Sklep
Strona główna Blog Strona 2

Ospa wietrzna – przyczyny, objawy, leczenie

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Ospa wietrzna – przyczyny, objawy, leczenie

Choć ospa wietrzna kojarzona jest głównie ze schorzeniami wieku dziecięcego, to może wystąpić również u pacjentów dorosłych, u których cechuje się zazwyczaj poważniejszym przebiegiem. Ospa wietrzna pozostawia po sobie trwałą odporność, jednak wirus wywołujący to schorzenie może się reaktywować i wywołać półpaśca, o czym więcej można przeczytać w poniższym artykule.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Ospa wietrzna to często występująca choroba wirusowa, która wywoływana jest przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV).
>> Obraz kliniczny schorzenia cechuje się występowaniem objawów prodromalnych (grypopodobnych) i osutki o charakterystycznej ewolucji.
>> Choć w większości przypadków rozpoznanie ustala się na podstawie obrazu klinicznego, to w niektórych sytuacjach może być konieczne wykonanie badań dodatkowych, w tym badań serologicznych i molekularnych.
>> Leczenie ospy wietrznej może wymagać nie tylko leczenia objawowego, ale i podania leków przeciwwirusowych.

Spis treści:

  1. Ospa wietrzna – co to za choroba?
  2. Ile trwa ospa wietrzna?
  3. Ospa prawdziwa a ospa wietrzna – czym się różnią?
  4. Ospa wietrzna – przyczyny zakażenia
  5. Ospa wietrzna – pierwsze objawy
  6. Objawy ospy wietrznej
  7. Ospa wietrzna u dzieci i dorosłych – różnice w przebiegu
  8. Diagnostyka ospy wietrznej
  9. Leczenie ospy wietrznej
  10. Ospa wietrzna: często zadawane pytania (FAQ)

Ospa wietrzna – co to za choroba?

Ospa wietrzna to zakaźna choroba wirusowa, za której wystąpienie odpowiada pierwotne zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Jest to jedna z klasycznych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Wirus ospy wietrznej i półpaśca wnika do organizmu poprzez drogi oddechowe, ale również przez spojówki, skąd dostaje się do okolicznych węzłów chłonnych, a następnie do wątroby i śledziony, gdzie namnaża się. W kolejnym etapie, wirus jest zdolny do zakażania komórek nabłonka skóry oraz błon śluzowych, co wywołuje klasyczne objawy chorobowe. Warto podkreślić, że wirus VZV dostaje się do układu nerwowego i w sposób utajony pozostaje w obrębie zwojów rdzenia i nerwów czaszkowych. Po latach od pierwotnego zakażenia może dojść do jego reaktywacji, co manifestuje się klinicznie wystąpieniem półpaśca. W klasyfikacji ICD-10 ospa wietrzna oznaczona jest kodem B01. 

Ile trwa ospa wietrzna?

Czas wylęgania, a więc okres od momentu zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów choroby wynosi typowo 10–21 dni (średnio jest to 14 dni). Objawy utrzymują się klasycznie 10-14 dni. Ospa wietrzna jest bardzo zakaźną jednostką chorobową i łatwo przenosi się w grupach ludzi. Największa zakaźność występuje na około dwie doby przed pojawieniem się zmian skórnych i utrzymuje się do momentu pokrycia strupem ostatnich pęcherzyków.

Ospa prawdziwa a ospa wietrzna – czym się różnią?

Są to dwie zupełnie odrębne jednostki chorobowe, wywoływane przez inne wirusy. Za wystąpienie ospy prawdziwej odpowiada wirus ospy prawdziwej (Variola virus), który nie jest spokrewniony z wirusem ospy wietrznej i półpaśca. Schorzenie to dzięki szczepieniom ochronnym zostało wyeradykowane w 1980 roku i aktualnie dzięki temu osiągnięciu zaprzestano realizowania szczepień przeciwko tej chorobie. Ospa prawdziwa była przyczyną licznych epidemii na całym świecie. Zmiany skórne w jej przebiegu pojawiały się w sposób nagły (w jednym rzucie) i wiązały się z bliznowaceniem skóry. Ospa prawdziwa cechowała się wysoką śmiertelnością i nasilonymi objawami klinicznymi.

>> Dowiedz się więcej: Czarna ospa (ospa prawdziwa) – jakie daje objawy i czym różni się od ospy wietrznej?

Ospa wietrzna – przyczyny zakażenia

Za wystąpienie choroby odpowiada pierwotne zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Rezerwuarem tego wirusa są wyłącznie ludzie, co oznacza, że nie można zarazić się od zwierząt. Choroba typowo przenosi się drogą kropelkową i przez kontakt bezpośredni z chorym pacjentem, ale możliwe jest również przekazanie zakażenia w czasie ciąży przez łożysko. Co ważne, jest możliwe zakażenie ospą wietrzną (jeśli pacjent wcześniej nie chorował na ospę wietrzną) po kontakcie z chorym na półpaśca.

Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu ospy wietrznej i wystąpienia powikłań to przede wszystkim:

  • zachorowanie w wieku dorosłym,
  • przyjmowanie leków immunosupresyjnych (czyli wyciszających układ immunologiczny), w tym przewlekła sterydoterapia,
  • niedobory odporności, w tym zakażenie wirusem HIV, czy stan po przeszczepie narządów,
  • okres ciąży, szczególnie II i III trymestr,
  • okres noworodkowy i narażenie na wirusa ospy wietrznej w czasie porodu (chora matka).
Badanie ospa wietrzna i półpasiec - badanie przeciwciał IgG banerek

Ospa wietrzna – pierwsze objawy

W początkowym etapie ospa wietrzna manifestuje się tak zwanymi objawami prodromalnymi. Zalicza się do nich:

  • gorączkę lub stan podgorączkowy,
  • ból głowy,
  • bóle mięśni i stawów,
  • osłabienie,
  • ból gardła,
  • obniżenie apetytu,
  • niekiedy ból brzucha i biegunka.

Wymienione powyżej objawy pojawiają się klasycznie 1–2 dni przed pojawieniem się zmian skórnych. Warto też wspomnieć, że ospa wietrzna rzadko cechuje się przebiegiem bezobjawowym, choć jest to możliwe.

Objawy ospy wietrznej

Po 1-2 dniach od wystąpienia objawów prodromalnych pojawia się osutka skórna, cechująca się charakterystyczną dla ospy wietrznej ewolucją. Ewolucja ta przedstawia się następująco:

  • na początku pojawiają się rumieniowe plamy, są to zmiany płaskie,
  • następnie obecne są grudki (rumieniowe zmiany wyniosłe ponad poziom skóry) wielkości 0,5-1 cm,
  • grudki te przekształcają się w pęcherzyki wypełnione jasnym płynem, a następnie żółtawą, ropną treścią,
  • pojawiają się krostki,
  • krostki zasychają w strupki, które po kilku dniach odpadają, pozostawiając po sobie niewielkie przebarwienia.

Wykwity te pojawiają się na skórze pacjenta rzutami, co oznacza, że w dniu badania będziemy zazwyczaj widzieć zmiany skórne na różnych etapach ewolucji. Manifestacja zmian skórnych w przebiegu ospy wietrznej nazywany jest w dermatologii obrazem rozgwieżdżonego nieba. Zmiany skórne w niepowikłanych przypadkach nie wiążą się z pozostawieniem blizn, chyba że doszło do nadkażenia bakteryjnego wykwitów.

Wykwity chorobowe mogą zajmować nie tylko skórę gładką, ale również owłosioną skórę głowy i błony śluzowe, w tym błonę śluzową jamy ustnej, narządów płciowych. Niekiedy zmiany skórne lokalizują się również w obrębie oka, a dokładniej na spojówkach i rogówce.

Ospa wietrzna u dzieci i dorosłych – różnice w przebiegu

Ospa wietrzna cechuje się cięższym przebiegiem u pacjentów dorosłych. Częściej występuje gorączka, a objawy prodromalne mogą utrzymywać się dłużej, niż u dzieci. Co więcej, zmiany skórne występują w większej liczbie i mogą zajmować większe powierzchnie skóry i błon śluzowych. Pacjenci dorośli są również bardziej narażeni na wystąpienie powikłań choroby.

>> Przeczytaj także: Ospa wietrzna u dzieci. Objawy, diagnostyka i leczenie

Do powikłań ospy wietrznej i półpaśca zalicza się przede wszystkim:

Diagnostyka ospy wietrznej

W większości przypadków rozpoznanie można postawić na podstawie obrazu klinicznego i przeprowadzonego wywiadu chorobowego. Niezwykle ważna jest informacja o kontakcie z pacjentem chorym na ospę wietrzną. W szczególnych przypadkach lekarz może zadecydować o konieczności wykonania badań dodatkowych takich jak:

  • badania serologiczne, w tym oznaczenie swoistych przeciwciał w klasie IgG – procedura ta wykorzystywana jest do potwierdzenia przebytego zakażenia i uzyskania odporności, warto jednak zaznaczyć, że nie zaleca wykonywania tych badań w celu oceny reakcji immunologicznej po dokonaniu szczepienia,
  • identyfikacja antygenów wirusa ospy wietrznej z wykorzystaniem immunofluorescencji bezpośredniej – materiałem w tej sytuacji są zeskrobiny z dna pęcherzyka,
  • hodowla komórkowa lub identyfikacji DNA wirusa ospy wietrznej z wykorzystaniem metody PCR – w tym celu konieczne jest pobranie płynu z pęcherzyka.
Ospa wietrzna i półpasiec – wykrywanie DNA wirusa VZV (met. PCR) banerek

Badanie te mogą okazać się niezwykle przydatne u pacjentek ciężarnych i chorych z obniżoną odponością celem dobrania jak najlepszej ścieżki terapeutycznej. Pozostałe badania i procedury, które mogą okazać się przydatne w celu oceny stanu ogólnego pacjenta to między innymi:

W niektórych sytuacjach konieczne może być wykonanie badań obrazowych, w tym RTG klatki piersiowej i echokardiografii (ECHO serca).

Leczenie ospy wietrznej

W terapii ospy wietrznej możliwe jest zastosowanie leczenia przyczynowego (przeciwwirusowego) i objawowego. U pacjentów z łagodnym przebiegiem choroby, z małym ryzykiem powikłań i w wieku ≤ 12 lat terapią z wyboru jest postępowanie objawowe, które polega na włączeniu:

  • preparatów przeciwgorączkowych i przeciwbólowych – z wyboru paracetamol, należy unikać stosowania kwasu acetylosalicylowego),
  • preparatów przeciwświądowych – w tym leków antyhistaminowych, ograniczają one chęć drapania zmian, a tym samym zmniejszają ryzyko nadkażenia bakteryjnego wykwitów,
  • w leczeniu miejscowym – warto wybierać lekkie substancje odkażające, należy unikać stosowania popularnych niegdyś pudrów, ponieważ zwiększają one ryzyko nadkażenia bakteryjnego, a tym samym bliznowacenia.

U pozostałych chorych, w tym w przypadku wystąpienia powikłań konieczne jest leczenie przeciwwirusowe z wykorzystaniem acyklowiru. Lek ten można stosować u kobiet ciężarnych. W przypadku powikłań, a także u chorych z upośledzeniem odporności komórkowej konieczne może okazać się stosowanie leku w postaci dożylnej. Co więcej, w trakcie leczenia acyklowirem należy pamiętać o odpowiednim nawadnianiu i dopasowaniu dawki leku do kondycji nerek. U pacjentów z niewydolnością nerek konieczne jest obniżenie dawki leku przeciwwirusowego. Takie leczenie należy prowadzić pod opieką lekarza.

Ospa wietrzna: często zadawane pytania (FAQ)

Ospa wietrzna to często występujące schorzenie wirusowe. Nic więc dziwnego, że rodzi wśród pacjentów liczne pytania. Poniżej odpowiedzi na najczęstsze z nich.

Czy ospą wietrzną można zarazić się drugi raz?

Jest to niezwykle rzadka, choć możliwa sytuacja kliniczna. Przyczyną ponownego zachorowania są przede wszystkim zaburzenia odporności i co za tym idzie nie wykształcenie odpowiedniej odpowiedzi immunologicznej po pierwszym zakażeniu wirusem ospy wietrznej.

Ile dni zaraża się ospą?

Okres zakaźności trwa około 6-9 dni. Pacjent jest zakaźny dla otoczenia oraz 1–2 dni przed pojawieniem się zmian skórnych, a okres ten trwa do momentu przyschnięcia strupków.

Czy ospa wietrzna u dorosłych jest groźniejsza niż u dzieci?

Tak. Pacjenci dorośli są bardziej narażeni na cięższy przebieg ospy wietrznej, większe nasilenie objawów i wystąpienie powikłań choroby.

Ospa wietrzna to schorzenie wirusowe, które może wystąpić także u pacjentów dorosłych. Przechorowanie ospy wietrznej daje trwałą odporność, jednak wirus wywołujący to schorzenie może się reaktywować pod postacią półpaśca. Warto mieć świadomość, że istnieje szczepionka przeciwko ospie wietrznej, która zmniejsza nasilenie objawów i ryzyko wystąpienia powikłań choroby. Leczenie ospy wietrznej jest zazwyczaj objawowe, jednak w pewnych grupach ryzyka konieczne jest podanie leków przeciwwirusowych.

Bibliografia

  1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
  2. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021,
  3. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659.

Wędrujące jądro – czym się objawia, czy wpływa na płodność?  

Kacper Staniszewski
-
0
Wędrujące jądro – czym się objawia, czy wpływa na płodność?  

Wędrujące jądro to stosunkowo częste zjawisko obserwowane u chłopców, polegające na okresowym przemieszczaniu się jądra poza mosznę. Najczęściej jest związane z nadmiernie nasilonym odruchem mięśnia dźwigacza jądra i w większości przypadków nie stanowi zagrożenia dla zdrowia dziecka. Może jednak budzić niepokój rodziców, szczególnie gdy podczas badania lub codziennej pielęgnacji jedno z jąder wydaje się nieobecne w mosznie. Prawidłowe rozpoznanie ma duże znaczenie, ponieważ jądro wędrujące należy odróżnić od wnętrostwa oraz innych zaburzeń położenia jąder, które mogą wymagać odmiennego postępowania.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> jądro wędrujące może okresowo przemieszczać się poza mosznę, ale zwykle można je bez trudu sprowadzić do prawidłowego położenia,
>> jądro wędrujące nie jest tym samym co wnętrostwo,
>> najczęstszą przyczyną przemieszczania się jądra jest nadmiernie nasilony odruch mięśnia dźwigacza jądra,
>> problem występuje głównie u dzieci i często ustępuje wraz z wiekiem,
>> większość przypadków wymaga obserwacji, a nie leczenia operacyjnego,
>> regularne kontrole są istotne, ponieważ część jąder wędrujących może z czasem przyjąć nieprawidłowe położenie,
>> samo jądro wędrujące zazwyczaj nie wpływa negatywnie na płodność.

Spis treści:

  1. Co to jest wędrujące jądro?
  2. Dlaczego jądro przemieszcza się poza mosznę?
  3. Wędrujące jądro u dziecka
  4. Wędrujące jądro u dorosłego
  5. Objawy wędrującego jądra – jak je rozpoznać?
  6. Jak diagnozuje się jądro wędrujące?
  7. Leczenie wędrującego jądra
  8. Wędrujące jądro: często zadawane pytania (FAQ)
  9. Wędrujące jądro – podsumowanie informacji

Co to jest wędrujące jądro?

