonać?
    7. Czy wnętrostwo u dzieci jest groźne? Możliwe powikłania
    8. Leczenie wnętrostwa – na czym polega i kiedy jest konieczne?
    9. Orchidopeksja – przebieg i zalecenia po operacji wnętrostwa
    10. Zakończenie
    11. Wnętrostwo u dzieci – FAQ

    Jak powinny wyglądają jądra u niemowlaka i kiedy zstępują do moszny?

    Jądra rozwijają się w jamie brzusznej płodu i stopniowo przemieszczają się do moszny jeszcze w trakcie życia płodowego. U większości chłopców proces ten kończy się przed porodem, zwykle między 28. a 35. tygodniem ciąży. Po urodzeniu oba jądra powinny być wyczuwalne w mosznie jako niewielkie, elastyczne struktury. Moszna zazwyczaj jest symetryczna, choć niewielkie różnice w ułożeniu jąder są naturalne.

    >> Może Cię zainteresować: Jak wygląda i przebiega poród? Przygotowanie i rodzaje porodu

    Normy rozwojowe – kiedy jeszcze nie ma powodu do niepokoju?

    W pierwszych miesiącach życia możliwe jest jeszcze samoistne zstąpienie jąder. Dlatego u niemowląt do około 6. miesiąca życia lekarze często zalecają obserwację. Szczególnie dotyczy to wcześniaków, u których dojrzewanie organizmu trwa także po narodzinach.  Regularna kontrola podczas wizyt pediatrycznych pozwala wcześnie wykryć nieprawidłowości i zaplanować dalsze postępowanie.

    Pakiet małego dziecka (6 badań) banerek

    Przyczyny wnętrostwa u dzieci

    Dokładna przyczyna wnętrostwa nie zawsze jest możliwa do ustalenia. Uważa się jednak, że na rozwój tej wady wpływa jednocześnie wiele czynników hormonalnych, genetycznych i środowiskowych.

    Do najczęstszych czynników ryzyka należą:

    • wcześniactwo,
    • niska masa urodzeniowa,
    • zaburzenia hormonalne w życiu płodowym,
    • obciążenia genetyczne,
    • palenie papierosów przez matkę w ciąży,
    • cukrzyca ciężarnych,
    • ekspozycja na niektóre substancje zaburzające gospodarkę hormonalną.

    Znaczenie mogą mieć także nieprawidłowości anatomiczne, które utrudniają przesuwanie się jądra do moszny. W części przypadków wnętrostwo występuje razem z innymi wadami układu moczowo-płciowego.

    Objawy wnętrostwa u dzieci – jak je rozpoznać?

    Najbardziej charakterystycznym objawem jest brak jądra w mosznie. Zwykle zauważa to lekarz podczas badania noworodka lub rodzice podczas pielęgnacji dziecka.

    Objawy mogą obejmować:

    • pustą mosznę po jednej lub obu stronach,
    • asymetrię moszny,
    • jądro wyczuwalne w pachwinie,
    • okresowe „znikanie” jądra z moszny,
    • dyskomfort lub ból w pachwinie u starszych dzieci.

    W większości przypadków wnętrostwo nie powoduje bólu ani innych wyraźnych dolegliwości. Dlatego tak ważne są regularne badania profilaktyczne wykonywane przez pediatrę.

    >> Zobacz też: Badania u dzieci – co należy wiedzieć?

    Wnętrostwo a inne nieprawidłowości – jak je odróżnić?

    Nie każda sytuacja, w której jądro nie znajduje się stale w mosznie, oznacza wnętrostwo. Istnieją również inne schorzenia i zaburzenia dotyczące jąder, które mogą dawać podobne objawy. Najczęściej różnicuje się wnętrostwo z jądrem wędrującym oraz wodniakiem jądra. U części dzieci mogą występować również przepuklina pachwinowa, jądro ektopowe lub zanik jądra.

    Wnętrostwo a jądro wędrujące

    Jądro wędrujące to stan, w którym jądro okresowo przemieszcza się poza mosznę pod wpływem silnego odruchu mięśnia dźwigacza jądra. Można je jednak bez problemu sprowadzić do moszny podczas badania lekarskiego. Najczęściej nie wymaga operacji, ale powinno pozostawać pod kontrolą specjalisty. U części chłopców z czasem może dojść do wtórnego wnętrostwa, gdy jądro przestaje utrzymywać się w mosznie.

    Wnętrostwo a wodniak jądra

    Wodniak jądra polega na nagromadzeniu płynu wokół narządu. Objawia się powiększeniem moszny, która może wydawać się napięta lub obrzęknięta. W przeciwieństwie do wnętrostwa jądro zwykle znajduje się w mosznie, ale bywa trudniejsze do wyczucia z powodu obecności płynu. Wodniak u niemowląt często ustępuje samoistnie w pierwszych miesiącach życia.

    Diagnostyka wnętrostwa – kiedy zgłosić się do lekarza i jakie badania wykonać?

    Każdy przypadek niewyczuwalnego jądra wymaga oceny przez lekarza. Pierwsze badanie wykonywane jest zwykle już po porodzie, a następnie podczas rutynowych wizyt kontrolnych. Do pediatry lub chirurga dziecięcego warto zgłosić się, gdy:

    • jądro nie jest obecne w mosznie po 6. miesiącu życia,
    • jądro wcześniej obecne w mosznie „zniknęło”,
    • moszna jest asymetryczna,
    • pojawia się ból, obrzęk lub zaczerwienienie pachwiny.

    W niektórych przypadkach wykonywane są dodatkowe badania:

    • USG moszny i pachwin,
    • rezonans magnetyczny (rzadko),
    • laparoskopia diagnostyczna,
    • badania hormonalne i genetyczne (przy podejrzeniu obecności zespołu wad wrodzonych).
    UWAGA nr 1
    Badanie USG, jakkolwiek bardzo cenne, nie zawsze pozwala odnaleźć niewyczuwalne jądro, szczególnie jeśli znajduje się ono w jamie brzusznej.  

    Czy wnętrostwo u dzieci jest groźne? Możliwe powikłania

    Nieleczone wnętrostwo może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Jądra do prawidłowego rozwoju potrzebują temperatury niższej niż temperatura panująca w jamie brzusznej. Zbyt wysoka temperatura może uszkadzać tkankę odpowiedzialną za produkcję plemników. Stąd do możliwych powikłań należą:

    • obniżenie płodności lub niepłodność,
    • zwiększone ryzyko nowotworu jądra,
    • skręt jądra,
    • urazy jądra położonego w pachwinie,
    • przepuklina pachwinowa,
    • problemy psychologiczne i obniżenie samooceny.

    Ryzyko problemów z płodnością jest szczególnie duże przy obustronnym wnętrostwie. Wczesne leczenie znacząco zmniejsza ryzyko trwałych uszkodzeń.

    Leczenie wnętrostwa – na czym polega i kiedy jest konieczne?

    Jeśli jądro nie zstąpi samoistnie do około 6. miesiąca życia, lekarz zwykle kieruje dziecko do chirurga dziecięcego. Podstawową metodą leczenia jest zabieg chirurgiczny nazywany orchidopeksją. Aktualnie zaleca się wykonanie operacji między 6. a 18. miesiącem życia, najlepiej przed ukończeniem pierwszego roku.

    Orchidopeksja – przebieg i zalecenia po operacji wnętrostwa

    Orchidopeksja to zabieg polegający na odnalezieniu jądra i umocowaniu go w mosznie. Operację wykonuje się najczęściej w znieczuleniu ogólnym. W przypadku jądra wyczuwalnego w pachwinie chirurg wykonuje niewielkie nacięcie w pachwinie i mosznie, a następnie przemieszcza jądro do prawidłowego położenia.

    UWAGA nr 2
    Wczesne leczenie daje bardzo dobre efekty i pozwala zmniejszyć ryzyko późniejszych powikłań w postaci zwiększonego ryzyka nowotworzenia i/lub niepłodności.

    Zakończenie

    Wnętrostwo to częsta wada wieku dziecięcego, która wymaga uważnej obserwacji i odpowiedniego postępowania. Choć u części niemowląt jądra samoistnie zstępują do moszny, utrzymywanie się problemu po pierwszych miesiącach życia powinno skłonić rodziców do konsultacji ze specjalistą. Szybka diagnostyka i właściwe leczenie pozwalają ograniczyć ryzyko powikłań, takich jak zaburzenia płodności czy zwiększone ryzyko nowotworu jądra.

    Wnętrostwo u dzieci – FAQ

    Do jakiego wieku schodzą jądra?

    Najczęściej jądra zstępują samoistnie do 6. miesiąca życia. Po ukończeniu 6.-12. miesiąca szansa na samoistne zstąpienie jest już niewielka.

