Sklep
Strona główna Blog Strona 2

Zespół ogona końskiego – objawy, leczenie, rokowania

Maria Wydra
-
0
Zespół ogona końskiego – objawy, leczenie, rokowania

Problemy z rozpoczęciem oddawania moczu, drętwienie krocza czy narastające osłabienie nóg to objawy, których nie należy ignorować, zwłaszcza jeśli pojawiają się wraz z bólem kręgosłupa. W ten sposób może objawiać się zespół ogona końskiego, czyli zaburzenie funkcji korzeni nerwowych w dolnej części kanału kręgowego. Dowiedz się, jakie są jego najważniejsze objawy, jak przebiega leczenie i od czego zależą rokowania.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> zespół ogona końskiego wynika z uszkodzenia korzeni nerwowych w dolnej części kanału kręgowego, najczęściej wskutek ich ucisku,
>> najczęstszą przyczyną jest duża przepuklina krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym,
>> zaburzenia oddawania moczu lub stolca, utrata czucia w okolicy siodłowej i narastające osłabienie nóg stanowią objawy alarmowe wymagające pilnej diagnostyki,
>> podstawowym badaniem przy podejrzeniu zespołu ogona końskiego jest rezonans magnetyczny,
>> potwierdzony ucisk nerwów zwykle wymaga pilnej operacji, a fizjoterapia wspiera późniejszą rehabilitację,
>> powrót do sprawności zależy m.in. od nasilenia zaburzeń neurologicznych i czasu trwania ucisku, a u części pacjentów mogą pozostać trwałe następstwa.

Spis treści:

  1. Czym jest zespół ogona końskiego?
  2. Jakie są przyczyny zespołu ogona końskiego?
  3. Zespół ogona końskiego – objawy
  4. Jak rozpoznaje się zespół ogona końskiego?
  5. Zespół ogona końskiego – leczenie
  6. Zespół ogona końskiego – rokowania
  7. Czy po zespole ogona końskiego mogą pozostać trwałe powikłania?
  8. Zespół ogona końskiego – podsumowanie najważniejszych informacji

Czym jest zespół ogona końskiego?

Zespół ogona końskiego (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem G83.4) to zespół objawów neurologicznych wynikających z dysfunkcji korzeni nerwowych biegnących w dolnej części kanału kręgowego. Tworzą one tzw. ogon koński (łac. cauda equina), czyli wiązkę korzeni nerwowych znajdującą się poniżej zakończenia rdzenia kręgowego. W obrazie klinicznym zespołu kluczowe znaczenie ma zajęcie korzeni krzyżowych S2 i niższych, uczestniczących m.in. w kontroli pęcherza, jelit i funkcji seksualnych.

Jakie są przyczyny zespołu ogona końskiego?

Najczęściej zespół ogona końskiego rozwija się wskutek mechanicznego ucisku wielu korzeni nerwowych w dolnej części kanału kręgowego. Typową przyczyną jest przepuklina krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym, która może znacznie ograniczyć przestrzeń w kanale kręgowym. U osób z już istniejącym zwężeniem kanału nawet mniejsza przepuklina może wystarczyć do wywołania objawów.

Rzadsze przyczyny zespołu ogona końskiego obejmują:

  • znaczne zwężenie kanału kręgowego, m.in. na tle zmian zwyrodnieniowych lub kręgozmyku,
  • urazy kręgosłupa, zwłaszcza złamania z przemieszczeniem fragmentów kostnych do kanału,
  • guzy pierwotne lub przerzutowe w obrębie kanału kręgowego,
  • zakażenia w obrębie kanału kręgowego, w tym ropień nadtwardówkowy,
  • krwiaki uciskające struktury nerwowe,
  • powikłania zabiegów w obrębie kręgosłupa.

Do rozwoju zespołu dochodzi, gdy zmiana jest na tyle rozległa lub odpowiednio zlokalizowana, że zaburza funkcję korzeni nerwowych tworzących ogon koński.

>> Przeczytaj także: Reumatyzm i choroby reumatyczne – objawy, diagnostyka i leczenie

Zespół ogona końskiego – objawy

Objawy zespołu ogona końskiego mogą pojawić się nagle lub narastać w ciągu godzin czy dni. Ich charakter zależy od tego, które korzenie nerwowe zostały zajęte.

Do typowych objawów należą:

  • zaburzenia oddawania moczu: trudność w rozpoczęciu mikcji, osłabienie strumienia, konieczność parcia, zmniejszone odczuwanie wypełnienia pęcherza, a w bardziej zaawansowanych przypadkach zatrzymanie lub nietrzymanie moczu,
  • zaburzenia wypróżniania, w tym trudności w kontrolowaniu oddawania stolca,
  • osłabienie lub utrata czucia w okolicy siodłowej: krocza, narządów płciowych, okolicy odbytu i przyśrodkowych powierzchni ud,
  • zaburzenia funkcji seksualnych: m.in. zaburzenia erekcji lub wytrysku,
  • ból krzyża i ból promieniujący do kończyn dolnych,
  • osłabienie siły mięśniowej, drętwienie lub inne zaburzenia czucia w kończynach dolnych: mogą powodować trudności w chodzeniu, wstawaniu, unoszeniu stopy.

Nie wszystkie wymienione objawy muszą występować jednocześnie, a ich nasilenie może być różne.

>> Zobacz również: Radikulopatia – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie

Objawy alarmowe zespołu ogona końskiego – kiedy natychmiast szukać pomocy?

Zespół ogona końskiego jest stanem nagłym i jego podejrzenie wymaga pilnej oceny lekarskiej. Do objawów alarmowych należą:

  • nowe zaburzenia oddawania moczu lub stolca,
  • zaburzenia czucia w okolicy siodłowej,
  • zaburzenia funkcji seksualnych,
  • narastające osłabienie kończyn dolnych.

Przedłużający się ucisk korzeni nerwowych może prowadzić do trwałych deficytów neurologicznych, dlatego należy niezwłocznie zgłosić się do szpitalnego oddziału ratunkowego.

Jak rozpoznaje się zespół ogona końskiego?

Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym, badaniu neurologicznym oraz pilnym badaniu obrazowym. W badaniu neurologicznym ocenia się m.in. siłę mięśniową kończyn dolnych, czucie w odpowiednich dermatomach, odruchy ścięgniste oraz czucie w okolicy siodłowej. W przypadku zaburzeń mikcji pomocniczo można ocenić objętość moczu zalegającego po mikcji. Samo badanie neurologiczne nie pozwala wykluczyć zespołu ogona końskiego, dlatego przy jego podejrzeniu konieczne jest pilne obrazowanie.

W diagnostyce obrazowej stosuje się:

  • rezonans magnetyczny (MRI): badanie z wyboru, pozwalające uwidocznić ucisk korzeni ogona końskiego i określić jego przyczynę,
  • mielografię TK: gdy wykonanie MRI nie jest możliwe.

Badania laboratoryjne pełnią rolę pomocniczą. W zależności od sytuacji klinicznej wykonuje się m.in. morfologię krwi, CRP i OB przy podejrzeniu zakażenia oraz ocenę liczby płytek i parametrów krzepnięcia w przypadku ryzyka krwawienia.

>> Przeczytaj także: Zapalenie rdzenia kręgowego – przyczyny, objawy, rokowania, leczenie

Zespół ogona końskiego – leczenie

Leczenie zależy od przyczyny i nasilenia zaburzeń neurologicznych. W postaci związanej z mechanicznym uciskiem korzeni ogona końskiego konieczne jest pilne odbarczenie chirurgiczne. Jeśli nie stwierdza się zmiany wymagającej operacji, postępowanie dobiera się do przyczyny objawów.

Równolegle prowadzi się leczenie objawowe, m.in. przeciwbólowe oraz postępowanie w zaburzeniach czynności pęcherza i jelit. W zależności od przyczyny konieczne może być także leczenie swoiste, np. przeciwbakteryjne w przypadku zakażenia.

Zespół ogona końskiego – kiedy konieczna jest operacja?

Operacja jest wskazana, gdy badanie obrazowe potwierdza mechaniczny ucisk korzeni ogona końskiego odpowiadający obrazowi klinicznemu. Celem zabiegu jest odbarczenie struktur nerwowych, np. przez usunięcie przepukliny krążka międzykręgowego lub poszerzenie kanału kręgowego.

Leczenie operacyjne powinno zostać przeprowadzone możliwie szybko, bez nieuzasadnionej zwłoki, ponieważ przedłużający się ucisk zwiększa ryzyko utrwalenia zaburzeń neurologicznych.

Fizjoterapia po zespole ogona końskiego

Fizjoterapia jest ważnym elementem dalszego postępowania w zespole ogona końskiego, szczególnie po leczeniu operacyjnym. Pacjenta uruchamia się możliwie wcześnie, a zakres rehabilitacji dostosowuje do utrzymujących się deficytów ruchowych i czuciowych. Obejmuje ona m.in. ćwiczenia poprawiające siłę mięśniową, równowagę, chód i samodzielność w codziennym funkcjonowaniu. W razie potrzeby stosuje się także ortezy lub inne zaopatrzenie ortopedyczne.

Zespół ogona końskiego – rokowania

Rokowanie w zespole ogona końskiego jest zróżnicowane. U części pacjentów po leczeniu dochodzi do częściowej lub znacznej poprawy funkcji neurologicznych, jednak zakres powrotu do sprawności jest indywidualny. Poprawa może następować stopniowo przez wiele miesięcy, a pełny powrót do stanu sprzed zachorowania nie zawsze jest możliwy.

Gorsze rokowanie mają zwłaszcza pacjenci, u których przed leczeniem doszło już do zatrzymania moczu i utraty kontroli nad pęcherzem, w porównaniu z osobami z niepełnym zespołem ogona końskiego.

Od czego zależy powrót do sprawności?

Na powrót do sprawności wpływają nasilenie zaburzeń neurologicznych w chwili rozpoczęcia leczenia oraz czas utrzymywania się ucisku korzeni nerwowych. Im wcześniej uda się usunąć przyczynę ucisku, tym większa jest szansa na zachowanie lub odzyskanie ich funkcji. Znaczenie mają również przyczyna zespołu oraz zakres zajęcia korzeni nerwowych.

W odzyskiwaniu sprawności istotną rolę odgrywa odpowiednio dobrana rehabilitacja. Jej przebieg i efekty zależą m.in. od stanu ogólnego pacjenta oraz jego możliwości uczestniczenia w ćwiczeniach.

Czy po zespole ogona końskiego mogą pozostać trwałe powikłania?

Tak, u części pacjentów mimo leczenia mogą utrzymywać się następstwa wcześniejszego uszkodzenia korzeni nerwowych. Najczęściej dotyczą one funkcji kontrolowanych przez korzenie krzyżowe i mogą obejmować zaburzenia oddawania moczu i stolca, zaburzenia funkcji seksualnych oraz utrzymujące się zaburzenia czucia w okolicy siodłowej.

Możliwe są również osłabienie siły mięśniowej kończyn dolnych i trudności w chodzeniu, a w ciężkich przypadkach nawet niedowład lub porażenie. Utrzymujące się zaburzenia mogą ograniczać samodzielność pacjenta i wymagać długotrwałej rehabilitacji oraz dalszej opieki specjalistycznej. W przypadku trwałych zaburzeń czynności pęcherza konieczne może być m.in. samocewnikowanie.

Zespół ogona końskiego – podsumowanie najważniejszych informacji

Zespół ogona końskiego najczęściej rozwija się wskutek ucisku korzeni nerwowych w dolnej części kanału kręgowego i może prowadzić do zaburzeń czucia, siły mięśniowej oraz funkcji pęcherza, jelit i funkcji seksualnych. Kluczowe znaczenie mają pilna diagnostyka obrazowa i szybkie wdrożenie leczenia, a w przypadku potwierdzonego ucisku zwykle także odbarczenie chirurgiczne. W razie pojawienia się objawów alarmowych należy niezwłocznie zgłosić się do szpitala.

Bibliografia

  1. Goncerz G., Maciejczak A. Zespoły bólowe kręgosłupa. Medycyna Praktyczna: Interna – mały podręcznik. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.16.43 (dostęp: 09.10.2026).
  2. Guła Z., Korkosz M. Ból krzyża (dolnego odcinka kręgosłupa): przyczyny, objawy i leczenie. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/63737,bol-krzyza-dolnej-czesci-plecow-dolnego-kregoslupa-przyczyny-objawy-leczenie (dostęp: 09.10.2026).
  3. Hsu P.S., Armon C., Levin K. Acute lumbosacral radiculopathy: Etiology, clinical features, and diagnosis. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/acute-lumbosacral-radiculopathy-etiology-clinical-features-and-diagnosis (dostęp: 09.10.2026).
  4. Kotlińska-Lemieszek A., Kluziak M., Łuczak J. Zespół ucisku rdzenia kręgowego. Interna Szczeklika: duży podręcznik. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/interna-szczeklika/chapter/B01-X-F-4,zespol-ucisku-rdzenia-kregowego/ (dostęp: 09.10.2026).
  5. Lavy C., Marks P., Dangas K., Todd N. Cauda equina syndrome—a practical guide to definition and classification. International Orthopaedics 2022;46(2):165–169. https://doi.org/10.1007/s00264-021-05273-1 (dostęp: 09.10.2026).
  6. Maharty D.C., Hines S.C., Brown R.B. Przewlekły ból krzyża u dorosłych – diagnostyka i leczenie. Medycyna Praktyczna – Lekarz Rodzinny 2025;2. https://premium.mp.pl/czasopisma/lekarz-rodzinny/2025/2/375338,przewlekly-bol-krzyza-u-doroslych-diagnostyka-i-leczenie/ (dostęp: 09.10.2026).
  7. Radziszewski P. Uszkodzenia rdzenia kręgowego i nerwów obwodowych. Podstawy chirurgii. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/chirurgia/chapter/B14-5179-40-11-7-1,uszkodzenia-rdzenia-kregowego-i-nerwow-obwodowych/ (dostęp: 09.10.2026).
  8. Wiercińska M. Ból pleców – przyczyny. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/51917,bol-plecow-przyczyny (dostęp: 09.10.2026).

Egzema skóry – co to jest, objawy i leczenie egzemy na dłoniach i twarzy

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Egzema skóry – co to jest, objawy i leczenie egzemy na dłoniach i twarzy

Artykuł powstał 26.10.2024 r., ostatnia aktualizacja: 21.10.2026 r.

Egzema to szerokie pojęcie, które w dermatologii oznacza bardziej objaw, niż schorzenie samo w sobie. Jak objawia się egzema i czy jest to przypadłość zaraźliwa? Jak możemy poradzić sobie z objawami egzemy? Jakie preparaty warto wybierać i do jakiego lekarza się udać? Sprawdźmy!

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Egzema to zjawisko występujące w wielu schorzeniach dermatologicznych o tle zapalnym.
>> Egzema może być elementem klinicznym atopowego zapalenia skóry, ale i alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, czy zapalenia skóry z podrażnienia.
>> Diagnostyka egzemy obejmuje wnikliwie przeprowadzony wywiad chorobowy i badanie dermatologiczne, a niekiedy również naskórkowe testy płatkowe i badanie histopatologiczne wycinka skóry.
>> W leczeniu egzemy zastosowanie znajduje emolientoterapia, leczenie przeciwzapalne, zarówno w postaci doustnej, jak i miejscowej.

Spis treści:

  1. Co to jest egzema?
  2. Rodzaje egzemy
  3. Jakie są przyczyny egzemy?
  4. Egzema – objawy
  5. Czy egzema jest zaraźliwa?
  6. Egzema u dzieci i niemowląt – co trzeba wiedzieć?
  7. Diagnostyka egzemy – jakie badania wykonać?
  8. Jak leczyć egzemę?
  9. Jak dbać o skórę z egzemą?

Co to jest egzema?

Literatura medyczna opisuje egzemę jako stan zapalny zlokalizowany w obrębie skóry, który obejmuje powierzchowne jej warstwy, a więc naskórek (najbardziej zewnętrzną warstwę skóry) oraz część skóry właściwej, a dokładniej jej warstwę brodawkowatą. Egzemę uważamy więc za składową innych schorzeń dermatologicznych. Problem ten może dotykać zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe. 

Egzema skóry może być elementem klinicznym takich schorzeń jak:

Egzema jest więc pojęciem zbiorczym, a nie jedną konkretną jednostką chorobową. W badaniu histopatologicznym skóry, schorzenia, którym towarzyszy egzema cechują się tak zwaną gąbczastością naskórka, a więc spongiozą. Jej istotą jest obrzęk warstwy kolczystej naskórka, który prowadzi do osłabienia połączeń międzykomórkowych i pojawienia się w naskórku tak zwanych mikropęcherzyków. Zjawisko to wynika to z pobudzenia układu immunologicznego i pojawienia się stanu zapalnego w obrębie skóry. 

Egzema egzogenna

Jedno z kryteriów podziału egzemy dzieli tę przypadłość na egzogenną (zewnętrzną) oraz endogenną (wewnętrzną). Egzema egzogenna to stan zapalny skóry, który wywoływany jest przez alergeny pochodzenia zewnętrznego, a więc na przykład składniki stosowanych kosmetyków, spożywanych pokarmów, czy też alergeny wziewne. Zjawisko to obserwuje się między innymi w przebiegu alergicznego kontaktowego zapalenia skory.