Jądro wędrujące to stan w którym jądro okresowo przemieszcza się poza mosznę, najczęściej do kanału pachwinowego, ale może zostać bez trudności sprowadzone do prawidłowego położenia podczas badania lekarskiego. Po sprowadzeniu do moszny pozostaje w niej przez pewien czas bez nadmiernego napięcia.

Stan ten jest związany z nadmierną aktywnością mięśnia dźwigacza jądra, który odpowiada za unoszenie gonady w kierunku pachwiny. Jest to zjawisko szczególnie częste u dzieci, u których odruch ten jest bardziej nasilony niż u osób dorosłych.

Jądro wędrujące a jądro niezstąpione – czym się różnią?

Podstawowa różnica polega na tym, że jądro wędrujące można podczas badania bez trudności sprowadzić do moszny, gdzie pozostaje przez pewien czas w prawidłowym położeniu. W przypadku wnętrostwa jądro znajduje się poza moszną i nie daje się trwale umieścić w jej obrębie. Z tego względu wnętrostwo wiąże się z większym ryzykiem powikłań i częściej wymaga leczenia operacyjnego.

Dlaczego jądro przemieszcza się poza mosznę?

Bezpośrednią przyczyną jest nadmiernie nasilony odruch mięśnia dźwigacza jądra. Mięsień ten reaguje między innymi na zimno, stres, wysiłek fizyczny czy dotyk okolicy uda. W efekcie jądro może czasowo przemieszczać się ku górze, poza mosznę. U większości dzieci jest to zjawisko fizjologiczne, które stopniowo słabnie wraz z wiekiem i dojrzewaniem.

Znaczenie mogą mieć również indywidualne cechy anatomiczne, takie jak stosunkowo krótki powrózek nasienny lub zwiększona ruchomość jądra.

Wędrujące jądro u dziecka

Jądro wędrujące rozpoznawane jest przede wszystkim u chłopców między 2. a 10. rokiem życia. Rodzice najczęściej zauważają, że jedno z jąder jest obecne w mosznie tylko okresowo lub wydaje się „znikać” podczas kąpieli czy przebierania. W większości przypadków nie występują żadne dodatkowe objawy, a dziecko rozwija się prawidłowo.

Wędrujące jądro u dorosłego

Znacznie rzadziej problem występuje u osób dorosłych. U większości mężczyzn aktywność mięśnia dźwigacza jądra zmniejsza się wraz z wiekiem, dlatego jądro pozostaje stale w mosznie.

Niektórzy mężczyźni mogą jednak nadal obserwować okresowe unoszenie jądra, szczególnie podczas wysiłku fizycznego, ekspozycji na niską temperaturę lub sytuacji stresowych. Jeśli jądro można bez problemu sprowadzić do moszny i nie występują inne niepokojące objawy, zwykle nie wymaga to leczenia.

Wędrujące jądro u dorosłego a płodność

Aktualne dane wskazują, że typowe jądro wędrujące nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niepłodności. Wynika to z faktu, że przez większość czasu znajduje się ono w mosznie, gdzie temperatura jest niższa niż w jamie brzusznej i sprzyja prawidłowej produkcji plemników.

Sytuacja może wyglądać inaczej, jeśli z czasem dojdzie do utrwalenia nieprawidłowego położenia jądra poza moszną. Długotrwałe przebywanie gonady w wyższej temperaturze prowadzi do zaburzeń spermatogenezy, czyli procesu powstawania plemników, a w konsekwencji do pogorszenia parametrów nasienia i obniżenia płodności.

>> Przeczytaj także: Niepłodność u mężczyzn: najczęstsze przyczyny, objawy i rozpoznanie. Leczenie niepłodności

Objawy wędrującego jądra – jak je rozpoznać?

Najbardziej charakterystycznym objawem jest okresowa nieobecność jądra w mosznie. W większości przypadków nie towarzyszą temu dolegliwości bólowe.

Można zaobserwować:

  • okresowe „znikanie” jądra z moszny,
  • obecność jądra w pachwinie,
  • powrót jądra do moszny po rozluźnieniu lub ogrzaniu organizmu,
  • asymetrię moszny.

Objawy te mogą występować naprzemiennie i nie muszą być obecne podczas każdej obserwacji.

>> Warto wiedzieć: Jakie mogą być przyczyny bólu jąder?   

Jak diagnozuje się jądro wędrujące?

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniu fizykalnym przeprowadzonym przez lekarza. Podczas badania ocenia się położenie jądra oraz możliwość jego sprowadzenia do moszny.

Pakiet Pakiet mężczyzny (14 badań) banerek

W większości przypadków dokładnie wykonane badanie kliniczne jest wystarczające do postawienia rozpoznania. Badania obrazowe, takie jak USG moszny, mają znaczenie pomocnicze i nie zawsze są konieczne.

Leczenie wędrującego jądra

W większości przypadków leczenie operacyjne nie jest konieczne. Standardowym postępowaniem jest obserwacja i regularne kontrole lekarskie. Interwencję chirurgiczną rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy:

  • dochodzi do utrwalenia położenia jądra poza moszną,
  • dochodzi do wtórnego wnętrostwa,
  • pojawiają się wątpliwości diagnostyczne,
  • stwierdza się nieprawidłowy rozwój jądra.

Wędrujące jądro: często zadawane pytania (FAQ)

Wokół jądra wędrującego narosło wiele pytań i wątpliwości, szczególnie wśród rodziców małych dzieci. Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.

Czy wędrujące jądro u dziecka samo zniknie?

W wielu przypadkach tak. Wraz z dojrzewaniem aktywność mięśnia dźwigacza jądra stopniowo maleje, a jądro coraz częściej pozostaje w prawidłowym położeniu w mosznie.

Kiedy potrzebny jest zabieg na wędrujące jądro?

Zabieg może być konieczny, jeśli jądro przestaje być sprowadzalne do moszny lub dochodzi do utrwalenia jego nieprawidłowego położenia. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz po badaniu.

Czy wędrujące jądro boli?

Najczęściej nie. Wędrujące jądro zwykle nie powoduje bólu ani innych dolegliwości. W przypadku wystąpienia bólu, obrzęku lub nagłej zmiany położenia jądra konieczna jest pilna konsultacja lekarska, ponieważ objawy mogą wskazywać na inne schorzenia.

Czy wędrujące jądro zwiększa ryzyko skrętu jądra?

Obecne dane nie wskazują, aby typowe jądro wędrujące samo w sobie istotnie zwiększało ryzyko skrętu jądra. Należy jednak pamiętać, że niektóre wrodzone nieprawidłowości budowy i umocowania jądra mogą sprzyjać zarówno jego nadmiernej ruchomości, jak i skrętowi.

Wędrujące jądro – podsumowanie informacji

Wędrujące jądro jest stosunkowo częstym zjawiskiem występującym u chłopców i zwykle ma łagodny przebieg. Kluczowe znaczenie ma odróżnienie go od wnętrostwa, ponieważ sposób postępowania w obu przypadkach jest odmienny. Większość dzieci wymaga jedynie okresowej obserwacji, jednak regularne kontrole pozwalają wcześnie wykryć sytuacje wymagające leczenia.

Bibliografia

  1. Keys C., Heloury Y. Retractile testes: a review of the current literature. J Pediatr Urol. 2012 Feb;8(1):2-6.
  2. Polskie Towarzystwo Urologii Dziecięcej. Wnętrostwo u dzieci – zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne PTUD [Internet]. Warszawa: PTUD; [cytowane 14.08.2026]. Dostępne z: https://ptud.pl
  3. Polskie Towarzystwo Chirurgów Dziecięcych. Stanowisko dotyczące diagnostyki i leczenia zaburzeń zstępowania jąder u dzieci [Internet]. Warszawa: PTChD; [cytowane 14.08.2026].
  4. Radmayr C., Bogaert G., Dogan HS. et al. EAU Guidelines on Paediatric Urology [Internet]. Arnhem: European Association of Urology; 2025 [cytowane 14.08.2026]. Dostępne z: https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology
  5. Kolon TF., Herndon CDA., Baker LA. et al. Evaluation and treatment of cryptorchidism: AUA guideline. J Urol. 2014;192(2):337-345.

Czym jest pemfigoid pęcherzowy?

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Czym jest pemfigoid pęcherzowy?

Choroby pęcherzowe to szeroka i zróżnicowana grupa schorzeń dermatologicznych. Jedną z nich jest pemfigoid pęcherzowy, występujący znacznie częściej u starszych pacjentów. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat pemfigoidu.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Pemfigoid pęcherzowy to jedna z najczęstszych schorzeń pęcherzowych, cechująca się tłem autoimmunologicznym.
>> Czynniki ryzyka sprzyjające ujawnianiu się tego schorzenia to stres, przyjmowanie niektórych leków, ale i starszy wiek pacjenta.
>> Najczęstsze objawy pemfigoidu to pojawienie się dobrze napiętych pęcherzy z towarzyszącym świądem skóry.
>> W diagnostyce pemfigoidu pęcherzowego kluczową rolę odgrywa badanie immunopatologiczne (DIF).
>> Terapia pemfigoidu pęcherzowego w pierwszy rzucie opiera się na leczeniu miejscowym z wykorzystaniem silnych glikokortykosteroidów. 

Spis treści:

  1. Co to jest pemfigoid pęcherzowy?
  2. Jak często występuje pemfigoid pęcherzowy i kogo dotyczy najczęściej?
  3. Pemfigoid pęcherzowy – przyczyny
  4. Pemfigoid pęcherzowy – objawy
  5. Jak wyglądają zmiany skórne w pemfigoidzie pęcherzowym?
  6. Kiedy objawy powinny skłonić do pilnej konsultacji dermatologicznej?
  7. Diagnostyka pemfigoidu pęcherzowego – jakie badania wykonać przy podejrzeniu choroby?
  8. Pemfigoid pęcherzowy – leczenie
  9. Pemfigoid pęcherzowy – rokowanie i możliwe powikłania
  10. Pemfigoid pęcherzowy – podsumowanie informacji

Co to jest pemfigoid pęcherzowy?

Pemfigoid pęcherzowy to autoimmunologiczne schorzenie, które zgodnie z danymi epidemiologicznymi jest najczęstszą podnaskórkową chorobą pęcherzową. Zmiany skórne w tym przypadku mogą pojawiać się zarówno na skórze, jak i na błonach śluzowych. W niektórych sytuacjach klinicznych pemfigoid pęcherzowy może wiązać się z wystąpieniem poważnych powikłań, o czym więcej można przeczytać w kolejnych akapitach tego artykułu. W klasyfikacji ICD-10 pemfigoid pęcherzowy oznaczony jest kodem L12.0. 

Jak często występuje pemfigoid pęcherzowy i kogo dotyczy najczęściej?

Pemfigoid pęcherzowy istotnie częściej występuje u starszych pacjentów. Schorzenie to z podobną częstością dotyka zarówno kobiety, jak i mężczyzn. Warto zaznaczyć, że po 80. roku życia zachorowalność na pemfigoid pęcherzowy wzrasta nawet 30-krotnie, w porównaniu z pacjentami w wieku około 60 lat. Dane statystyczne donoszą, że zapadalność na pemfigoid pęcherzowy wynosi około 0,2-4 przypadki na 100 000 osób w ujęciu rocznym. Jednak wraz ze starzejącym się społeczeństwem, zapadalność ta będzie istotnie rosnąć, co podkreśla istotę tego schorzenia.

>> Przeczytaj także: Tajemnicze choroby skóry – kiedy organizm atakuje skórę

Pemfigoid pęcherzowy – przyczyny

Schorzenie opisywane w tym artykule ma podłoże autoimmunizacyjne. Istotą patogenezy pemfigoidu pęcherzowego jest pojawienie się autoprzeciwciał skierowanych przeciwko błonie podstawnej. Połączenie tychże przeciwciał z antygenami docelowymi prowadzi do uruchomienia kaskady zapalnej i uszkodzenia połączenia skórno-naskórkowego. Struktura ta jest niezwykle ważna w utrzymaniu integralności między naskórkiem, a położoną głębiej skórą właściwą. Jej uszkodzenie prowadzi do utraty połączenia między tymi dwiema warstwami i pojawienia się zmian pęcherzowych.

Należy mieć świadomość, że pewne czynniki mogą prowokować wystąpienie pemfigoidu pęcherzowego. Zaliczamy do nich:

  • niektóre leki – w tym furosemid, cyprofloksacynę, amoksycylinę, kaptopryl, spironolakton, sole złota, gliptyny, jodek potasu,
  • narażenie na promieniowanie ultrafioletowe,
  • infekcje wirusowe,
  • stres.

Warto też wspomnieć, że u pacjentów z pemfigoidem pęcherzowym częściej współwystępują schorzenia psychiatryczne, neurologiczne i internistyczne, w tym:

Z tego powodu pacjenci potrzebują całościowego podejścia od ich problemu zdrowotnego i wielospecjalistycznej opieki medycznej.

Pemfigoid pęcherzowy – objawy

Klasycznym objawem pemfigoidu pęcherzowego jest pojawienie się na skórze dobrze napiętych pęcherzy. Tego rodzaju wykwity są zazwyczaj wypełnione jasno-żółtym płynem surowiczym, mogą być jednak również krwiste. Zmiany pęcherzowe lokalizują się zarówno na skórze niezmienionej chorobowo, ale i na podłożu rumieniowym. Najczęstsza lokalizacja to tułów i powierzchnie zgięciowe kończyn. Zmiany skórne pod postacią nadżerek mogą lokalizować się w obrębie błon śluzowych, co dotyczy około 10-20% pacjentów z pemfigoidem. Przed pojawieniem się zmian pęcherzowych pacjenci bardzo często skarżą się na uporczywy świąd skóry.

Jak wyglądają zmiany skórne w pemfigoidzie pęcherzowym?

Zmiany w przebiegu pemfigoidu najczęściej manifestują się jako dobrze napięte pęcherze. Jednak nie zawsze obraz kliniczny jest typowy. Wyróżniamy bowiem kilka odmian pemfigoidu pęcherzowego, a mianowicie:

  • pemfigoid dyshydrotyczny – przypomina wyprysk potnicowy, a zmiany lokalizują się na dłoniach i stopach,
  • pemfigoid guzkowy – na skórze obecne są niewielkie guzki, a obraz kliniczny przypomina świerzbiączkę guzkową,
  • pemfigoid zlokalizowany – zmiany pojawiają się w jednej określonej lokalizacji, na przykład tylko na jednym podudziu,
  • pemfigoid pęcherzykowy – dominują niewielkie pęcherzyki,
  • pemfigoid łojotokowy – zmiany pojawiają się w tak zwanych okolicach łojotokowych, w tym w okolicach pleców i klatki piersiowej,
  • pemfigoid erytrodermiczny – zmiany zajmują dużą powierzchnię skóry,
  • pemfigoid bujający – na skórze obecne są pęcherze i nadżerki, które cechują się egzofitycznym wzrostem, co upodabnia je do zmian w przebiegu pęcherzycy bujającej.

Kiedy objawy powinny skłonić do pilnej konsultacji dermatologicznej?

Wszelkie zmiany pęcherzowe na skórze powinny skłonić do konsultacji lekarskiej. Nie każde pęcherze na skórze okazują się być pemfigoidem, jednak wykwity te nie powinny zostać zbagatelizowane. Schorzenia, które różnicuje się z pemfigoidem pęcherzowym do przede wszystkim:

Potwierdzenie rozpoznania pemfigoidu wymaga wykonania odpowiednich badań diagnostycznych, o czym więcej można przeczytać w kolejnym akapicie tego artykułu.

Diagnostyka pemfigoidu pęcherzowego – jakie badania wykonać przy podejrzeniu choroby?

