Sklep
Strona główna Blog

Hepatomegalia – objawy, przyczyny, leczenie

Katarzyna Ciepłucha
-
0
Hepatomegalia – objawy, przyczyny, leczenie

Hepatomegalia, czyli powiększenie wątroby, nie jest odrębną chorobą, lecz objawem, który może mieć wiele różnych przyczyn. Może towarzyszyć zarówno stosunkowo częstym zaburzeniom, takim jak stłuszczenie wątroby, jak i chorobom układu krążenia, zakażeniom, chorobom metabolicznym czy nowotworowym. Dowiedz się, co oznacza hepatomegalia, jakie może dawać objawy, jak wygląda jej diagnostyka oraz od czego zależy leczenie powiększonej wątroby.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> hepatomegalia oznacza powiększenie wątroby i sama w sobie nie jest rozpoznaniem konkretnej choroby,
>> powiększona wątroba może nie powodować żadnych dolegliwości,
>> przyczyną hepatomegalii mogą być m.in. choroby wątroby, zaburzenia odpływu krwi lub żółci, choroby metaboliczne i nowotwory,
>> podstawę diagnostyki stanowią badanie lekarskie, USG jamy brzusznej oraz odpowiednio dobrane badania laboratoryjne,
>> leczenie hepatomegalii zależy od choroby, która doprowadziła do powiększenia narządu,
>> nie istnieje jedna uniwersalna dieta przeznaczona dla wszystkich osób z powiększoną wątrobą.

Spis treści:

  1. Co to jest hepatomegalia?
  2. Jakie są objawy hepatomegalii?
  3. Przyczyny hepatomegalii
  4. Hepatomegalia u dzieci – o czym może świadczyć?
  5. Jak rozpoznaje się hepatomegalię?
  6. Hepatomegalia – leczenie
  7. Hepatomegalia a dieta – co można jeść przy powiększonej wątrobie?
  8. Czy hepatomegalia jest groźna?
  9. Podsumowanie

Co to jest hepatomegalia?

Hepatomegalia to medyczne określenie powiększenia wątroby ponad wielkość uznawaną za prawidłową dla danej osoby. Nie jest więc osobną jednostką chorobową, ale objawem stwierdzanym podczas badania lekarskiego lub badania obrazowego.

Samo wyczucie dolnego brzegu wątroby poniżej prawego łuku żebrowego nie zawsze oznacza hepatomegalię. U części zdrowych osób może być on wyczuwalny, a narząd może też znajdować się nieco niżej z powodu budowy ciała lub przemieszczenia. Dlatego podejrzenie powiększenia wątroby należy potwierdzić przede wszystkim w badaniu obrazowym.

Jakie są objawy hepatomegalii?

Hepatomegalia może przez długi czas nie powodować żadnych objawów i zostać wykryta przypadkowo, np. podczas USG jamy brzusznej wykonanego z innego powodu.

Jeżeli występują dolegliwości, mogą obejmować przede wszystkim:

  • uczucie ciężaru lub pełności w prawym podżebrzu,
  • dyskomfort lub ból w górnej części brzucha po prawej stronie,
  • nudności lub zmniejszenie apetytu,
  • osłabienie.

Ból nie wynika bezpośrednio z miąższu wątroby, ale może pojawić się wskutek rozciągania otaczającej ją torebki. Inne symptomy, takie jak żółtaczka, świąd skóry, obrzęki czy powiększenie obwodu brzucha, są zazwyczaj objawami choroby będącej przyczyną hepatomegalii, a nie samego powiększenia narządu.

Pakiet watrobowy banerek

Przyczyny hepatomegalii

Przyczyny hepatomegalii są bardzo zróżnicowane. Powiększenie narządu może wynikać z zapalenia i uszkodzenia komórek wątroby, zastoju krwi lub żółci albo gromadzenia się w niej różnych substancji.

Do głównych grup przyczyn należą:

Ważne!
Wątroba może być również powiększona we wczesnym okresie marskości, natomiast w zaawansowanej chorobie narząd może z czasem ulec zmniejszeniu.