Egzema endogenna

Egzema endogenna wynika z przyczyn wewnętrznych, a więc predyspozycji genetycznej, czy zaburzeń immunologicznych. Należy mieć jednak świadomość, że jest to dość sztywny podział, ponieważ wiele schorzeń, których elementem klinicznym jest egzema ma złożoną etiopatogenezę. Oznacza to, że za pojawienie się objawów odpowiadają zarówno czynniki środowiskowe (w tym narażenie na alergeny), czynniki immunologiczne, jak i predyspozycja genetyczna. Dobrym przykładem jest tutaj atopowe zapalenie skóry (AZS), którego istotą jest nieprawidłowa budowa bariery naskórkowej. Przypomina ona swoim wyglądem dziurawy mur. Jest to uwarunkowane między innymi przez czynniki genetyczne i immunologiczne (a więc endogenne). Przez uszkodzoną barierę naskórkową z łatwością wnikają w głąb skóry alergeny, co z kolei pobudza reakcje immunologiczne w sposób egzogenny.

Rodzaje egzemy

W dermatologii egzemę można podzielić na pewne odmiany ze względu na nasilenie i czas utrzymywania się objawów. Wyróżniamy:

  • egzemę ostrą – zmiany są żywoczerwone, obecne są pęcherzyki, a wykwitom towarzyszy silny świąd i dyskomfort,
  • egzemę podostrą – mniej jest zmian sączących, a więcej suchości i złuszczania,
  • egzemę przewlekłą – obserwuje się pogrubienie skóry i wzmożony rysunek linii skórnych (zjawisko to w dermatologii określa się mianem lichenifikacji), niekiedy pojawiają się również rozpadliny, powodujące wystąpienie dolegliwości bólowych. 

Jakie są przyczyny egzemy?

Przyczyny pojawienia się egzemy są złożone. W zależności od konkretnego przypadku za egzemę może odpowiadać:

  • alergia kontaktowa – wywołana przez alergeny takie jak na przykład nikiel, kobalt, czy chrom. Warto zaznaczyć, że metale to jedne z najczęściej uczulających alergenów, ale uczulać może również wiele innych składników,
  • narażenie na substancje drażniące – na przykład detergenty, farby, mydła czy cement. Tego rodzaju substancje mogą uszkodzić barierę hydrolipidową skóry, co prowadzi do pojawienia się objawów egzemy, 
  • wysuszenie skóry – wynikające na przykład z niedostatecznej aktywności gruczołów łojowych, używania drażniących kosmetyków, czy schorzeń przewlekłych. Jest to problem, który często pojawia się u osób starszych i prowadzi do wspomnianego już wyprysku z braku natłuszczania,
  • czynniki genetyczne – odgrywają one istotną rolę w rozwoju atopowego zapalenia skóry, którego istotą jest defekt bariery naskórkowej. Jest to związane między innymi z defektem filagryny, a więc białka odpowiadającego za prawidłowe funkcjonowanie i budowę naskórka.

>> Przeczytaj także: Alergeny, czyli co najczęściej uczula. Rodzaje i lista alergenów

Egzema – objawy

Klasyczne objawy egzemy to pojawienie się na skórze zmian o charakterze rumieniowo-złuszczającym. Oznacza to, że skóra jest zaczerwieniona, wysuszona oraz łuszczy się. W przebiegu egzemy mogą się pojawić również zmiany grudkowe, a więc wykwity wyniosłe ponad poziom skóry, a czasami także pęknięcia i rozpadliny. Zmiany skórne są zazwyczaj swędzące, co wywołuje odruch drapania i duży dyskomfort.

Pacjenci często borykają się z dolegliwością, jaką jest egzema dłoni. Wynika to przede wszystkim z faktu, że dłonie to ten obszar ciała, który ma kontakt z wieloma alergenami mogącymi wywołać stan zapalny. Dłonie są również wystawione na działanie niekorzystnych warunków środowiskowych takich jak wiatr, mróz, czy zmiany temperatur, co dodatkowo pogarsza objawy.

Egzemę i choroby, w których występuje ten stan dermatologiczny powinno się różnicować z takimi schorzeniami jak:

Czy egzema jest zaraźliwa?

Należy wyraźnie podkreślić, że egzema nie jest zaraźliwa, ponieważ nie wynika z przyczyn infekcyjnych – nie powoduje jej żaden drobnoustrój, a więc bakteria, wirus czy grzyb. Nie ma więc obaw, że po kontakcie (nawet bezpośrednim) z pacjentem borykającym się z egzemą, sami będziemy chorować.

Egzema u dzieci i niemowląt – co trzeba wiedzieć?

Egzema u dzieci to częste zjawisko. Zjawisko to częściej dotyczy populacji pediatrycznej, ponieważ skóra najmłodszych pacjentów nie jest jeszcze w pełni dojrzała, co dotyczy nie tylko struktur, ale i układu immunologicznego. Egzema w tej grupie wiekowej najczęściej towarzyszy atopowemu zapaleniu skóry (AZS). Schorzenie to może w pewnym momencie życia dotykać nawet 20% populacji dziecięcej. Warto mieć świadomość różnic w obrazie dermatologicznym pomiędzy atopowym zapaleniem u niemowląt i dzieci starszych. U niemowląt obserwuje się klasycznie zmiany w okolicy twarzy, które przyjmują charakter rumieniowo-wysiękowy. U dzieci starszych częściej występują objawy w klasycznych lokalizacjach takich jak zgięcia stawowe (doły podkolanowe, doły łokciowe, okolice nadgarstkowe).

Diagnostyka egzemy – jakie badania wykonać?

Schorzenia, których elementem klinicznym jest egzema diagnozowane są typowo na podstawie obrazu klinicznego. Jeżeli lekarz podejrzewa kontaktowe zapalenie skóry, to możliwe jest wykonanie naskórkowych testów płatkowych, które pozwalają na identyfikację alergenów, które wywołują objawy choroby.

Egzema – panel 10 alergenów

W wątpliwych przypadkach, gdy konieczne jest różnicowanie egzemy z innymi schorzeniami dermatologicznymi (na przykład z łuszczycą czy grzybicą – które mogą wyglądać podobnie) konieczne jest pobranie wycinka skóry i wykonanie badania histopatologicznego.

W niektórych sytuacjach, pomocne mogą okazać się również badania laboratoryjne, polegające na oznaczeniu:

Jak leczyć egzemę?

Leczenie egzemy wymaga zazwyczaj zastosowania preparatów o działaniu przeciwzapalnym, do których należą:

  • miejscowe leki sterydowe (w postaci maści, kremu, emulsji, aerozolu),
  • miejscowe inhibitory kalcyneuryny (maści z zawartością takrolimusu i pimekrolimusu).

W celu zmniejszenia dolegliwości świądowych stosuje się również doustne leki antyhistaminowe (leki przeciwalergiczne), do których należy na przykład bilastyna, cetyryzyna czy też lewocetyryzyna. W ciężkich przypadkach konieczne może być włączenie leczenia ogólnego, na przykład z wykorzystaniem leków sterydowych lub zakwalifikowanie pacjenta do leczenia immunosupresyjnego (między innymi z wykorzystaniem cyklosporyny).

Jak dbać o skórę z egzemą?

Niezwykle ważna jest pielęgnacja skóry z użyciem emolientów, a więc dermokosmetyków, wspierających barierą naskórkową oraz zmniejszających przeznaskórkową utratę wody. Dermokosmetyki to specjalne preparaty przeznaczone do pielęgnacji, ale i leczenia skóry z problemami alergicznymi. Stosowanie emolientów to podstawa terapii atopowego zapalenia skóry. Produkty te można nabyć w każdej aptece bez konieczności posiadania recepty. Powinny być one stosowane 2-3 razy dziennie, w tym od razu po każdej kąpieli. W odniesieniu do zmian o typie egzemy, kąpiele powinny być krótkie, a używana woda letnia. Należy unikać gorących i długich kąpieli, ponieważ może to pogorszyć stan skóry. Nie można zapomnieć również o unikaniu alergenów, które zostały zidentyfikowane w testach alergicznych i odpowiadają za wywoływanie objawów.

>> Warto przeczytać: Grzybice powierzchowne skóry

Nieleczona egzema – do czego prowadzi?

Nieleczona lub nieodpowiednio leczona egzema może prowadzić do zajęcia większych obszarów skóry, ale również pojawienia się przewlekłych zmian zapalnych, a czasami nadkażenia bakteryjnego wykwitów. Ponadto, długo utrzymujące się zmiany (szczególnie egzema na twarzy i egzema na rękach) prowadzą do istotnego obniżenia jakości życia oraz pogorszenia funkcjonowania społecznego.

Egzema to element kliniczny wielu schorzeń dermatologicznych. Egzema może mieć złożone przyczyny, ale należy wyraźnie podkreślić, że nie są one związane z czynnikami infekcyjnymi. Jeżeli pojawiają się u nas objawy, mogące wskazywać na egzemę, to konieczna jest konsultacja dermatologiczna i włączenie odpowiedniego leczenia.

Bibliografia

  1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
  2. J. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
  3. M. Wiercińska, Kontaktowe zapalenie skóry (wyprysk kontaktowy): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna. [dostęp online],
  4. R. Nowicki i inni, Atopowe zapalenie skóry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Dermatol Rev/Przegl Dermatol 2019, 106, 354–371.

Test NIFTY – czym jest, kiedy można go zrobić i co oznaczają wyniki?

Wojciech Homola
-
0
Test NIFTY – czym jest, kiedy można go zrobić i co oznaczają wyniki?

Test NIFTY to jedno z nieinwazyjnych badań prenatalnych, które z próbki krwi przyszłej mamy ocenia ryzyko najczęstszych wad chromosomowych dziecka, między innymi zespołu Downa. Wiele kobiet słyszy o nim po raz pierwszy w I trymestrze i od razu pyta, co wykrywa, do kiedy można go zrobić, ile czeka się na wynik i czym różni się od testu SANCO. Odpowiadamy na te pytania na podstawie polskich rekomendacji i badań naukowych. Przeczytaj do końca, zanim zdecydujesz, które badanie prenatalne wybrać.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> test NIFTY należy do grupy testów NIPT, które analizują wolne DNA płodu krążące we krwi matki,
>> badanie jest przesiewowe, czyli ocenia ryzyko, a nie stawia rozpoznania,
>> test wykonuje się od 10. tygodnia ciąży, a przed pobraniem krwi trzeba zrobić USG,
>> w ciążach pojedynczych testy NIPT wykrywały ponad 99% przypadków trisomii 21 przy bardzo małym odsetku wyników fałszywie dodatnich,
>> polskie rekomendacje z 2022 roku proponują test NIPT głównie wtedy, gdy test złożony I trymestru wskaże ryzyko pośrednie,
>> wynik wysokiego ryzyka trzeba potwierdzić badaniem inwazyjnym, zwykle amniopunkcją,
>> zakres testu i czas oczekiwania na wynik zależą od wersji testu i placówki.  

Spis treści:

  1. Test NIFTY – co to jest i na czym polega?
  2. Test NIFTY – co wykrywa i jakie ma ograniczenia?
  3. Test NIFTY – do kiedy można wykonać badanie?
  4. Ile czeka się na wyniki testu NIFTY?
  5. Test NIFTY – jak interpretować wyniki?
  6. Test NIFTY, a badania przesiewowe I trymestru
  7. FAQ: najczęściej zadawane pytania o test NIFTY
  8. Podsumowanie

Test NIFTY – co to jest i na czym polega?

NIFTY (ang. Non-Invasive Fetal TrisomY test) to nazwa handlowa nieinwazyjnego testu prenatalnego (NIPT). Podobnie jak inne testy NIPT, na przykład Harmony, Panorama czy SANCO, analizuje wolne DNA płodowe z krwi matki. Poszczególne testy różnią się jednak techniką analizy i zakresem badania.

NIFTY(NIPT)_infografika

We krwi ciężarnej krąży wolne DNA, czyli drobne fragmenty materiału genetycznego poza komórkami. Większość pochodzi od matki. Zwykle około 10% pochodzi od płodu, a dokładniej z komórek łożyska. Tę część nazywa się frakcją płodową. Laboratorium analizuje fragmenty DNA i sprawdza, czy któregoś chromosomu nie jest „za dużo” lub „za mało”.

Test nieinwazyjny test prenatalny banerek Harmony

Samo badanie wygląda jak zwykłe pobranie krwi z żyły obwodowej. Jest bezpieczne dla dziecka, bo nie narusza pęcherza płodowego ani jamy macicy. Ten aspekt odróżnia testy NIPT od badań inwazyjnych, takich jak amniopunkcja czy biopsja kosmówki.

Warto wiedzieć
Test NIFTY jest badaniem przesiewowym. Wynik mówi o niskim lub wysokim ryzyku danej wady, ale nie jest rozpoznaniem. Rozpoznanie wymaga badania materiału genetycznego płodu pobranego metodą inwazyjną.  

Test NIFTY – co wykrywa i jakie ma ograniczenia?

Zakres testu zależy od wersji, którą oferuje dana placówka. Na przykład wersja NIFTY pro obejmuje:

Najlepiej zbadana jest skuteczność dla trzech głównych trisomii. W metaanalizie z 2017 roku testy NIPT w ciążach pojedynczych wykrywały 99,7% przypadków trisomii 21, 97,9% trisomii 18 i 99,0% trisomii 13. Łączny odsetek wyników fałszywie dodatnich dla tych trzech trisomii wynosił 0,13%.

Wysoka czułość nie oznacza, że każdy wynik dodatni okaże się wynikiem prawdziwie dodatnim. Pokazuje to duże badanie laboratorium, obejmujące prawie 147 tysięcy ciąż. Przy trisomii 21 wynik dodatni potwierdził się w 720 z 781 przypadków, a przy rzadszej trisomii 13 tylko w 22 z 67. Im rzadsze zaburzenie, tym zwykle większa szansa, że wynik dodatni okaże się fałszywie dodatnim.

Dla rzadkich trisomii i mikrodelecji dowody są słabsze. Amerykańskie Kolegium Genetyki Medycznej i Genomiki (ACMG) w wytycznych z 2023 roku traktuje ich ocenę jako obszar, który dopiero się rozwija. Polskie rekomendacje z 2022 roku zaznaczają, że nie ma dowodów na korzyść z oceny ryzyka mikrodelecji. Wynik dodatni w tym zakresie często okazuje się być fałszywie dodatnim i może prowadzić do niepotrzebnych badań inwazyjnych. Zanim wybierzesz rozszerzoną wersję testu, omów to ze swoim lekarzem ginekologiem prowadzącym.

Ograniczenia testu wynikają z jego biologii. Według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego i Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka z 2015 roku oraz rekomendacji z 2022 roku, należą do nich:

  • możliwość wyniku fałszywie dodatniego i fałszywie ujemnego,
  • mozaicyzm ograniczony do łożyska, gdy zmiana dotyczy komórek łożyska, a nie dziecka,
  • zbyt mała frakcja płodowa, która uniemożliwia wydanie wyniku (bywa tak na przykład przy otyłości, bądź jeśli badanie pobierzemy za wcześnie w ciąży),
  • ciąża bliźniacza, w której test jest mniej czuły niż w ciąży pojedynczej, oraz ciąża wielopłodowa z trzema lub więcej płodami, w której badań przesiewowych się nie wykonuje,
  • ciąża bliźniacza z obumarciem jednego z płodów (w przypadku tzw. znikającego bliźniaka czyli “vanishing twin”), w której testu się nie wykonuje,
  • brak oceny wad budowy dziecka, dlatego badania USG trzeba wykonać niezależnie od wyniku testu.

Fałszywe wyniki mogą wynikać także ze zmian w DNA samej matki. W badaniach nad NIPT jedną z głównych przyczyn wyników fałszywych okazywały się właśnie takie zmiany u matki oraz mozaicyzm łożyskowy. Przed badaniem powiedz lekarzowi, jeśli w ostatnim roku miałaś przetoczenie krwi, przeszłaś przeszczep szpiku albo chorujesz lub chorowałaś na nowotwór, takie sytuacje mogą zafałszować wynik.

Test NIFTY – do kiedy można wykonać badanie?

Test NIFTY można wykonać od 10. tygodnia ciąży. Taki termin dla testów NIPT podają też polskie rekomendacje z 2015 roku, choć niektóre testy, na przykład Panorama, wykonuje się już od 9. tygodnia. Wcześniej we krwi matki jest zwykle za mało DNA płodu, by uzyskać wiarygodny wynik. Aby wynik był wiarygodny, frakcja płodowego DNA w krwioobiegu matki powinna wynosić minimum 4%.

Panel prenatalny Panorama baner

Zwykle nie podaje się górnej granicy wieku ciążowego. Rekomendacje z 2015 roku wskazują, że badanie najlepiej wykonać przed 15. tygodniem ciąży. Powód jest praktyczny. Wynik nieprawidłowy wymaga potwierdzenia badaniem inwazyjnym, a na nie i na konsultację genetyczną potrzeba czasu. Wykonanie testu później jest możliwe, ale wtedy zostaje mniej czasu na dalszą diagnostykę.