W pierwszym kroku niezbędne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu chorobowego i badania przedmiotowego pacjenta. Podstawą rozpoznania pemfigoidu pęcherzowego jest badanie immunopatologiczne, do którego wykonania niezbędne jest pobranie wycinka skóry. Wycinek ten pobiera się ze skóry zdrowej w odległości około 1–2 cm od pęcherza, nadżerki lub zmiany rumieniowej. W przypadku pemfigoidu w badaniu tym odnotowuje się linijne złogi przeciwciał IgG i/lub składowej C3 dopełniacza na granicy skórno-naskórkowej.

Badania i procedury, które mają znaczenie pomocnicze w diagnostyce pemfigoidu pęcherzowego to:

  • klasyczne badanie histopatologiczne – w którego obrazie obserwuje się pęcherze podnaskórkowe i nacieki zapalne na granicy skórno-naskórkowej, należy zaznaczyć, że klasyczne badanie histopatologiczne nie powinno być podstawą rozpoznania omawianego w tym artykule schorzenia, konieczne jest bowiem wykonanie badania immunopatologicznego,
  • badanie metodą immunofluorescencji pośredniej – pozwala na zidentyfikowanie przeciwciał pemfigoidowych w surowicy pacjenta,
  • badania laboratoryjne pomocne w ocenie kondycji zdrowotnej pacjenta – w tym morfologia krwi obwodowej, stężenie kreatyniny, jonogram, stężenie enzymów wątrobowych.

Pemfigoid pęcherzowy – leczenie

Podstawą leczenia pemfigoidu pęcherzowego jest miejscowe stosowanie silnych preparatów glikokortykosteroidowych, a dokładniej 0,05% klobetazolu w postaci kremu. Preparat nakłada się na całą skórę pacjenta poza twarzą, nawet tam, gdzie zmiany skórne nie występują. Terapię rozpoczyna się od stosowania na skórę nawet 30-40 gramów kremu w ujęciu dobowym. Wraz z poprawą kliniczną możliwe jest zmniejszenie dawki dobowej preparatu.

Inne substancje stosowane w leczeniu pemfigoidu pęcherzowego to:

  • metotreksat – lek immunosupresyjne, stosowany raz w tygodniu w dawce 7,5-15 mg na tydzień,
  • tetracykliny – w tym doksycyklina w dawce 200 mg na dobę,
  • glikokortykosteroidy stosowane ogólnie – należy zaznaczyć, że nie jest to leczenie pierwszego wyboru, a terapia ta może wiązać się ze zwiększoną śmiertelnością pacjentów,
  • azatiopryna,
  • dapson,
  • cyklofosfamid,
  • leczenie biologiczne – w tym rytuksymab i omalizumab.

Leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą opieką doświadczonego dermatologa.

Pemfigoid pęcherzowy – rokowanie i możliwe powikłania

Schorzenie opisywane w tym artykule cechuje się zazwyczaj przewlekłym, nawrotowym przebiegiem i wymaga licznych kontroli dermatologicznych. Rokowanie zależy od wielu czynników, w tym od momentu rozpoznania choroby i podjęcia prawidłowej terapii, wieku pacjenta, a także obecności towarzyszących schorzeń internistycznych.

Do najczęstszych powikłań pemfigoidu pęcherzowego zalicza się:

  • zakażenia bakteryjne – w tym różę, czy rzadziej martwicze zapalenie powięzi,
  • zaburzenia elektrolitowe -związane z utratą płynów,
  • niedożywienia białkowe – związane z hipoalbuminemią (obniżonym stężeniem albumin),
  • powikłania okulistyczne – w sytuacji, gdy zmiany skórne zajmują tkanki oka mogą wystąpić owrzodzenia i bliznowacenie rogówki, a także spojówki.

Wczesna diagnostyka i włączenie odpowiedniego leczenia istotnie poprawia rokowanie i zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań pemfigoidu.

Pemfigoid pęcherzowy – podsumowanie informacji

Pemfigoid pęcherzowy to najczęstsza podnaskórkowa choroba pęcherzowa, cechująca się obecnością dobrze napiętych pęcherzy i świądu skóry. U jej podstaw leżą procesy autoimmunizacyjne, ale i narażenie na czynniki wywołujące, w tym niektóre leki, stres, infekcje wirusowe i promieniowanie ultrafioletowe. Diagnostyka i leczenie pemfigoidu pęcherzowego powinno być prowadzone pod opieką lekarza dermatologa. W wielu przypadkach klinicznych konieczna będzie hospitalizacja na Oddziale Dermatologicznym.

Bibliografia

  1. K. Woźniak i inni, Pemfigoid – diagnostyka i leczenie. Konsensus Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Przegl Dermatol 2016, 103, 19–34,
  2. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
  3. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
  4. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022.

Nadżerka żołądka – przyczyny, objawy, leczenie

Sara Aszkiełowicz
-
0
Nadżerka żołądka – przyczyny, objawy, leczenie

Nadżerka żołądka jest jedną z częściej rozpoznawanych zmian błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego. Może przebiegać bezobjawowo lub powodować dolegliwości, które znacząco obniżają komfort życia. Choć sama nadżerka jest zmianą powierzchowną, jej obecność wymaga ustalenia przyczyny oraz oceny ewentualnych powikłań. Dowiedz się, czym jest nadżerka żołądka, jakie są jej objawy, jak wygląda nowoczesna diagnostyka i na czym polega leczenie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> nadżerka żołądka jest powierzchownym uszkodzeniem błony śluzowej żołądka, które może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego lub przebiegać bezobjawowo;
>> do najczęstszych przyczyn nadżerek należą zakażenie Helicobacter pylori, stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), nadużywanie alkoholu oraz ciężki stres fizyczny związany z poważnymi chorobami;
>> objawy nadżerki żołądka mogą obejmować ból lub dyskomfort w nadbrzuszu, uczucie pełności po posiłku, nudności, zgagę czy wzdęcia;
>> podstawowym badaniem umożliwiającym rozpoznanie nadżerki żołądka jest gastroskopia, która pozwala ocenić stan błony śluzowej i pobrać wycinki do dalszej diagnostyki;
>> istotnym elementem diagnostyki są również badania laboratoryjne, które pomagają wykryć zakażenie Helicobacter pylori, ocenić następstwa ewentualnego krwawienia z przewodu pokarmowego oraz ogólny stan zdrowia pacjenta;
>> leczenie zależy od przyczyny zmian i może obejmować eradykację Helicobacter pylori, stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu solnego oraz eliminację czynników uszkadzających błonę śluzową żołądka;
>> nie istnieją naturalne metody leczenia, które mogłyby zastąpić postępowanie zalecone przez lekarza, jednak odpowiednia dieta może wspierać proces gojenia;
>> nadżerka żołądka nie jest zmianą nowotworową, jednak niektóre jej przyczyny mogą wymagać dalszej diagnostyki i regularnej kontroli gastroenterologicznej.

Spis treści:

  1. Co to jest nadżerka żołądka?
  2. Od czego powstaje nadżerka żołądka?
  3. Nadżerka żołądka – objawy
  4. Jak rozpoznaje się nadżerkę żołądka?
  5. Nadżerka żołądka – leczenie
  6. Jaką dietę stosować przy nadżerce żołądka?
  7. FAQ: najczęstsze pytania o nadżerkę żołądka

Co to jest nadżerka żołądka?

Nadżerka żołądka (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem K29) to powierzchowny ubytek błony śluzowej żołądka, który nie przekracza warstwy mięśniowej śluzówki. W przeciwieństwie do wrzodu żołądka zmiana jest płytsza i zazwyczaj goi się bez pozostawienia blizny.

Nadżerki mogą występować pojedynczo lub licznie. Często współistnieją ze stanem zapalnym błony śluzowej żołądka i bywają wykrywane przypadkowo podczas gastroskopii wykonywanej z powodu innych dolegliwości. Mimo że są zmianami łagodnymi, mogą prowadzić do krwawień z przewodu pokarmowego i rozwoju niedokrwistości.

Od czego powstaje nadżerka żołądka?

Błona śluzowa żołądka jest stale narażona na działanie kwasu solnego i enzymów trawiennych. W prawidłowych warunkach chronią ją liczne mechanizmy obronne. Gdy zostają zaburzone, może dojść do powstania nadżerek.

Najczęstsze przyczyny nadżerki żołądka to:

  • zakażenie bakterią Helicobacter pylori;
  • stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), np. ibuprofenu, naproksenu lub ketoprofenu;
  • przewlekłe przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego;
  • nadużywanie alkoholu;
  • palenie tytoniu;
  • refluks żółci do żołądka;
  • ciężkie choroby ogólnoustrojowe, urazy lub oparzenia;
  • przewlekły stres fizyczny związany z ciężką chorobą.

Wśród czynników ryzyka szczególne znaczenie przypisuje się zakażeniu Helicobacter pylori, które odpowiada za przewlekły stan zapalny błony śluzowej żołądka i zwiększa ryzyko rozwoju choroby wrzodowej.

Helicobacter_pylori_w_kale metoda automatyczna banerek

>> Sprawdź również: Helicobacter pylori – objawy, diagnostyka i leczenie

Nadżerka żołądka – objawy

Objawy nadżerki żołądka nie są charakterystyczne i mogą przypominać inne schorzenia przewodu pokarmowego.

Do najczęstszych należą:

  • ból lub pieczenie w nadbrzuszu;
  • uczucie pełności po posiłku;
  • nudności;
  • odbijania;
  • wzdęcia;
  • zgaga;
  • utrata apetytu.

U części pacjentów pierwszym objawem mogą być następstwa przewlekłego krwawienia z przewodu pokarmowego, takie jak osłabienie, zawroty głowy, spadek tolerancji wysiłku czy objawy niedokrwistości.

Pakiet anemii(4 badania) banerek

Jak rozpoznaje się nadżerkę żołądka?

Podstawowym badaniem umożliwiającym rozpoznanie nadżerki żołądka jest gastroskopia. Pozwala ona na bezpośrednią ocenę błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz wykrycie nawet niewielkich zmian nadżerkowych. W trakcie badania lekarz może również pobrać wycinki do badania histopatologicznego, co pozwala wykluczyć inne choroby błony śluzowej żołądka, w tym zmiany przednowotworowe lub nowotworowe.

Sama gastroskopia nie zawsze odpowiada jednak na pytanie, dlaczego doszło do powstania nadżerek. Z tego powodu współczesna diagnostyka obejmuje również badania laboratoryjne, które pomagają ustalić przyczynę zmian oraz ocenić ich wpływ na organizm.

Jednym z najważniejszych elementów diagnostyki jest wykrycie zakażenia Helicobacter pylori. Bakteria ta odpowiada za rozwój przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej oraz jest uznawana za najważniejszy modyfikowalny czynnik ryzyka raka żołądka. Aktualne wytyczne American College of Gastroenterology (ACG) podkreślają, że każdy pacjent z potwierdzonym zakażeniem powinien zostać poddany leczeniu eradykacyjnemu, a następnie kontroli skuteczności terapii.

W diagnostyce aktywnego zakażenia zastosowanie znajduje badanie Helicobacter pylori w kale – antygen, które pozwala wykryć obecność bakterii w przewodzie pokarmowym. Badanie to jest również rekomendowane do potwierdzenia skuteczności leczenia po zakończonej terapii eradykacyjnej. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi kontrolę skuteczności leczenia należy przeprowadzić u każdego pacjenta po zakończeniu terapii.

Istotnym elementem diagnostyki jest także ocena ewentualnego krwawienia z przewodu pokarmowego. Nadżerki mogą prowadzić do przewlekłej utraty niewielkich ilości krwi, która przez długi czas pozostaje niezauważona przez pacjenta. W takich sytuacjach pomocne jest badanie na krew utajoną w kale, umożliwiające wykrycie śladowych ilości krwi niewidocznych gołym okiem.

Badanie krew utajona w kale (met. ilościowa) banerek

Przewlekłe krwawienie może prowadzić do rozwoju niedokrwistości z niedoboru żelaza. Dlatego u pacjentów z nadżerkami żołądka oraz objawami takimi jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie, bladość skóry czy pogorszenie tolerancji wysiłku konieczna jest ocena parametrów krwi obwodowej i gospodarki żelazowej.

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić również dodatkowe badania laboratoryjne, które pomagają przeprowadzić diagnostykę różnicową dolegliwości bólowych w nadbrzuszu oraz ocenić ogólny stan zdrowia pacjenta.

Warto podkreślić, że zgodnie z aktualnymi rekomendacjami do potwierdzania aktywnego zakażenia Helicobacter pylori preferowane są test antygenu w kale, test oddechowy lub metody biopsyjne wykonywane podczas gastroskopii. Badania serologiczne wykrywające przeciwciała mają ograniczoną wartość w ocenie aktualnej infekcji, ponieważ przeciwciała mogą utrzymywać się długo po jej wyleczeniu.

Warto pamiętać, że niektóre objawy wymagają pilnej diagnostyki gastroenterologicznej. Do tzw. objawów alarmowych należą między innymi: niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość, krwawienie z przewodu pokarmowego, smoliste stolce, nawracające wymioty, zaburzenia połykania oraz utrzymujące się dolegliwości bólowe o dużym nasileniu. W takich sytuacjach nie należy ograniczać się wyłącznie do leczenia objawowego. Aktualne wytyczne gastroenterologiczne wskazują, że pacjenci z objawami alarmowymi wymagają szybkiej diagnostyki endoskopowej, która pozwala ustalić przyczynę dolegliwości oraz wykluczyć poważniejsze schorzenia przewodu pokarmowego, w tym chorobę wrzodową i nowotwory żołądka.

>> Sprawdź również: O czym może świadczyć krew utajona w kale? Objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Nadżerka żołądka – leczenie

Leczenie nadżerki żołądka zależy przede wszystkim od przyczyny jej powstania. Celem terapii jest wygojenie błony śluzowej, złagodzenie objawów oraz zapobieganie nawrotom.

Najważniejszym elementem postępowania jest identyfikacja i eliminacja czynnika odpowiedzialnego za uszkodzenie błony śluzowej żołądka. U części pacjentów konieczna może być modyfikacja farmakoterapii, zwłaszcza jeśli nadżerki są związane ze stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Najczęściej stosuje się:

  • inhibitory pompy protonowej (IPP), które zmniejszają wydzielanie kwasu żołądkowego i stwarzają warunki do regeneracji błony śluzowej;
  • eliminację czynników uszkadzających błonę śluzową żołądka;
  • leczenie zakażenia Helicobacter pylori, jeśli zostanie potwierdzone;
  • leczenie niedokrwistości lub innych powikłań związanych z przewlekłym krwawieniem.

Aktualne wytyczne podkreślają, że u pacjentów z zakażeniem Helicobacter pylori samo stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu nie jest wystarczające. Konieczne jest przeprowadzenie leczenia eradykacyjnego zgodnego z obowiązującymi rekomendacjami. Po zakończeniu terapii należy potwierdzić skuteczność leczenia za pomocą odpowiedniego badania, np. oznaczenia antygenu Helicobacter pylori w kale lub testu oddechowego.

Czy istnieją sposoby na naturalne leczenie nadżerki żołądka?

Nie ma naukowych dowodów potwierdzających skuteczność metod naturalnych jako samodzielnego leczenia nadżerki żołądka.

Wsparciem dla procesu gojenia mogą być:

  • rezygnacja z palenia tytoniu;
  • ograniczenie spożycia alkoholu;
  • regularne spożywanie posiłków;
  • unikanie leków drażniących błonę śluzową żołądka (po konsultacji z lekarzem);
  • utrzymywanie prawidłowej masy ciała.

Naturalne metody mogą wspomagać regenerację błony śluzowej, jednak nie zastępują diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza.