>> Przeczytaj także: Stłuszczenie wątroby – objawy, przyczyny, badania i leczenie

Hepatomegalia u dzieci – o czym może świadczyć?

Hepatomegalia u dzieci wymaga oceny z uwzględnieniem wieku i parametrów wzrastania, ponieważ prawidłowa wielkość wątroby zwiększa się wraz z rozwojem dziecka. Samo wyczuwanie jej brzegu poniżej łuku żebrowego, zwłaszcza u niemowlęcia lub małego dziecka, nie zawsze świadczy więc o rzeczywistym powiększeniu narządu.

Możliwe przyczyny hepatomegalii różnią się częściowo w zależności od wieku. U noworodków i niemowląt należy brać pod uwagę m.in. zakażenia wrodzone i sepsę, choroby metaboliczne i spichrzeniowe, zastój krwi w przebiegu niewydolności serca oraz zaburzenia odpływu żółci. Szczególnie ważne jest szybkie wyjaśnienie hepatomegalii współistniejącej z cholestazą (zastojem żółci), ponieważ jedną z możliwych przyczyn u niemowląt jest atrezja (zarośnięciem) dróg żółciowych.

U starszych dzieci przyczyną mogą być również wirusowe zapalenia wątroby, stłuszczenie związane z nadmierną masą ciała, choroby autoimmunologiczne, choroba Wilsona, choroby hematologiczne czy niewydolność serca. Dlatego diagnostyka powinna uwzględniać nie tylko wielkość wątroby, ale także obecność żółtaczki, powiększenia śledziony, zaburzeń wzrastania oraz nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych.

Pakiet wirusowe zapalenie wątroby (2 badania) baner

Jak rozpoznaje się hepatomegalię?

Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i badania fizykalnego. Lekarz pyta m.in. o występujące objawy, choroby przewlekłe, przebyte zakażenia, spożywanie alkoholu oraz stosowane leki i suplementy.

Podstawowym badaniem obrazowym jest USG jamy brzusznej. Pozwala ono ocenić wielkość i strukturę wątroby, drogi żółciowe oraz naczynia, a także wykryć część zmian ogniskowych czy cechy zastoju. W określonych sytuacjach konieczne mogą być dalsze badania, np. tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny lub elastografia.

Istotną częścią diagnostyki są również badania laboratoryjne. W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zlecić m.in.:

Jeżeli wyniki wskazują na określony kierunek diagnostyczny, zakres badań może zostać rozszerzony m.in. o testy w kierunku chorób autoimmunologicznych, metabolicznych lub spichrzeniowych. Prawidłowa aktywność aminotransferaz nie wyklucza wszystkich chorób, które mogą powodować hepatomegalię, dlatego wyników badań laboratoryjnych nie interpretuje się w oderwaniu od USG i obrazu klinicznego.

>> Sprawdź również: Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób wątroby

Hepatomegalia – leczenie

Nie istnieje jedno leczenie hepatomegalii, ponieważ terapia jest ukierunkowana na przyczynę powiększenia wątroby.

W zależności od rozpoznania może obejmować m.in. leczenie choroby wątroby lub zakażenia, terapię niewydolności serca, przywrócenie drożności dróg żółciowych albo specjalistyczne leczenie chorób metabolicznych, hematologicznych czy nowotworowych. W przypadku metabolicznej choroby stłuszczeniowej wątroby (MASLD) duże znaczenie mają modyfikacja sposobu żywienia, regularna aktywność fizyczna, redukcja nadmiernej masy ciała oraz właściwe leczenie współistniejących zaburzeń metabolicznych.

Zmniejszenie wątroby może nastąpić po skutecznym leczeniu choroby podstawowej, jeżeli zmiany w narządzie są odwracalne.

Hepatomegalia a dieta – co można jeść przy powiększonej wątrobie?

Nie istnieje jedna „dieta na hepatomegalię”, którą można zastosować niezależnie od przyczyny powiększenia narządu. Zalecenia żywieniowe powinny być dostosowane do rozpoznanej choroby, stanu odżywienia pacjenta i wydolności wątroby.