Przed testem trzeba wykonać USG, które potwierdzi wiek ciąży i liczbę płodów oraz fakt, że ciąża jest żywa. Jeśli rozważasz test NIFTY, porozmawiaj o terminie z lekarzem ginekologiem prowadzącym ciążę.

Ile czeka się na wyniki testu NIFTY?

Czas oczekiwania na wynik zależy od placówki i wersji testu, zwykle dla testu NIFTY pro jest to około 10 dni. Dla porównania wynik testu Harmony w ALAB laboratoria jest dostępny w ciągu 5-8 dni roboczych, a testu Panorama w ciągu 10 dni roboczych.

Czasem wyniku nie uda się opracować za pierwszym razem. Według polskich rekomendacji z 2015 roku dotyczy to 3-5% zleconych testów, najczęściej z powodu zbyt małej frakcji płodowej. Mała ilość DNA płodu bywa związana na przykład z otyłością, ale może też wynikać z trisomii 13, 18 lub triploidii u płodu. Dlatego wtedy pobiera się krew ponownie albo rozważa badanie inwazyjne. Decyzja zależy od tygodnia ciąży, obrazu USG i Twoich preferencji. Ponowny test w około 30% przypadków również nie daje wyniku.

Test NIFTY – jak interpretować wyniki?

Wynik testu NIFTY ma zwykle jedną z trzech postaci. Każda z nich oznacza co innego i wymaga innego postępowania.

WynikCo oznaczaCo dalej
niskie ryzykowada objęta testem jest mało prawdopodobnadalsze badania USG zgodnie z planem opieki w ciąży
wysokie ryzykoryzyko danej wady jest podwyższone, ale to nie jest rozpoznaniekonsultacja genetyczna i badanie inwazyjne, zwykle amniopunkcja
brak wynikuzbyt mała frakcja DNA płodu we krwi; czasem wynika to z otyłości, ale może też towarzyszyć niektórym wadom chromosomowym płoduponowne pobranie krwi albo badanie inwazyjne, decyzję podejmuje się z lekarzem

Wynik niskiego ryzyka uspokaja, ale nie wyklucza wszystkich wad. Test nie ocenia wad rozwojowych, m.in. wad serca, kręgosłupa czy innych narządów, dlatego USG w kolejnych tygodniach ciąży jest nadal potrzebne. Jeśli w USG pojawią się nieprawidłowości mimo dobrego wyniku testu, rekomendacje zalecają konsultację genetyczną i rozważenie diagnostyki inwazyjnej.

Wynik wysokiego ryzyka wymaga potwierdzenia. Polskie rekomendacje wskazują amniopunkcję jako preferowane badanie, bo komórki z płynu owodniowego, czyli tzw. amniocyty, pochodzą od płodu, a nie z łożyska. Wykonuje się ją po ukończeniu 15. tygodnia ciąży. Po wyniku wysokiego ryzyka z testu NIPT rekomendacje z 2022 roku nie zalecają biopsji kosmówki, bo pobiera ona komórki łożyska. Rekomendacje genetyczne z 2015 roku zaznaczają też wprost, że sam wynik testu NIPT nie może być podstawą do decyzji o dalszym losie ciąży.

To ważne
Nie podejmuj żadnych decyzji na podstawie samego wyniku testu NIPT. Wynik wysokiego ryzyka omów z lekarzem ginekologiem prowadzącym ciążę lub genetykiem klinicznym, który odpowie na wszystkie Twoje pytania i zaplanuje dalszą diagnostykę.

Test NIFTY, a badania przesiewowe I trymestru

Test NIFTY nie zastępuje prenatalnych badań USG. Polskie rekomendacje z 2022 roku zalecają, by każdej kobiecie w ciąży zaproponować test złożony I trymestru, czyli tzw. USG “genetyczne” z pomiarem min. przezierności karkowej (NT), oceną kości nowej płody (NB) oraz test podwójny z krwi (wolna podjednostka beta-hCG i test PAPP-A). Według tych rekomendacji:

  • przy ryzyku pośrednim, od 1:1000 do 1:300, proponuje się test NIPT,
  • przy ryzyku od 1:300 do 1:100 można wybrać test NIPT albo badanie inwazyjne,
  • przy ryzyku wyższym niż 1:100 zaleca się badanie inwazyjne, a nie NIPT,
  • jeśli test NIPT wykonano wcześniej, testu podwójnego już się nie robi.

USG, w tym badanie w II trymestrze, jest wskazane niezależnie od wyniku testu NIFTY. Amerykańskie towarzystwa idą dalej niż polskie rekomendacje. Według ACOG (2020) i ACMG (2023) test z wolnego DNA można zaproponować każdej ciężarnej, niezależnie od wieku i wyjściowego ryzyka.

W programie badań prenatalnych finansowanym przez NFZ każda kobieta w ciąży może wykonać USG pierwszego trymestru (tzw. “usg genetyczne”) między 11. a 14. tygodniem i badania z krwi, takie jak PAPP-A i wolna podjednostka beta-hCG, na podstawie skierowanie lekarza prowadzącego ciążę. Testy NIPT, w tym NIFTY, nie są wymienione w opisie tego programu na stronach NFZ i pacjent.gov.pl i niestety pacjentka pokrywa koszty samodzielnie.

>> Przeczytaj też: Jakie badania prenatalne wykonuje się w I trymestrze?

FAQ: najczęściej zadawane pytania o test NIFTY

Poniżej zebraliśmy odpowiedzi na pytania, które przyszłe mamy najczęściej zadają przed wykonaniem testu NIFTY.

Czy test NIFTY pozwala poznać płeć dziecka?

Tak. Test NIFTY pro może określić płeć dziecka, jeśli rodzice o to poproszą. Płeć podaje się na życzenie, więc przy zlecaniu badania zaznacz, czy chcesz ją poznać.

Czy do wykonania testu NIFTY potrzebne jest skierowanie?

Test nie jest wymieniony w programie badań prenatalnych NFZ, więc wykonuje się go odpłatnie. Wymagania dotyczące skierowania zależą od placówki. Polskie rekomendacje zalecają, by test NIPT zlecał lekarz po rozmowie z pacjentką o tym, co badanie wykrywa, a czego nie.

Czym różni się test NIFTY od testu SANCO?

Test SANCO czy NIFTY? Oba testy należą do grupy NIPT i analizują wolne DNA z krwi matki. Różnią się producentem, laboratorium, zakresem i czasem oczekiwania na wynik. Test można zrobić od 10. tygodnia ciąży, w zakresie standardowym albo rozszerzonym (całogenomowym). Przy wyborze porównaj, jakie zaburzenia obejmuje konkretna wersja testu i jak długo czeka się na wynik.

Czy wykonanie dwóch testów zwiększa pewność wyniku?

Polskie rekomendacje przewidują powtórzenie testu w sytuacji, gdy pierwszy nie dał wyniku. Wynik wysokiego ryzyka potwierdza się badaniem inwazyjnym, a nie kolejnym testem z krwi. Drugi test NIPT bada to samo DNA pochodzące z łożyska, więc nie wyklucza na przykład mozaicyzmu łożyskowego. Rekomendacje nie zalecają też zlecania testu NIPT równocześnie z badaniem inwazyjnym.

Podsumowanie

Test NIFTY to nieinwazyjne badanie prenatalne z krwi matki, które ocenia ryzyko najczęstszych wad chromosomowych dziecka. Można go wykonać od 10. tygodnia ciąży, po USG, najlepiej przed 15. tygodniem. Dla trisomii 21, 18 i 13 testy NIPT wykazują wysoką czułość, ale pozostają nadal badaniem przesiewowym. Wynik wysokiego ryzyka wymaga potwierdzenia badaniem inwazyjnym, zwykle amniopunkcją, a wynik niskiego ryzyka nie zastępuje kolejnych badań USG.

Jeśli zastanawiasz się nad badaniem NIPT, porozmawiaj z lekarzem prowadzącym ciążę o tym, który test i w jakim terminie będzie dla Ciebie odpowiedni. W laboratoriach ALAB możesz wykonać nieinwazyjne testy prenatalne Harmony (od 10. tygodnia ciąży) i Panorama (od 9. tygodnia ciąży).

>> Przeczytaj też: Kalendarz badań w ciąży. Kiedy i jakie badania należy wykonać?

Bibliografia

  1. Sieroszewski P, Haus O, Zimmer M, et al. Recommendations for prenatal diagnostics of the Polish Society of Gynaecologists and Obstetricians and the Polish Society of Human Genetics. Ginekol Pol. 2022;93(5):427-437. doi:10.5603/GP.a2021.0255. PMID: 35315029.
  2. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, Polskie Towarzystwo Genetyki Człowieka (Zespół Ekspertów: Sieroszewski P, Laudański P, Wielgoś M, et al.), Rekomendacje Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka w zakresie przesiewowego badania genetycznego wykonanego na wolnym płodowym DNA. Ginekol Pol. 2015;86(12):966-969. PMID: 26995950. Przedruk: Ginekol Perinatol Prakt. 2017;2(5):230-233, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/download/56596/43827 .
  3. Gil MM, Accurti V, Santacruz B, et al. Analysis of cell-free DNA in maternal blood in screening for aneuploidies: updated meta-analysis. Ultrasound Obstet Gynecol. 2017;50(3):302-314. doi:10.1002/uog.17484. PMID: 28397325.
  4. Zhang H, Gao Y, Jiang F, et al. Non-invasive prenatal testing for trisomies 21, 18 and 13: clinical experience from 146,958 pregnancies. Ultrasound Obstet Gynecol. 2015;45(5):530-538. doi:10.1002/uog.14792. PMID: 25598039.
  5. Dungan JS, Klugman S, Darilek S, et al. Noninvasive prenatal screening (NIPS) for fetal chromosome abnormalities in a general-risk population: an evidence-based clinical guideline of the American College of Medical Genetics and Genomics (ACMG). Genet Med. 2023;25(2):100336. doi:10.1016/j.gim.2022.11.004. PMID: 36524989.
  6. American College of Obstetricians and Gynecologists, Screening for Fetal Chromosomal Abnormalities: ACOG Practice Bulletin, Number 226. Obstet Gynecol. 2020;136(4):e48-e69. doi:10.1097/AOG.0000000000004084. PMID: 32804883.
  7. Narodowy Fundusz Zdrowia, Badania prenatalne na NFZ teraz dla każdej kobiety w ciąży, https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/badania-prenatalne-na-nfz-teraz-dla-kazdej-kobiety-w-ciazy,8625.html .
  8. Ministerstwo Zdrowia, serwis pacjent.gov.pl, Program badań prenatalnych, https://pacjent.gov.pl/print/pdf/node/167 .
  9. BGI Diagnostics, NIFTY™ Becomes First CFDA Approved Non-Invasive Prenatal Genetic Test, PR Newswire, https://prnewswire.co.uk/news-releases/nifty-becomes-first-cfda-approved-non-invasive-prenatal-genetic-test-265991981.html .
  10. Medicover, Czym różni się test NIFTY od innych rodzajów testów prenatalnych?, https://www.medicover.pl/badania/test-nifty/ .
  11. Genomed S.A., Nieinwazyjny test prenatalny (SANCO), https://diagnostyka.genomed.pl/pl/sklep/nieinwazyjny-test-prenatalny/ .
  12. ALAB laboratoria, Test Harmony, https://www.alab.pl/test-harmony.
  13. ALAB laboratoria, Test Panorama. Chromosomy 13, 18, 21, X i Y, triploidia, https://www.alab.pl/badanie/panel-prenatalny-panorama-chromosomy-13-18-21-chromosomy-plci-triploidia.

Przetoka jelitowa – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Maria Wydra
-
0
Przetoka jelitowa – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Przetoka jelitowa to złożony problem chirurgii przewodu pokarmowego, który może przybierać różne postacie. W jej przebiegu tworzy się nieprawidłowe połączenie pomiędzy jelitem a skórą lub innym narządem. To, gdzie przebiega przetoka i jaka ilość treści się przez nią wydostaje, w dużej mierze decyduje o jej objawach i możliwych powikłaniach. Sprawdź, dlaczego powstają przetoki jelitowe, jakie są ich rodzaje i od czego zależą leczenie oraz rokowanie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> przetoka jelitowa to nieprawidłowe połączenie jelita z innym narządem lub powierzchnią ciała,
>> najczęściej powstaje po operacjach, ale może też rozwijać się w przebiegu chorób zapalnych, nowotworów i po radioterapii,
>> jej objawy i ryzyko powikłań zależą od lokalizacji oraz ilości wydostającej się przez nią treści,
>> badania obrazowe pomagają postawić rozpoznanie i określić przebieg przetoki, a badania laboratoryjne ocenić jej następstwa,
>> leczenie obejmuje m.in. wyrównanie strat płynów i elektrolitów, odpowiednie żywienie, leczenie zakażenia i ochronę skóry, a niektóre przetoki wymagają leczenia endoskopowego lub operacyjnego.

Spis treści:

  1. Czym jest przetoka jelitowa?
  2. Jakie są rodzaje przetok jelitowych?
  3. Przetoka jelitowa – przyczyny
  4. Przetoka jelitowa – objawy
  5. Jak rozpoznaje się przetokę jelitową?
  6. Przetoka jelitowa – leczenie
  7. Jakie powikłania może powodować przetoka jelitowa?
  8. Przetoka jelitowa – rokowania

Czym jest przetoka jelitowa?

Przetoka jelitowa (w klasyfikacji ICD-10 ujęta m.in. pod kodem K63.2) to patologiczne połączenie światła jelita z innym odcinkiem przewodu pokarmowego, innym narządem lub powierzchnią ciała. Oznacza to, że treść jelitowa może przedostawać się poza swoją prawidłową drogę i trafiać do sąsiednich struktur lub wydostawać się na powierzchnię skóry.

Jakie są rodzaje przetok jelitowych?

Przetoki jelitowe można klasyfikować na kilka sposobów, m.in. według ich lokalizacji anatomicznej, przyczyny, budowy oraz ilości wydzielanej treści. Podstawowy podział obejmuje przetoki wewnętrzne oraz zewnętrzne, czyli jelitowo-skórne.

Przetoki wewnętrzne

Przetoki wewnętrzne łączą jelito z innym odcinkiem przewodu pokarmowego lub sąsiednim narządem. Należą do nich m.in. przetoki:

  • jelitowo-jelitowe,
  • jelitowo-pęcherzowe,
  • jelitowo-pochwowe.

Ponieważ nie mają ujścia na powierzchni skóry, ich rozpoznanie może być trudniejsze.

Przetoki zewnętrzne (jelitowo-skórne)

W przypadku przetok zewnętrznych treść jelitowa wydostaje się na powierzchnię ciała przez patologiczne ujście w skórze lub ranie pooperacyjnej. Charakter i objętość wydzieliny zależą m.in. od odcinka jelita, z którego pochodzi przetoka.

Ze względu na dobową objętość wydzieliny wyróżnia się przetoki zewnętrzne:

  • nisko wydzielające: poniżej 200 ml na dobę,
  • średnio wydzielające: 200–500 ml na dobę,
  • wysoko wydzielające: powyżej 500 ml na dobę.

Podział ten ma znaczenie kliniczne, ponieważ wraz ze wzrostem objętości wydzieliny zwiększa się ryzyko powikłań.

>> Przeczytaj także: Przetoka odbytu – czym jest? Objawy, przyczyny i leczenie

Przetoka jelitowa – przyczyny

Przetoka jelitowa powstaje wskutek uszkodzenia ściany jelita i zaburzenia prawidłowego gojenia tkanek. Najczęściej ma związek z wcześniejszym zabiegiem chirurgicznym, ale może również rozwinąć się w przebiegu chorób powodujących przewlekły stan zapalny lub naciekanie tkanek.

Przetoka jelitowa po operacji

Większość przetok jelitowo-skórnych rozwija się jako powikłanie zabiegu chirurgicznego. Przyczyną może być nieszczelność zespolenia, czyli operacyjnego połączenia fragmentów jelita, albo uszkodzenie ściany jelita podczas operacji.

Wyciek treści jelitowej może prowadzić do miejscowego stanu zapalnego i powstania ropnia. Utrzymujący się przeciek i stan zapalny mogą z czasem prowadzić do wytworzenia przetoki. Powikłanie może wystąpić również po operacjach wykonywanych poza samym jelitem, np. po naprawie przepukliny.

Pakiet stanu zapalnego jelit (5 badania) banerek

Choroby, które mogą prowadzić do powstania przetoki

Przetoka jelitowa może powstać także bez wcześniejszej operacji. Do jej przyczyn należą m.in.:

  • choroba Leśniowskiego-Crohna: przewlekłe zapalenie obejmujące całą grubość ściany jelita sprzyja tworzeniu ropni i przetok,
  • zapalenie uchyłków: zwłaszcza gdy dochodzi do perforacji i powstania ropnia,
  • nowotwory: naciekanie i uszkadzanie sąsiadujących tkanek mogą prowadzić do powstania patologicznego połączenia,
  • uszkodzenia popromienne: radioterapia jamy brzusznej lub miednicy może powodować przewlekłe uszkodzenie jelita i zaburzenia gojenia.

Rzadziej przetoka jest następstwem urazu, obecności ciała obcego lub określonych zakażeń. Ustalenie przyczyny jest konieczne do zaplanowania leczenia.