Jaką dietę stosować przy nadżerce żołądka?

Dieta przy nadżerce żołądka powinna wspierać regenerację błony śluzowej i ograniczać czynniki nasilające dolegliwości.

Zaleca się:

  • spożywanie 4–5 niewielkich posiłków dziennie;
  • wybieranie potraw gotowanych, duszonych lub pieczonych;
  • dokładne przeżuwanie pokarmów;
  • ograniczenie bardzo tłustych i smażonych dań;
  • unikanie alkoholu;
  • obserwację indywidualnej tolerancji poszczególnych produktów.

Nie istnieje jedna uniwersalna dieta dla wszystkich pacjentów. Zalecenia żywieniowe powinny być dostosowane do rodzaju i nasilenia objawów. Jeśli określone produkty nasilają dolegliwości, warto omówić sposób żywienia z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

FAQ: najczęstsze pytania o nadżerkę żołądka

Nadżerka żołądka budzi wiele pytań dotyczących objawów, przebiegu choroby oraz możliwości leczenia. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania związane z tym schorzeniem.

Czy nadżerka żołądka boli?

Tak. Najczęściej powoduje ból, pieczenie lub dyskomfort w nadbrzuszu. U części pacjentów przebiega jednak bezobjawowo i zostaje wykryta dopiero podczas gastroskopii.

Czy nadżerka żołądka może się sama zagoić?

Niewielkie nadżerki mogą ulec wygojeniu po usunięciu czynnika uszkadzającego błonę śluzową. Nie oznacza to jednak, że można zrezygnować z diagnostyki. Ustalenie przyczyny zmian jest kluczowe dla zapobiegania nawrotom.

Czy nadżerka żołądka może przekształcić się w raka?

Sama nadżerka nie jest zmianą nowotworową i nie przekształca się bezpośrednio w raka. Jednak niektóre schorzenia prowadzące do jej powstania, zwłaszcza przewlekłe zakażenie Helicobacter pylori, zwiększają ryzyko rozwoju raka żołądka.

Czy przy nadżerce żołądka mogą boleć plecy?

Ból pleców nie należy do typowych objawów nadżerki żołądka. Niekiedy dolegliwości z nadbrzusza mogą promieniować do pleców, dlatego wymagają diagnostyki różnicowej.

Czy przy nadżerce żołądka można pić kawę?

Nie ma konieczności całkowitej eliminacji kawy u wszystkich pacjentów. Jeśli jednak po jej spożyciu objawy nasilają się, warto ograniczyć jej ilość lub czasowo zrezygnować z jej picia.

Czy stres może powodować nadżerkę żołądka?

Przewlekły stres może wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego i nasilać istniejące objawy. Sam w sobie rzadko jest jednak główną przyczyną powstawania nadżerek. Znacznie większe znaczenie mają zakażenie Helicobacter pylori, stosowanie niektórych leków oraz inne czynniki uszkadzające błonę śluzową żołądka.

Bibliografia

  1. Chey WD, Howden CW, Moss SF, et al. ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection. Am J Gastroenterol. 2024;119(9):1730–1753.
  2. Malfertheiner P, Megraud F, Rokkas T, et al. Management of Helicobacter pylori infection – current evidence and international recommendations. Gut. 2022–2024.
  3. Black CJ, Paine PA, Agrawal A, Aziz I, Eugenicos MP, Houghton LA, et al. British Society of Gastroenterology guidelines on the management of functional dyspepsia. Gut. 2022;71(9):1697–1723. doi:10.1136/gutjnl-2022-327737.

Zapalenie otrzewnej – przyczyny, objawy, leczenie

Katarzyna Koc
-
0
Zapalenie otrzewnej – przyczyny, objawy, leczenie

Niemal każdy z nas przynajmniej raz w życiu doświadczył nieprzyjemnych doznań związanych z niestrawnością, dyskomfortem trawiennym przed lub po spożytym posiłku. Dolegliwości bólowe w obrębie jamy brzusznej są jednymi z najczęstszych objawów chorobowych wzbudzających niepokój. Stanowią też częsty powód konsultacji lekarskich.
Ostry ból brzucha może często sygnalizować istotny problem toczący się w przewodzie pokarmowym a także prowadzić do zakażenia wnętrza jamy brzusznej i zapalenia otrzewnej. Co zrobić w sytuacji, gdy ból brzucha pojawia się nagle, nie ustępuje po lekach zmniejszających objawy, czy nasila w kolejnych godzinach trwania objawów?

Z tego artykułu dowiesz się, m.in., że:
>> Zapalenie otrzewnej często występuje jako następstwo innych stanów chorobowych i procesów zapalnych toczących się głównie w obrębie narządów miednicy i jamy brzusznej.
>> Stanowi poważne zagrożenie zdrowia i życia, wymaga specjalistycznego leczenia w warunkach szpitalnych.
>> Niezwykle istotne jest odpowiednio wczesne zgłoszenie się z niepokojącymi objawami do gabinetu lekarskiego.

Spis treści:

  1. Zapalenie otrzewnej – co to jest?
  2. Przyczyny zapalenia otrzewnej
  3. Objawy zapalenia otrzewnej
  4. Ostre i rozlane zapalenie otrzewnej – czym się różnią?
  5. Czy zapalenie otrzewnej jest śmiertelne? Szanse przeżycia i rokowania
  6. Diagnostyka zapalenia otrzewnej – jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu choroby?
  7. Leczenie zapalenia otrzewnej
  8. Zapalenie otrzewnej – możliwe powikłania
  9. Inne postaci zapalenia otrzewnej – Samoistne (spontaniczne) bakteryjne zapalenie otrzewnej

Zapalenie otrzewnej – co to jest?

Zapaleniem otrzewnej nazywamy ostry stan zapalny błony wyściełającej wnętrze jamy brzusznej, który może zagrażać życiu człowieka. Może być wywołany wieloma czynnikami, z czego najczęstsze są bakterie.
Częstość występowania choroby szacowana jest na 180 przypadków/100 000 osób.

Zapalenie otrzewnej może sklasyfikować jako:

  • pierwotne;
  • wtórne (chemiczne i bakteryjne);
  • trzeciorzędowe zapalenie otrzewnej.

Inny podział uwzględnia m. in. : postać ograniczoną zapalenia otrzewnej i rozlaną.

Pierwotne zapalenie otrzewnej występuje głównie w populacji dziecięcej. Szerzy się drogą krwiopochodną. Może wystąpić jako powikłanie postępującego zakażenia dróg oddechowych, wątroby, chorób tkanki łącznej czy nerek.
Wtórne zapalenie otrzewnej jest następstwem przebytych urazów brzucha, jako konsekwencja zakażenia układu moczowego, niedokrwienia jelit, zapalenia pęcherzyka żółciowego, uchyłków jelita grubego czy perforacji w obrębie przewodu pokarmowego.
Według klasyfikacji międzynarodowej chorób ICD-10, zapalenie otrzewnej oznaczone jest kodem K65.

Przyczyny zapalenia otrzewnej

Do najczęstszych stanów chorobowych prowadzących do ostrego zapalenia otrzewnej zaliczamy przede wszystkim:

Zapalenie otrzewnej jako powikłanie pooperacyjne

Zapalenie otrzewnej u prawie 1/5  pacjentów jest skutkiem hospitalizacji i powikłań w przebiegu leczenia innych stanów chorobowych. Najczęstsze przyczyny rozwoju pooperacyjnego zapalenia otrzewnej obejmują:

  • perforację jelit;
  • perforację dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego;
  • ropowicze zapalenie wyrostka robaczkowego i perforację jego ścian.

Choroba obarczona jest dużym ryzykiem śmiertelności, o ile szybko chory nie zostanie zdiagnozowany i poddany właściwemu leczeniu.

Objawy zapalenia otrzewnej

Najbardziej charakterystyczne dolegliwości, które pojawiają się podczas zapalenia otrzewnej to:

  • stany podgorączkowe lub gorączka;
  • tachykardia;
  • zatrzymanie gazów i stolca;
  • płytki i przyspieszony oddech;
  • silny, ciągły ból nasilający się w trakcie zmiany pozycji ciała;
  • wzmożona obrona mięśniowa;
  • bolesność powłok brzusznych pod wpływem ucisku;
  • ściszenie perystaltyki przewodu pokarmowego (konsekwencja niedrożności porażennej);
  • dodatni objaw Blumberga: silny ból pojawiający się po oderwaniu ręki z uciskanych powłok brzusznych osoby badanej;
  • pozostałe dodatnie objawy otrzewnowe.

Ostre i rozlane zapalenie otrzewnej – czym się różnią?

Proces chorobowy związany z toczącym się stanem zapalnym w obrębie jamy otrzewnej możemy podzielić na 3 etapy. Są to:

  1. ostre zapalenie otrzewnej,
  2. ropień otrzewnowy,
  3. rozlane zapalenie otrzewnej.

Ostre zapalenie otrzewnej jest to początkowy etap choroby, często ograniczony miejscowo do podrażnienia otrzewnej w lokalizacji odpowiadającej toczącemu się procesowi zapalnemu danego narządu jamy brzusznej czy miednicy.

Towarzyszą mu objawy takie jak:

  • miejscowy ból brzucha, nasilający się w kolejnych godzinach trwania stanu zapalnego;
  • gorączka;
  • wzmożone napięcie powłok brzusznych;
  • pobudzenie;
  • nudności, wymioty;
  • tachykardia;
  • przyspieszenie oddechu.

Ból brzucha pogłębia się w trakcie gwałtownych ruchów i oddychania, a pozycją przynoszącą ulgę jest często ułożenie na plecach z ugięciem kolan.

Rozlane zapalenie otrzewnej powstaje w chwili, gdy infekcja rozprzestrzenia się na całą powierzchnię jamy brzusznej. Prowadzić to może do rozwoju niewydolności wielonarządowej i zakażenia uogólnionego organizmu (sepsy).

Objawy charakteryzujące ten etap zapalenia otrzewnej obejmują:

  • silne, rozlane bóle brzucha;
  • gorączkę lub obniżenie ciepłoty ciała;
  • odwodnienie wywołane zaburzeniami elektrolitowymi;
  • wymioty;
  • zaburzenia świadomości (splątanie, dezorientacja);
  • objawy niewydolności wielonarządowej.

Jest to poważny stan bezpośrednio zagrażający życiu chorego.

Czy zapalenie otrzewnej jest śmiertelne? Szanse przeżycia i rokowania

Śmiertelność w przebiegu ostrego zapalenia otrzewnej oscyluje na pograniczu 40%, ale szybko wdrożona diagnostyka i odpowiednie specjalistyczne leczenie pozwalają choremu na szybki powrót do zdrowia. Rokowanie w chorobie zależy od czasu trwania zakażenia, rozległości procesu chorobowego w obrębie jamy brzusznej i reakcji na zastosowane leczenie szpitalne. Istotnymi czynnikami wpływającymi na przebieg choroby i szansę na wyzdrowienie są: wiek i współistnienie innych chorób. 

Diagnostyka zapalenia otrzewnej – jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu choroby?

Podstawą diagnostyki potwierdzającej zapalenie otrzewnej u chorego jest odpowiednio zebrany wywiad dotyczący zgłaszanych dolegliwości, ich natężenia, czasu trwania. Uzupełnieniem jest zawsze badanie fizykalne z uwzględnieniem m.in:

  • oceny stanu ogólnego chorego;
  • stopnia nawodnienia;
  • częstości oddechu,
  • tętna,
  • temperatury ciała,
  • badania narządów jamy brzusznej (osłuchiwanie, badanie palpacyjne powłok brzusznych).
Badanie prokalcytoniny (PCT) banerek

Zwraca się szczególną uwagę na obecność objawów mogących sugerować stan zapalny w obrębie jamy brzusznej. Są to objawy otrzewnowe jak: objaw Blumberga, objaw Jaworskiego, objaw kaszlowy czy objaw Rovsinga.

Uzupełnieniem badania jest często diagnostyka obrazowa pomocna w lokalizacji źródła zakażenia. Jest to m.in.:

  • badanie RTG jamy brzusznej;
  • badanie RTG klatki piersiowej;
  • tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy
  • USG jamy brzusznej.
Badanie CRP - (białko C-reaktywne) banerek

Badania laboratoryjne pomocne w diagnostyce to przede wszystkim:

Morfologia banerek

Leczenie zapalenia otrzewnej

Podstawą leczenia zapalenia otrzewnej jest operacja chirurgiczna i wyleczenie choroby, która pierwotnie wywołana zakażenie w obrębie jamy brzusznej lub miednicy. Uzupełnieniem jest często zabieg płukania jamy otrzewnej i drenaż w celu ewakuacji treści ropnej.

Wspomagająco stosowana jest także farmakoterapia z uwzględnieniem leków:

  • przeciwwymiotnych;
  • przeciwbólowych;
  • antybiotykoterapii o szerokim spektrum działania;
  • przeciwzakrzepowych.

Istotne jest uzupełnienie płynów i zapobieganie zaburzeniom elektrolitowym i odwodnieniu.

Zapalenie otrzewnej – możliwe powikłania

Zapalenie otrzewnej może prowadzić do szeregu różnych stanów chorobowych. Są to m.in.: zrosty w obrębie otrzewnej i niepłodność. Choroba zwiększa ryzyko zgonu chorego, o ile nie zostanie w odpowiednim czasie zdiagnozowana i wyleczona. Do innych powikłań zalicza się także:

  • wstrząs hipowolemiczny;
  • niewydolność wielonarządową;
  • ropnie wewnątrz jamy brzusznej.

Inne postaci zapalenia otrzewnej – Samoistne (spontaniczne) bakteryjne zapalenie otrzewnej

U około 10-30 % chorych z marskością wątroby i wodobrzuszem powstałym jako następstwo innych stanów chorobowych, może rozwinąć się samoistne bakteryjne zapalenie otrzewnej (SBP/SBZO). Jest to stan, w przebiegu którego dochodzi do zakażenia płynu puchlinowego w jamie brzusznej bez uchwytnego źródła infekcji otrzewnej. W 3/4 przypadków chorobę wywołują bakterie z grup: E. coli, E. faecalis, Entereobacter, Serratia, Klebsiella, Proteus, Pseudomonas.
Objawy, które pojawiają się w przebiegu choroby to: gorączka, objawy wstrząsu septycznego w chwili rozpoznania, splątanie, dezorientacja (objawy encefalopatii).
W około 10% rozpoznań przebieg choroby jest bezobjawowy.
Diagnostyka opiera się na punkcji diagnostycznej i ocenie płynu z otrzewnej a także pobraniu badań mikrobiologicznych z płynu puchlinowego i krwi chorego.
Leczenie polega na wdrożeniu antybiotykoterapii o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego.
W ramach profilaktyki SBZO chorzy otrzymują doustnie chinolony przez wiele tygodni.

Bibliografia

  1. dostęp online 12.06.2026 https://www.mp.pl/pacjent/choroby/165454,zapalenie-otrzewnej
  2. Interna Szczeklika 2024/2025
  3. E. Zasik, W. Mazur, “ Spontaniczne bakteryjne zapalenie otrzewnej”, HEPATOLOGIA 2014; 14: 54–59

Kępki żółte – skąd się biorą i jak je usunąć?

Sara Aszkiełowicz
-
0
Kępki żółte – skąd się biorą i jak je usunąć?