U osoby bez niewydolności wątroby nie zawsze konieczne są dodatkowe ograniczenia dietetyczne. Jeżeli hepatomegalia jest związana z metabolicznie związaną stłuszczeniową chorobą wątroby (MASLD) i nadmierną masą ciała, podstawę postępowania stanowią zdrowy sposób żywienia, ograniczenie żywności wysoko przetworzonej i cukrów prostych oraz stopniowa redukcja masy ciała. Istotne są również regularna aktywność fizyczna i ograniczenie spożywania alkoholu.

Przy innych przyczynach hepatomegalii zalecenia mogą być zupełnie inne, dlatego restrykcyjnych diet nie należy wprowadzać samodzielnie.

Czy hepatomegalia jest groźna?

Samo stwierdzenie hepatomegalii nie pozwala określić rokowania. Znaczenie powiększenia wątroby zależy przede wszystkim od tego, co je spowodowało. Część przyczyn jest odwracalna, podczas gdy inne są związane z przewlekłymi lub poważnymi chorobami wymagającymi specjalistycznego leczenia.

Szczególnej uwagi wymagają objawy takie jak nasilona żółtaczka, silny ból brzucha, zaburzenia świadomości, krwawienie z przewodu pokarmowego czy gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego. W takich sytuacjach konieczna jest pilna ocena medyczna.

Podsumowanie

Hepatomegalia jest objawem, a nie odrębną chorobą, dlatego najważniejsze jest ustalenie przyczyny powiększenia wątroby. Może przebiegać bezobjawowo i zostać wykryta przypadkowo, ale może też towarzyszyć chorobom wątroby, układu krążenia, zaburzeniom metabolicznym czy chorobom nowotworowym. Podstawą diagnostyki są badanie lekarskie, USG jamy brzusznej oraz odpowiednio dobrane badania laboratoryjne. Leczenie zależy od rozpoznanej przyczyny – nie istnieje jeden lek ani jedna dieta odpowiednia dla wszystkich osób z hepatomegalią.

Bibliografia

  1. Gajewski K., Wiercińska M., Powiększenie wątroby (hepatomegalia): przyczyny, objawy, leczenie, Medycyna Praktyczna.
  2. Mokrowiecka A., Wiercińska M., Jakie są przyczyny powiększenia wątroby (hepatomegalii) i jakie badania trzeba wykonać?, Medycyna Praktyczna.
  3. Strzeszyński Ł., Wątroba, powiększenie, w: Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika – mały podręcznik, aktualizacja 11.07.2025.
  4. Wolf A.D., Lavine J.E., Hepatomegaly in Neonates and Children, Pediatrics in Review, 2000;21(9):303–310.
  5. European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO), Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD), Journal of Hepatology, 2024;81(3):492–542.

Opryszczkowate zapalenie skóry – objawy, przyczyny, leczenie

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Opryszczkowate zapalenie skóry – objawy, przyczyny, leczenie

Wiele chorób dermatologicznych może mieć powiązanie ze schorzeniami przewodu pokarmowego. Do takich chorób zalicza się między innymi opryszczkowate zapalenie skóry. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat objawów, diagnostyki i leczenia opryszczkowatego zapalenie skóry.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Opryszczkowate zapalenie skóry to schorzenie dermatologiczne związane z enteropatią glutenozależną.
>> W większości przypadków pacjenci z opryszczkowatym zapaleniem skóry nie prezentują jednak objawów jelitowych.
>> Opryszczkowate zapalenie skóry manifestuje się symetrycznymi zmianami grudkowo-pęcherzykowymi, którym towarzyszy uporczywy świąd.
>> W diagnostyce opryszczkowatego zapalenia skóry wykonuje się badania immunopatologiczne, histopatologiczne, a także oznaczenia serologiczne.
>> W terapii opryszczkowatego zapalenia skóry podstawową rolę odgrywa dieta bezglutenowa i doustne stosowanie dapsonu.