    Źródła

    1. Kolon TF, Herndon CD, Baker LA, Baskin LS, Baxter CG, Cheng EY, Diaz M, Lee PA, Seashore CJ, Tasian GE, Barthold JS; American Urological Assocation. Evaluation and treatment of cryptorchidism: AUA guideline. J Urol. 2014 Aug;192(2):337-45. doi: 10.1016/j.juro.2014.05.005. Epub 2014 May 20. PMID: 24857650. https://www.auajournals.org/doi/10.1016/j.juro.2014.05.005 (dostęp: 26.05.2026 r.)
    2. Kurz D. Current Management of Undescended Testes. Curr Treat Options Pediatr. 2016 Mar;2(1):43-51. doi: 10.1007/s40746-016-0039-7. Epub 2016 Jan 25. PMID: 27158583; PMCID: PMC4856300. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4856300/ (dostęp: 26.05.2026 r.)
    3. Fawzy F, Hussein A, Eid MM, El Kashash AM, Salem HK. Cryptorchidism and Fertility. Clin Med Insights Reprod Health. 2015 Dec 22;9:39-43. doi: 10.4137/CMRH.S25056. PMID: 26740750; PMCID: PMC4689328. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4689328/ (dostęp: 26.05.2026 r.)
    4. Shin J, Jeon GW. Comparison of diagnostic and treatment guidelines for undescended testis. Clin Exp Pediatr. 2020 Nov;63(11):415-421. doi: 10.3345/cep.2019.01438. Epub 2020 Mar 23. PMID: 32252147; PMCID: PMC764213
      https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7642136/ (dostęp: 26.05.2026 r.)

    Podwyższone D-dimery – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

    Damian Matusiak
    -
    0
    Podwyższone D-dimery – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

    Podwyższone D-dimery to wynik, który często budzi niepokój pacjentów, zwłaszcza gdy badanie zostało wykonane w związku z podejrzeniem zakrzepicy lub innych poważnych schorzeń. Wysokie wartości mogą wskazywać na aktywację procesów krzepnięcia i rozpadu skrzepów, jednak nie zawsze oznaczają obecność groźnej choroby. W jaki sposób interpretować zatem wyniki badania?

    Z artykułu dowiesz się, że:  
    >> D-dimery są markerem wykorzystywanym w diagnostyce zaburzeń krzepnięcia i mogą wskazywać na aktywację procesów związanych z tworzeniem oraz rozpadem skrzepów,
    >> podwyższony poziom D-dimerów może mieć różne przyczyny – od stanów zapalnych i infekcji po choroby zakrzepowo-zatorowe czy inne schorzenia wymagające diagnostyki,
    >> nie każdy nieprawidłowy wynik oznacza poważną chorobę, jednak w niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie dalszych badań i pogłębionej diagnostyki,
    >> poziom D-dimerów można obniżyć przede wszystkim poprzez leczenie przyczyny, która doprowadziła do ich wzrostu,
    >> istnieją sytuacje i objawy, przy których warto jak najszybciej zgłosić się do lekarza, szczególnie jeśli podwyższonym D-dimerom towarzyszą niepokojące symptomy,
    >> interpretacja wyniku D-dimerów zawsze powinna uwzględniać ogólny stan kliniczny pacjenta, jego objawy oraz historię zdrowotną, ponieważ sam wynik nie stanowi podstawy do postawienia diagnozy.

    Spis treści:

    1. Podwyższone D-dimery – kiedy wynik jest nieprawidłowy?
    2. Podwyższone D-dimery – przyczyny problemu
    3. Wysokie D-dimery – objawy
    4. Diagnostyka – kiedy zbadać D-dimery?
    5. Podwyższone D-dimery – jak obniżyć i czy wymagają leczenia?
    6. Czy podwyższone D-dimery są groźne? Kiedy zgłosić się do lekarza?
    7. Zakończenie
    8. Podwyższone D-dimery – sekcja FAQ

    Podwyższone D-dimery – kiedy wynik jest nieprawidłowy?

    D-dimery to produkty rozpadu fibryny, czyli białka uczestniczącego w procesie krzepnięcia krwi. Ich obecność we krwi świadczy o tym, że w organizmie doszło do aktywacji układu krzepnięcia i rozpuszczania skrzepów. Badanie D-dimerów jest powszechnie wykorzystywane przede wszystkim w diagnostyce chorób zakrzepowo-zatorowych.

    Najczęściej za prawidłowy uznaje się wynik poniżej 500 ng/ml FEU, choć zakres norm może się różnić w zależności od laboratorium i zastosowanej metody oznaczenia. U osób starszych coraz częściej stosuje się normy zależne od wieku, ponieważ poziom D-dimerów naturalnie wzrasta wraz z upływem lat. Frazy takie jak „d-dimery norma” czy „d-dimery podwyższone” są często wyszukiwane przez pacjentów próbujących samodzielnie interpretować wynik, jednak należy pamiętać, że pojedynczy wynik nie pozwala na postawienie diagnozy.

    Badanie D-dimerów banerek

    Podwyższone D-dimery – przyczyny problemu

    Podwyższone D-dimery są wynikiem nasilonego tworzenia i rozpadu skrzepów w organizmie. Mogą występować zarówno w przebiegu stanów fizjologicznych, jak i wielu chorób przewlekłych lub ostrych.

    D-dimery a stan zapalny

    Jedną z częstych przyczyn wzrostu D-dimerów są stany zapalne i infekcje. W przebiegu zakażeń organizm uruchamia mechanizmy odpornościowe, które mogą jednocześnie aktywować układ krzepnięcia. Wysokie wartości obserwuje się m.in.:

    • podczas ciężkich infekcji bakteryjnych,
    • sepsy,
    • chorób wirusowych.

    Mogą pojawiać się również u osób z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów czy toczeń rumieniowaty układowy. Sam wynik nie pozwala jednak określić przyczyny problemu, zawsze konieczna jest analiza objawów oraz innych parametrów laboratoryjnych.

    Wysokie D-dimery w chorobach zakrzepowo-zatorowych

    Najważniejszym klinicznie powodem oznaczania D-dimerów jest podejrzenie zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej. W tych schorzeniach w naczyniach krwionośnych tworzą się skrzepy, które następnie częściowo ulegają rozpadowi, powodując wzrost poziomu D-dimerów.

    Zakrzepica żył głębokich najczęściej dotyczy kończyn dolnych. Objawy obejmują:

    • ból,
    • obrzęk,
    • zaczerwienienie,
    • uczucie napięcia kończyny.

    Z kolei zatorowość płucna może powodować duszność, ból w klatce piersiowej, przyspieszenie oddechu i kaszel. W takich sytuacjach dodatni wynik D-dimerów stanowi wskazanie do pilnej dalszej diagnostyki obrazowej.

    UWAGA nr 1
    Prawidłowy wynik D-dimerów u osób z niskim lub umiarkowanym ryzykiem klinicznym pomaga z dużym prawdopodobieństwem wskazać na brak choroby zakrzepowo-zatorowej.  

    Wysokie D-dimery a nowotwory

    Nowotwory złośliwe zwiększają ryzyko zaburzeń krzepnięcia i powstawania zakrzepów. Komórki nowotworowe mogą aktywować układ krzepnięcia, prowadząc do przewlekłego wzrostu poziomu D-dimerów. Szczególnie wysokie wartości obserwuje się u pacjentów z chorobą zaawansowaną.

    Podwyższone D-dimery nie są markerem nowotworowym i nie służą do rozpoznawania raka, jednak u części pacjentów mogą sugerować konieczność poszerzenia diagnostyki. Wysokie wartości częściej występują również u chorych poddawanych chemioterapii oraz po operacjach onkologicznych.

    >> Sprawdź również:     Najczęstsze nowotwory u kobiet i mężczyzn

    Podwyższone D-dimery w ciąży i po operacji

    Ciąża jest stanem fizjologicznym, w którym naturalnie dochodzi do zwiększenia krzepliwości krwi. Dzięki temu organizm przygotowuje się do porodu i ogranicza ryzyko nadmiernego krwawienia. W efekcie poziom D-dimerów stopniowo wzrasta wraz z kolejnymi trymestrami.

    Podwyższone D-dimery obserwuje się również po zabiegach operacyjnych, urazach oraz w okresie rekonwalescencji. W takich sytuacjach wynik często jest przejściowo nieprawidłowy i nie musi oznaczać obecności zakrzepicy. Lekarz interpretuje rezultat w odniesieniu do objawów pacjenta i przebiegu leczenia.