Przetoka jelitowa – objawy

Objawy przetoki jelitowej zależą od jej lokalizacji, rodzaju oraz ilości wydostającej się treści. W przetokach zewnętrznych najbardziej charakterystyczne jest wydostawanie się treści jelitowej przez ranę pooperacyjną lub otwór w skórze. Wokół ujścia mogą występować zaczerwienienie, podrażnienie i ból skóry.

Przetoki wewnętrzne mogą dawać mniej charakterystyczne objawy, zależne od narządu, do którego przedostaje się treść jelitowa. Mogą wystąpić m.in.:

Szczególnie niepokojące są silny ból brzucha, gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego oraz objawy zakażenia, np. gorączka i dreszcze. Mogą one wskazywać na ropień, przedostawanie się treści jelitowej do jamy otrzewnej lub rozwijającą się sepsę. Są to stany wymagające pilnej pomocy medycznej.

>> Zobacz także: Czym jest perforacja jelita, co ją powoduje i jak się objawia?

Jak rozpoznaje się przetokę jelitową?

Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i badania lekarskiego. W przypadku przetoki jelitowo-skórnej sama obecność treści jelitowej w ranie lub otworze w skórze może pozwolić na postawienie rozpoznania klinicznego. Nadal jednak należy określić przebieg przetoki i jej połączenia oraz ocenić obecność powikłań.

Podstawowe znaczenie mają badania obrazowe. Najczęściej wykonuje się tomografię komputerową (TK) jamy brzusznej i miednicy z kontrastem, która pozwala ocenić anatomię przetoki, wykryć zbiorniki płynowe i ropnie oraz zaplanować leczenie. W zależności od sytuacji wykorzystuje się także:

  • rezonans magnetyczny: szczególnie przy złożonych przetokach w chorobie Leśniowskiego-Crohna,
  • fistulografię: badanie po podaniu kontrastu do kanału przetoki.

Uzupełniająco wykonuje się badania endoskopowe, np. kolonoskopię, a w wybranych przypadkach przetoki jelitowo-pęcherzowej także cystoskopię. Dobór badania zależy od lokalizacji i podejrzewanej przyczyny przetoki.

Badania laboratoryjne pozwalają ocenić stan pacjenta i następstwa przetoki. Mogą obejmować:

  • morfologię krwi: w celu oceny niedokrwistości i zmian towarzyszących zakażeniu,
  • CRP: do oceny i monitorowania stanu zapalnego,
  • elektrolity, m.in. sód, potas i magnez: w celu wykrycia zaburzeń związanych z utratą treści jelitowej,
  • kreatyninę i mocznik: do oceny czynności nerek,
  • badanie ogólne i posiew moczu: przy podejrzeniu przetoki obejmującej drogi moczowe.

Ocenia się również stężeniealbuminy. Na jej wynik wpływają jednak m.in. stan zapalny i zaburzenia gospodarki płynowej, dlatego samo stężenie albuminy nie jest wiarygodnym wskaźnikiem stanu odżywienia.

Przetoka jelitowa – leczenie

Leczenie przetoki jelitowej ma ograniczyć jej następstwa i, jeśli to możliwe, stworzyć warunki do samoistnego zamknięcia. Często wymaga współpracy różnych specjalistów, m.in. chirurga, gastroenterologa, dietetyka klinicznego.

Leczenie zachowawcze

Leczenie zachowawcze obejmuje uzupełnianie płynów i elektrolitów, odpowiednie żywienie oraz pielęgnację rany i ochronę skóry wokół ujścia przetoki. W zależności od jej położenia i objętości wydzielanej treści pacjent może być żywiony doustnie, dojelitowo lub pozajelitowo. Jeśli występuje zakażenie, stosuje się antybiotykoterapię, a w przypadku ropnia może być konieczny jego drenaż. W wybranych przypadkach stosuje się także leki ograniczające ilość treści jelitowej wydostającej się przez przetokę.

Kiedy potrzebna jest operacja?

Operację rozważa się, gdy przetoka nie zamyka się mimo leczenia zachowawczego lub gdy występują czynniki utrudniające jej wygojenie, np. zwężenie lub niedrożność jelita. Pilny zabieg może być konieczny w przypadku rozlanego zapalenia otrzewnej, zakażenia, którego nie udaje się opanować metodami małoinwazyjnymi lub pogarszającego się stanu pacjenta.

Jeśli sytuacja nie wymaga natychmiastowej interwencji, operację planuje się po ustabilizowaniu stanu chorego i poprawie stanu odżywienia. W wybranych przypadkach możliwe jest leczenie endoskopowe lub inne metody małoinwazyjne, a zabieg zwykle polega na usunięciu odcinka jelita z przetoką i odtworzeniu ciągłości przewodu pokarmowego.

Jakie powikłania może powodować przetoka jelitowa?

Powikłania zależą m.in. od lokalizacji przetoki oraz ilości wydostającej się przez nią treści. Do najważniejszych należą:

  • odwodnienie oraz zaburzenia wodno-elektrolitowe i kwasowo-zasadowe, które w cięższych przypadkach mogą prowadzić do niewydolności nerek,
  • niedożywienie i utrata masy ciała związane ze stratami białka, energii i mikroelementów,
  • zakażenia, ropnie i sepsa,
  • podrażnienie i uszkodzenie skóry wokół ujścia przetoki,
  • w przetokach wewnętrznych także nawracające zakażenia narządu, z którym łączy się jelito, np. dróg moczowych w przetoce jelitowo-pęcherzowej.

Największe ryzyko odwodnienia i zaburzeń metabolicznych dotyczy przetok wysoko wydzielających.

Przetoka jelitowa – rokowania

Rokowanie jest najkorzystniejsze w przypadku przetok nisko wydzielających i bez czynników utrudniających gojenie. Szanse na samoistne zamknięcie zmniejszają m.in. utrzymujący się stan zapalny, niedrożność jelita, nowotwór, wcześniejsza radioterapia oraz obecność ciała obcego.

Jeśli przetoka nie zamyka się samoistnie, rokowanie zależy od możliwości skutecznego leczenia zabiegowego po ustabilizowaniu stanu pacjenta. Leczenie operacyjne pozwala na zamknięcie przetoki u większości chorych, jednak nawet po skutecznym zabiegu możliwy jest jej nawrót.

Bibliografia

  1. Cereatti F., Grassia R., Drago A., Conti C.B., Donatelli G. Endoskopowe leczenie nieszczelności i przetok przewodu pokarmowego. Chirurgia ogólna. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/czasopisma/chirurgia/2023/3/356358,endoskopowe-leczenie-nieszczelnosci-i-przetok-przewodu-pokarmowego/ (dostęp: 08.10.2026).
  2. Kłęk S., Sobocki J. Przetoka jelitowo-atmosferyczna. Podstawy chirurgii. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/chirurgia/chapter/B14-3684-64-1-2,przetoka-jelitowo-atmosferyczna/ (dostęp: 08.10.2026).
  3. Kłęk S., Sobocki J. Przetoki przewodu pokarmowego. Podstawy chirurgii. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/chirurgia/chapter/B14-3684-64,przetoki-przewodu-pokarmowego/ (dostęp: 08.10.2026).
  4. Komorowski A.L. Przetoka jelitowa. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/choroby/165559,przetoka-jelitowa (dostęp: 08.10.2026).
  5. Napolitano L.M., Aubry S.T. Enterocutaneous and enteroatmospheric fistulas. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/enterocutaneous-and-enteroatmospheric-fistulas (dostęp: 08.10.2026).
  6. Patient education: Enteric fistula. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/enteric-fistula-the-basics (dostęp: 08.10.2026).
  7. Sobocki J., Jackowski M., Dziki A. i wsp. Wytyczne leczenia przetok przewodu pokarmowego. Stanowisko Grupy Ekspertów Towarzystwa Chirurgów Polskich. Polski Przegląd Chirurgiczny 2021;93(4):57–69. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.0499 (dostęp: 08.10.2026).
  8. Strickland L.-M., Burnstein M., Cohen Z. Colovesical fistulas. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/colovesical-fistulas (dostęp: 08.10.2026).
  9. Szczygieł B. Przetoki jelitowe. Podstawy chirurgii. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/chirurgia/chapter/B14-3394-32-7,przetoki-jelitowe/ (dostęp: 08.10.2026).

Alergia na ryby i owoce morza – objawy uczulenia, badania, leczenie

Krzysztof Wójcik
-
0
Alergia na ryby i owoce morza – objawy uczulenia, badania, leczenie

Pokrzywka, ból brzucha czy obrzęk warg po zjedzeniu ryby czy krewetek mogą zaniepokoić, zwłaszcza, gdy wcześniej nie występowały żadne dolegliwości. Przyczyna takiej reakcji nie zawsze jest oczywista. Zanim jednak wyeliminujemy z diety wszystkie ryby i owoce morza, warto ustalić, co rzeczywiście wywołało objawy.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym różni się alergia na ryby od alergii na skorupiaki i mięczaki,
>> jakie objawy mogą wskazywać na alergię i kiedy konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna,
>> dlaczego uczulenie na jeden gatunek ryby nie zawsze oznacza reakcję na pozostałe,
>> na czym polegają reakcje krzyżowe i jakie białka alergenowe mogą za nie odpowiadać,
>> jak odróżnić alergię od zatrucia histaminą i jak prawidłowo przechowywać ryby,
>> jakie badania pomagają w diagnostyce alergii, w tym oznaczenia swoistych IgE i diagnostyka molekularna.

Spis treści:

  1. Alergia na ryby i owoce morza – czym jest i co ją wywołuje?
  2. Alergia na ryby i owoce morza – objawy
  3. Alergia na ryby u niemowląt karmionych piersią i dzieci
  4. Alergia krzyżowa – ryby, skorupiaki i inne alergeny
  5. Czy każda reakcja po rybie lub owocach morza jest alergią?
  6. Alergia na ryby i owoce morza – jakie badania wykonać?
  7. Uczulenie na ryby i owoce morza – leczenie
  8. Czy istnieją ryby i owoce morza, które nie uczulają?
  9. FAQ: często zadawane pytania o alergię na ryby i owoce morza
  10. Podsumowanie

Alergia na ryby i owoce morza – czym jest i co ją wywołuje?

Alergia pokarmowa to nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na składniki żywności, najczęściej białka. W alergii IgE-zależnej organizm wytwarza swoiste przeciwciała IgE, które rozpoznają określony alergen.

Choć ryby i owoce morza często wymienia się razem, z punktu widzenia alergologii warto rozróżnić trzy grupy produktów:

  • ryby – m.in. dorsz, łosoś, śledź, tuńczyk i makrela,
  • skorupiaki – m.in. krewetki, kraby i homary,
  • mięczaki – m.in. małże, ostrygi, ośmiornice i kałamarnice.

Osoba uczulona na ryby nie musi więc być uczulona na krewetki czy małże – i odwrotnie.

Jednym z najważniejszych alergenów ryb jest parwalbumina. To białko występujące u wielu gatunków, które może odpowiadać za reakcje krzyżowe pomiędzy różnymi rybami.

W przypadku skorupiaków szczególne znaczenie ma tropomiozyna. Jest ona obecna również u innych bezkręgowców, m.in. mięczaków i roztoczy kurzu domowego. Podobieństwo tych białek może prowadzić do reakcji krzyżowych.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba uczulona na krewetki zareaguje również na wszystkie pozostałe skorupiaki lub mięczaki.

Alergia na ryby i owoce morza – objawy

Objawy alergii IgE-zależnej na ryby lub owoce morza najczęściej pojawiają się w ciągu kilku minut do około dwóch godzin po kontakcie z alergenem. Mogą dotyczyć skóry, układu pokarmowego, układu oddechowego lub całego organizmu.

Do możliwych objawów należą:

  • pokrzywka, zaczerwienienie i świąd skóry,
  • obrzęk warg, języka lub twarzy,
  • świąd, mrowienie lub obrzęk w jamie ustnej,
  • nudności, wymioty, ból brzucha i biegunka,
  • kaszel, świszczący oddech i duszność,
  • zawroty głowy, osłabienie i spadek ciśnienia tętniczego.

W najcięższych przypadkach może dojść do anafilaksji, czyli gwałtownej reakcji alergicznej stanowiącej zagrożenie życia.

Objawy nie zawsze występują wyłącznie po spożyciu produktu. U niektórych silnie uczulonych osób reakcję może wywołać również kontakt ze skórą lub wdychanie białek uwalnianych podczas przygotowywania ryb i skorupiaków.

Alergia na ryby u niemowląt karmionych piersią i dzieci

Alergia na ryby może pojawić się już w dzieciństwie, np. podczas rozszerzania diety niemowlęcia. Objawy są podobne jak u dorosłych i mogą obejmować pokrzywkę, obrzęk, wymioty, kaszel czy świszczący oddech.

U dzieci występują również rzadsze postacie alergii na ryby, które nie są związane z przeciwciałami IgE. Przykładem jest FPIES, czyli zespół zapalenia jelit wywołanego białkami pokarmowymi. Może on objawiać się m.in. powtarzającymi się, nasilonymi wymiotami kilka godzin po spożyciu pokarmu. Takich reakcji nie rozpoznaje się na podstawie oznaczeń swoistych IgE.

Czy alergia na ryby może wystąpić również u niemowlęcia karmionego wyłącznie piersią?

Niektóre białka z diety matki mogą przedostawać się do mleka kobiecego. Reakcje alergiczne wywołane tą drogą są jednak rzadkie. W literaturze opisano pojedyncze przypadki reakcji u niemowląt po spożyciu ryb przez karmiącą matkę.

Nie oznacza to, że kobieta karmiąca powinna profilaktycznie eliminować ryby ze swojej diety. Wytyczne Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI) nie zalecają unikania potencjalnych alergenów podczas ciąży lub karmienia piersią wyłącznie w celu zapobiegania alergii pokarmowej u dziecka.

Jeśli u niemowlęcia powtarzają się niepokojące objawy, warto skonsultować je z pediatrą lub alergologiem zamiast samodzielnie wprowadzać restrykcyjną dietę eliminacyjną.

>> Przeczytaj też: Alergia pokarmowa u niemowląt i dzieci – jakie są jej objawy? Przyczyny, diagnostyka i leczenie

Alergia krzyżowa – ryby, skorupiaki i inne alergeny

Reakcja krzyżowa występuje wtedy, gdy przeciwciała IgE skierowane przeciwko jednemu białku rozpoznają również podobne białko pochodzące z innego źródła alergenowego.

W przypadku ryb istotną rolę odgrywa parwalbumina. Osoba uczulona na dorsza może reagować także na inne gatunki, ponieważ zawierają one podobne białka.

Nie oznacza to jednak, że alergia na jedną rybę zawsze wiąże się z koniecznością rezygnacji ze wszystkich pozostałych. Badania pokazują, że część pacjentów z alergią na ryby toleruje wybrane gatunki, mimo reakcji na inne.

W przypadku skorupiaków ważnym białkiem związanym z reakcjami krzyżowymi jest tropomiozyna. Podobne białka alergenowe występują m.in. w innych skorupiakach, niektórych mięczakach, roztoczach kurzu domowego i karaczanach.

Dlatego u części osób uczulonych na roztocze stwierdza się również swoiste IgE przeciwko alergenom krewetek, choć nie zawsze towarzyszą temu objawy po ich spożyciu.

W takich sytuacjach pomocna może być diagnostyka molekularna, pozwalająca sprawdzić, przeciwko którym białkom skierowane są przeciwciała IgE.

>> Sprawdź też: Alergia krzyżowa – czym jest i jak ją rozpoznać? Najczęstsze alergeny krzyżowe

Czy każda reakcja po rybie lub owocach morza jest alergią?

Nie. Niektóre reakcje po zjedzeniu ryby mogą bardzo przypominać alergię IgE-zależną, mimo że mają zupełnie inną przyczynę.

Jednym z przykładów jest zatrucie histaminą, nazywane także zatruciem skombroidowym. Dochodzi do niego, gdy ryba była zbyt długo przechowywana bez odpowiedniego chłodzenia. W takich warunkach bakterie mogą doprowadzić do powstania dużej ilości histaminy.

>> Przeczytaj też: Nietolerancja histaminy czy alergia? Czym się różnią i dlaczego łatwo je pomylić?

Objawy zatrucia mogą obejmować zaczerwienienie skóry, pokrzywkę, pieczenie w jamie ustnej, ból głowy, nudności, wymioty, biegunkę czy kołatanie serca.

Wskazówką może być sytuacja, w której podobne dolegliwości występują u kilku osób po zjedzeniu tej samej ryby.

Warto wiedzieć
Aby zmniejszyć ryzyko zatrucia histaminą, ryby należy przechowywać w chłodzie, najlepiej w temperaturze 0–4°C, i nie przerywać łańcucha chłodniczego. Jeśli histamina już powstanie, gotowanie, smażenie czy mrożenie jej nie usuwa.

Co istotne, ryba zawierająca dużo histaminy może wyglądać, pachnieć i smakować normalnie.

Inną możliwą przyczyną dolegliwości jest Anisakis simplex – pasożyt występujący w rybach morskich. W niektórych przypadkach reakcja alergiczna jest skierowana przeciwko białkom pasożyta, a nie samej ryby.

Dlatego do rozpoznania alergii nie wystarczy samo stwierdzenie, że objawy pojawiły się po zjedzeniu ryby.