Rozpoznanie kępek żółtych zwykle opiera się na badaniu lekarskim. Charakterystyczne żółtawe zmiany zlokalizowane na powiekach są na tyle typowe, że często nie wymagają dodatkowych badań w celu potwierdzenia rozpoznania. Kluczowe znaczenie ma jednak ustalenie przyczyny ich powstania. Kępki żółte często współwystępują z zaburzeniami gospodarki lipidowej, dlatego ich pojawienie się powinno skłonić do wykonania badań laboratoryjnych. Pozwalają one ocenić, czy zmiany są wyłącznie problemem estetycznym, czy też mogą być sygnałem zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Z tego artykułu dowiesz się, że…
>> kępki żółte są łagodnymi zmianami skórnymi powstającymi najczęściej na powiekach w wyniku odkładania się lipidów w skórze;
>> ich obecność może wiązać się z zaburzeniami gospodarki lipidowej i zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych;
>> charakterystyczny wygląd kępek żółtych zwykle pozwala na ich rozpoznanie podczas badania lekarskiego;
>> podstawowym badaniem wykonywanym u osób z kępkami żółtymi jest lipidogram, który pozwala ocenić stężenie cholesterolu i triglicerydów;
>> nie istnieją domowe sposoby ani maści o udowodnionej skuteczności w usuwaniu kępek żółtych;
>> usunięcie zmian jest możliwe za pomocą metod zabiegowych, takich jak laseroterapia, elektrokoagulacja czy leczenie chirurgiczne;
>> kępki żółte rzadko ustępują samoistnie i mogą nawracać, jeśli nie zostaną wyeliminowane czynniki sprzyjające ich powstawaniu;
>> regularne badania laboratoryjne i kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego pomagają ograniczyć ryzyko pojawiania się nowych zmian.

Spis treści:

  1. Co to są kępki żółte?
  2. Kępki żółte – przyczyny powstawania
  3. Kępki żółte powiek i pod oczami – jak wyglądają?
  4. Diagnostyka kępek żółtych – jakie badania należy wykonać?
  5. Maści i domowe sposoby na kępki żółte – czy są skuteczne?
  6. Jak usunąć kępki żółte?
  7. Czy kępki żółte mogą same zniknąć?
  8. Jak zmniejszyć ryzyko powstawania kępek żółtych?
  9. Kępki żółte – podsumowanie informacji

Co to są kępki żółte?

Kępki żółte (łac. xanthelasma palpebrarum) są łagodnymi zmianami skórnymi powstającymi wskutek odkładania się lipidów, głównie cholesterolu, w skórze powiek. Mają postać miękkich, płaskich lub nieznacznie wyniosłych żółtawych blaszek.

Najczęściej występują w przyśrodkowych częściach górnych powiek, ale mogą pojawiać się również na powiekach dolnych. Kępki żółte stanowią najczęstszą postać żółtaków skóry.

Zmiany te występują częściej u kobiet niż u mężczyzn. Najczęściej pojawiają się między 40. a 60. rokiem życia, choć mogą wystąpić również u osób młodszych, szczególnie jeśli występują zaburzenia lipidowe o podłożu genetycznym.

U około połowy osób z kępkami żółtymi stwierdza się nieprawidłowości w lipidogramie. Z tego względu ich pojawienie się powinno skłonić do wykonania badań laboratoryjnych.

>> Warto przeczytać: Dyslipidemia – objawy, rozpoznanie i leczenie

Kępki żółte – przyczyny powstawania

Kępki żółte powstają w wyniku gromadzenia się komórek zawierających lipidy w powierzchownych warstwach skóry. Choć dokładny mechanizm ich tworzenia nie został do końca poznany, wiadomo, że często współwystępują z zaburzeniami gospodarki lipidowej.

Do czynników zwiększających ryzyko ich wystąpienia należą:

Warto jednak pamiętać, że kępki żółte mogą pojawić się także u osób z prawidłowymi wynikami lipidogramu. Ich obecność nie zawsze oznacza więc podwyższone stężenie cholesterolu, ale zawsze wymaga oceny stanu zdrowia.

>> Zobacz też: Objawy hipercholesterolemii rodzinnej

Kępki żółte powiek i pod oczami – jak wyglądają?

Kępki żółte mają charakterystyczny wygląd, dlatego często są rozpoznawane już podczas badania lekarskiego.

Najczęściej są to:

  • żółte lub żółtopomarańczowe blaszki;
  • miękkie zmiany o gładkiej powierzchni;
  • zmiany płaskie lub lekko wyniosłe ponad powierzchnię skóry;
  • zmiany występujące symetrycznie wokół oczu.

Początkowo mogą być niewielkie, jednak z czasem często powiększają się i stają się bardziej widoczne. Zwykle nie powodują bólu, świądu ani innych dolegliwości.

Diagnostyka kępek żółtych – jakie badania należy wykonać?

Rozpoznanie kępek żółtych zwykle opiera się na badaniu lekarskim. Charakterystyczne żółtawe zmiany zlokalizowane na powiekach są na tyle typowe, że często nie wymagają dodatkowych badań w celu potwierdzenia rozpoznania. Kluczowe znaczenie ma jednak ustalenie przyczyny ich powstania. Kępki żółte często współwystępują z zaburzeniami gospodarki lipidowej, dlatego ich pojawienie się powinno skłonić do wykonania badań laboratoryjnych. Pozwalają one ocenić, czy zmiany są wyłącznie problemem estetycznym, czy też mogą być sygnałem zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Podstawowym badaniem wykonywanym u osób z kępkami żółtymi jest:

  • lipidogram – pozwala ocenić stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, cholesterolu HDL oraz triglicerydów. Jest kluczowym badaniem w diagnostyce zaburzeń lipidowych i powinien zostać wykonany u każdego pacjenta z kępkami żółtymi.
Badanie lipidogram extra (6 badań) banerek

W zależności od wyników oraz stanu zdrowia pacjenta lekarz może zalecić również:

  • morfologię krwi – umożliwia ogólną ocenę stanu zdrowia i może pomóc wykryć nieprawidłowości wymagające dalszej diagnostyki;
  • badania gospodarki węglowodanowej (np. glukozę na czczo lub hemoglobinę glikowaną HbA1c) – pomagają ocenić, czy występują zaburzenia związane z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym;
  • oznaczenie TSH – wykonywane w przypadku podejrzenia niedoczynności tarczycy, która może wpływać na stężenie lipidów we krwi;
  • badania oceniające funkcję wątroby – pomocne, gdy lekarz podejrzewa schorzenia mogące prowadzić do wtórnych zaburzeń lipidowych.
Pakiet nadciśnienie podstawowy (12 badań) banerek

Szczególną uwagę zwraca się na osoby, u których kępki żółte pojawiły się w młodym wieku lub u których w rodzinie występowały przypadki przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych. W takich sytuacjach lekarz może poszerzyć diagnostykę w kierunku dziedzicznych zaburzeń lipidowych, takich jak hipercholesterolemia rodzinna.

Kępki żółte są często postrzegane wyłącznie jako problem estetyczny. Tymczasem mogą być pierwszym widocznym objawem zaburzeń lipidowych, które przez wiele lat nie powodują żadnych dolegliwości. Z tego względu ich pojawienie się powinno być wskazaniem do oceny gospodarki lipidowej.

Jeżeli wygląd zmian budzi wątpliwości, lekarz może przeprowadzić diagnostykę różnicową. Pozwala ona wykluczyć inne zmiany występujące w okolicy oczu, takie jak prosaki, torbiele naskórkowe, brodawki czy inne rodzaje żółtaków.

Odpowiednio dobrane badania laboratoryjne pomagają nie tylko ustalić przyczynę powstawania kępek żółtych, ale także wcześnie wykryć zaburzenia metaboliczne i wdrożyć działania zmniejszające ryzyko rozwoju miażdżycy, zawału serca lub udaru mózgu.

Maści i domowe sposoby na kępki żółte – czy są skuteczne?

Wiele osób poszukuje informacji na temat maści na kępki żółte lub domowych sposobów ich usuwania. Obecnie nie ma jednak wiarygodnych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność takich metod.

Żadna dostępna bez recepty maść nie usuwa złogów lipidowych zgromadzonych w skórze. Podobnie jest z popularnymi domowymi sposobami wykorzystującymi ocet jabłkowy, czosnek czy preparaty ziołowe.

Stosowanie takich metod może prowadzić do podrażnienia delikatnej skóry wokół oczu, a nawet powstania przebarwień lub blizn.

Jak usunąć kępki żółte?

Jeżeli kępki żółte stanowią problem estetyczny lub stopniowo się powiększają, możliwe jest ich usunięcie.

Najczęściej stosowane metody obejmują:

  • chirurgiczne wycięcie zmiany;
  • laseroterapię;
  • elektrokoagulację;
  • krioterapię;
  • zabiegi z wykorzystaniem energii plazmowej.

Wybór metody zależy od wielkości, liczby i lokalizacji zmian. O sposobie leczenia decyduje lekarz po przeprowadzeniu badania.

Warto pamiętać, że nawet skuteczne usunięcie kępek żółtych nie eliminuje przyczyny ich powstawania. Jeżeli występują zaburzenia lipidowe, zmiany mogą pojawić się ponownie.

Czy kępki żółte mogą same zniknąć?

Samoistne ustąpienie kępek żółtych zdarza się rzadko. W większości przypadków zmiany utrzymują się przez wiele lat lub stopniowo zwiększają swoje rozmiary.

Leczenie zaburzeń lipidowych może zmniejszyć ryzyko pojawiania się nowych zmian, jednak zwykle nie prowadzi do całkowitego zaniku już istniejących kępek.

Jak zmniejszyć ryzyko powstawania kępek żółtych?

Nie zawsze można całkowicie zapobiec powstawaniu kępek żółtych, jednak można ograniczyć wpływ czynników ryzyka.

Pomocne są:

  • regularna aktywność fizyczna;
  • utrzymywanie prawidłowej masy ciała;
  • dieta wspierająca prawidłowy profil lipidowy;
  • niepalenie papierosów;
  • regularna kontrola stężenia cholesterolu i triglicerydów;
  • leczenie współistniejących chorób metabolicznych.

Jeżeli w rodzinie występowały zaburzenia lipidowe lub przedwczesne choroby serca, szczególnie ważne są regularne badania profilaktyczne.

Kępki żółte – podsumowanie informacji

Kępki żółte są łagodnymi zmianami skórnymi, które najczęściej pojawiają się na powiekach i w okolicy oczu. Choć zwykle stanowią problem estetyczny, mogą być również sygnałem zaburzeń gospodarki lipidowej i zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Z tego względu nie należy ich bagatelizować.

Jeżeli zauważysz u siebie kępki żółte, warto skonsultować się z lekarzem i wykonać podstawowe badania laboratoryjne, zwłaszcza lipidogram. Wczesne wykrycie nieprawidłowości pozwala wdrożyć odpowiednie postępowanie i zadbać nie tylko o wygląd skóry, ale przede wszystkim o zdrowie układu sercowo-naczyniowego.

Bibliografia

  1. Tóth PP, Banach M. Statins: Then and Now. Methodological Considerations and Clinical Implications. J Clin Lipidol. 2024.
  2. Nair PA, Singhal R. Xanthelasma palpebrarum – a brief review. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2017 
  3. Mach F, Koskinas KC, Roeters van Lennep JE, Tokgözoğlu L, Badimon L, Baigent C, Benn M, Binder CJ, Catapano AL, De Backer GG, Delgado V, Fabin N, Ference BA, Graham IM, Landmesser U, Laufs U, Mihaylova B, Nordestgaard BG, Richter DJ, Sabatine MS; ESC/EAS Scientific Document Group. 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. Eur Heart J. 2025

Pryszczyca u ludzi – objawy, leczenie, drogi zakażenia

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Pryszczyca u ludzi – objawy, leczenie, drogi zakażenia

Pryszczyca to odzwierzęce schorzenie wirusowe, które jest dużym zagrożeniem dla gospodarstw w Polsce i Europie. Osoby pracujące ze zwierzętami, jak i właściciele gospodarstw obawiają się nie tylko zakażenia zwierząt, ale i wystąpienia choroby u ludzi. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat pryszczycy u ludzi.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Pryszczyca to schorzenie wirusowe, występujące klasycznie u zwierząt hodowlanych, mogące być przyczyną dużych strat ekonomicznych dla gospodarstw.
>> Pryszczyca rzadko występuje u ludzi, a do zakażenia dochodzi najczęściej przez kontakt z chorymi zwierzętami i ich wydzielinami. 
>> Pryszczyca u ludzi cechuje się występowaniem zmian pęcherzowych w obrębie jamy ustnej, rąk i stóp, co wymaga różnicowania z częściej występującą chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej.
>> Diagnostyka pryszczycy skupia się na wywiadzie i badaniu przedmiotowym, a także na badaniach laboratoryjnych, w tym badaniach molekularnych z wykorzystaniem metody PCR.
>> Terapia pryszczycy wymaga postępowania objawowego, nie jest bowiem dostępne przyczynowe leczenie przeciwwirusowe, jak i szczepionka przeciwko pryszczycy u ludzi.

Spis treści:

  1. Co to pryszczyca u ludzi?
  2. Jak wygląda pryszczyca u ludzi?
  3. Jak można zarazić się pryszczycą u ludzi?
  4. Pryszczyca u ludzi – objawy
  5. Jakie badania wykonać w przypadku podejrzenia pryszczycy?
  6. Pryszczyca u ludzi – leczenie
  7. Pryszczyca u ludzi – rokowania
  8. FAQ: najczęstsze pytania o pryszczycę u ludzi
  9. Pryszczyca u ludzi – podsumowanie najważniejszych informacji

Co to pryszczyca u ludzi?

Pryszczyca to schorzenie, które jest zaliczane do chorób zakaźnych i wywoływane przez wirusa z rodzaju Aphtovirus. Wirus ten należy do rodziny Picornaviridae. Jest to zakażenie występujące u zwierząt hodowlanych, a przede wszystkim u bydła, trzody chlewnej, bawołów, czy owiec, ale i u dziko żyjących gatunków parzystokopytnych. U zwierząt tych schorzenie objawia się w postaci pęcherzy na racicach, pysku i wymionach, a także nadmiernym ślinieniem się, spadkiem apetytu i zmianą zachowania (typowo osowiałością).

Pryszczyca u ludzi jest traktowana jako choroba odzwierzęca i jest rzadko diagnozowanym schorzeniem. Choroba występuje zazwyczaj u osób, które mają kontakt ze zwierzętami i ich mięsem, w tym u pracowników gospodarstw rolnych, weterynarzy, czy rzeźników.

Jak wygląda pryszczyca u ludzi?

Objawy pryszczycy u ludzi obejmują zarówno objawy skórne, takie jak pojawienie się zmian pęcherzowych, nadżerkowych, a nawet drobnych owrzodzeń, jak i objawy ogólne, w tym wystąpienie gorączki. Schorzenie to powinno być zróżnicowane ze znacznie częstszą przypadłością, jaką jest choroba stóp, dłoni i jamy ustnej. Za chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej odpowiadają inne patogeny, a mianowicie enterowirusy. Do zakażenia dochodzi klasycznie po kontakcie z chorym człowiekiem, a nie zwierzęciem, jak jest w przypadku pryszczycy. Co więcej, choroba dłoni, stóp i jamy ustnej dotyka głównie dzieci. Wykwity chorobowe w przebiegu tych dwóch schorzeń pojawiają się w podobnych lokalizacjach, jednak w przypadku choroby dłoni, stóp i jamy ustnej są zazwyczaj liczniejsze.

Jak można zarazić się pryszczycą u ludzi?

Do zarażenia pryszczycą dochodzi najczęściej poprzez kontakt bezpośredni z chorym zwierzęciem, a szczególnie z jego zmianami skórnymi (dużą zakaźnością cechuje się płyn z pęcherzyków). Cząsteczki zakaźne znajdują się w wydzielinach i wydalinach, ale również w powietrzu wydychanym przez zwierzę. Źródłem zakażenia może być nie tylko zwierzę, ale również skażone produkty zwierzęce, w tym mięso i mleko.