    Wysokie D-dimery – objawy

    Same podwyższone D-dimery nie powodują objawów. Dolegliwości wynikają z choroby lub stanu, który doprowadził do wzrostu ich poziomu. Dlatego objawy mogą być bardzo różnorodne. W przypadku zakrzepicy żył głębokich typowe są:

    • obrzęk jednej kończyny,
    • ból łydki lub uda,
    • zaczerwienienie skóry,
    • uczucie ciepła i napięcia kończyny.

    Objawy zatorowości płucnej obejmują natomiast:

    • nagłą duszność,
    • ból w klatce piersiowej,
    • przyspieszony oddech,
    • kaszel,
    • czasami krwioplucie.

    Jeżeli podwyższone D-dimery są związane z infekcją lub stanem zapalnym, mogą pojawiać się gorączka, osłabienie i bóle mięśni. U pacjentów onkologicznych dominują zwykle objawy choroby podstawowej.

    Diagnostyka – kiedy zbadać D-dimery?

    Badanie D-dimerów najczęściej zleca lekarz w sytuacji podejrzenia choroby zakrzepowo-zatorowej. Oznaczenie wykonuje się u osób zgłaszających duszność, ból i obrzęk kończyny, ból w klatce piersiowej lub inne objawy sugerujące obecność zakrzepu.

    W praktyce medycznej wynik D-dimerów interpretuje się razem z oceną prawdopodobieństwa klinicznego, np. według skali Wellsa. U pacjentów z niskim ryzykiem prawidłowy wynik pozwala często uniknąć dalszych badań obrazowych.

    Dodatni wynik nie potwierdza jednak jednoznacznie zakrzepicy. Wysokie D-dimery oznaczają jedynie, że w organizmie zachodzą procesy krzepnięcia i fibrynolizy. Dlatego w przypadku nieprawidłowego wyniku lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak:

    • USG Doppler żył kończyn dolnych,
    • angio-TK klatki piersiowej („złoty standard” rozpoznawania zatorowości płucnej),
    • dodatkowe badania laboratoryjne (morfologia, elektrolity, kreatynina, mocznik, ALT, AST),
    • ocenę parametrów zapalnych (CRP, prokalcytonina).

    Podwyższone D-dimery – jak obniżyć i czy wymagają leczenia?

    Podwyższone D-dimery nie są chorobą samą w sobie, dlatego leczenie zawsze powinno być ukierunkowane na przyczynę problemu. Jeżeli wzrost wynika z zakrzepicy lub zatorowości płucnej, konieczne jest wdrożenie leczenia przeciwkrzepliwego.

    Najczęściej stosuje się heparyny drobnocząsteczkowe lub doustne leki przeciwkrzepliwe. Terapia ma na celu zahamowanie tworzenia nowych skrzepów i zmniejszenie ryzyka groźnych powikłań.

    W przypadku infekcji lub stanu zapalnego poziom D-dimerów zwykle obniża się po skutecznym leczeniu choroby podstawowej. U kobiet w ciąży podwyższone wartości często są zjawiskiem fizjologicznym i nie wymagają interwencji.

    >> Sprawdź: Leki przeciwzakrzepowe – badanie farmakogenetyczne w bezpiecznej terapii

    UWAGA nr 2
    Nie należy samodzielnie rozpoczynać leczenia przeciwzakrzepowego wyłącznie na podstawie wyniku laboratoryjnego. Nieprawidłowe stosowanie takich leków może zwiększać ryzyko krwawień.  

    Czy można obniżyć D-dimery naturalnie?

    Nie istnieją domowe sposoby pozwalające szybko obniżyć D-dimery. Warto jednak dbać o profilaktykę chorób zakrzepowych poprzez zdrowy styl życia. Znaczenie mają przede wszystkim:

    • regularna aktywność fizyczna,
    • utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
    • odpowiednie nawodnienie,
    • unikanie długotrwałego unieruchomienia,
    • rzucenie palenia papierosów.

    Osoby z czynnikami ryzyka zakrzepicy powinny pozostawać pod kontrolą lekarza i stosować się do zaleceń dotyczących profilaktyki przeciwzakrzepowej.

    Czy podwyższone D-dimery są groźne? Kiedy zgłosić się do lekarza?

    Podwyższone D-dimery mogą być zarówno niegroźnym zjawiskiem przejściowym, jak i sygnałem poważnej choroby wymagającej pilnej diagnostyki. Szczególnie niepokojące są sytuacje, w których wysokiemu wynikowi towarzyszą objawy sugerujące zakrzepicę lub zatorowość płucną. Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają:

    • nagła duszność,
    • ból w klatce piersiowej,
    • jednostronny obrzęk kończyny,
    • silny ból łydki,
    • omdlenia lub nagłe osłabienie.

    Ryzyko powikłań jest większe u osób po operacjach, unieruchomionych, chorych onkologicznie oraz u kobiet w ciąży i połogu. W takich przypadkach lekarz może zdecydować o wykonaniu dodatkowych badań lub wdrożeniu profilaktyki przeciwzakrzepowej.

    >> Zobacz: Objawy zatoru płucnego – pierwsze oznaki, przyczyny i rokowania

    Zakończenie

    Podwyższone D-dimery są ważnym sygnałem diagnostycznym, ale ich wzrost nie zawsze oznacza obecność groźnej choroby. Wynik może być związany zarówno z zakrzepicą i zatorowością płucną, jak i z infekcją, ciążą, stanem zapalnym czy przebytym zabiegiem operacyjnym. Kluczowe znaczenie ma całościowa ocena stanu pacjenta oraz odpowiednia interpretacja wyniku przez lekarza.

    Podwyższone D-dimery – sekcja FAQ

    Przy jakich chorobach są wysokie D-dimery?

    Podwyższone D-dimery występują m.in. w zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej, nowotworach, infekcjach, stanach zapalnych oraz po operacjach i urazach.

    Jaki poziom D-dimerów jest niepokojący?

    Najczęściej za nieprawidłowy uznaje się wynik powyżej 500 ng/ml FEU, jednak interpretacja zależy od wieku pacjenta, objawów i zastosowanej metody laboratoryjnej.

    Co robić, żeby obniżyć D-dimery?

    Najważniejsze jest leczenie przyczyny podwyższenia wyniku. Pomocniczo warto dbać o aktywność fizyczną, prawidłowe nawodnienie i ograniczenie czynników ryzyka zakrzepicy.

    Źródła

    1. Pulivarthi S, Gurram MK. Effectiveness of d-dimer as a screening test for venous thromboembolism: an update. N Am J Med Sci. 2014 Oct;6(10):491-9. doi: 10.4103/1947-2714.143278. PMID: 25489560; PMCID: PMC4215485. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4215485/ (dostęp: 26.05.2026 r.)
    2. Karny-Epstein N, Abuhasira R, Grossman A. Current use of D-dimer for the exclusion of venous thrombosis in hospitalized patients. Sci Rep. 2022 Jul 20;12(1):12376. doi: 10.1038/s41598-022-16515-6. PMID: 35859105; PMCID: PMC9300739. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9300739/ (dostęp: 26.05.2026 r.)
    3. Helfer H, Skaff Y, Happe F, Djennaoui S, Chidiac J, Poénou G, Righini M, Mahé I. Diagnostic Approach for Venous Thromboembolism in Cancer Patients. Cancers (Basel). 2023 Jun 2;15(11):3031. doi: 10.3390/cancers15113031. PMID: 37296993; PMCID: PMC10252026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10252026/ (dostęp: 26.05.2026 r.)
    4. Sikora-Skrabaka M, Skrabaka D, Ruggeri P, Caramori G, Skoczyński S, Barczyk A. D-dimer value in the diagnosis of pulmonary embolism-may it exclude only? J Thorac Dis. 2019 Mar;11(3):664-672. doi: 10.21037/jtd.2019.02.88. PMID: 31019753; PMCID: PMC6462691. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6462691/ (dostęp: 26.05.2026 r.)

    Wyrostek robaczkowy – budowa, funkcje, po której stronie leży?

    Damian Matusiak
    -
    0
    Wyrostek robaczkowy – budowa, funkcje, po której stronie leży?

    Wyrostek robaczkowy to niewielki narząd połączony z jelitem grubym, którego istnienie większość osób przypomina sobie niestety dopiero w momencie pojawienia się bólu brzucha i podejrzenia stanu zapalnego. Choć przez wiele lat uznawano go za strukturę pozbawioną większego znaczenia, współczesna medycyna wskazuje, że może pełnić ważne funkcje związane z odpornością oraz mikrobiotą jelitową. Czym dokładnie jest wyrostek robaczkowy? Gdzie się znajduje? Jak wygląda? Jakie funkcje pełni w organizmie?