>> Sprawdź też: Czym jest zespół FPIES?

Alergia na ryby i owoce morza – jakie badania wykonać?

Diagnostyka alergii pokarmowej rozpoczyna się od dokładnego wywiadu. Lekarz ustala m.in. po jakim produkcie wystąpiły objawy, jak szybko się pojawiły, jakie miały nasilenie i czy podobna reakcja występowała wcześniej.

Przy podejrzeniu alergii IgE-zależnej można wykonać testy skórne i/lub oznaczyć swoiste przeciwciała IgE we krwi. Dobór badań powinien wynikać przede wszystkim z historii objawów pacjenta.

Badanie swoistych IgE – od czego zacząć?

Wybór badania zależy przede wszystkim od tego, po jakim produkcie wystąpiły objawy. Można oznaczyć swoiste IgE dla konkretnego źródła alergenu, np. dorsza (F3), albo w uzasadnionych przypadkach zastosować mieszankę kilku alergenów.

Przykładem jest mieszanka FX3, która obejmuje dorsza, łososia, tuńczyka, krewetkę i małża jadalnego. Dodatni wynik mieszanki nie wskazuje jednak jednoznacznie, który z jej składników odpowiada za uczulenie.

Wyniki tych badań należy zawsze interpretować łącznie z objawami i historią pacjenta, ponieważ obecność swoistych IgE wskazuje na uczulenie, ale nie przesądza o występowaniu alergii.

Badania pojedynczych alergenów pokarmowych

Co daje diagnostyka molekularna alergii?

Czasami sama informacja o uczuleniu na dorsza lub krewetkę nie wyjaśnia w pełni objawów.

W takich sytuacjach można oznaczyć swoiste IgE przeciwko konkretnym białkom alergenowym, czyli komponentom molekularnym.

W przypadku ryb jednym z najważniejszych takich białek jest parwalbumina. Dla dorsza dostępne jest oznaczenie rGad c 1.

W diagnostyce alergii na krewetki można natomiast oznaczyć swoiste IgE przeciwko rPen a 1, czyli tropomiozynie.

Badania te mogą pomóc lekarzowi lepiej zrozumieć możliwe reakcje krzyżowe i dokładniej ocenić profil uczulenia.

Nie oznacza to jednak, że wynik pojedynczego komponentu pozwala samodzielnie potwierdzić lub wykluczyć każdą alergię. Szczególnie w przypadku skorupiaków znaczenie mogą mieć również inne białka.

Badania – molekuły alergenowe

Kiedy potrzebna jest szersza diagnostyka molekularna?

U części pacjentów obraz uczulenia jest bardziej złożony. Objawy mogą pojawiać się po różnych produktach, podejrzewa się reakcje krzyżowe lub wcześniejsze wyniki badań nie wyjaśniają w pełni dolegliwości.

W takich przypadkach lekarz może rozważyć szerszy panel molekularny, np. ImmunoCAP ISAC, który umożliwia jednoczesne oznaczenie swoistych IgE wobec 112 molekuł alergenowych pochodzących z 48 źródeł alergenowych.

Badanie może pomóc lepiej zrozumieć profil uczulenia, ale nie jest rutynowym pierwszym krokiem w diagnostyce alergii na ryby i owoce morza.

Test ImmunoCAP ISAC – 112 molekuł alergenowych
Zapamiętaj
Dodatni wynik swoistych IgE oznacza, że układ odpornościowy rozpoznaje dany alergen, ale nie przesądza, czy po jego spożyciu wystąpią objawy. Dlatego wynik należy interpretować łącznie z wywiadem i obrazem klinicznym.

Jeżeli mimo wywiadu i wykonanych badań nadal nie wiadomo, czy dany pokarm rzeczywiście powoduje objawy, lekarz może zdecydować o wykonaniu doustnej próby prowokacji.

Polega ona na podawaniu stopniowo zwiększanych ilości badanego produktu i obserwowaniu reakcji organizmu. Ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej procedurę przeprowadza się pod nadzorem medycznym, w odpowiednio przygotowanych warunkach.

Uczulenie na ryby i owoce morza – leczenie

Podstawą postępowania przy potwierdzonej alergii jest unikanie produktu odpowiedzialnego za występowanie objawów.

Nie zawsze oznacza to jednak konieczność eliminowania wszystkich ryb, skorupiaków i mięczaków. Zakres diety powinien być dostosowany do konkretnego pacjenta, jego historii reakcji i wyników diagnostyki.

W codziennym życiu warto pamiętać o:

  • czytaniu etykiet i sprawdzaniu składu gotowych produktów,
  • zwracaniu uwagi na sosy, buliony i potrawy zawierające ukryte składniki ryb lub owoców morza,
  • ryzyku zanieczyszczenia krzyżowego podczas przygotowywania posiłków,
  • informowaniu obsługi restauracji o rozpoznanej alergii.

U osób zagrożonych ciężką reakcją lekarz może zalecić posiadanie adrenaliny w autowstrzykiwaczu oraz ustalić plan postępowania w sytuacji przypadkowego kontaktu z alergenem.

W przypadku alergii na skorupiaki podstawą leczenia nadal jest odpowiednio dobrana eliminacja alergenu.

Czy istnieją ryby i owoce morza, które nie uczulają?

Nie ma jednej listy „ryb, które nie uczulają” i są bezpieczne dla wszystkich osób z alergią.

Poszczególne gatunki różnią się ilością i składem białek alergenowych. U niektórych ryb zawartość parwalbuminy jest mniejsza, co może częściowo wyjaśniać, dlaczego niektórzy pacjenci tolerują określone gatunki, a reagują na inne.

Nie oznacza to jednak, że można wskazać rybę całkowicie pozbawioną ryzyka wywołania reakcji alergicznej.

Podobnie w przypadku skorupiaków i mięczaków – uczulenie na jeden produkt nie zawsze oznacza reakcję na wszystkie pozostałe.

O tym, czy można bezpiecznie włączyć konkretny gatunek do diety, powinien zdecydować lekarz na podstawie wywiadu i odpowiednio dobranej diagnostyki. Nie należy samodzielnie sprawdzać tolerancji w domu, szczególnie po wcześniejszej ciężkiej reakcji.

FAQ – najczęstsze pytania

Czy alergia na ryby może pojawić się dopiero w dorosłym życiu?

Tak. Alergia na ryby lub owoce morza może rozwinąć się także w dorosłym życiu, nawet jeśli wcześniej dany produkt był dobrze tolerowany.
Początek alergii w wieku dorosłym jest stosunkowo często opisywany w przypadku skorupiaków. Każda nowa, powtarzająca się reakcja po spożyciu określonego produktu wymaga jednak właściwej oceny, ponieważ nie musi być spowodowana alergią.

Czy uczuleni na ryby mogą przyjmować tran lub olej rybi?

Alergia na ryby jest reakcją przede wszystkim na obecne w nich białka, a nie na sam tłuszcz.
W niewielkim badaniu obejmującym sześć osób uczulonych na ryby wszyscy uczestnicy tolerowali dwa badane suplementy oleju rybiego. Nie oznacza to jednak, że każdy tran lub preparat omega-3 będzie bezpieczny. Produkty mogą różnić się stopniem oczyszczenia i zawartością pozostałości białek.
Przy potwierdzonej alergii na ryby, szczególnie po wcześniejszej ciężkiej reakcji, wybór suplementu warto skonsultować z lekarzem.

Czy alergia na owoce morza może oznaczać też uczulenie na jod i środki kontrastowe?

Nie. Alergia na owoce morza nie jest alergią na jod.
W przypadku skorupiaków reakcję alergiczną wywołują ich białka, np. tropomiozyna, a nie zawarty w nich jod.
Alergia na skorupiaki sama w sobie nie oznacza również szczególnego ryzyka reakcji na jodowe środki kontrastowe stosowane podczas badań obrazowych.
Jeśli jednak wcześniej wystąpiła reakcja po podaniu środka kontrastowego, należy poinformować o tym lekarza przed kolejnym badaniem.

Podsumowanie

Alergia na ryby i alergia na skorupiaki lub mięczaki mogą dawać podobne objawy, ale nie są tym samym. Nie każda reakcja po zjedzeniu ryby oznacza też alergię – jej przyczyną może być np. zatrucie histaminą.

Właściwie dobrana diagnostyka pomaga ustalić, jakie produkty mogą odpowiadać za dolegliwości, a w wybranych przypadkach również które białka są rozpoznawane przez przeciwciała IgE.

Jeśli po spożyciu ryb lub owoców morza powtarzają się niepokojące objawy, warto skonsultować się z lekarzem i dobrać odpowiednie badania, zamiast samodzielnie eliminować z diety całą grupę produktów.

Bibliografia

  1. Santos A.F., Riggioni C., Agache I. i wsp. EAACI guidelines on the diagnosis of IgE-mediated food allergy. Allergy. 2023;78:3057–3076. DOI: 10.1111/all.15902.
  2. Ansotegui I.J. i wsp. IgE allergy diagnostics and other relevant tests in allergy, a World Allergy Organization position paper. World Allergy Organization Journal. 2020;13(2):100080. DOI: 10.1016/j.waojou.2019.100080.
  3. Tong W.S. i wsp. Diagnosis of fish and shellfish allergies. Journal of Asthma and Allergy. 2018;11:247–260. DOI: 10.2147/JAA.S142476.
  4. Kalic T., Radauer C., Lopata A.L. i wsp. Fish Allergy Around the World—Precise Diagnosis to Facilitate Patient Management. Frontiers in Allergy. 2021;2:732178. DOI: 10.3389/falgy.2021.732178.
  5. Sørensen M., Kuehn A., Mills E.N.C. i wsp. Cross-reactivity in fish allergy: A double-blind, placebo-controlled food-challenge trial. Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2017;140(4):1170–1172. DOI: 10.1016/j.jaci.2017.03.043.
  6. Mastrorilli C., Arasi S., Barni S. i wsp. IgE-Mediated and Non-IgE-Mediated Fish Allergy in Pediatric Age: A Holistic Approach—A Consensus by Diagnostic Commission of the Italian Society of Pediatric Allergy and Immunology. Medicina. 2023;59(9):1651. DOI: 10.3390/medicina59091651.
  7. Heidari S., Ruethers T., Karnaneedi S. i wsp. Advances in Shellfish Allergy Therapy: From Current Approaches to Future Strategies. Clinical Reviews in Allergy & Immunology. 2025;68:65. DOI: 10.1007/s12016-025-09077-8.
  8. Sampson H.A., Arasi S., Bahnson H.T. i wsp. AAAAI–EAACI PRACTALL: Standardizing oral food challenges—2024 Update. Pediatric Allergy and Immunology. 2024;35. DOI: 10.1111/pai.14276.
  9. Halken S., Muraro A., de Silva D. i wsp. EAACI guideline: Preventing the development of food allergy in infants and young children (2020 update). Pediatric Allergy and Immunology. 2021;32:843–858. DOI: 10.1111/pai.13496.
  10. Pier J., Järvinen K.M. Food allergy and breast-feeding. Journal of Food Allergy. 2020;2(1):99–103. DOI: 10.2500/jfa.2020.2.200026.
  11. Guergué-Díaz de Cerio O., Barrutia-Borque A., Gardeazabal-García J. Scombroid Poisoning: A Practical Approach. Actas Dermo-Sifiliográficas (English Edition). 2016;107(7):567–571. DOI: 10.1016/j.adengl.2016.06.003.
  12. Mark B.J., Beaty A.D., Slavin R.G. Are fish oil supplements safe in finned fish-allergic patients? Allergy and Asthma Proceedings. 2008;29(5):528–529. DOI: 10.2500/aap.2008.29.3159.
  13. Wang C., Ramsey A., Lang D. i wsp. Management and Prevention of Hypersensitivity Reactions to Radiocontrast Media: A Consensus Statement from the American College of Radiology and the American Academy of Allergy, Asthma & Immunology. Radiology. 2025;315(2). DOI: 10.1148/radiol.240100.

Rak cewki moczowej – objawy, przyczyny, diagnostyka, rokowania 

Maria Wydra
-
0
Rak cewki moczowej – objawy, przyczyny, diagnostyka, rokowania 

Rak cewki moczowej występuje bardzo rzadko, dlatego zwykle nie jest pierwszą przyczyną braną pod uwagę przy dolegliwościach ze strony dróg moczowych. Jego objawy mogą przypominać częstsze, nienowotworowe schorzenia urologiczne i początkowo kierować diagnostykę w stronę innych rozpoznań, np. zakażenia dróg moczowych. Dowiedz się, kiedy dolegliwości ze strony cewki moczowej wymagają dokładniejszej oceny, jak rozpoznaje się ten nowotwór oraz od czego zależą leczenie i rokowanie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> rak cewki moczowej jest rzadkim nowotworem, częściej diagnozowanym u mężczyzn i osób starszych,
>> do jego najczęstszych objawów należą krwiomocz lub krwawienie z cewki, zaburzenia oddawania moczu oraz wyczuwalny guz lub zgrubienie w okolicy cewki,
>> rozpoznanie potwierdza badanie histopatologiczne, a rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa pomagają określić zaawansowanie choroby,
>> leczenie może obejmować operację, radioterapię oraz leczenie systemowe, w tym chemioterapię,
>> największe znaczenie dla rokowania mają zaawansowanie nowotworu, zajęcie węzłów chłonnych i obecność przerzutów.

Spis treści:

  1. Czym jest rak cewki moczowej?
  2. Rak cewki moczowej – przyczyny i czynniki ryzyka
  3. Rak cewki moczowej – objawy
  4. Rak cewki moczowej u kobiet – czym się charakteryzuje?
  5. Jak diagnozuje się raka cewki moczowej?
  6. Rak cewki moczowej – leczenie
  7. Rak cewki moczowej – przerzuty i stopień zaawansowania
  8. Rak cewki moczowej – rokowania
  9. Kiedy objawy ze strony cewki moczowej wymagają konsultacji z lekarzem?
  10. Rak cewki moczowej – podsumowanie najważniejszych informacji

Czym jest rak cewki moczowej?

Rak cewki moczowej (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem C68.0) jest rzadkim nowotworem złośliwym cewki moczowej, czyli przewodu odprowadzającego mocz z pęcherza na zewnątrz organizmu. O raku pierwotnym mówi się, gdy to właśnie w cewce zostaje rozpoznany pierwszy rak w obrębie dróg moczowych. Cewka moczowa może być także wtórnie zajęta przez nowotwór pochodzący z innej lokalizacji.

Najczęstszym typem histologicznym raka cewki moczowej jest rak urotelialny, wywodzący się z nabłonka dróg moczowych. Rzadziej występują rak płaskonabłonkowy i gruczolakorak. U mężczyzn zdecydowanie przeważa rak urotelialny, natomiast u kobiet dominującym typem jest gruczolakorak.

Rak cewki moczowej – przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładne przyczyny rozwoju raka cewki moczowej nie są w pełni poznane. Zidentyfikowano jednak czynniki związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania. Należą do nich:

  • zakażenia i przewlekłe stany zapalne: przewlekłe zapalenie cewki moczowej, zakażenie wirusem HPV (zwłaszcza typem 16), a u kobiet także nawracające zakażenia dróg moczowych,
  • przewlekłe drażnienie i uszkadzanie cewki: związane np. z długotrwałym cewnikowaniem lub przebytymi zabiegami,
  • zmiany strukturalne cewki moczowej: zwężenia cewki u mężczyzn oraz uchyłki cewki u kobiet,
  • liszaj twardzinowy: przewlekła choroba zapalna skóry i błon śluzowych okolicy narządów płciowych,
  • przebyta radioterapia okolicy miednicy.

Częstość zachorowań zwiększa się wraz z wiekiem i jest najwyższa po 75 roku życia. Niektóre czynniki ryzyka wiążą się z określonym typem nowotworu. Gruczolakorak u kobiet bywa związany z uchyłkiem cewki, a rak płaskonabłonkowy z przewlekłym stanem zapalnym, liszajem twardzinowym i zakażeniem HPV.

Badanie ogólne moczu banerek

Rak cewki moczowej – objawy

Objawy raka cewki moczowej zależą od lokalizacji i stopnia zaawansowania guza. Obejmują:

Początkowo dolegliwości mogą być niewielkie. W bardziej zaawansowanej chorobie mogą wystąpić zatrzymanie moczu, ropień, przetoka cewkowo-skórna oraz powiększenie węzłów chłonnych w pachwinach.

Guz na cewce moczowej – czy zawsze oznacza nowotwór?

Nie każdy guz na cewce moczowej jest nowotworem złośliwym. W różnicowaniu, szczególnie u kobiet, bierze się pod uwagę m.in. uchyłek cewki, torbiel gruczołu Skene’a, wypadanie błony śluzowej cewki moczowej, a także łagodne polipowate zmiany przy ujściu cewki.

Szczególnej uwagi wymagają zmiany powiększające się, twarde, owrzodziałe lub krwawiące, jednak sam wygląd guza nie pozwala ustalić rozpoznania.

Rak cewki moczowej u kobiet – czym się charakteryzuje?

Rak cewki moczowej u kobiet występuje rzadziej niż u mężczyzn, ale częściej jest rozpoznawany w bardziej zaawansowanym stadium. Początkowe objawy mogą być mało charakterystyczne i przypominać zakażenie dróg moczowych, np. pieczenie podczas oddawania moczu czy częstomocz, co może opóźniać rozpoznanie.