Pryszczyca u ludzi – objawy

W przebiegu pryszczycy u ludzi najczęściej obserwuje się takie objawy chorobowe jak:

  • pojawienie się zmian o typie pęcherzy w obrębie jamy ustnej, czerwieni wargowej, dłoni, stóp (pęcherze to zmiany wyniosłe ponad poziom skóry, wypełnione płynem surowiczym),
  • bóle mięśni,
  • bóle głowy,
  • gorączka, stan podgorączkowy.

Jakie badania wykonać w przypadku podejrzenia pryszczycy?

W pierwszym kroku niezwykle ważne jest szczegółowe przeprowadzenie wywiadu chorobowego i badania przedmiotowego pacjenta, wraz z oceną skóry i śluzówek. Warto zapytać o rodzaj wykonywanej pracy, ponieważ może to naprowadzić na rozpoznanie pryszczycy. Pomocna może być również informacja o spożywaniu produktów pochodzenia zwierzęcego, szczególnie niepasteryzowanych i pochodzących z nieznanego źródła.

Badania laboratoryjne i procedury medyczne wykonywane w trakcie diagnostyki pryszczycy u ludzi to przede wszystkim:

Pryszczyca u ludzi – leczenie

Leczenie pryszczycy u ludzi skupia się na postępowaniu objawowym. Niezwykle ważne jest:

  • odpowiednie nawodnienie organizmu, szczególnie jeśli występuje gorączka,
  • obniżanie temperatury i zmniejszanie dolegliwości bólowych z wykorzystaniem leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych,
  • odpoczynek,
  • stosowanie produktów antyseptycznych – na nadżerki, a więc zmiany po pękniętych pęcherzach, czy preparatów do płukania jamy ustnej i gardła. 

Należy wyraźnie zaznaczyć, że każdy przypadek pryszczycy powinien zostać zgłoszony stacji sanitarno-epidemiologicznej na danym obszarze, ponieważ schorzenie to ma duże znaczenie epidemiologiczne.

Pryszczyca u ludzi – rokowania

Pryszczyca u ludzi cechuje się klasycznie łagodnym przebiegiem. Objawy chorobowe utrzymują się zazwyczaj przez około 7-14 dni. Cięższe i dłużej utrzymujące się objawy kliniczne mogą wystąpić u pacjentów z obniżoną odpornością, na przykład u chorych przyjmujących leki immunosupresyjne (m. in. glikokortykosteroidy, czy metotreksat), czy też u pacjentów zakażonych wirusem HIV. Uwagę należy również poświęcić starszym pacjentom, ponieważ występuje u nich większe ryzyko odwodnienia i wystąpienia powikłań pryszczycy.

FAQ: najczęstsze pytania o pryszczycę u ludzi

Pryszczyca to w odniesieniu do ludzi rzadko występująca choroba, o której znacznie częściej mówi się w kontekście zwierząt hodowlanych i konieczności likwidacji całych stad, co ma na celu zatrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące pryszczycy.

Czy pryszczyca u ludzi jest groźna?

W większości przypadków klinicznych pryszczyca u ludzi jest łagodną i samoograniczającą się chorobą. Do wyzdrowienia dochodzi zazwyczaj w czasie 1–2 tygodni. Poważniejszy przebieg kliniczny dotyczy pacjentów z obniżeniem odporności, a także pacjentów starszych.

Jak zapobiegać pryszczycy u ludzi?

Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia pryszczycą warto stosować do takich zasad jak:
– unikanie kontaktu z chorymi lub podejrzanymi o chorobę zwierzętami – należy zwrócić uwagę na występowanie pęcherzy i nadżerek w obrębie pyska, racic i wymion, warto też zaznaczyć, jak ważne jest unikanie nie tylko samego kontaktu bezpośredniego, ale także przebywania w pomieszczeniach i gospodarstwach z chorymi zwierzętami, ponieważ źródłem zakażenie jest również powietrze wydychane przez zwierzęta,
– niespożywanie niepasteryzowanego mleka – szczególnie z nieznanych źródeł,
– używanie rękawic ochronnych i butów roboczych podczas pracy ze zwierzętami,
– dokładne mycie i dezynfekcja rąk po kontakcie ze zwierzętami,
– utrzymywanie w odpowiedniej czystości sprzętu używanego w gospodarstwie.

Czy można zarazić się pryszczycą przez spożycie produktów odzwierzęcych?

Zdecydowanie tak. Wysokie ryzyko zakażenia pryszczycą wiąże się ze spożyciem niepasteryzowanego mleka i produktów z niego wykonanych (np. ser, śmietana, czy masło). Co więcej, spożywanie surowego lub niedogotowanego mięsa również może być źródłem zakażenia wirusem wywołującym pryszczycę.

Czy pryszczyca u ludzi jest zaraźliwa?

Zakażenie się pryszczycą od chorego człowieka jest rzadkim, choć niewykluczoną sytuacją kliniczną. W ogromnej większości do zakażenia dochodzi jednak od chorego zwierzęcia.

Czy obrzęk płuc jest powiązany z niewydolnością serca?

Obrzęk płuc jest bardzo często związany z niewydolnością lewokomorową serca. Stan ten określa się w medycynie kardiogennym obrzękiem płuc. Przyczyną w tym przypadku jest zaleganie krwi w lewym przedsionku serca, co prowadzi do podwyższenia ciśnienia w naczyniach płucnych, czego konsekwencją jest z kolei przenikanie płynu z naczyń krwionośnych do tkanki płucnej. Pryszczyca u ludzi nie wywołuje typowo niewydolności serca i obrzęku płuc.

Pryszczyca u ludzi – podsumowanie najważniejszych informacji

Podsumowując, pryszczyca to duże zagrożenie dla zwierząt i gospodarstw, które skupiają się na hodowli. Jednak w przypadku wystąpienia choroby u ludzi, przebieg jest zazwyczaj łagodny i szybko dochodzi do wyzdrowienia. Każde podejrzenie zachorowania na pryszczycę wymaga zgłoszenia do stacji sanitarno-epidemiologicznej odpowiedniej dla danego terenu, która podejmuje odpowiednie kroki, mające na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się schorzenia.

Bibliografia

  1. G. Peter i inni, Choroby świń, Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009,
  2. Pryszczyca u ludzi. Komunikat Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Zduńskiej Woli. [dostęp online 14.04.2026: https://www.gov.pl/web/psse-zdunska-wola],
  3. G. Paprocka i inni, Pryszczyca – występowanie i zwalczanie choroby, Medycyna Weterynaryjna, 63(3), 2006, s. 251-253,
  4. S. Winiarczyk i inni, Choroby zakaźne zwierząt domowych z elementami zoonoz, wydanie 2, Wydawnictwo Państwowego Instytutu Weterynaryjnego, Lublin 2002, s. 173-175.

Zespół Leriche’a – przyczyny, objawy, leczenie

Katarzyna Koc
-
0
Zespół Leriche’a – przyczyny, objawy, leczenie

Przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych od wielu lat stanowi istotny problem zdrowotny i społeczny na całym świecie. Jedną z odmian choroby jest Zespół Leriche’a czyli niedrożność aortalno-biodrowa. Stanowi około 30% wszystkich rozpoznań związanych z niedokrwieniem naczyń krwionośnych. Jakie objawy może dawać zespół Leriche’a i czy choroba ta jest uleczalna?

Z tego artykułu dowiesz się:
>> Jedną z odmian przewlekłego niedokrwienia kończyn dolnych jest niedrożność aortalno- biodrowa czyli zespół Leriche’a.
>> Głównym czynnikiem wywołującym chorobę jest postępujący proces miażdżycowy naczyń tętniczych kończyn dolnych i aorty.
>> Rozpoznanie choroby stawiane jest przede wszystkim dzięki diagnostyce obrazowej naczyń kończyn dolnych.
>> Leczenie opiera się zarówno na metodach wewnątrznaczyniowych jak i klasycznych operacjach chirurgicznych.
>> Profilaktyka choroby obejmuje zarówno metody zapobiegające jej wystąpieniu jak i profilaktykę wtórną mającą na celu zahamowanie istniejącego już procesu niedokrwiennego.

Spis treści:

  1. Czym jest zespół Leriche’a?
  2. Zespół Leriche’a – przyczyny
  3. Zespół Leriche’a – objawy
  4. Zespół Leriche’a – diagnostyka
  5. Zespół Leriche’a – leczenie
  6. Zespół Leriche’a – rokowania
  7. Profilaktyka w przebiegu niedrożności aortalno-udowej

Czym jest zespół Leriche’a?

Zespół Leriche’a jest to choroba nazywana inaczej niedrożnością aortalno-biodrową. Mechanizm powstania tego zespołu polega na zwężeniu lub zablokowaniu końcowego odcinka aorty brzusznej lub tętnic biodrowych.

Zespół Leriche’a – przyczyny

Jedną z głównych przyczyn powstania zespołu Leriche jest miażdżyca kończyn dolnych jako efekt zmniejszonego przepływu krwi w naczyniach krwionośnych, zaburzeń krzepnięcia i dyslipidemii.

Zmiany miażdżycowe powstają głównie w końcowym odcinku aorty, a także w obrębie jej rozwidlenia. Jest to rozpoznawane u niemal 42% chorych.

Główne czynniki ryzyka rozwoju choroby to poza miażdżycą:

  • nadciśnienie tętnicze;
  • otyłość;
  • nikotynizm;
  • cukrzyca;
  • hiperhomocysteinemia;
  • wiek;
  • płeć (męska);
  • czynniki genetyczne;
  • przewlekła niewydolność nerek;
  • stany zapalne organizmu;
  • stany nadkrzepliwości i zwiększonej lepkości krwi;
  • rozwarstwienie aorty;
  • ograniczenie aktywności fizycznej;
  • nadużywanie alkoholu;
  • choroba Takayasu;
  • choroba Buergera.
pakiet ryzyko cukrzycy (2 badania) banerek

Zespół Leriche’a – objawy

Do najczęstszych zgłaszanych przez chorych objawów zaliczamy przede wszystkim:

  • brak tętna nad tętnicami udowymi;
  • zaburzenia potencji (u płci męskiej);
  • utratę owłosienia na kończynach zajętych procesem chorobowym;
  • zaniki mięśniowe kończyn dolnych;
  • chromanie przestankowe;
  • bladość skóry kończyn dolnych;
  • zmiany w obrębie paznokci stóp.

Zespół Leriche’a – diagnostyka

Proces diagnostyczny polega przede wszystkim na zebraniu wywiadu od pacjenta i badania przedmiotowego. Uzupełnieniem jest badanie USG doppler tętnic obwodowych kończyn dolnych a także nieinwazyjne badanie wskaźnika kostka–ramię (ABI).

Badanie wskaźnika kostka–ramię polega na pomiarze ciśnienia tętniczego na ramieniu i podudziu osoby chorej i obliczeniu ilorazu między ciśnieniem skurczowym na kończynie górnej i dolnej. Wynik interpretowany jest następująco:

  1. ABI między 1-1.4 to norma;
  2. wynik poniżej 0,9 – 0,99 wynik graniczny;
  3. wynik poniżej 0,9 świadczy o ryzyku niedokrwienia kończyn dolnych;
  4. wynik poniżej 0,5 świadczy o ryzyku krytycznego niedokrwienia kończyn dolnych.

W ramach diagnostyki laboratoryjnej wykorzystuje się głównie takie badania jak:

Badanie lipidogram extra (6 badań) banerek

Ostateczna diagnoza i rozpoznanie choroby możliwe jest dzięki arteriografii TK lub MR kończyn dolnych.

Zespół Leriche’a – leczenie

Podstawową metodą leczenia zespołu Leriche’a jest wszczepienie protezy Y (by=passów) do naczyń kończyn dolnych.

Wśród metod chirurgicznych wyróżnić możemy:

  • pomosty anatomiczne;
  • pomosty pozaanatomiczne;
  • udrożnienie aorty i tętnic biodrowych;
  • zabiegi wewnątrznaczyniowe: wszczepienie stentu w odcinku aortalno- biodrowym, laserowa angioplastyka ablacyjna, angioplastyka balonowa.

Do oceny zaawansowania choroby wykorzystuje się uniwersalny anatomiczny system klasyfikacyjny, utworzony w 2007 roku przez Trans Atlantic Inter-Society Consensus (TASC II).

Klasyfikacja obejmuje 4 kategorie pacjentów A, B, C, D.

Klasa A obejmuje pojedyncze, krótkie zwężenia naczynia tętniczego nieprzekraczające 10 cm lub niedrożność nieprzekraczającą 5 cm. Leczeniem z wyboru jest zabieg wewnątrznaczyniowy.

Klasa B to liczne zwężenia, niedrożność do 5cm albo pojedyncze zmiany do 15cm. Leczeniem z wyboru jest także zabieg wewnątrznaczyniowy.

Klasa C obejmuje liczne zmiany o długości powyżej 15 cm z towarzyszącymi im zwapnieniami. Metodą leczenia z wyboru jest tu leczenie operacyjne.

Klasa D obejmuje zarówno długie całkowite niedrożności tętnic biodrowych lub samej aorty, zmiany trudne do ponownego udrożnienia, zmiany wielopoziomowe. W tej grupie standardem postępowania leczniczego jest operacja chirurgiczna.

Zespół Leriche’a – rokowania

Mimo poważnego przebiegu tej choroby naczyniowej, możliwe jest jej wyleczenie. Warunkiem koniecznym jest odpowiednio wczesne rozpoznanie i wdrożenie właściwych metod leczenia. Jeśli chory nie zgłosi się w związku z zaawansowaniem objawów zespołu Leriche’a do lekarza, może to doprowadzić do martwicy niedokrwionych tkanek i konieczności ich amputacji, zaburzeń gojenia się ran i ich regularnego otwierania się, przetrwałych zaburzeń krążenia w kończynach dolnych a tym samym pogorszenia funkcjonowania pacjenta i inwalidztwa.

Profilaktyka w przebiegu niedrożności aortalno-udowej

Podstawą zapobiegania rozwojowi choroby są:

  • redukcja masy ciała;
  • rzucenie palenia tytoniu;
  • zwiększenie aktywności fizycznej;
  • zbilansowana dieta z ograniczeniem cukrów prostych, tłuszczy, przetworzonego jedzenia;
  • stabilizacja ciśnienia tętniczego i cukrzycy;
  • suplementacja folianów.
  • profilaktyka wtórna polegająca na wdrożeniu leków stabilizujących profil lipidowy i działających przeciwpłytkowo (aspiryna, tiklopidyna, klopidogrel)

Bibliografia

  1. P. Kaźmierski “Leczenie chirurgiczne Zespołu Leriche’a”; Chirurgia po dyplomie 2024/02
  2. Interna Szczeklika 2024/2025
  3. Norgren,a W.R. Hiatt,b J.A. Dormandy, M.R. Nehler, K.A. Harris, and F.G.R. Fowkes on behalf of the TASC II Working Group “Inter-Society Consensus for the Management of Peripheral Arterial Disease (TASC II )”JOURNAL OF VASCULAR SURGERY January 2007
  4. “Wytyczne ESC 2024 dotyczące postępowania w chorobach tętnic obwodowych i aorty.”
  5. dostęp online 14.06.2026 https://www.czytelniamedyczna.pl/5927,wskaznik-kostkaramie-abi-jako-podstawowe-narzedzie-w-ocenie-tetnic-obwodowych-or.html

Dlaczego nie pić do posiłku – fakt czy mit?