    Spis treści:

    1. Co to jest wyrostek robaczkowy?
    2. Gdzie jest wyrostek robaczkowy i po której stronie się znajduje?
    3. Wyrostek robaczkowy – budowa i jak wygląda?
    4. „Ślepa kiszka” a wyrostek robaczkowy – czym się różnią?
    5. Po co jest wyrostek robaczkowy i jakie pełni funkcje?
    6. Zapalenie wyrostka robaczkowego – objawy i kiedy zgłosić się do lekarza?
    7. Zakończenie
    8. Wyrostek robaczkowy – FAQ

    Co to jest wyrostek robaczkowy?

    Wyrostek robaczkowy to wąska, podłużna struktura przypominająca kształtem cienką rurkę. Jest połączony z początkowym odcinkiem jelita grubego, czyli jelitem ślepym (kolokwialnie nazywanym „ślepą kiszką”). U człowieka długość wyrostka wynosi zwykle od 5 do 10 cm, choć może być zarówno krótszy, jak i znacznie dłuższy.

    Przez wiele lat był uznawany za narząd szczątkowy, który utracił swoje znaczenie w toku ewolucji. Obecnie wiadomo jednak, że zawiera dużą ilość tkanki limfatycznej, dlatego może uczestniczyć w procesach odpornościowych organizmu. Bywa nazywany „migdałkiem jelitowym”. Coraz częściej podkreśla się także jego rolę w utrzymaniu prawidłowego składu bakterii jelitowych.

    >> Może Cię zainteresować: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu pokarmowego człowieka

    Gdzie jest wyrostek robaczkowy i po której stronie się znajduje?

    Wyrostek robaczkowy znajduje się najczęściej w prawym dole biodrowym, czyli w dolnej części jamy brzusznej po prawej stronie. Jest przyczepiony do jelita ślepego, znajdującego się w miejscu przejścia jelita cienkiego w jelito grube.

    Choć klasyczna lokalizacja wyrostka to prawa dolna część brzucha, jego dokładne położenie może się różnić u poszczególnych osób. Wyrostek może być skierowany ku tyłowi, ku górze, w stronę miednicy lub znajdować się za jelitem ślepym. Zmienność położenia wpływa między innymi na charakter bólu podczas zapalenia wyrostka robaczkowego.

    Wyrostek robaczkowy – budowa i jak wygląda?

    Wyrostek robaczkowy ma kształt cienkiego, ślepo zakończonego przewodu przypominającego robaka – stąd jego nazwa. Jest zbudowany z podobnych warstw jak jelito grube – błony śluzowej, podśluzowej, mięśniowej oraz surowiczej. Ściana zawiera dużą ilość tkanki limfatycznej, szczególnie dobrze rozwiniętej u dzieci i młodych dorosłych. To właśnie obecność komórek odpornościowych sprawia, że narząd może uczestniczyć w odpowiedzi immunologicznej organizmu.

    Średnica wyrostka jest niewielka i zwykle wynosi kilka milimetrów. Narząd jest ukrwiony przez tętnicę wyrostkową, która odchodzi od tętnicy krętniczo-okrężniczej. Ze względu na stosunkowo ograniczone ukrwienie, w przypadku stanu zapalnego może szybko dochodzić do niedokrwienia i martwicy ściany narządu. Wyrostek robaczkowy jest połączony z jelitem ślepym niewielkim ujściem. Jeśli dojdzie do jego zamknięcia, np. przez złóg kałowy lub obrzęk tkanki limfatycznej, wzrasta ryzyko rozwoju ostrego zapalenia.

    „Ślepa kiszka” a wyrostek robaczkowy – czym się różnią?

    W języku potocznym pojęcia „ślepa kiszka” i „wyrostek robaczkowy” są często używane zamiennie, jednak nie oznaczają tego samego. „Ślepa kiszka” to początkowy fragment jelita grubego, określany także jako jelito ślepe. To właśnie do niego uchodzi jelito cienkie. Wyrostek robaczkowy jest natomiast niewielką strukturą odchodzącą od ślepej kiszki. Można więc powiedzieć, że wyrostek jest częścią przyczepioną do jelita ślepego, ale sam nie jest ślepą kiszką. Błędne używanie tych nazw wynika głównie z faktu, że dawniej zapalenie wyrostka określano potocznie jako „zapalenie ślepej kiszki”. W praktyce medycznej prawidłowym terminem jest jednak zapalenie wyrostka robaczkowego.

    Badanie CRP - (białko C-reaktywne) banerek

    Po co jest wyrostek robaczkowy i jakie pełni funkcje?

    Jak już pokrótce wspomniano, w ścianie wyrostka znajduje się duża ilość tkanki limfatycznej związanej z układem odpornościowym. Narząd może uczestniczyć w dojrzewaniu limfocytów oraz produkcji przeciwciał, zwłaszcza immunoglobulin IgA, które chronią błony śluzowe przewodu pokarmowego.

    Jedna z popularnych teorii zakłada również, że wyrostek robaczkowy stanowi swego rodzaju „rezerwuar” korzystnych bakterii jelitowych. Po przebytych infekcjach przewodu pokarmowego lub ciężkich biegunkach bakterie zgromadzone w wyrostku mogą pomagać w odbudowie prawidłowej mikrobioty jelitowej.

    Mimo tych funkcji usunięcie wyrostka robaczkowego nie powoduje zwykle poważnych zaburzeń zdrowotnych. Organizm posiada wiele mechanizmów kompensacyjnych, dlatego osoby po appendektomii mogą prowadzić normalne życie.

    Zapalenie wyrostka robaczkowego – objawy i kiedy zgłosić się do lekarza?

    Najczęstszą chorobą wyrostka robaczkowego jest jego ostre zapalenie. Typowym objawem jest ból brzucha, który początkowo pojawia się w okolicy pępka, a następnie przemieszcza się do prawego podbrzusza. Mogą występować także:

    • nudności,
    • wymioty,
    • gorączka,
    • brak apetytu.
    • osłabienie.

    >> Sprawdź też: Zapalenie wyrostka robaczkowego u dzieci – objawy, przyczyny. Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

    UWAGA nr 1
    Objawy zapalenia wyrostka robaczkowego nie zawsze są jednoznaczne. U dzieci, osób starszych oraz kobiet w ciąży przebieg choroby może być nietypowy.

    Zakończenie

    Wyrostek robaczkowy to niewielki narząd przewodu pokarmowego, który mimo małych rozmiarów pełni prawdopodobnie ważne funkcje związane z odpornością i utrzymaniem mikrobioty jelitowej. Znajduje się najczęściej po prawej stronie jamy brzusznej i jest połączony z jelitem ślepym. Choć może zostać usunięty bez większego wpływu na codzienne funkcjonowanie organizmu, jego stan zapalny wymaga szybkiej diagnostyki i leczenia. Wczesne rozpoznanie pozwala uniknąć groźnych powikłań i szybciej wdrożyć skuteczne leczenie.

    Wyrostek robaczkowy – FAQ

    Czy bez wyrostka można żyć?

    Tak, usunięcie wyrostka robaczkowego nie uniemożliwia normalnego funkcjonowania.

    Czy wyrostek jest ważny?

    Tak, choć przez lata uznawano go za narząd szczątkowy.

    Dlaczego trzeba usuwać wyrostek?

    Nieleczony stan zapalny może prowadzić do perforacji wyrostka i groźnych powikłań, takich jak zapalenie otrzewnej.

    Źródła

    1. Islam T, Sagor MS, Tamanna NT, Bappy MKI, Danishuddin, Haque MA, Lackner M. Exploring the Immunological Role of the Microbial Composition of the Appendix and the Associated Risks of Appendectomies. J Pers Med. 2025 Mar 14;15(3):112. doi: 10.3390/jpm15030112. PMID: 40137428; PMCID: PMC11943658. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11943658/ (dostęp: 21.05.2026 r.)
    2. Hodge BD, Kashyap S, Khorasani-Zadeh A. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Appendix. [Updated 2023 Aug 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459205/ (dostęp: 21.05.2026 r.)
    3. Sagor MS, Islam T, Tamanna NT, Bappy MKI, Danishuddin, Haque MA, Lackner M. The functional landscape of the appendix microbiome under conditions of health and disease. Gut Pathog. 2025 Jun 1;17(1):38. doi: 10.1186/s13099-025-00696-2. PMID: 40452061; PMCID: PMC12128343. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12128343/ (dostęp: 21.05.2026 r.)

    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – co to jest i kiedy się stosuje?

    Jagoda Matusiak
    -
    0
    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – co to jest i kiedy się stosuje?