U kobiet najczęstszym typem histologicznym jest gruczolakorak, który bywa związany z uchyłkiem cewki moczowej. W diagnostyce należy również wykluczyć zajęcie cewki przez nowotwór wywodzący się z sąsiednich narządów, np. sromu lub pochwy.

>> Zobacz też: Rak pęcherza moczowego – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Jak diagnozuje się raka cewki moczowej?

W rozpoznaniu raka cewki moczowej znaczenie mają wywiad oraz dokładne badanie fizykalne, obejmujące ocenę cewki moczowej oraz pachwinowych węzłów chłonnych. U kobiet wykonuje się badanie miednicy z oceną cewki i przedniej ściany pochwy, a u mężczyzn badanie zewnętrznych narządów płciowych i badanie przez odbytnicę. W dalszej diagnostyce wykorzystuje się:

  • uretrocystoskopię: pozwala obejrzeć wnętrze cewki moczowej i pęcherza oraz pobrać materiał ze zmiany,
  • biopsję z badaniem histopatologicznym: umożliwia potwierdzenie rozpoznania i określenie typu nowotworu,
  • cytologię moczu: pozwala wykryć nieprawidłowe komórki złuszczające się do moczu, lecz jej prawidłowy wynik nie wyklucza nowotworu,
  • rezonans magnetyczny miednicy: służy do oceny miejscowego zaawansowania guza i regionalnych węzłów chłonnych,
  • tomografię komputerową klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy: pomaga ocenić zaawansowanie choroby i obecność przerzutów.

Badania laboratoryjne mają charakter uzupełniający:

Nie ma swoistego markera nowotworowego stosowanego rutynowo w diagnostyce raka cewki moczowej.

>> Przeczytaj również: Rak a badanie krwi – co może wskazywać na nowotwór?

Rak cewki moczowej – leczenie

Leczenie zależy od stopnia zaawansowania, lokalizacji i typu histologicznego nowotworu oraz stanu pacjenta. W chorobie ograniczonej miejscowo podstawą jest leczenie chirurgiczne. W wybranych przypadkach można usunąć sam guz lub zajęty fragment cewki, bez konieczności usuwania jej w całości.

W przypadku miejscowo zaawansowanego raka cewki moczowej stosuje się często leczenie skojarzone, które może obejmować operację, radioterapię i chemioterapię w różnych kombinacjach. Przy przerzutach odległych podstawą jest leczenie systemowe, najczęściej farmakologiczne, dobierane indywidualnie do typu nowotworu.

Rak cewki moczowej – przerzuty i stopień zaawansowania

Rak cewki moczowej może naciekać tkanki i narządy sąsiadujące z cewką oraz szerzyć się do węzłów chłonnych pachwinowych i miednicznych. Przerzuty odległe mogą występować m.in. w płucach, wątrobie i kościach.

Stopień zaawansowania nowotworuopisuje się z wykorzystaniem klasyfikacji TNM, uwzględniającej:

  • T: miejscowy zasięg guza, w tym głębokość naciekania i zajęcie sąsiednich struktur,
  • N: obecność przerzutów w regionalnych węzłach chłonnych,
  • M: obecność przerzutów odległych.

Ocena tych cech ma istotne znaczenie dla wyboru leczenia i rokowania.

Rak cewki moczowej – rokowania

Największe znaczenie dla rokowania ma zaawansowanie choroby w chwili rozpoznania, szczególnie zajęcie węzłów chłonnych i obecność przerzutów odległych. Korzystniej rokują guzy niewielkie, ograniczone miejscowo i położone dystalnie, czyli bliżej ujścia cewki. Guzy proksymalne, położone bliżej pęcherza, częściej są rozpoznawane w bardziej zaawansowanym stadium i wiążą się z gorszym rokowaniem. Znaczenie mają także typ i stopień złośliwości histologicznej oraz możliwość całkowitego usunięcia guza.

We wczesnym stadium możliwe jest trwałe wyleczenie. Po zakończeniu leczenia konieczne są regularne kontrole, których zakres dostosowuje się do ryzyka nawrotu.

Kiedy objawy ze strony cewki moczowej wymagają konsultacji z lekarzem?

Do objawów i sytuacji wymagających szczególnej uwagi i konsultacji lekarskiej należą:

  • krwiomocz lub krwawienie z cewki moczowej, nawet jeśli wystąpiły jednorazowo,
  • dolegliwości, które utrzymują się, nasilają lub nawracają, szczególnie mimo leczenia zakażenia dróg moczowych,
  • pojawienie się nowego guzka lub zgrubienia w okolicy cewki.

W takich przypadkach konieczna jest dokładna ocena przyczyny objawów. Nagła niemożność oddania moczu oraz obfite krwawienie, zwłaszcza ze skrzepami i utrudnieniem odpływu moczu, wymagają pilnej pomocy medycznej.

Rak cewki moczowej – podsumowanie najważniejszych informacji

Ze względu na swoją rzadkość i początkowo nieswoiste objawy rak cewki moczowej bywa rozpoznawany z opóźnieniem. Wcześniejsze rozpoznanie daje większe możliwości leczenia, dlatego utrzymujące się lub nawracające dolegliwości ze strony cewki moczowej warto skonsultować z lekarzem.

Bibliografia

  1. Daneshmand S., Efstathiou J.A. Urethral cancer. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/urethral-cancer (dostęp: 12.10.2026).
  2. García-Perdomo H.A., Dávila-Raigoza A.M., Spiess P.E. Urethral cancer management in contemporary practice: A review. Urologic Oncology: Seminars and Original Investigations 2026. https://doi.org/10.1016/j.urolonc.2026.04.006 (dostęp: 12.10.2026).
  3. Krajowy Rejestr Nowotworów. Nowotwór cewki moczowej. https://onkologia.org.pl/pl/baza-wiedzy/nowotwor-cewki-moczowej (dostęp: 12.10.2026).
  4. Kucharz J., Załuska W., Darewicz M., Książek A. Rak cewki moczowej. Interna Szczeklika: duży podręcznik. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/interna-szczeklika/chapter/B01-V-J-3,rak-cewki-moczowej/ (dostęp: 12.10.2026).
  5. National Cancer Institute. Urethral Cancer Treatment (PDQ®)–Health Professional Version. NIH. https://www.cancer.gov/types/urethral/hp/urethral-treatment-pdq (dostęp: 12.10.2026).
  6. Neuzillet Y., van der Heijden A.G., Bruins H.M. i wsp. EAU Guidelines on Primary Urethral Carcinoma. European Association of Urology 2026. https://d56bochluxqnz.cloudfront.net/documents/full-guideline/EAU-Guidelines-on-Primary-Urethral-Carcinoma-2026.pdf (dostęp: 12.10.2026).

Ostra niewydolność oddechowa – przyczyny, objawy, leczenie

Kacper Staniszewski
-
0
Ostra niewydolność oddechowa – przyczyny, objawy, leczenie

Z każdym oddechem do organizmu dostarczany jest tlen niezbędny do funkcjonowania komórek, a z krwi usuwany jest dwutlenek węgla. Gdy układ oddechowy nagle przestaje prawidłowo spełniać te funkcje, może rozwinąć się ostra niewydolność oddechowa. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, który może wystąpić zarówno u osób z przewlekłymi chorobami płuc, jak i wcześniej zdrowych. Szybkie rozpoznanie przyczyny zaburzeń oddychania oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia mają kluczowe znaczenie dla rokowania.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> ostra niewydolność oddechowa może wynikać z niedostatecznego utlenowania krwi, zaburzeń usuwania dwutlenku węgla lub obu tych mechanizmów jednocześnie,
>> nie zawsze towarzyszy jej nasilona duszność, a niektóre objawy, np. zaburzenia świadomości, mogą świadczyć o ciężkim stanie pacjenta,
>> gazometria pozwala ocenić zaburzenia wymiany gazowej, których nie można w pełni rozpoznać za pomocą pulsoksymetru,
>> ARDS jest szczególną postacią ostrej hipoksemicznej niewydolności oddechowej, związaną z rozlanym uszkodzeniem płuc,
>> leczenie obejmuje zarówno wspomaganie oddychania, jak i usunięcie przyczyny niewydolności.

Spis treści:

  1. Czym jest ostra niewydolność oddechowa?
  2. Przyczyny ostrej niewydolności oddechowej
  3. Ostra niewydolność oddechowa – objawy
  4. Zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) – czym jest?
  5. Ostra niewydolność krążeniowo-oddechowa – co oznacza?
  6. Jak rozpoznaje się ostrą niewydolność oddechową?
  7. Ostra niewydolność oddechowa – leczenie
  8. Jakie są rokowania po ostrej niewydolności oddechowej?
  9. Ostra niewydolność oddechowa – kiedy konieczna jest natychmiastowa pomoc?

Czym jest ostra niewydolność oddechowa?

Ostra niewydolność oddechowa to stan, w którym układ oddechowy nie jest w stanie zapewnić odpowiedniego utlenowania krwi lub skutecznego usuwania dwutlenku węgla. Zaburzenia te rozwijają się w krótkim czasie i mogą prowadzić do niedotlenienia narządów oraz zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej.

Wyróżnia się dwa podstawowe mechanizmy:

  • niewydolność hipoksemiczną (typ I) – charakteryzującą się obniżeniem ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej;
  • niewydolność hiperkapniczną (typ II) – wynikającą z niedostatecznej wentylacji pęcherzykowej i prowadzącą do zatrzymywania dwutlenku węgla.

Co istotne oba te mechanizmy mogą współistnieć.

Ostra a przewlekła niewydolność oddechowa – czym się różnią?

Podstawową różnicą jest tempo rozwoju zaburzeń. Ostra niewydolność oddechowa pojawia się w ciągu minut, godzin lub dni, natomiast przewlekła rozwija się stopniowo, często przez wiele miesięcy.

W przewlekłej hiperkapnii nerki częściowo kompensują zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej. W ostrej niewydolności mechanizmy adaptacyjne nie mają wystarczająco dużo czasu, aby zadziałać.

U osoby z przewlekłą niewydolnością oddechową może również dojść do jej nagłego zaostrzenia i rozwoju ostrej niewydolności nałożonej na przewlekłą, np. w przebiegu zaostrzenia POChP.

Przyczyny ostrej niewydolności oddechowej

Ostra niewydolność oddechowa nie jest odrębną chorobą, lecz następstwem różnych zaburzeń wpływających na wymianę gazową lub wentylację płuc.

Do najważniejszych przyczyn należą:

  • choroby płuc – ciężkie zapalenie płuc, zaostrzenie astmy lub POChP;
  • zaburzenia krążenia płucnego – zatorowość płucna;
  • choroby serca – ostra niewydolność lewokomorowa z obrzękiem płuc;
  • zaburzenia neurologiczne i nerwowo-mięśniowe – np. zespół Guillaina-Barrégo;
  • zatrucia i przedawkowanie leków hamujących ośrodek oddechowy, szczególnie opioidów;
  • urazy klatki piersiowej oraz niedrożność dróg oddechowych.

Przyczyną może być także rozlane uszkodzenie płuc w przebiegu sepsy lub innych ciężkich stanów ogólnoustrojowych.

Ostra niewydolność oddechowa – objawy

Obraz kliniczny zależy od przyczyny, stopnia zaburzeń wymiany gazowej oraz szybkości ich narastania.

Najczęściej obserwuje się duszność, przyspieszony oddech, tachykardię, wzmożoną potliwość i niepokój. Pacjent może angażować dodatkowe mięśnie oddechowe, a wypowiadanie pełnych zdań staje się utrudnione.

W przypadku narastającej hiperkapnii mogą wystąpić bóle głowy, senność i zaburzenia świadomości.

Jakie objawy świadczą o ciężkiej niewydolności oddechowej?

Szczególnie niepokojące są:

  • znaczna duszność lub niemożność wypowiedzenia pełnego zdania,
  • sinica centralna, obejmująca m.in. język i błony śluzowe,
  • splątanie, narastająca senność lub utrata przytomności,
  • wyraźne wyczerpanie wysiłkiem oddechowym,
  • spłycenie lub zwolnienie oddechu u pacjenta w ciężkim stanie.

Zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) – czym jest?

ARDS (ang. acute respiratory distress syndrome) jest szczególną postacią ostrej hipoksemicznej niewydolności oddechowej, spowodowaną rozlanym, zapalnym uszkodzeniem płuc.

Uszkodzenie bariery pęcherzykowo-włośniczkowej prowadzi do zwiększenia jej przepuszczalności, gromadzenia płynu w pęcherzykach płucnych i upośledzenia wymiany gazowej.

Najczęstszymi czynnikami wywołującymi ARDS są ciężkie zapalenie płuc, sepsa i aspiracja treści żołądkowej.

Ostra niewydolność krążeniowo-oddechowa – co oznacza?

Określenie to odnosi się do jednoczesnego występowania zaburzeń oddychania i niewydolności układu krążenia. Może wystąpić m.in. w przebiegu masywnej zatorowości płucnej, wstrząsu kardiogennego lub ciężkiej sepsy.

Należy odróżnić ten stan od nagłego zatrzymania krążenia, które oznacza ustanie skutecznej czynności mechanicznej serca i wymaga natychmiastowej resuscytacji.

Jak rozpoznaje się ostrą niewydolność oddechową?

Diagnostyka rozpoczyna się od oceny stanu klinicznego pacjenta, częstości oddechów, wysiłku oddechowego i saturacji.

Kluczowe znaczenie ma gazometria krwi tętniczej, pozwalająca oznaczyć ciśnienie parcjalne tlenu (PaO₂), dwutlenku węgla (PaCO₂) oraz pH krwi.

Badanie D-dimerów banerek

W diagnostyce przyczyny wykorzystuje się również RTG klatki piersiowej, ultrasonografię płuc, a w uzasadnionych przypadkach tomografię komputerową.

Badanie CRP - (białko C-reaktywne) banerek

Ostra niewydolność oddechowa – leczenie

Postępowanie wymaga jednoczesnego zabezpieczenia podstawowych funkcji życiowych, poprawy wymiany gazowej i leczenia choroby wywołującej niewydolność.

Tlenoterapia i wspomaganie oddychania

W zależności od stanu pacjenta stosuje się tlenoterapię konwencjonalną, wysokoprzepływową tlenoterapię donosową (HFNO) lub nieinwazyjną wentylację mechaniczną (NIV).

W ciężkich przypadkach konieczna jest intubacja i inwazyjna wentylacja mechaniczna.

Leczenie przyczyny niewydolności oddechowej

Leczenie przyczynowe może obejmować antybiotykoterapię w bakteryjnym zapaleniu płuc, leki rozszerzające oskrzela podczas zaostrzenia chorób obturacyjnych czy leczenie przeciwkrzepliwe w zatorowości płucnej.

W kardiogennym obrzęku płuc stosuje się leczenie niewydolności serca, natomiast w zatruciach konieczne może być podanie odpowiedniej odtrutki.

Jakie są rokowania po ostrej niewydolności oddechowej?

Rokowanie zależy przede wszystkim od przyczyny niewydolności, jej ciężkości, wieku pacjenta i współistniejących chorób.

U części osób możliwy jest całkowity powrót do zdrowia. Po ciężkiej niewydolności, szczególnie wymagającej długotrwałej wentylacji mechanicznej, mogą jednak utrzymywać się ograniczona tolerancja wysiłku, osłabienie mięśni i zaburzenia funkcji poznawczych.

Niektórzy pacjenci wymagają rehabilitacji oddechowej i dalszej opieki specjalistycznej.

Ostra niewydolność oddechowa – kiedy konieczna jest natychmiastowa pomoc?

Nagła, nasilona duszność, zaburzenia świadomości, sinica centralna lub wyraźne trudności w oddychaniu wymagają natychmiastowego wezwania pomocy medycznej. Nie należy oczekiwać na samoistne ustąpienie objawów ani uzależniać decyzji o wezwaniu pomocy wyłącznie od wyniku pulsoksymetru.

Ostra niewydolność oddechowa może szybko prowadzić do niewydolności wielonarządowej. Wczesne rozpoznanie objawów alarmowych i szybkie wdrożenie leczenia zwiększają szanse na skuteczną terapię.

Bibliografia

  1. B16.II.3.1.1.
  2. https://www.mp.pl/pacjent/pulmonologia/choroby/150465,ostra-niewydolnosc-oddechowa
  3. Bos LDJ., Ware LB. Acute respiratory distress syndrome: causes, pathophysiology, and phenotypes. Lancet. 2022 Oct 1;400(10358):1145-1156.
  4. Meyer NJ., Gattinoni L., Calfee CS. Acute respiratory distress syndrome. Lancet. 2021 Aug 14;398(10300):622-637.