Magdalena Konowrocka
-
0
Dlaczego nie pić do posiłku – fakt czy mit?

Popijanie posiłków rozcieńcza soki żołądkowe i prowadzi do problemów żołądkowo-jelitowych. To mit dietetyczny, który od lat funkcjonuje w społecznej świadomości społecznej. W artykule wyjaśniamy, jak woda wpływa na trawienie, czy picie płynów podczas jedzenia rzeczywiście może powodować wzdęcia, refluks lub uczucie pełności, a także kiedy należy ograniczyć ilość przyjmowanych do posiłku płynów.

Z artykułu dowiesz się, że:
>> woda jest niezbędna dla prawidłowego działania enzymów trawiennych,
>> wzrost pH po wypiciu wody do posiłku trwa tylko kilka minut, przewód pokarmowy wyposażony jest w mechanizmy uniemożliwiające „rozcieńczanie” soków żołądkowych i zakłócanie trawienia,
>> w pokarmach stałych spożywanych przez człowieka woda stanowi od 30 do 95%, jest naturalnym składnikiem procesu trawienia, a nie czynnikiem go zaburzającym,
>> błonnik pokarmowy potrzebuje wody do prawidłowego działania,
>> dla osób z refluksem lub wrażliwych na wzdęcia zaleca się picie wody małymi łykami, nie jest konieczne całkowite eliminowanie picia płynów przy jedzeniu, ponieważ dyskomfort wynika z przepełnienia żołądka, a nie z samego faktu popijania.

Spis treści:

  1. Picie do posiłków a trawienie
  2. Popijanie w trakcie jedzenia – ciepła czy zimna woda?
  3. Woda do posiłków a zaparcia
  4. Woda do posiłków a zgaga, refluks i inne zaburzenia czynnościowe – kiedy warto ograniczyć?
  5. Zakończenie
  6. FAQ – często zadawane pytania

Picie do posiłków a trawienie

Przekonanie, że nie należy popijać do posiłków, nie ma uzasadnienia w nauce. W praktyce, czy popijamy jedzenie, czy nie ma znikome znaczenie dla efektywności trawienia. Warto też zauważyć, że nawet pokarmy stałe zawierają dużo wody – niektóre warzywa i owoce nawet do 95% wody, pieczywo pszenno-­żytnie to ok. 35%. Jeśli woda miałaby utrudniać trawienie, pokarmy płynne, takie jak zupy, jogurty, kefiry w ogóle nie powinny być spożywane.
Przekonania dotyczące szkodliwości popijania jedzenia opierają się na uproszczonym obrazie żołądka jako zbiornika, w którym woda „rozcieńcza” enzymy i kwas solny, przez co upośledza trawienie. Fizjologia człowieka jest jednak bardziej złożona, warto przypomnieć sobie podstawowe informacje.

Enzymy trawienne działają wyłącznie w środowisku wodnym. Już w jamie ustnej ślina, której głównym składnikiem jest woda, zawiera enzymy rozpoczynające trawienie węglowodanów oraz pomaga uformować kęs pokarmowy gotowy do połknięcia. Bez odpowiedniego nawilżenia ten pierwszy etap trawienia jest utrudniony.

Odpowiednio przygotowany kęs pokarmu przesuwany jest następnie do żołądka, gdzie – pod wpływem posiłku – pH soku żołądkowego rośnie. Tak więc sam pokarm powoduje, że sok żołądkowy jest „rozcieńczony”. Badania pokazują również, że po wypiciu  szklanki wody pH żołądka także chwilowo rośnie, ale efekt ten utrzymuje się jedynie około trzech minut. Dodatkowo żołądek wyposażony jest w mechanizmy radzenia sobie w takich sytuacjach i regulowania pH. W ścianie żołądka znajdują się receptory wrażliwe na rozciąganie, które „zawiadamiają” że należy zacząć obniżać pH. Wydzielana jest gastryna, stymulująca produkcję kwasu solnego, tak by utrzymać optymalne pH na poziomie 1,5-3,5.

Ważne:
Gdy wypijamy szklankę wody, następuje chwilowe podwyższenie pH żołądka, jednak organizm niemal natychmiast kompensuje ten wzrost poprzez zwiększoną sekrecję gastryny i HCl.

W żołądku woda odgrywa ważną rolę w mieszaniu pokarmu z sokami żołądkowymi – kwasem solnym i enzymami trawiennymi. Powstająca pod wpływem wody, półpłynna mieszanina jest niezbędna dla dalszego skutecznego trawienia. Bez wystarczającej ilości wody żołądek może mieć trudności z produkcją odpowiedniej ilości soku żołądkowego, co prowadzi do niepełnego trawienia i dyskomfortu.

Nawodnienie jest także niezbędne dla wchłaniania składników odżywczych w jelitach. Woda pomaga rozpuszczać składniki odżywcze, pozwalając im przechodzić przez ścianę jelita i trafiać do krwiobiegu. Niedostateczne nawodnienie może spowolnić ten proces, prowadząc do zaburzeń wchłaniania składników odżywczych i potencjalnych niedoborów.

Picie wody wspiera też zdrowy mikrobiiotę jelit. Bakterie przewodu pokarmowego najlepiej funkcjonują w dobrze nawodnionym środowisku, a sprawny przepływ treści jelitowej pomaga utrzymać równowagę między korzystnymi a niepożądanymi mikroorganizmami.

Pakiet zdrowe jelita banerek

Popijanie w trakcie jedzenia – ciepła czy zimna woda?

Warto wspomnieć o interesującym, choć wstępnym kierunku badań. Niedawne eksperymenty na myszach z otyłością indukowaną dietą wysokotłuszczową sugerują, że temperatura wypijanej wody może wpływać na skład mikrobiomu i metabolizm. Zarówno zimna (0°C), jak i ciepła (40°C) woda prowadziły do korzystnych zmian metabolicznych, choć każda przez inną „konfigurację” bakterii jelitowych – zimna wzbogacała m.in. Bifidobacterium pseudolongum, a ciepła Bacteroides acidifaciens. Hipoteza badaczy zakłada, że bakterie te produkują L-cysteinę, która aktywuje termogenezę w tkance tłuszczowej. To jednak na razie wyniki na modelu zwierzęcym i zbyt wcześnie, by wyciągać z nich praktyczne wnioski dla ludzi.

Woda do posiłków a zaparcia

Jednym z najlepiej udokumentowanych skutków odpowiedniego nawodnienia jest profilaktyka zaparć. Mechanizm jest prosty – gdy organizm otrzymuje zbyt mało płynów, jelito grube intensywniej wchłania wodę z mas kałowych, co prowadzi do powstawania twardych, suchych stolców, które trudno wydalić.
Woda jest też niezbędnym partnerem błonnika pokarmowego. Bez odpowiedniego nawodnienia błonnik – zamiast pomagać w pracy jelit – może wręcz nasilać zaparcia. Dlatego dieta bogata w warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste powinna zawsze iść w parze z odpowiednią ilością płynów, również tych spożywanych podczas posiłków.
Picie wody do jedzenia wspiera również perystaltykę jelit i regularności wypróżnień.

Woda do posiłków a zgaga, refluks i inne zaburzenia czynnościowe – kiedy warto ograniczyć?

Choć dla większości osób picie do posiłków jest całkowicie bezpieczne i korzystne, istnieją sytuacje, w których warto zachować umiar.
Osoby cierpiące na chorobę refluksową przełyku (GERD) lub zgagę mogą zauważyć, że bardzo duże porcje płynów wypijane jednorazowo do obfitego posiłku zwiększają objętość żołądka i sprzyjają zarzucaniu treści pokarmowej do przełyku. W takich przypadkach lepszą strategią jest spożywanie mniejszych porcji jedzenia i popijanie ich umiarkowanymi ilościami wody, a nie picie dużych ilości naraz.

Podobnie u osób z dyspepsją czynnościową, zespołem jelita drażliwego (IBS) lub skłonnością do wzdęć, nadmierna ilość płynów (zwłaszcza gazowanych, słodzonych lub bardzo zimnych) podczas jedzenia może nasilać uczucie pełności, dyskomfort w nadbrzuszu i wzdęcia. W tych przypadkach warto eksperymentować z indywidualną tolerancją i obserwować, jak organizm reaguje.

Także pacjenci przygotowywani do zabiegów operacyjnych muszą stosować się do specjalnych zaleceń dotyczących postu. Badania pokazują, że wysokokaloryczne posiłki płynne opróżniają się z żołądka wolniej niż klarowne płyny – ich mediana czasu opróżniania wynosi 150-180 minut, choć u zdrowych dorosłych żołądek pozostaje pusty przed upływem 6 godzin. To pokazuje, że konsystencja i kaloryczność płynu mają realny wpływ na tempo pracy żołądka.

>> Warto przeczytać też: Refluks przełyku – farmakogenetyka i zoptymalizowane podejście do leczenia

Badanie Organix Gastro pośredni test dysbiozy banerek

Zakończenie

Zakaz popijania posiłków to mit, woda nie „rozcieńcza”  kwasu żołądkowego, nie blokuje działania enzymów ani nie zaburza trawienia. Wręcz przeciwnie, wspiera niemal każdy etap tego procesu – od formowania kęsa w jamie ustnej, przez tworzenie kimusu w żołądku, aż po wchłanianie składników odżywczych w jelitach i regularne wypróżnienia.
Wyjątkiem są szczególne sytuacje – refluks, zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego czy przygotowanie do zabiegów medycznych – w których warto dostosować ilość i rodzaj przyjmowanych płynów do indywidualnych potrzeb. W codziennym życiu picie wody do posiłków jest jednak nie tylko bezpieczne, ale wręcz pożądane. Odpowiednie nawodnienie to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów dbania o zdrowie układu pokarmowego oraz dobre samopoczucie.

FAQ – często zadawane pytania

Czy picie wody do posiłków jest zdrowe?

Odpowiedź na to pytanie brzmi tak, i to z wielu powodów. Woda wspomaga mechaniczne i chemiczne rozkładanie pokarmu, ułatwia przesuwanie treści pokarmowej przez przewód pokarmowy.
Nawodnienie ma również kluczowe znaczenie dla wchłaniania składników odżywczych. Woda rozpuszcza witaminy, minerały i inne substancje, pozwalając im przeniknąć przez ścianę jelita do krwiobiegu. Niedostateczne nawodnienie spowalnia ten proces i może w dłuższej perspektywie prowadzić do gorszego wykorzystania składników odżywczych z diety.

Bibliografia

  1. Karamanolis G et al. A glass of water immediately increases gastric ph in healthy subjects. Dig Dis Sci. 2008;53(12):3128-3132. doi:10.1007/s10620-008-0301-3.
  2. Jeong JN. Effect of pre-meal water consumption on energy intake and satiety in non-obese young adults. Clin Nutr Res. 2018;7(4):291-296. doi:10.7762/cnr.2018.7.4.291.
  3. Grimm M et al. Gastric water emptying under fed state clinical trial conditions is as fast as under fasted conditions. Mol Pharmaceutics. 2017;14(12):4262-4271.doi:10.1021/acs.molpharmaceut.7b00623.
  4. Liu W et al. Mechanisms, physiology, and recent research progress of gastric emptying. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2021;61(16):2742-2755. doi:10.1080/10408398.2020.1784841.
  5. Al-Mansoori F., The Impact of Hydration on Digestive Function, JOP. J Pancreas (Online) 2024 October 30; 25(5): 15-16.
  6. Bologheanu R, Schaubmayr W, Kimberger O, Duma A. Ultrasound evaluation of gastric emptying time of standardized high-calorie liquid meals in healthy adults: A double-blind cross-over randomized study. Clin Nutr ESPEN. 2024 Feb;59:264-269. doi: 10.1016/j.clnesp.2023.12.020. Epub 2023 Dec 18. PMID: 38220385.
  7. Rosca, V., Gheorghe, L., Floria, D., Vulpoi, R., Gilca-Blanariu, G. E., Cojocariu Salloum, C. E., & Barboi, O. (2025). FUNCTIONAL DYSPEPSIA ASSESSMENT-CURRENT DIAGNOSTIC METHODS AND NEW PROMISING TECHNIQUES. Archive of Clinical Cases, 12(1), 37-43. https://doi.org/10.22551/2025.46.1201.10310 (dostęp: 30.06.2026 r.).
  8. Wang H, Li T, Yang J, Zhang W, Chen S, Song M, Wang S, Liu C. Drinking water temperatures modulate gut microbiota-L-cysteine axis to enhance adipose thermogenesis and alleviate obesity-related metabolic disorders in mice. Life Sci. 2026 Jul 15;397:124438. doi: 10.1016/j.lfs.2026.124438. Epub 2026 May 5. PMID: 42097400.

Czy istnieją zdrowe słodycze?

Matylda Konowrocka
-
0
Czy istnieją zdrowe słodycze?

Zdrowe słodycze cieszą się coraz większą popularnością wśród osób, które chcą ograniczyć spożycie cukru, a jednocześnie nie rezygnować ze słodkich przekąsek. Czy jednak wszystkie produkty określane jako „fit”, „bez cukru” lub „zdrowe” rzeczywiście korzystnie wpływają na organizm? W tym artykule wyjaśniamy, czym różnią się tradycyjne słodycze od ich zdrowszych odpowiedników, na co zwracać uwagę podczas zakupów oraz jakie słodkie przekąski warto wybierać na co dzień. Dowiedz się, jak podejmować świadome decyzje żywieniowe i sprawdź, które badania mogą pomóc ocenić wpływ diety na Twoje zdrowie.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czy słodycze mogą być elementem zdrowej diety i jaki wpływ na organizm ma nadmierne spożycie cukru,
>> czym różnią się tradycyjne słodycze od zdrowszych alternatyw oraz jak rozpoznać produkty o lepszym składzie,
>> na co zwracać uwagę podczas czytania etykiet i dlaczego nie każdy produkt oznaczony jako „fit” lub „bez cukru” jest zdrowy,
>> jakie słodycze warto wybierać zamiast wysoko przetworzonych przekąsek,
>> czy słodycze bez cukru są lepszym rozwiązaniem dla osób z cukrzycą oraz kobiet w ciąży,
>> jakie zdrowe przekąski można podawać dzieciom i jak kształtować prawidłowe nawyki żywieniowe,
>> jak samodzielnie przygotować zdrowe słodycze w domu, wykorzystując naturalne składniki i ograniczając ilość cukrów dodanych.

Spis treści:

  1. Czy słodycze są zdrowe?
  2. Jakie słodycze są zdrowe i na co zwrócić uwagę przy wyborze?
  3. Zdrowe zamienniki słodyczy – co wybrać zamiast tradycyjnych przekąsek?
  4. Zdrowe słodycze dla dzieci – czy to dobry wybór?
  5. Zdrowe słodycze bez cukru – czy są lepsze od odpowiedników z cukrem?
  6. Jak zrobić zdrowe słodycze w domu? Przykładowe przepisy
  7. Zakończenie

Czy słodycze są zdrowe?

Słodycze od lat budzą kontrowersje wśród dietetyków i konsumentów. Odpowiedź na pytanie, czy są zdrowe nie jest jednoznaczna. Kluczowe znaczenie ma ich skład, ilość spożywana w diecie oraz częstotliwość sięgania po tego typu produkty.

Nadmiar cukru a zdrowie

Tradycyjne słodycze są zwykle bogate w cukry dodane, tłuszcze nasycone oraz kalorie, a jednocześnie dostarczają niewiele składników odżywczych. Liczne badania wskazują, że wysokie spożycie cukrów dodanych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego oraz chorób sercowo-naczyniowych. Systematyczne przeglądy badań wykazały również związek między dużym spożyciem cukru a niekorzystnymi zmianami profilu lipidowego oraz wzrostem ryzyka śmiertelności z powodu chorób układu krążenia. Szczególnie niekorzystne okazują się produkty zawierające duże ilości cukrów dodanych oraz słodzone napoje.