    Prawidłowy stan odżywienia organizmu odgrywa kluczową rolę w trakcie leczenia wielu chorób i okresie rekonwalescencji. W niektórych sytuacjach zwykła dieta nie jest jednak wystarczająca, dlatego konieczne jest zastosowanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego (FSMP). Pomaga ona dostarczyć organizmowi odpowiedniej ilość energii, białka i składników odżywczych wtedy, gdy pacjent nie jest stanie pokryć swojego zapotrzebowania zwykłymi posiłkami.

    W tym artykule wyjaśnimy, czym jest żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, komu jest potrzebna, jakie są jej rodzaje i na co zwrócić uwagę w trakcie jej stosowania.

    Z tego artykułu dowiesz się:
    >> żywność specjalnego przeznaczenia medycznego jest przeznaczona dla osób o szczególnych potrzebach żywieniowych wynikających ze stanu zdrowia lub przebiegu leczenia,
    >> istnieją określone wskazania do stosowania żywności medycznej, a jej wykorzystanie jest zalecane w wybranych sytuacjach klinicznych,
    >> dostępne są różne rodzaje żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, dostosowane do potrzeb pacjentów w zależności od ich stanu zdrowia i możliwości przyjmowania pokarmów,
    >> żywność medyczna różni się od suplementów diety zarówno przeznaczeniem, jak i sposobem stosowania oraz wymaganiami dotyczącymi jej składu,
    >> prawidłowe stosowanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego ma istotne znaczenie dla skuteczności postępowania żywieniowego, a w niektórych przypadkach istnieją również przeciwwskazania do jej stosowania.

    Spis treści:

    1. Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – co to jest?
    2. Dla kogo jest przeznaczona żywność medyczna (FSMP)?
    3. Środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego – przykłady i rodzaje
    4. Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego a suplement diety – czym się różnią?
    5. Jak stosować żywność medyczną?
    6. Stosowanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego – przeciwwskazania
    7. Zakończenie
    8. Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – sekcja FAQ

    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – co to jest?

    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego (FSMP – Food for Special Medical Purposes) to produkty stworzone z myślą o pacjentach, którzy z powodu choroby, zaburzeń metabolicznych lub problemów z połykaniem nie są w stanie zaspokoić potrzeb organizmu zwykłą dietą. Preparaty te mają specjalnie opracowany skład i są przeznaczone do stosowania pod nadzorem lekarza.

    Żywność medyczna może występować w formie płynów, proszków, kremów lub gotowych napojów. Produkty te dostarczają energii, białka, witamin i składników mineralnych w odpowiednich proporcjach. Skupiają się na składnikach wspierających organizm w konkretnych przypadkach klinicznych, np. zwiększone zapotrzebowanie na białko u pacjentów onkologicznych czy immunoskładniki mające udowodniony wpływ na gojenie ran (m.in. L-arginine) u pacjentów w okresie okołooperacyjnym.

    Dla kogo jest przeznaczona żywność medyczna (FSMP)?

    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego stosuje się przede wszystkim:

    • u osób, u których podaż posiłków w ilości należnej jest niemożliwa,
    • u pacjentów niedożywionych lub zagrożonych niedożywieniem.

    Dotyczy to między innymi pacjentów w okresie okołooperacyjnym, osób starszych, chorych onkologicznie, neurologicznie czy cierpiących na choroby przewodu pokarmowego.

    Preparaty FSMP są także wykorzystywane u pacjentów z zaburzeniami połykania, problemami z apetytem lub zwiększonym zapotrzebowaniem energetycznym. W zależności od stanu klinicznego i ryzyka niedożywienia żywność medyczna może stanowić jedyne źródło pożywienia lub tylko uzupełnienie codziennej diety.

    Środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego – przykłady i rodzaje

    Do żywności specjalnego przeznaczenia medycznego zalicza się wiele różnych produktów dostosowanych do potrzeb pacjentów. Wyróżnia siępreparaty:

    • kompletne, które zawierają wszystkie niezbędne makro- i mikroskładniki (białka, tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały),
    • niekompletne, które uzupełniają dietę tylko o wybrane składniki.

    Wyróżnia się produkty, m.in.:

    • wysokoenergetyczny i wysokobiałkowe dla pacjentów onkologicznych,
    • niskobiałkowe dla pacjentów z przewlekłą chorobą nerek,
    • z wolno wchłaniającymi węglowodanami dla pacjentów z cukrzycą,
    • produkty do zagęszczania pokarmów dla pacjentów z dysfagią (zaburzeniami połykania)
    • czy bez fenyloalaniny dla pacjentów z fenyloketonurią.

    Na rynku polskim dostępne są produkty w formie napojów (tzn. drinków), zup, jogurtów, proszków i batonów.

    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego a suplement diety – czym się różnią?

    Choć żywność medyczna i suplementy diety bywają ze sobą mylone, są to zupełnie różne produkty. Suplement diety może jedynie uzupełniać codzienną dietę w wybrane składniki, takie jak witaminy czy minerały. Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego jest natomiast przeznaczona dla osób chorych i stosowana w ramach leczenia żywieniowego. Produkty te podlegają bardziej rygorystycznym regulacjom (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 609/2013). Większość z nich jest klinicznie wolna od laktozy, glutenu, puryn i cholesterolu.

    Jak stosować żywność medyczną?

    Stosowanie FSMP zawsze odbywa się zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka. Wybór preparatu, sposób podawania i czas stosowania jest zawsze indywidualny. Często uzależniony od tolerancji (np. ilości i osmolarności) czy  objawów z którymi zmaga się pacjent (np. biegunka, zaparcia, nudności i wymioty, zaburzenia smaku, jadłowstręt).

    Przykładowo preparaty w formie płynnej należy pić małymi porcjami i powoli (ok. 30-60 minut, niekiedy dłużej). Można je mieszać z żywnością, rozcieńczać z płynami, przyjmować bezpośrednio lub schłodzić w lodówce. Ilość preparatu zagęszczającego dla osób z dysfagią należy dodawać do posiłków w zależności od stopnia dysfagii zgodnie ze skalą IDDSI (International Dysphagia Diet Standardisation Initiative).

    Stosowanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego – przeciwwskazania

    Mimo wysokiego bezpieczeństwa, istnieją sytuacje, w których nie wolno stosować FSMP lub wymagana jest szczególna ostrożność:

    • nietolerancja lub alergia na któryś ze składników (np. białka mleka krowiego, soja),
    • niedrożność przewodu pokarmowego (żywienie dojelitowe może być wtedy niemożliwe),
    • ciężkie zaburzenia metaboliczne nieustabilizowane leczeniem (np. hiperglikemia, kwasica metaboliczna).

    Zakończenie

    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego jest stosowana do dietetycznego odżywiania pacjentów pod nadzorem lekarza. Charakteryzuje się specjalnym składem i jest dedykowana pacjentom z ograniczoną, upośledzoną lub zaburzoną zdolnością przyjmowania, trawienia, wchłaniania, metabolizowania lub wydalania żywności. W przypadku, kiedy żywienie doustne jest możliwe (przewód pokarmowy jest drożny) FSMP pozwala na pokrycie zapotrzebowania na makro- i mikroskładniki i tym samym zmniejszyć ryzyko niedożywienia oraz niedoborów pokarmowych.

    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – sekcja FAQ

    Gdzie można kupić żywność specjalnego przeznaczenia medycznego?
    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego można kupić w aptekach stacjonarnych (niekiedy na zamówienie) lub sklepach internetowych.

    Czy żywność specjalnego przeznaczenia medycznego jest bezpieczna?
    Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego jest bezpieczna pod warunkiem stosowania jej zgodnie z zaleceniami. Przechodzi ona testy jakości i bezpieczeństwa.

    Bibliografia

    1. Cederholm T., Barazzoni R., Austin P. i wsp. ESPEN guidelines on definitions and terminology of clinical nutrition. Clinical Nutrition, 2017; 36(1): 49-64.
    2. Standardy żywienia dojelitowego i pozajelitowego, Polskie Towarzystwo Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN), Scientificia, Kraków 2019.
    3. Kłęk S., Kapała A., Surwiłło-Snarska A et al. Leczenie żywieniowe w onkologii. Onkologia w Praktyce Klinicznej – Edukacja. 2024; 10 (2):111-129.