Chłoniak nieziarniczy – typy, objawy, badania, leczenie, rokowania

Katarzyna Koc
-
0
Chłoniak nieziarniczy – typy, objawy, badania, leczenie, rokowania

Układ limfatyczny pełni wiele istotnych ról w ludzkim organizmie, odpowiadając przede wszystkim za obronę przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Chłoniaki nieziarnicze (non-Hodgkin lymphoma – NHL ) stanowią grupę złośliwych nowotworów komórek krwi i układu chłonnego, w której dochodzi do nieprawidłowego, niepohamowanego rozwoju dotychczas prawidłowych komórek. Stanowią około 2% wszystkich nowotworów w populacji.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> Chłoniaki nieziarnicze to choroby układu limfatycznego charakteryzujące się nadmiernym rozrostem nieprawidłowych linii komórek krwi.
>> Wyróżniamy 3 typy chłoniaków: o powolnym przebiegu, o agresywnym przebiegu, o bardzo agresywnym przebiegu.
>> Podstawą rozpoznania jest badanie histopatologiczne zmienionego chorobowo węzła chłonnego lub fragmentu zajętego przez chłoniaka narządu wewnętrznego.
>> Leczenie choroby opiera się głównie na wielolekowej chemioterapii, często w połączeniu z innymi metodami terapeutycznymi.
>> Rokowanie w chłoniakach nieziarniczych zależy od stopnia zaawansowania choroby w chwili postawienia rozpoznania i typu histopatologicznego (a także reakcji na zastosowane leczenie).

Spis treści:

  1. Chłoniak nieziarniczy – co to jest?
  2. Typy chłoniaków nieziarniczych
  3. Chłoniak nieziarniczy – objawy
  4. Diagnostyka chłoniaka nieziarniczego – jakie badania wykonać?
  5. Chłoniaki nieziarnicze – leczenie
  6. Chłoniak nieziarniczy – rokowania
  7. FAQ: inne częste pytania o chłoniaki nieziarnicze

Chłoniak nieziarniczy – co to jest?

Chłoniaki nieziarnicze są to choroby układu limfatycznego związane z niepohamowanym i nieprawidłowym rozrostem limfocytów. Rocznie rozpoznaje się ponad 3000 nowych przypadków choroby, stanowi ona 2% rozpoznań nowotworów złośliwych w populacji ogólnej. Rozpoznanie chłoniaka nieziarniczego częściej dotyczy płci męskiej niż żeńskiej. Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem, a szczyt zachorowań dotyczy głównie osób powyżej 70. roku życia. Choroba występuje jednak także w populacji dziecięcej.

Chłoniaki nieziarnicze (non-Hodgkin lymphoma – NHL) reprezentują grupę nowotworów układu krwiotwórczego, która  wywodzi się  z prekursorowych i dojrzałych linii limfocytów T i B, a także komórek NK.

Badanie LDH (dehydrogenaza mleczanowa) banerek

Chłoniak ziarniczy i nieziarniczy – czym się różnią?

Zarówno chłoniaki ziarnicze jak i nieziarnicze zaliczane są do grupy nowotworów układu limfatycznego. Różnice pomiędzy tymi dwiema chorobami polegają m.in. na:

  • obecności charakterystycznych komórek wielojądrowych Reed- Sternberga rozpoznawanych w trakcie badania mikroskopowego (w przypadku chłoniaków ziarniczych – Hodgkina);
  • sposobie rozrostu nieprawidłowych komórek w obrębie węzłów chłonnych i narządów (w chłoniakach ziarniczych odbywa się to w sposób uporządkowany; w nieziarniczych- może omijać węzły chłonne i zajmować jedynie narządy wewnętrzne);
  • grupach najczęstszego występowania choroby ( chłoniaki ziarnicze charakteryzują się rozpoznaniami zarówno u młodych dorosłych jak i w wieku starszym, z kolei chłoniaki nieziarnicze częściej rozpoznawane są powyżej 60-70 roku życia).

>> Przeczytaj także: Chłoniak Hodgkina (ziarnica złośliwa): objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Typy chłoniaków nieziarniczych

Klinicznie  chłoniaki nieziarnicze możemy podzielić na 3 główne typy. Są to:

  • chłoniaki o powolnym przebiegu (w tym chłoniak grudkowy, przewlekła białaczka z limfocytów B);
  • chłoniaki o agresywnym przebiegu (m.in.: obwodowy chłoniak T-komórkowy, chłoniak rozlany z dużych limfocytów B);
  • chłoniaki o bardzo agresywnym przebiegu (np. chłoniak limfoblastyczny).

Każdy z tych typów choroby cechuje inne rokowanie, odmienna reakcja na wdrożone leczenie i intensywność przebiegu klinicznego.

Najczęściej występuje chłoniak rozlany z dużych limfocytów B. Cechuje go szybkie tempo wzrostu, nie poddaje się w pełni leczeniu, a remisje są możliwe w tym typie chłoniaka na poziomie zaledwie 30-40%.

Chłoniak nieziarniczy – objawy

Sam początek rozwoju choroby dotyczy jedynie lokalnego lub uogólnionego powiększenia węzłów chłonnych szyi, pachowych czy pachwinowych lub w innej lokalizacji na ciele. Limfadenopatia rozwija się powoli w czasie, nie daje żadnych objawów bólowych.

W chwili, gdy poza powiększeniem węzłów chłonnych chorzy zgłaszają się z powodu gorączki, zlewnych potów w godzinach nocnych, świądu skóry, nieprawidłowej utraty masy ciała czy zmęczenia, te objawy powinny wzmożyć czujność diagnostyczną. Inne możliwe dolegliwości towarzyszące rozwojowi choroby to:

  • objawy ze strony układu nerwowego;
  • zażółcenie powłok skórnych, bóle brzucha, dolegliwości trawienne;
  • obrzęki kończyn dolnych;
  • bóle głowy;
  • bóle kręgosłupa;
  • pogorszenie tolerancji wysiłku.

>> Dowiedz się więcej: Powiększone węzły chłonne (limfadenopatia) – przyczyny, diagnostyka

Diagnostyka chłoniaka nieziarniczego – jakie badania wykonać?

W diagnostyce chłoniaka nieziarniczego  do rozpoznania choroby niezbędny jest wywiad zebrany od chorego, a także badanie fizykalne. Zaleca się dodatkowo wykonanie podstawowych badań krwi i moczu. W morfologii krwi obwodowej możemy rozpoznać: niedokrwistość, małopłytkowość, leukopenię lub prawidłowy obraz bez istotnych odchyleń w parametrach laboratoryjnych.

Morfologia banerek

Podstawą rozpoznania nadal pozostaje pobranie całego powiększonego węzła chłonnego wraz z jego oceną histopatologiczną lub pobranie fragmentu zajętego chorobowo narządu wewnętrznego. Uzupełnieniem są badania cytogenetyczne i molekularne.

W celu wykluczenia ewentualnego rozsiewu chłoniaka poza układ limfatyczny wskazane jest wykonanie badań z zakresu diagnostyki obrazowej jak:

  • rezonans magnetyczny;
  • tomografia komputerowa;
  • pozytonowa tomografia emisyjna (PET);
  • punkcja lędźwiowa (w przypadku występowania objawów ze strony układu nerwowego);
  • bronchoskopia (wykluczenie ognisk w układzie oddechowym);
  • gastroskopia i kolonoskopia (wykluczenie ognisk chłoniaka w przewodzie pokarmowym).
Badanie beta-2-mikroglobuliny banerek

Chłoniaki nieziarnicze – leczenie

Leczenie chłoniaków nieziarniczych zależy od typu histologicznego choroby, jest dobierane indywidualnie wedle istniejących protokołów terapeutycznych.

Podstawą leczenia jest złożona wielolekowa chemioterapia. W niektórych typach chłoniaków jako uzupełnienie stosuje się także radioterapię, leczenie chirurgiczne.

Chłoniak nieziarniczy – rokowania

Rokowanie zależne jest od typu chłoniaka nieziarniczego. Najlepsze rokowanie dotyczy chłoniaków o powolnym przebiegu.

FAQ: inne częste pytania o chłoniaki nieziarnicze

Chłoniaki nieziarnicze stanowią dość zróżnicowaną grupę nowotworów układu limfatycznego. Często wraz z rozpoznaniem choroby, pojawia się sporo pytań i wątpliwości odnośnie jej podłoża czy rokowania odległego.

Czy chłoniaki nieziarnicze są dziedziczne? 

Chłoniaki nie są dziedziczone bezpośrednio z pokolenia na pokolenie. Często powstają jako konsekwencja długotrwałej ekspozycji na czynniki chemiczne, promieniowanie jonizujące i uszkodzenia prawidłowo do tej pory funkcjonujących komórek układu odpornościowego. Są efektem obniżenia odporności, przebytej infekcji wirusowej (EBV, HIV, HCV), która po latach może przyczynić się do rozwoju niektórych chłoniaków.

Czy chłoniak nieziarniczy może nawracać?

Nie wszystkie typy chłoniaków nieziarniczych dają 100 % gwarancję całkowitego wyleczenia po pierwszym cyklu terapii. Zdarza się, że po upływie kilku lub kilkunastu lat dochodzi do wznowy choroby mimo długiego okresu czasu, jaki upłynął od uzyskania całkowitej remisji chorego.

Czy prawidłowe wyniki badań krwi wykluczają chłoniaka nieziarniczego?

Nie zawsze rozwojowi choroby układu limfatycznego towarzyszą odchylenia w badaniach laboratoryjnych. Czasami, zwłaszcza na początkowym etapie wyniki badań dodatkowych z krwi mogą być prawidłowe mimo toczącego się procesu rozrostowego.

Czy chłoniak nieziarniczy może rozwijać się bez powiększonych węzłów chłonnych?

Nie zawsze chłoniak ziarniczy może rozwijać się w obrębie węzłów chłonnych. Często choroba obejmuje lokalizację pozawęzłową i pojawia się w obrębie narządów miąższowych bez współistnienia cech lokalnej limfadenopatii.

Czy istnieje dieta wskazana przy chłoniaku nieziarniczym?

W chwili, gdy zostanie rozpoznana choroba nowotworowa jaką jest chłoniak nieziarniczy, podstawą leczenia dietetycznego jest uzupełnienie mikroelementów, białka, tłuszczy i węglowodanów, by zapobiegać postępującym ubytkom masy ciała (na początku choroby) i wzmacniać organizm w trakcie leczenia.

Bibliografia

  1. dostęp online 16.09.2026 https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170450,chloniak-nieziarniczy
  2. dostęp online 19.09.2026 https://www.zwrotnikraka.pl/chloniaki-nieziarnicze/
  3. Interna Szczeklika 2025

Ostra białaczka szpikowa – objawy, badania, leczenie, rokowania

Kacper Staniszewski
-
0
Ostra białaczka szpikowa – objawy, badania, leczenie, rokowania

Szpik kostny każdego dnia wytwarza ogromną liczbę komórek, z których powstają krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi. W ostrej białaczce szpikowej (AML) dochodzi do niekontrolowanego namnażania nieprawidłowych, zwykle niedojrzałych komórek wywodzących się z linii mieloidalnej. Gromadzą się one w szpiku i zaburzają prawidłowe wytwarzanie krwinek, co może w krótkim czasie prowadzić do niedokrwistości, zakażeń i krwawień. AML obejmuje grupę nowotworów różniących się podłożem genetycznym, przebiegiem i rokowaniem. Dokładne określenie typu choroby ma kluczowe znaczenie dla wyboru odpowiedniego leczenia. Warto więc wiedzieć, jakie objawy mogą wskazywać na AML, na czym polega jej diagnostyka i jakie są obecnie możliwości leczenia tej choroby.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> w ostrej białaczce szpikowej nieprawidłowe komórki linii mieloidalnej namnażają się w sposób niekontrolowany i zaburzają prawidłowe wytwarzanie krwinek w szpiku,
>> w przebiegu AML liczba leukocytów może być zwiększona, prawidłowa lub zmniejszona, dlatego ich prawidłowa liczba nie wyklucza choroby,
>> rozpoznanie AML nie opiera się wyłącznie na morfologii krwi – istotne są badanie szpiku, immunofenotypowanie oraz badania cytogenetyczne i molekularne,
>> zmiany genetyczne w komórkach białaczkowych pomagają określić rokowanie, a niektóre z nich umożliwiają zastosowanie leczenia celowanego,
>> AML nie jest jedną chorobą o jednakowym przebiegu – skuteczność leczenia i rokowanie zależą m.in. od biologii nowotworu, wieku i stanu pacjenta oraz odpowiedzi na zastosowaną terapię.

Spis treści:

  1. Czym jest ostra białaczka szpikowa (AML)?
  2. Ostra białaczka szpikowa – przyczyny
  3. Ostra białaczka szpikowa – objawy
  4. Diagnostyka ostrej białaczki szpikowej
  5. Ostra białaczka szpikowa – leczenie
  6. Ostra białaczka szpikowa – rokowania
  7. FAQ – najczęściej zadawane pytania o ostrą białaczkę szpikową

Czym jest ostra białaczka szpikowa (AML)?

Ostra białaczka szpikowa (ang. acute myeloid leukemia, AML) stanowi niejednorodną grupę nowotworów wywodzących się z komórek prekursorowych układu mieloidalnego. W wyniku nabytych zmian genetycznych dochodzi do zaburzenia dojrzewania i nadmiernego namnażania komórek nowotworowych, nazywanych blastami. Ich gromadzenie w szpiku kostnym upośledza prawidłową hematopoezę, czyli wytwarzanie krwinek czerwonych, białych i płytek krwi.

AML występuje przede wszystkim u dorosłych, a częstość zachorowań zwiększa się wraz z wiekiem. Może jednak rozwinąć się również u dzieci.

Ostra białaczka szpikowa – przyczyny

Rozwój AML jest związany z nagromadzeniem zmian genetycznych w komórkach krwiotwórczych. Prowadzą one do zaburzenia mechanizmów kontrolujących ich proliferację, różnicowanie i przeżycie.

U większości pacjentów nie można wskazać jednej przyczyny zachorowania. Znane czynniki zwiększające ryzyko obejmują:

  • wcześniejsze leczenie przeciwnowotworowe, szczególnie niektórymi cytostatykami,
  • narażenie na promieniowanie jonizujące i benzen,
  • zespoły mielodysplastyczne i inne nowotwory mieloidalne,
  • wrodzone predyspozycje genetyczne, m.in. związane z wariantami genów RUNX1, GATA2 i DDX41.

Większość przypadków AML ma charakter sporadyczny. Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba musi się rozwinąć.

Ostra białaczka szpikowa – objawy

Objawy AML mogą narastać w ciągu kilku tygodni. Wynikają przede wszystkim z niewydolności prawidłowej hematopoezy.

Do charakterystycznych objawów należą:

  • niedokrwistość – osłabienie, bladość skóry, duszność wysiłkowa i kołatanie serca;
  • małopłytkowość – wybroczyny, łatwe powstawanie siniaków oraz krwawienia z nosa i dziąseł;
  • neutropenia – zwiększona podatność na zakażenia, niekiedy o ciężkim przebiegu.

Mogą również występować gorączka, bóle kostne, utrata apetytu i masy ciała. Rzadziej obserwuje się nacieki pozaszpikowe, np. przerost dziąseł lub zmiany skórne.

Diagnostyka ostrej białaczki szpikowej

Podejrzenie AML wymaga pilnej diagnostyki hematologicznej. Obejmuje ona badania krwi obwodowej oraz ocenę morfologii szpiku kostnego.

Podstawowe znaczenie mają badanie morfologiczne komórek, immunofenotypowanie metodą cytometrii przepływowej oraz badania cytogenetyczne i molekularne.

Morfologia banerek

W większości przypadków rozpoznanie AML wymaga stwierdzenia co najmniej 20% blastów we krwi lub szpiku. W określonych podtypach definiowanych genetycznie rozpoznanie jest możliwe również przy niższym odsetku blastów, zgodnie z obowiązującą klasyfikacją.

Badania molekularne pozwalają wykryć m.in. zmiany w genach FLT3, NPM1, CEBPA czy IDH1/2. Ich identyfikacja ma znaczenie diagnostyczne, rokownicze i terapeutyczne.

Jak wygląda morfologia przy ostrej białaczce szpikowej?

Morfologia krwi w AML często wykazuje niedokrwistość i małopłytkowość. Liczba leukocytów może być zwiększona, prawidłowa lub zmniejszona.

W rozmazie krwi obwodowej mogą być obecne blasty, jednak ich niewykrycie nie wyklucza choroby.

Nie istnieje jeden charakterystyczny wynik morfologii pozwalający rozpoznać AML. Nieprawidłowości wymagają interpretacji w połączeniu z obrazem klinicznym i dalszymi badaniami.

Ostra białaczka szpikowa – leczenie

Leczenie AML zależy od podtypu genetycznego nowotworu, wieku, stanu ogólnego i chorób współistniejących.

U pacjentów kwalifikujących się do intensywnej terapii stosuje się chemioterapię indukującą remisję, a następnie leczenie konsolidujące, którego celem jest ograniczenie ryzyka nawrotu.

W określonych sytuacjach wykorzystuje się również:

  • leczenie celowane, np. np. inhibitorami FLT3 (midostauryna, quizartynib, gilterytynib) lub IDH1 (iwosydenib) – w zależności od wykrytych zmian molekularnych
  • schematy o mniejszej intensywności, często łączące azacytydynę z wenetoklaksem;
  • allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, szczególnie u wybranych pacjentów z podwyższonym ryzykiem nawrotu.

Odrębnego postępowania wymaga ostra białaczka promielocytowa (APL), w której stosuje się leczenie oparte na kwasie all-trans-retinowym i trójtlenku arsenu.