>> Warto przeczytać: Nadwaga a otyłość – czym się różnią? Klasyfikacja, leczenie i konsekwencje otyłości

Pakiet otyłość i kontrola masy ciała podstawowy (10 badań) banerek

Czym różnią się tradycyjne słodycze od zdrowszych alternatyw?

Zdrowsze słodycze nie oznaczają całkowitego braku cukru. Zazwyczaj charakteryzują się lepszym profilem odżywczym – zawierają więcej błonnika, białka, witamin, składników mineralnych lub zdrowych tłuszczów. Przykładami mogą być produkty na bazie owoców, orzechów, kakao czy nasion.
Badania pokazują, że suszone owoce i orzechy mogą stanowić wartościową alternatywę dla tradycyjnych słodyczy. Dostarczają błonnika, przeciwutleniaczy oraz składników mineralnych, a ich spożycie wiąże się z lepszą jakością diety i korzystniejszymi wskaźnikami zdrowotnymi.

Coraz częściej producenci wykorzystują również substancje słodzące o niższej wartości energetycznej, takie jak erytrytol, ksylitol czy stewia. Mogą one ograniczać ilość kalorii i wpływ na poziom glukozy we krwi, jednak sam fakt zastąpienia cukru słodzikiem nie czyni produktu automatycznie zdrowym. Ostateczna ocena zależy od całego składu produktu.

Czy produkty „fit” zawsze są zdrowe?

Nie każdy produkt reklamowany jako „fit”, „bez dodatku cukru” czy „light” rzeczywiście zasługuje na miano zdrowego. Część takich wyrobów zawiera znaczne ilości tłuszczu, syropów, wysoko przetworzonych składników lub dodatków technologicznych poprawiających smak i konsystencję.
Badania dotyczące żywności wysoko przetworzonej wskazują, że częste spożywanie takich produktów wiąże się z wyższym ryzykiem otyłości, cukrzycy typu 2 oraz zaburzeń kardiometabolicznych. Jednocześnie eksperci podkreślają, że o wpływie produktu na zdrowie decyduje przede wszystkim jego wartość odżywcza, a nie samo hasło marketingowe umieszczone na opakowaniu.

Pakiet otyłość i kontrola masy ciała (15 badań) banerek

Jakie słodycze są zdrowe i na co zwrócić uwagę przy wyborze?

Coraz więcej konsumentów poszukuje słodyczy, które pozwalają zaspokoić ochotę na coś słodkiego bez negatywnego wpływu na zdrowie. Warto jednak pamiętać, że nie istnieją słodycze całkowicie pozbawione kalorii czy cukrów. Zdrowsze produkty wyróżniają się przede wszystkim wyższą wartością odżywczą oraz mniejszym stopniem przetworzenia.

Czym charakteryzują się zdrowe słodycze?

Zdrowe słodycze to produkty, które oprócz słodkiego smaku dostarczają organizmowi cennych składników odżywczych, takich jak błonnik pokarmowy, witaminy, składniki mineralne czy nienasycone kwasy tłuszczowe. Badania wskazują, że zastępowanie tradycyjnych słodyczy produktami zawierającymi owoce, orzechy lub pełnoziarniste składniki może poprawiać jakość diety i ograniczać spożycie cukrów dodanych.

Do zdrowszych alternatyw słodyczy można zaliczyć między innymi:

  • batony na bazie daktyli, orzechów i nasion,
  • suszone owoce bez dodatku cukru,
  • gorzką czekoladę o wysokiej zawartości kakao (minimum 70%),
  • kulki energetyczne przygotowane z owoców i orzechów,
  • domowe wypieki z dodatkiem mąki pełnoziarnistej,
  • produkty słodzone erytrytolem, ksylitolem lub stewią.

Szczególnie wartościowe są produkty zawierające kakao, orzechy oraz owoce, ponieważ dostarczają przeciwutleniaczy, błonnika i składników mineralnych wspierających prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Jak czytać etykiety słodyczy?

Przy wyborze słodyczy warto zwrócić uwagę nie tylko na hasła marketingowe znajdujące się na froncie opakowania, ale przede wszystkim na skład produktu.

Najważniejsze elementy, które warto sprawdzić:

  • Lista składników
    Zgodnie z przepisami składniki są wymieniane w kolejności malejącej. Jeśli cukier, syrop glukozowo-fruktozowy, syrop glukozowy lub inne substancje słodzące znajdują się na początku listy, oznacza to, że stanowią znaczną część produktu.

>> Dowiedz się: Jak czytać składy na etykietach produktów spożywczych?

  • Zawartość cukrów
    Światowa Organizacja Zdrowia zaleca ograniczenie spożycia cukrów wolnych do mniej niż 10% dziennego zapotrzebowania energetycznego, a najlepiej do poziomu poniżej 5%. W praktyce oznacza to, że warto wybierać produkty zawierające możliwie najmniej cukrów dodanych.
  • Zawartość błonnika
    Błonnik spowalnia wchłanianie cukrów i zwiększa uczucie sytości. Słodycze zawierające owoce, płatki owsiane, nasiona lub pełnoziarniste składniki zwykle dostarczają go więcej niż tradycyjne wyroby cukiernicze.

>> Zobacz: Leptyna – hormon głodu i sytości

  • Rodzaj tłuszczu
    Lepszym wyborem są produkty zawierające orzechy, pestki czy kakao niż słodycze bogate w tłuszcze utwardzone i tłuszcze trans, których nadmierne spożycie zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Zdrowe zamienniki słodyczy – co wybrać zamiast tradycyjnych przekąsek?

Jeśli chcesz ograniczyć spożycie tradycyjnych słodyczy, warto sięgać po produkty, które oprócz słodkiego smaku dostarczają również cennych składników odżywczych. Do najpopularniejszych zdrowych alternatyw należą:

  • świeże owoce – zawierają naturalnie występujące cukry, a jednocześnie są źródłem błonnika, witamin i przeciwutleniaczy. Dzięki temu pomagają zaspokoić ochotę na słodycze, dostarczając organizmowi wartościowych składników.
  • suszone owoce bez dodatku cukru – daktyle, morele, figi czy śliwki mogą stanowić zdrową przekąskę, ponieważ oprócz naturalnej słodyczy zawierają błonnik oraz składniki mineralne. Warto jednak wybierać produkty bez dodatku syropów i cukru.
  • orzechy i mieszanki owocowo-orzechowe – dostarczają zdrowych tłuszczów, białka i błonnika, dzięki czemu zapewniają większe uczucie sytości niż tradycyjne słodycze. Są również źródłem wielu witamin i minerałów wspierających pracę organizmu.
  • gorzka czekolada – czekolada zawierająca co najmniej 70% kakao jest bogata w związki przeciwutleniające i zwykle zawiera mniej cukru niż czekolada mleczna. Spożywana z umiarem może być wartościowym elementem zdrowej diety.
  • domowe słodycze – kulki mocy, batony owsiane czy ciasta przygotowane z dodatkiem owoców, płatków owsianych i orzechów pozwalają kontrolować ilość cukru oraz jakość użytych składników.

Należy jednak pamiętać, że nawet zdrowe słodycze powinny być spożywane z umiarem. Przy wyborze gotowych produktów warto zawsze analizować skład i nie sugerować się wyłącznie hasłami marketingowymi, takimi jak „fit”, „light” czy „bez dodatku cukru”.

>> Sprawdź: Indeks sytości – czym jest, jakie produkty mają wysoki indeks sytości?

Zdrowe słodycze dla dzieci – czy to dobry wybór?

Słodki smak jest naturalnie lubiany przez dzieci, jednak eksperci podkreślają, że nadmierne spożycie cukrów dodanych może zwiększać ryzyko nadwagi, otyłości, próchnicy zębów oraz kształtowania nieprawidłowych nawyków żywieniowych w późniejszym życiu.

Kluczowe znaczenie mają nawyki żywieniowe kształtowane już od najmłodszych lat. Dzieci, które regularnie otrzymują bardzo słodkie produkty, mogą silniej preferować słodki smak w przyszłości. Z tego względu eksperci zalecają, aby słodycze nie stanowiły codziennego elementu diety, a były jedynie okazjonalnym dodatkiem do zbilansowanego jadłospisu.

Wybierając słodycze dla dzieci, warto zwracać uwagę przede wszystkim na skład produktu. Lepszym wyborem będą przekąski zawierające owoce, płatki zbożowe, orzechy czy kakao, które oprócz energii dostarczają także błonnika, witamin i składników mineralnych. Dobrą alternatywą mogą być również domowe wypieki lub przekąski przygotowane z naturalnych składników.

Zdrowe słodycze mogą być elementem diety dziecka, pod warunkiem że są spożywane z umiarem i stanowią uzupełnienie zdrowego sposobu żywienia. Najważniejsze jest budowanie prawidłowych nawyków żywieniowych oraz uczenie dziecka, że słodycze nie powinny być podstawowym źródłem przyjemności ani nagrodą za określone zachowania.

Zdrowe słodycze bez cukru – czy są lepsze od odpowiedników z cukrem?

Słodycze bez dodatku cukru są coraz popularniejszą alternatywą dla tradycyjnych produktów. Zamiast sacharozy często zawierają substancje słodzące, takie jak erytrytol, ksylitol czy stewia, które dostarczają mniej kalorii i mają mniejszy wpływ na poziom glukozy we krwi. Dzięki temu mogą być dobrym wyborem dla osób ograniczających cukier lub kontrolujących gospodarkę węglowodanową.

W porównaniu z tradycyjnym cukrem, wymienione substancje słodzące charakteryzują się niższym indeksem glikemicznym, co oznacza, że nie powodują tak gwałtownych wzrostów stężenia glukozy i insuliny po spożyciu. Badania wskazują również, że mogą wspierać redukcję spożycia cukrów dodanych w diecie.

>> Warto sprawdzić: Co to jest ładunek glikemiczny (ŁG) i jak go obliczyć?

Zdrowe słodycze dla cukrzyków

Osoby z cukrzycą nie muszą całkowicie rezygnować ze słodyczy, jednak powinny wybierać produkty o niskim indeksie glikemicznym i ograniczonej zawartości cukrów prostych. Dobrym rozwiązaniem mogą być słodycze słodzone erytrytolem, ksylitolem lub stewią, które mają niewielki wpływ na poziom glukozy we krwi. Warto również zwracać uwagę na zawartość błonnika oraz wielkość porcji, ponieważ nawet produkty bez dodatku cukru mogą dostarczać znaczną ilość kalorii i węglowodanów.

Zdrowe słodycze w ciąży

W czasie ciąży słodycze warto spożywać z umiarem, stawiając na produkty o wysokiej wartości odżywczej. Dobrym wyborem mogą być owoce, orzechy, gorzka czekolada czy domowe wypieki z ograniczoną ilością cukru. Szczególnie istotne jest kontrolowanie spożycia cukrów dodanych, ponieważ ich nadmiar może sprzyjać nadmiernemu przyrostowi masy ciała i zwiększać ryzyko cukrzycy ciążowej. Wybierając słodkie przekąski, warto zwracać uwagę nie tylko na zawartość cukru, ale również na obecność składników dostarczających błonnika, witamin i składników mineralnych.

>> Więcej wskazówek znajdziesz w artykule: Dieta w ciąży – wskazówki żywieniowe dla ciężarnych i przykładowy jadłospis

Jak zrobić zdrowe słodycze w domu? Przykładowe przepisy

Przygotowanie zdrowych słodyczy w domu pozwala kontrolować jakość składników oraz ograniczyć ilość cukru dodanego do diety. Domowe przekąski można przygotować na bazie owoców, płatków owsianych, orzechów, nasion czy kakao, dzięki czemu dostarczają one więcej błonnika i składników odżywczych niż wiele gotowych produktów dostępnych w sklepach.

Kulki mocy z daktyli i orzechów

Jednym z najpopularniejszych pomysłów na zdrowe słodycze są kulki mocy. Do ich przygotowania wystarczy zmiksować szklankę daktyli, pół szklanki orzechów oraz 2 łyżki kakao. Z powstałej masy formuje się niewielkie kulki, które można obtoczyć w wiórkach kokosowych lub zmielonych orzechach. To szybka przekąska bogata w błonnik, zdrowe tłuszcze i naturalnie występujące cukry.

Owsiane batoniki bez dodatku cukru

Domowe batoniki można przygotować z płatków owsianych, banana oraz ulubionych dodatków, takich jak orzechy, pestki czy suszone owoce. Wszystkie składniki należy wymieszać, przełożyć do formy i piec przez około 20-25 minut w temperaturze 180°C. Takie batoniki stanowią sycącą alternatywę dla sklepowych słodyczy.

Gorzka czekolada z dodatkami

Rozpuszczoną gorzką czekoladę można połączyć z orzechami, liofilizowanymi owocami lub pestkami dyni, a następnie rozlać do silikonowych foremek. Dzięki temu powstaje prosty deser zawierający mniej cukru i więcej wartościowych składników niż wiele gotowych wyrobów cukierniczych.

Jogurtowe lody owocowe

Naturalny jogurt wymieszany ze zmiksowanymi owocami i zamrożony w foremkach do lodów to prosty sposób na zdrowy deser, szczególnie w cieplejsze dni. Taki produkt dostarcza białka, wapnia oraz witamin pochodzących z owoców.

Zakończenie

Zdrowe słodycze mogą być elementem zbilansowanej diety, jeśli są spożywane z umiarem i wybierane świadomie. Warto zwracać uwagę na skład produktów, zawartość cukrów dodanych oraz stopień ich przetworzenia, zamiast kierować się wyłącznie hasłami marketingowymi.

Jeśli chcesz lepiej zadbać o swoje zdrowie i sprawdzić, jak codzienna dieta wpływa na organizm, pamiętaj o regularnych badaniach profilaktycznych. Odpowiednia diagnostyka pozwala wcześnie wykryć nieprawidłowości i wspiera świadome podejmowanie decyzji żywieniowych.

Opieka merytoryczna lek. Agata Strukow

Bibliografia

  1. World Health Organization. Guideline: Sugars intake for adults and children.
  2. Vos MB, Kaar JL, Welsh JA i wsp. Added Sugars and Cardiovascular Disease Risk in Children. 2017.
  3. Cowburn G., Stockley L. Consumer understanding and use of nutrition labelling: a systematic review. Public Health Nutrition. 2005.
  4. Khandpur N., Graham D.J., Roberto C.A. Simplifying mental math: Changing how added sugars are displayed on the nutrition facts label can improve consumer understanding. Appetite. 2017.
  5. Yang Q., Zhang Z., Gregg E.W., Flanders W.D., Merritt R., Hu F.B. Added Sugar Intake and Cardiovascular Diseases Mortality Among US Adults. JAMA Internal Medicine. 2014.
Page 2 of 212
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212
123...212Strona 2 z 212

Dowiedz się więcej
o naszych
badaniach

Sprawdź >
Dowiedz się więcej

Nasze
Punkty Pobrań

Sprawdź >
Punkty Pobrań

Centrum
Wiedzy

Sprawdź >
Centrum Wiedzy
Twój klub na całe życie

Program realizowany w Punktach Pobrań
w całej Polsce oraz w e-sklepie!

Poznaj korzyści:
  • 5% zniżki na całą ofertę ALAB laboratoria
  • voucher na kolejne zakupy w prezencie
  • specjalna oferta urodzinowa
Sprawdź