    Dieta podczas farmakoterapii analogami GLP-1

    Izabela Grabowska
    -
    0
    Dieta podczas farmakoterapii analogami GLP-1

    Wprowadzenie nowoczesnych leków z grupy analogów GLP-1 zrewolucjonizowało współczesne podejście do leczenia otyłości i metabolicznych chorób zależnych od masy ciała. Choć farmakoterapia ta wykazuje niezwykle wysoką skuteczność w redukcji tkanki tłuszczowej, kluczem do osiągnięcia trwałych rezultatów i zachowania zdrowia pozostaje odpowiednio zbilansowana dieta. Niniejszy artykuł szczegółowo omawia zasady komponowania posiłków, produkty rekomendowane i przeciwwskazane, a także sposoby radzenia sobie z ewentualnymi dolegliwościami podczas kuracji. Zrozumienie roli żywienia w trakcie leczenia pozwala nie tylko zmaksymalizować efekty terapeutyczne, ale również zapobiec powikłaniom i nawrotowi choroby po odstawieniu leków.

    Z tego artykułu dowiesz się, że:
    >> analogi GLP-1 są grupą leków wykorzystywanych m.in. w leczeniu choroby otyłościowej,
    >> istnieją określone wskazania oraz przeciwwskazania do stosowania analogów GLP-1, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii,
    >> farmakoterapia może stanowić skuteczne wsparcie w redukcji masy ciała, jeśli jest stosowana zgodnie z zaleceniami,
    >> odpowiednie komponowanie codziennych posiłków oraz właściwy dobór makroskładników odgrywają istotną rolę podczas leczenia,
    >> niektóre produkty mogą nasilać działania niepożądane terapii, dlatego warto wiedzieć, których należy unikać,
    >> istnieją skuteczne sposoby radzenia sobie z najczęściej występującymi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi związanymi z leczeniem, >> po zakończeniu terapii lekami GLP-1 może pojawić się efekt jojo, którego ryzyko zależy od wielu czynników,
    >> przed rozpoczęciem oraz w trakcie farmakologicznego leczenia choroby otyłościowej należy wykonywać określone badania laboratoryjne.

    Spis treści:

    1. Co to są analogi GLP-1 i jak działają?
    2. Jakie są wskazania i przeciwwskazania do stosowania leków z grupy GLP-1?
    3. Jaka jest skuteczność leków stosowanych w leczeniu choroby otyłościowej?
    4. Jakie są możliwe efekty niepożądane podczas farmakoterapii leczenia otyłości?
    5. Dieta przy stosowaniu leków GLP-1 – co jeść i jak komponować posiłki?
    6. Jaka powinna być podaż białka podczas farmakoterapii leczenia otyłości?
    7. Jakich produktów należy unikać stosując analogi GLP-1?
    8. Jak radzić sobie z występowaniem zaburzeń żołądkowo-jelitowych?
    9. Farmakoterapia otyłości a „efekt jojo” – czy masa ciała wraca po zakończeniu terapii?
    10. Jakie badania wykonać przed i w trakcie stosowania leków z grupy GLP-1?
    11. Zakończenie
    12. Leki GLP-1 a farmakoterapia otyłości – sekcja FAQ

    Co to są analogi GLP-1 i jak działają?

    Analogi GLP-1 (np. semaglutyd, liraglutyd) to leki stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2 i choroby otyłościowej. Są one syntetycznymi odpowiednikami naturalnego, ludzkiego glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) czyli hormonu inkretynowego wydzielanego przez komórki L jelita cienkiego w odpowiedzi na posiłek. Cechują się one znacznie dłuższym czasem półtrwania w organizmie w porównaniu do naturalnego hormonu. Główny mechanizm działania tych cząsteczek opiera się na aktywacji receptorów znajdujących się w ośrodku głodu i sytości w mózgu. Dzięki temu regulują one apetyt, zwiększając uczucie sytości po posiłku.

    Ponadto analogi GLP-1 opóźniają opróżnianie żołądka, co wydłuża czas przebywania pokarmu w przewodzie pokarmowym i bezpośrednio przekłada się na mniejszą ilość spożywanych kalorii w ciągu dnia. W warunkach podwyższonego stężenia glukozy we krwi, leki te stymulują również wydzielanie insuliny przez komórki beta trzustki oraz hamują sekrecję glukagonu, co poprawia parametry gospodarki węglowodanowej.

    >> Sprawdź też: Leptyna – hormon głodu i sytości

    Jakie są wskazania i przeciwwskazania do stosowania leków z grupy GLP-1?

    Stosowanie agonistów receptora GLP-1 należy przyjmować tylko na podstawie wskazań medycznych i pod ścisłą kontrolą lekarską. Zgodnie z europejskimi i światowymi wytycznymi, głównym wskazaniem do włączenia farmakoterapii w leczeniu choroby otyłościowej, jest:

    1. rozpoznanie otyłości, która jest definiowana jako wskaźnik masy ciała BMI ≥30 kg/m2
    2. stwierdzenie nadwagi na poziomie BMI ≥27 kg/m2 oraz współwystępowania z nią co najmniej jednego powikłania zależnego od nadmiernej masy ciała, takiego jak np. nadciśnienie tętnicze krwi, dyslipidemia, cukrzyca typu 2, miażdżyca czy obturacyjny bezdech senny.

    Istnieją stany kliniczne, które mogą wykluczać zastosowanie leków z grupy agonistów receptora GLP-1 lub wymagają szczególnej ostrożności i indywidualnej kwalifikacji lekarskiej. Do najważniejszych należą, m.in.:

    • nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą danego preparatu,
    • osobisty lub rodzinny wywiad rdzeniastego raka tarczycy oraz zespół MEN 2 czyli dziedziczny zespół zwiększający ryzyko m.in. rdzeniastego raka tarczycy,
    • przebyte zapalenie trzustki,
    • ciężkie zaburzenia czynności nerek,
    • ciąża oraz okres karmienia piersią.

    W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia ostrego zapalenia trzustki w trakcie leczenia terapię należy przerwać i nie wznawiać jej po potwierdzeniu rozpoznania. Ostrożność należy zachować również u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, w tym gastroparezą, czyli zaburzeniem opróżniania żołądka.

    >> Warto przeczytać: Nadwaga a otyłość – czym się różnią? Klasyfikacja, leczenie i konsekwencje otyłości

    Jaka jest skuteczność leków stosowanych w leczeniu choroby otyłościowej?

    Skuteczność agonistów receptora GLP-1 w leczeniu otyłości przewyższa efekty uzyskiwane dotychczas przy użyciu większości dostępnych metod farmakologicznych, a w części badań klinicznych skala redukcji masy ciała zbliża się do wyników obserwowanych po leczeniu bariatrycznym. Solidnych dowodów w tym zakresie dostarczył wieloośrodkowy program badań klinicznych STEP (Semaglutide Treatment Effect in People with obesity), w którym oceniano skuteczność semaglutydu w dawce 2,4 mg podawanego raz w tygodniu.

    U pacjentów z nadwagą lub otyłością bez cukrzycy typu 2 średnia redukcja masy ciała po 68 tygodniach leczenia wynosiła od 14,9% do 17,4%. Szczególnie istotny klinicznie jest także odsetek pacjentów odpowiadających na terapię, tj. 69-79% osób osiągnęło redukcję masy ciała o co najmniej 10%, a 51-64% zmniejszyło masę ciała o co najmniej 15%. Dla porównania, w grupach placebo, w których stosowano wyłącznie interwencję dotyczącą stylu życia, odsetki te były wyraźnie niższe. U pacjentów z nadwagą lub otyłością oraz współistniejącą cukrzycą typu 2 średnia redukcja masy ciała była mniejsza, lecz nadal istotna klinicznie i wynosiła 9,6% po 68 tygodniach leczenia. Długofalowe badanie STEP 5 potwierdziło natomiast, że uzyskany efekt może być utrzymany przy kontynuacji terapii – po 104 tygodniach średnia redukcja masy ciała wynosiła 15,2% w grupie semaglutydu wobec 2,6% w grupie placebo. Poza samą redukcją masy ciała obserwowano również korzystny wpływ leczenia na wybrane parametry kardiometaboliczne, w tym ciśnienie tętnicze i profil lipidowy, a także na funkcjonowanie fizyczne i jakość życia pacjentów.

    Pakiet otyłość i kontrola masy ciała (15 badań) banerek

    Jakie są możliwe efekty niepożądane podczas farmakoterapii leczenia otyłości?

    Profil bezpieczeństwa analogów GLP-1 jest dobrze poznany, a pojawiające się działania niepożądane mają najczęściej charakter łagodny lub umiarkowany. Ponadto, wykazują tendencję do samoistnego ustępowania w miarę adaptacji organizmu do leku. Dominującymi skutkami ubocznymi są objawy ze strony przewodu pokarmowego. Do najczęściej zgłaszanych przez pacjentów należą:

    • nudności,
    • wymioty,
    • biegunki lub zaparcia,
    • a także ogólny dyskomfort bądź ból w nadbrzuszu.