Istotną częścią terapii pozostaje leczenie wspomagające, obejmujące m.in. profilaktykę i leczenie zakażeń oraz przetaczanie składników krwi.

Ostra białaczka szpikowa – rokowania

Rokowanie w AML zależy przede wszystkim od profilu genetycznego nowotworu, wieku i stanu pacjenta oraz odpowiedzi na leczenie.

Współczesna stratyfikacja ryzyka uwzględnia określone nieprawidłowości cytogenetyczne i molekularne. Istotne znaczenie ma również ocena mierzalnej choroby resztkowej (MRD), pozwalająca wykrywać niewielkie populacje komórek białaczkowych pozostających po leczeniu.

Nie można zatem podać jednej wartości przeżycia reprezentatywnej dla wszystkich pacjentów z AML.

Ostra białaczka szpikowa – rokowania u dzieci

U dzieci rokowanie jest na ogół korzystniejsze niż u dorosłych. Według danych amerykańskiego National Cancer Institute pięcioletnie przeżycie wynosi około 70%.

Wyniki leczenia zależą jednak od podtypu genetycznego AML, odpowiedzi na terapię i ryzyka nawrotu.

Ostra białaczka szpikowa – rokowania u osób starszych

U osób starszych rokowanie jest przeciętnie mniej korzystne. Wynika to m.in. z częstszego występowania niekorzystnych zmian genetycznych, chorób współistniejących i ograniczonej tolerancji intensywnego leczenia.

Wiek metrykalny nie powinien jednak samodzielnie przesądzać o wyborze terapii. Nowoczesne schematy o mniejszej intensywności umożliwiają leczenie również części pacjentów niekwalifikujących się do intensywnej chemioterapii.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o ostrą białaczkę szpikową

Poniżej odpowiadamy na inne częste pytania dotyczące diagnostyki i leczenia ostrej białaczki szpikowej.

Czy pobranie szpiku do badania odbywa się z kręgosłupa?

Nie. Szpik do badań diagnostycznych najczęściej pobiera się z talerza kości biodrowej, zwykle z okolicy tylnego kolca biodrowego górnego. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, niekiedy z dodatkową sedacją. Nie jest to nakłucie kanału kręgowego ani rdzenia kręgowego.

Czy leczenie ostrej białaczki szpikowej wpływa na płodność?

Tak. Niektóre schematy chemioterapii, szczególnie intensywne leczenie przygotowujące do przeszczepienia komórek krwiotwórczych, mogą prowadzić do przejściowego lub trwałego upośledzenia płodności.
Jeżeli stan kliniczny i pilność leczenia na to pozwalają, przed rozpoczęciem terapii warto omówić możliwości zabezpieczenia płodności, np. kriokonserwację nasienia, komórek jajowych lub zarodków.

Ostra białaczka szpikowa jest nowotworem wymagającym szybkiego rozpoznania i specjalistycznego leczenia. Wczesnym sygnałem choroby mogą być nieprawidłowości w morfologii krwi, szczególnie współistniejące z osłabieniem, zakażeniami lub krwawieniami. W przypadku takich objawów należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Odpowiednio ukierunkowana diagnostyka, w tym badania genetyczne, ma kluczowe znaczenie dla wyboru leczenia i oceny rokowania.

Bibliografia

  1. B16.II.15.2.
  2. https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170548,ostra-bialaczka-szpikowa-ang-acute-myeloid-leukemia-aml-przyczyny-objawy-rokowania
  3. Wachter F., Pikman Y. Pathophysiology of Acute Myeloid Leukemia. Acta Haematol. 2024;147(2):229-246.
  4. Kantarjian H., Kadia T., DiNardo C. et al. Acute myeloid leukemia: current progress and future directions. Blood Cancer J. 2021 Feb 22;11(2):41.
  5. Kantarjian H., Borthakur G., Daver N. et al. Current status and research directions in acute myeloid leukemia. Blood Cancer J. 2024 Sep 19;14(1):163.

Zapalenie nerek – objawy, przyczyny, rodzaje, diagnostyka i leczenie

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Zapalenie nerek – objawy, przyczyny, rodzaje, diagnostyka i leczenie

Artykuł powstał 23.08.2024 r., ostatnia aktualizacja: 14.10.2026 r.

Stan zapalny może dotyczyć każdego narządu i tkanki w organizmie człowieka, również nerek. Nerki to niezwykle istotne narządy, bez których nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Jakie rodzaje zapalenia nerek można wyróżnić? Czy kłębuszkowe zapalenie nerek jest wyleczalne? Jakie badania laboratoryjne wykorzystuje się w diagnostyce zapalenia nerek? Dowiedz się więcej na temat tej grupy schorzeń.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Zapalenie nerek to poważne schorzenie nefrologiczne, które może mieć wiele przyczyn, zarówno immunologicznych, infekcyjnych, jak i polekowych.
>> Objawy zapalenia nerek są zróżnicowane, a na pewnych etapach zaburzenie to może przebiegać w sposób bezobjawowy.
>> Diagnostyka zapalenia nerek obejmuje badanie przedmiotowe i wywiad chorobowy, a także badania laboratoryjne, obrazowe i mikrobiologiczne.
>> Leczenie zapalenia nerek może wiązać się z wieloma poważnymi powikłaniami, dlatego powinno być prowadzone pod okiem lekarza.

Spis treści:

  1. Rola nerek w organizmie człowieka
  2. Zapalenie nerek – czym jest?
  3. Rodzaje zapalenia nerek
  4. Zapalenie nerek – przyczyny
  5. Zapalenie nerek – objawy
  6. Diagnostyka zapalenia nerek: jakie badania wykonać?
  7. Leczenie zapalenia nerek
  8. Czy można zapobiec zapaleniu nerek?
  9. Czy zapalenie nerek jest groźne?

Rola nerek w organizmie człowieka

Nerki to parzysty narząd, należący do układu moczowo-płciowego, który pełni w organizmie człowieka wiele ważnych funkcji. Jedną z nich jest produkowanie moczu, jednak należy mieć świadomość, że nerki pełnią również inne, kluczowe role, w tym regulacyjną oraz hormonalną. Prawidłowe funkcjonowanie nerek jest niezbędne do utrzymania dobrostanu całego organizmu.

Badanie ogólne moczu banerek

Zapalenie nerek – czym jest?

Układ moczowo-płciowy, w tym nerki mogą ulegać stanom zapalnym o różnorodnej etiologii, zarówno bakteryjnej, wirusowej, jak i autoimmunologicznej. Zapalenie nerek to zjawisko, którego istotą jest pojawienie się stanu zapalnego w obrębie struktur miąższu nerkowego. Zapalenie nerek może skutkować upośledzeniem ich funkcjonowania i niewydolnością narządu, co przekłada się bezpośrednio na stan całego organizmu. Zaburzeniu ulega wówczas między innymi funkcja wydalnicza nerek, co może skutkować nagromadzeniem zbędnych produktów metabolicznych. 

Rodzaje zapalenia nerek

Stan zapalny może dotykać różnych elementów nerki. Różnorodne mogą być również przyczyny odpowiedzialne za pojawienie się stanu zapalnego w ich obrębie.

Najważniejsze, podstawowe rodzaje zapalenia nerek to:

Szczegółowe informacje o podstawowych rodzajach zapalenia nerek znajdują się w kolejnych akapitach tego artykułu.

Kłębuszkowe zapalenie nerek

W tym przypadku stan zapalny dotyczy kłębuszków nerkowych, a więc tych struktur, które odpowiadają za proces filtracji i powstawanie moczu pierwotnego. Klasyczne, ostre kłębuszkowe zapalenie nerek wynika najczęściej z obecności kompleksów immunologicznych, które odkładając się w kłębuszkach i prowadzą do ich uszkodzenia. Kłębuszkowe zapalenie nerek może być powikłaniem poinfekcyjnym, na przykład w przebiegu zakażenia paciorkowcem β-hemolizującym grupy A (drobnoustrój ten wywołuje między innymi anginę).

>> To może Cię zainteresować: Krótko o metodach szacowania filtracji kłębuszkowej u osób dorosłych

Odmiedniczkowe zapalenie nerek

Odmiedniczkowe zapalenie nerek jest zazwyczaj konsekwencją zakażenia, które wstępuje z dolnego odcinka układu moczowego, a więc z pęcherza moczowego czy cewki moczowej. W tym przypadku stan zapalny dotyczy układu kielichowo-miedniczkowego oraz miąższu rdzenia nerki.

Śródmiąższowe zapalenie nerek

W tej sytuacji stan zapalny dotyka kompartmentu cewkowo–śródmiąższowego, który otacza nefrony. Zdarza się, że nie jest możliwe zidentyfikowanie przyczyny cewkowo–śródmiąższowego zapalenia nerek – taki przypadek nazywany jest idiopatycznym cewkowo–śródmiąższowym zapaleniem nerek.

Pakiet zakażenie układu moczowego (2 badania) banerek

Zapalenie nerek – przyczyny

Najważniejsze przyczyny odpowiedzialne za pojawienie się zapalenia nerek to:

  • obecność kompleksów immunologicznych – które odkładają się w kłębuszkach nerkowych i prowadzą do ich uszkodzenia,
  • drobnoustroje, w tym bakterie takie jak Escherichia coli, Staphylococcus saprophyticus, Enterococcus spp., Proteus mirabilis, czy też Klebsiella spp.
  • leki – w tym niesteroidowe leki przeciwzapalne, niektóre antybiotyki, allopurynol, inhibitory pompy protonowej, interferon czy też cytostatyki,
  • infekcje ogólnoustrojowe,
  • sarkoidoza,
  • reakcje autoimmunologiczne – na przykład w przebiegu tocznia rumieniowatego układowego, czy twardziny układowej.

>> Przeczytaj też: Bakterie w moczu – objawy, diagnostyka, leczenie

Zapalenie nerek – objawy

Objawy zapalenia nerek mogą być różnorodne i w zależności od przyczyny, cechować się zróżnicowanym nasileniem. Najczęstsze objawy zapalenia nerek to:

  • ból w okolicy lędźwiowej,
  • dreszcze i gorączka,
  • objawy dyzuryczne – pieczenie podczas oddawania moczu, częstomocz,
  • wymioty, nudności,
  • tkliwość w podbrzuszu,
  • skąpomocz, bezmocz,
  • osutka plamisto-grudkowa,
  • bóle kostno-stawowe,
  • osłabienie, pogorszone samopoczucie.

Jak objawia się ostre zapalenie nerek? W przypadku ostrego kłębuszkowego zapalenia nerek zaobserwować można charakterystyczną triadę objawów, która obejmuje obrzęki, nadciśnienie tętnicze oraz zmiany w moczu takie jak krwinkomocz.

Nie zawsze jednak zapalenie nerek wiąże się z obecnością objawów klinicznych. Kłębuszkowe zapalenie nerek może przebiegać również w sposób bezobjawowy.

>> Sprawdź też: Krwinkomocz i krwiomocz – co trzeba o nich wiedzieć?

Diagnostyka zapalenia nerek: jakie badania wykonać?

Diagnostyka zapalenia nerek obejmuje zarówno badania fizykalne, jak i badania laboratoryjne oraz obrazowe. Bardzo ważne jest również wykonanie badania ogólnego moczu wraz z oceną jego osadu. Szczegółowe informacje o tym, jakie badania warto wykonać, znajdują się w poniższych akapitach tego artykułu.

Badania fizykalne

Podstawowym badaniem, które przeprowadza każdy lekarz, jest badanie fizykalne. W kontekście zapalenia nerek bardzo ważne jest badanie palpacyjne jamy brzusznej. W przebiegu odmiedniczkowego zapalenia nerek można spotkać się z objawem Goldflama, który polega na wywołaniu bolesności poprzez uderzenie pięścią w okolice kąta żebrowo-kręgosłupowego.

Badanie i posiew moczu

Ważnym badaniem, które jest niezbędne w przebiegu zapalenia nerek, jest badanie ogólne moczu wraz z oceną jego osadu. W badaniu tym widoczne są w zależności od przypadku takie odchylenia jak:

  • białkomocz,
  • krwinkomocz,
  • leukocyturia,
  • erytrocyty i wałeczki erytrocytowe widoczne w osadzie moczu.

W sytuacji podejrzenia odmiedniczkowego zapalenia nerek przed włączeniem antybiotykoterapii konieczne jest wykonanie posiewu moczu, a więc badania, które pozwala na identyfikację drobnoustrojów w obrębie moczu. Posiew moczu pozwala również na ocenę antybiotykowrażliwości zidentyfikowanych drobnoustrojów, co pozwala na włączenie celowanego leczenia.

Badanie posiew moczu banerek

Badanie krwi

Badania laboratoryjne wykonywane z krwi, które znajdują zastosowanie w diagnostyce zapalenia nerek to między innymi:

Pakiet nerkowy (7 badań) banerek

Badania obrazowe

Badania obrazowe wykonuje się w celu oceny budowy nerek. W przebiegu zapalenia nerek, w zależności od jego etiologii zastosowanie znajduje między innymi:

  • USG jamy brzusznej,
  • tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy mniejszej.

W przypadku kłębuszkowego i śródmiąższowego zapalenia nerek konieczne może być wykonanie biopsji nerki.

>> To może Cię zainteresować: Badanie histopatologiczne – co to jest, co wykrywa i kiedy się je przeprowadza?

Leczenie zapalenia nerek

Leczenie zapalenia nerek zależy od jego rodzaju i obrazu klinicznego, jaki prezentuje pacjent. W przypadku cewkowo-śródmiąższowego zapalenia leczenia polega na usunięciu przyczyny schorzenia (o ile jest ona znana i jest to możliwe), a także na stosowaniu leków immunosupresyjnych. W przebiegu odmiedniczkowego zapalenia nerek leczenia stosuje się antybiotykoterapię, w oparciu o wynik posiewu moczu.

Z kolei w przypadku stwierdzenia kłębuszkowego zapalenia nerek (KZN) terapia polega na:

  • ograniczeniu podaży sodu,
  • ograniczeniu podaży płynów,
  • leczeniu moczopędnym,
  • leczeniu hipotensyjnym – obniżaniu ciśnienia tętniczego.

Warto podkreślić, że w przeciwieństwie do cewkowo-śródmiąższowego zapalenia nerek, w przebiegu KZN o etiologii infekcyjnej nie stosuje się typowo leczenia immunosupresyjnego.

>> Przeczytaj także: Odwodnienie i nawodnienie organizmu – fakty i mity

Czy można zapobiec zapaleniu nerek?

Jakie zalecenia należy wdrożyć, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia zapalenia nerek? Należy się skupić przede wszystkim na:

  • prawidłowym nawodnieniu – powinno się przyjmować minimum 1,5-2 litry płynów dziennie,
  • unikaniu wstrzymywania mikcji (a więc oddawania moczu) – takie postępowanie może sprzyjać zastojowi moczu i nieprawidłowej pracy układu moczowego,
  • leczeniu istniejących zaburzeń pracy układu moczowego, a także odpowiedniej terapii infekcji, szczególnie paciorkowcowych,
  • prawidłowej terapii schorzeń internistycznych, w tym cukrzycy i nadciśnienia tętniczego,
  • stosowaniu leków po konsultacji z lekarzem, a także nieprzekraczanie dopuszczalnej dawki dobowej danej substancji – jest to szczególnie ważne w odniesieniu do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które mogą prowadzić do polekowego uszkodzenia nerek,
  • zachowaniu odpowiedniej higieny w odniesieniu do układu moczowo-płciowego. 

Czy zapalenie nerek jest groźne?

Zdarza się, że zapalenie nerek niesie ze sobą ryzyko wystąpienia pewnych powikłań, w tym rozwoju ostrej niewydolności nerek. U części chorych może utrzymywać się różnego stopnia pogorszenie czynności nerek. Należy jednak podkreślić, że przebieg choroby zależy od konkretnej jednostki chorobowej oraz ogólnej kondycji organizmu.

Zapalenia nerek to złożona grupa schorzeń o różnej etiologii. Diagnostyka zapaleń nerek wymaga wykonania zarówno badań laboratoryjnych, jak i obrazowych oraz przeprowadzenia wnikliwego wywiadu i badania przedmiotowego. Sposób leczenia zapalenia nerek zależy od konkretnego rodzaju tego zapalenia oraz stanu klinicznego pacjenta.

Bibliografia

  1. A. Szczeklik, Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2018,
  2. M. Myśliwiec, Nefrologia, Wielka interna, Medical Tribune Polska, Warszawa 2017.

Page 2 of 227
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227
123...227Strona 2 z 227

Dowiedz się więcej
o naszych
badaniach

Sprawdź >
Dowiedz się więcej

Nasze
Punkty Pobrań

Sprawdź >
Punkty Pobrań

Centrum
Wiedzy

Sprawdź >
Centrum Wiedzy
Twój klub na całe życie

Program realizowany w Punktach Pobrań
w całej Polsce oraz w e-sklepie!

Poznaj korzyści:
  • 5% zniżki na całą ofertę ALAB laboratoria
  • voucher na kolejne zakupy w prezencie
  • specjalna oferta urodzinowa
Sprawdź

do -50% na PAKIETY BADAŃ przy zakupach za min. 400 zł

 z kodem: Sprawdź