    Rzadziej pacjenci mogą skarżyć się na:

    W rzadkich przypadkach istnieje ryzyko wystąpienia poważniejszych powikłań, takich jak kamica żółciowa, zapalenie pęcherzyka żółciowego czy wspomniane wcześniej ostre zapalenie trzustki. Nasilenie objawów żołądkowo-jelitowych wiąże się zazwyczaj z okresem zwiększania dawki leku (tzw. eskalacji) i w dużej mierze zależy od popełnianych przez pacjenta błędów dietetycznych.

    Dieta przy stosowaniu leków GLP-1 – co jeść i jak komponować posiłki?

    Farmakoterapia nie zastępuje zdrowego stylu życia, w tym prawidłowego żywienia, lecz stanowi jego wsparcie. Ze względu na to, że analogi GLP-1 zmniejszają apetyt, pacjenci jedzą znacznie mniej, dzięki czemu dochodzi do redukcji masy ciała. Z drugiej strony pojawia się ryzyko niedożywienia jakościowego oraz nadmiernej utraty beztłuszczowej masy ciała (mięśniowej). Z tego względu strategia żywieniowa prowadzona przez wykwalifikowanego dietetyka powinna skupiać się na wysokiej gęstości odżywczej potraw oraz odpowiedniej podaży białka.

    W tabeli zamieszczono składniki pokarmowe ze wskazanymi źródłami pokarmowymi oraz ich rolą w organizmie podczas redukcji masy ciała.

    Tab. Zalecane składniki pokarmowe, ich źródła i rola w organizmie

    Składnik dietyRekomendowane źródłaFunkcja w organizmie
    białkochudy drób, ryby, jaja, chudy nabiał, nasiona roślin strączkowych (np. soczewica, fasola, ciecierzyca), odżywki białkowe (serwatkowe/roślinne)ochrona masy mięśniowej, wsparcie metabolizmu, regeneracja tkanek
    węglowodany, w tym błonnik pokarmowypełnoziarniste produkty zbożowe (np. płatki owsiane, grube kasze jak gryczana i jęczmienna pęczak, ryż brązowy), świeże warzywa i owoceregulacja rytmu wypróżnień, profilaktyka zaparć, wsparcie mikrobioty jelitowej
    tłuszczeoliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia, olej rzepakowy, awokado, niewielkie ilości orzechów i nasion, a także kwasy tłuszczowe omega-3wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), działanie przeciwzapalne

    Komponując posiłki, należy opierać się na zasadzie talerza zdrowego żywienia, to znaczy, że połowę objętości posiłku powinny stanowić warzywa i owoce, jedną czwartą produkty dostarczające pełnowartościowego białka, a pozostałą część produkty  będące źródłem węglowodanów złożonych.

    Ze względu na opóźnione opróżnianie żołądka, posiłki powinny być mniejsze objętościowo, ale spożywane regularnie (np. 4-5 razy dziennie). Niezwykle istotne jest również dbanie o prawidłowe nawodnienie czyli wypijanie minimum 2 litrów czystej wody dziennie zapobiega odwodnieniu i wspomaga procesy redukcji.

    Jaka powinna być podaż białka podczas farmakoterapii leczenia otyłości?

    Podczas farmakoterapii leczenia otyłości należy zwrócić szczególną uwagę na odpowiednią podaż białka. Leki z grupy agonistów receptora GLP-1 zmniejszają apetyt i ilość spożywanego pokarmu, co sprzyja redukcji masy ciała, ale jednocześnie może zwiększać ryzyko niedostatecznej podaży składników odżywczych oraz utraty beztłuszczowej masy ciała, w tym masy mięśniowej. Z tego względu białko powinno być obecne w każdym głównym posiłku.

    Zaleca się podaż co najmniej około 0,8 g białka na kilogram masy ciała na dobę. U pacjentów z wyższym BMI, dużą redukcją masy ciała, małą masą mięśniową lub ryzykiem sarkopenii zapotrzebowanie może być większe, sięgające nawet 1,5 g/kg m.c. i więcej. Również u osób starszych zaleca się zwiększenie spożycia białka do ok. 1-1,2 g/kg m.c. na dobę, zwłaszcza w przypadku stosowania diety o zmniejszonej energetyczności. Wraz ze zwiększoną podażą biała, należy wdrożyć regularną aktywność fizyczna, aby efektywniej zapobiegać sarkopenii.

    Dobrymi źródłami białka są m.in. chudy drób, ryby, jaja, mleko i przetwory mleczne, a także tofu oraz nasiona roślin strączkowych.

    >> Warto przeczytać: Dzienne zapotrzebowanie na białko. Jak je obliczyć i ile wynosi?

    Jakich produktów należy unikać stosując analogi GLP-1?

    Właściwy dobór produktów pozwala uniknąć nasilenia dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, które są bezpośrednio związane z mechanizmem działania leku. Istnieje grupa produktów, które ze względu na zawarte w nich związki mogą pogorszyć samopoczucie pacjenta i są to m.in.:

    • produkty wysokotłuszczowe i smażone – fast-foody, tłuste mięsa (np. wieprzowina, baranina), ciężkie sosy na bazie śmietany i majonezu, a także potrawy smażone w głębokim tłuszczu. Tłuszcz naturalnie opóźnia trawienie, co w połączeniu z działaniem leków GLP-1 może prowadzić do silnych nudności, bólów brzucha i wymiotów,
    • węglowodany proste i cukry rafinowane – słodycze, wyroby cukiernicze, gazowane napoje słodzone. Mogą one wywoływać nagłe wahania glikemii oraz nasilać procesy fermentacyjne w jelitach, prowadząc do wzdęć,
    • alkohol – napoje alkoholowe nie tylko dostarczają „pustych kalorii”, ale przede wszystkim drażnią śluzówkę żołądka i zwiększają ryzyko wystąpienia ostrego zapalenia trzustki oraz hipoglikemii,
    • produkty silnie wzdymające i gazotwórcze – warzywa kapustne czy cebulowe spożywane w nadmiarze mogą potęgować uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej ze względu na spowolnioną perystaltykę jelit.

    Nie oznacza to jednak konieczności całkowitej eliminacji wszystkich wymienionych wyżej produktów. Ważna jest indywidualna tolerancja, wielkość porcji oraz sposób przygotowania posiłków, dlatego dietę należy modyfikować stopniowo i obserwować reakcję organizmu.

    Jak radzić sobie z występowaniem zaburzeń żołądkowo-jelitowych?

    Większość dolegliwości gastrycznych można skutecznie kontrolować lub całkowicie wyeliminować za pomocą modyfikacji zachowań żywieniowych. Zaleca się zastosowanie następujących strategii:

    • zmniejszenie porcji i powolne przeżuwanie jedzenia,
    • kończenie posiłku w momencie pojawienia się pierwszego sygnału sytości – przejedzenie przy opóźnionym opróżnianiu żołądka może skutkować nudnościami,
    • unikanie pozycji leżącej po jedzeniu – najlepiej przez co najmniej 2 godziny, aby zapobiec refluksowi żołądkowo-przełykowemu,
    • spożywanie odpowiedniej ilości płynów – dobrze jest pić powoli, małymi łykami, najlepiej pomiędzy posiłkami, a nie w ich trakcie jedzenia, aby dodatkowo nie rozciągać ścian żołądka,
    • w sytuacji wystąpienia biegunek zaleca się przede wszystkim zadbanie o odpowiednie nawodnienie oraz czasowe wprowadzenie diety lekkostrawnej. Pomocne może być spożywanie mniejszych porcji, ograniczenie produktów tłustych, smażonych, ostrych, bardzo słodkich oraz napojów gazowanych i alkoholu, które mogą nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Można również czasowo ograniczyć produkty o dużym potencjale fermentacyjnym, takie jak rośliny strączkowe, warzywa kapustne, cebula czy duże ilości produktów pełnoziarnistych. Jeśli biegunka jest nasilona, utrzymuje się przez kilka dni, towarzyszą jej objawy odwodnienia, silny ból brzucha, gorączka lub wymioty, pacjent powinien skonsultować się z lekarzem. W przypadku uporczywych lub nasilonych działań niepożądanych specjalista może rozważyć czasowe wstrzymanie zwiększania dawki, redukcję dawki lub inną modyfikację leczenia,
    • w sytuacji wystąpienia zaparć należy zadbać o odpowiednie nawodnienie oraz stopniowe włączanie do diety źródeł błonnika, najlepiej rozpuszczalnego, takich jak płatki owsiane, siemię lniane, nasiona chia, warzywa, owoce czy babka płesznik. Zmiany należy wprowadzać powoli, ponieważ zbyt szybkie zwiększenie ilości błonnika może nasilać wzdęcia i dyskomfort w jamie brzusznej. Pomocne mogą być także mniejsze, regularne posiłki oraz codzienna umiarkowana aktywność fizyczna, np. spacer. Jeśli zaparcia są nasilone, utrzymują się mimo modyfikacji diety lub towarzyszą im ból brzucha, wymioty albo znaczne pogorszenie samopoczucia, pacjent powinien skonsultować się z lekarzem.

    Poza tym w przypadku uczucia mdłości można zastosować napary z imbiru lub mięty. Najlepiej wybierać niesłodzone i niegazowane napoje.

    Farmakoterapia otyłości a „efekt jojo” – czy masa ciała wraca po zakończeniu terapii?

    Otyłość jest przewlekłą, nawracającą chorobą, która wymaga długofalowego, często trwającego całe życie leczenia. Badania kliniczne wskazują, że utrzymanie efektów terapii agonistami receptora GLP-1 wymaga kontynuacji leczenia. Po odstawieniu np. semaglutydu u wielu pacjentów obserwowano ponowny przyrost masy ciała oraz częściowe cofanie się wcześniej uzyskanych korzyści metabolicznych, co potwierdza przewlekły i nawrotowy charakter otyłości.

    Dzieje się tak, ponieważ po odstawieniu leku ustępuje jego wpływ na regulację łaknienia i sytości apetyt może ponownie się nasilić, a mechanizmy adaptacji metabolicznej organizmu sprzyjają stopniowemu odzyskiwaniu utraconej masy ciała.

    Czy „efekt jojo” jest zatem nieunikniony? Nie, pod warunkiem, że okres farmakoterapii zostanie wykorzystany na trwałą zmianę nawyków stylu życia, w tym sposobu żywienia. Lek daje pacjentowi czas, w którym bez ciągłego poczucia głodu może nauczyć się prawidłowego komponowania posiłków oraz wprowadzenia regularnej aktywności fizycznej. Trwała zmiana nawyków żywieniowych, regularna aktywność fizyczna i dalsza kontrola masy ciała stanowią podstawowe elementy ograniczające ryzyko powrotu utraconych kilogramów po ewentualnym zakończeniu farmakoterapii.

    Pakiet_monitorowanie terapii nowoczesnymi lekami na cukrzycę i odchudzanie (GLP-1) banerek

    Jakie badania wykonać przed i w trakcie stosowania leków z grupy GLP-1?

    Bezpieczna i skuteczna farmakoterapia otyłości wymaga odpowiedniej kwalifikacji pacjenta oraz regularnego monitorowania stanu zdrowia. Pomocne są w tym badania laboratoryjne, które pozwalają ocenić wyjściowy stan zdrowia oraz ewentualne przeciwwskazania lub powikłania leczenia.

    Przed rozpoczęciem terapii warto rozważyć wykonanie oznaczeń we krwi takich jak, m.in.:

    • morfologia,
    • lipidogram czyli cholesterol całkowity oraz jego frakcje LDL, HDL i nie-HDL oraz triglicerydy,
    • glukoza na czczo,
    • enzymy wątrobowego – ALT, AST, GGTP
    • kreatynina z eGFR, mocznik,
    • enzymy trzustkowe – amylaza i lipaza,
    • TSH, a w uzasadnionych przypadkach także fT3 i fT4.

    W trakcie terapii badania kontrolne wykonuje się zgodnie z decyzją lekarza. Mogą one obejmować, m.in.:

    • glukozę na czczo i hemoglobinę glikowaną (HbA1c) – w celu oceny gospodarki węglowodanowej,
    • kreatyninę z eGFR i mocznik – w celu monitorowania funkcji nerek, szczególnie u pacjentów z chorobami nerek,
    • ALT i AST – w celu oceny funkcji wątroby, zwłaszcza przy szybkiej redukcji masy ciała lub współistniejącej chorobie stłuszczeniowej wątroby,
    • lipidogram – w celu oceny wpływu leczenia na ryzyko sercowo-naczyniowe,
    • amylazę i lipazę – szczególnie w przypadku wystąpienia objawów mogących sugerować zapalenie trzustki, takich jak silny, uporczywy ból brzucha, nudności lub wymioty.

    Zakres i częstotliwość badań powinny być zawsze dostosowane do stanu zdrowia pacjenta, chorób współistniejących, stosowanych leków oraz ewentualnych objawów pojawiających się w trakcie terapii.

    Zakończenie

    Farmakoterapia agonistami receptora GLP-1 może być skutecznym wsparciem w leczeniu choroby otyłościowej, ale jej efekty zależą nie tylko od samego leku, lecz przede wszystkim od codziennych nawyków pacjenta. Odpowiednio zbilansowana dieta, właściwe nawodnienie, aktywność fizyczna oraz szybka reakcja na ewentualne działania niepożądane zwiększają bezpieczeństwo terapii i pomagają utrzymać uzyskane rezultaty długoterminowo. Leczenie powinno być prowadzone pod opieką lekarza, najlepiej we współpracy z dietetykiem.

    Leki GLP-1 a farmakoterapia otyłości – sekcja FAQ

    Jaka dieta jest najlepsza podczas stosowania analogów GLP-1?

    Najlepsza jest dieta, to dieta dobrze zbilansowana czyli z odpowiednią ilością m.in. produktów bogatych w pełnowartościowe białko, warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych oraz nienasyconych kwasów tłuszczowych. Posiłki powinny być małe objętościowo, spożywane regularnie i powoli, aby zmniejszyć ryzyko nudności, refluksu czy bólu brzucha. Należy ograniczać potrawy tłuste, smażone, bardzo słodkie, ostre oraz gazowane napoje, a także całkowicie zrezygnować z alkoholu. Dieta powinna być dostosowana indywidualnie do preferencji pacjenta, opierając się na założeniach m.in. diety śródziemnomorskiej.

    Czego nie należy przyjmować podczas stosowania GLP-1?

    Podczas terapii należy bezwzględnie unikać alkoholu, który silnie obciąża trzustkę i zwiększa ryzyko niebezpiecznych wahań glikemii. Należy również unikać żywności wysoko przetworzonej, dań bardzo tłustych i smażonych, które mogą drastycznie nasilić nudności oraz wymioty.

    O jakiej porze stosować leki z grupy agonistów receptora GLP-1?

    W przypadku najpopularniejszych preparatów podawanych raz w tygodniu (np. semaglutyd), lek można wstrzykiwać podskórnie o dowolnej porze dnia, niezależnie od posiłków. Ważne jest jedynie, aby dawkę przyjmować stale w ten sam wybrany dzień tygodnia.

    Jaki jest największy skutek uboczny GLP-1?

    Najczęstszymi i najbardziej uciążliwymi skutkami ubocznymi są zaburzenia żołądkowo-jelitowe, wśród których dominują nudności, dotykające znacznej części pacjentów na początku terapii

    Piśmiennictwo

    1. Bąk‑Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P. i in. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Med Prakt, 2024, 1-116.
    2. Bergmann N.C, Davies M.J., Lingvay I. in. Semaglutide for the treatment of overweight and obesity: A review. Diabetes Obes Metab, 2022, 25(1), 18–35.
    3. HassapidouM., VlassopoulosA., Kalliostra M. i in. European Association for the Study of Obesity Position Statement on Medical Nutrition Therapy for the Management of Overweight and Obesity in Adults Developed in Collaboration with the European Federation of the Associations of Dietitians. Obes Facts, 2023, 16(1), 11-28.
    4. WaddenT.A., ChaoA.M., Moore M. i in. The Role of Lifestyle Modification with Second-Generation Anti-obesity Medications: Comparisons, Questions, and Clinical Opportunities. Curr Obes Rep, 2023, 12(4), 453-47.
    5. WhartonS., DaviesM., Dicker D. i in. Managing the gastrointestinal side effects of GLP-1 receptor agonists in obesity: recommendations for clinical practice. Postgrad Med., 2022, 134(1), 14-19.
    Page 6 of 212
    1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212
    1...567...212Strona 6 z 212

    Dowiedz się więcej
    o naszych
    badaniach

    Sprawdź >
    Dowiedz się więcej

    Nasze
    Punkty Pobrań

    Sprawdź >
    Punkty Pobrań

    Centrum
    Wiedzy

    Sprawdź >
    Centrum Wiedzy
    Twój klub na całe życie

    Program realizowany w Punktach Pobrań
    w całej Polsce     oraz w e-sklepie!

    Poznaj korzyści:
    • 5% zniżki na całą ofertę ALAB laboratoria
    • voucher na kolejne zakupy w prezencie
    • specjalna oferta urodzinowa
    Sprawdź