Spis treści:

  1. Opryszczkowate zapalenie skóry – co to za choroba?
  2. Choroba Duhringa a opryszczkowate zapalenie skóry – czy to to samo?
  3. Jakie są przyczyny opryszczkowatego zapalenia skóry?
  4. Jakie są objawy opryszczkowatego zapalenia skóry?
  5. Opryszczkowate zapalenie skóry a celiakia
  6. Jak rozpoznaje się opryszczkowate zapalenie skóry?
  7. Leczenie opryszczkowatego zapalenia skóry
  8. Czy opryszczkowate zapalenie skóry może nawracać?

Opryszczkowate zapalenie skóry – co to za choroba?

Opryszczkowate zapalenie skóry to skórna manifestacja nadwrażliwości na gluten, a więc grupę białek, znajdujących się w ziarnach niektórych zbóż. Schorzenie to będzie w pierwszym kroku kojarzyć się z celiakią, jednak należy mieć świadomość, że tylko u co 5 pacjenta opryszczkowatym zapaleniem skóry obserwuje się objawy jelitowe związane z celiakią. Warto jednak zaznaczyć, że zmiany w jelitach (a więc glutenozależna enteropatia) obecne są nawet u 90% chorych.

Opryszczkowate zapalenie skóry występuje z podobną częstością u obu płci i może ujawnić się w każdym wieku, choć średni wiek zachorowania przypada na 4 dekadę życia. W klasyfikacji ICD-10 schorzenie to oznaczane jest kodem L13.0.

>> Przeczytaj także: Co musisz wiedzieć o badaniach w kierunku celiakii – przewodnik

celiakia pakiet diagnostyczny z genetyką

Choroba Duhringa a opryszczkowate zapalenie skóry – czy to to samo?

Choroba Duhringa to inne określenie na opryszczkowate zapalenie skóry. Nazwa ta odnosi się do uczonego dr Louisa Duhringa, który po raz pierwszy szczegółowo opisał to schorzenie. Nazwy te używane są w literaturze wymiennie i odnoszą się do tej samej jednostki chorobowej.

Jakie są przyczyny opryszczkowatego zapalenia skóry?

W patogenezie opryszczkowatego zapalenia skóry dużą rolę odgrywa podłoże genetyczne. Zauważono bowiem związek występowania tego schorzenia wraz z określonymi genotypami układu HLA. Kolejną ważną kwestią jest nadwrażliwość na gluten, a dokładniej zawarte w nim białka takie jak gliadyna. Gliadyna stymuluje komórki układu odpornościowego do produkcji przeciwciał, w tym przeciwciał przeciwko transglutaminazie naskórkowej (anty-TG-3), które odkładają się w obrębie skóry właściwej i predysponują do pojawienia się objawów skórnych choroby.

Warto podkreślić, że opryszczkowe zapalenie skóry może współwystępować z innymi schorzeniami, szczególnie z chorobą Hashimoto, a więc autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy i cukrzycą typu I. Co więcej, opryszczkowate zapalenie skóry zwiększa ryzyko zachorowania na chłoniaki T komórkowe związane z enteropatią, a więc uszkodzeniem nabłonka błony śluzowej jelit. Ryzyko to można zmniejszyć stosując wspomnianą już dietę bezglutenową. Ważnym czynnikiem pogarszającym przebieg opryszczkowatego zapalenie skóry jest narażenie na jod.

Jakie są objawy opryszczkowatego zapalenia skóry?

Charakterystyczną cechą opryszczkowatego zapalenia skóry jest pojawienie się zmian grudkowo-pęcherzykowych, które lokalizują się symetrycznie przede wszystkim w obrębie wyprostnych powierzchni kończyn i skóry pośladków. Zmianom skórnym towarzyszy silny świąd, który predysponuje do drapania, a tym samym pojawienia się przeczosów, czyli linijnych ubytków naskórka. Rzadziej obserwowane sytuacje kliniczne to opryszczkowate zapalenie skóry na twarzy i zmiany o charakterze krwotocznym zlokalizowane akralnie (czyli na dłoniach i podeszwach). Niekiedy mogą być obecne wyłącznie zmiany rumieniowe i strupy, które powstały z obecnych wcześniej zmian pęcherzowych.

Opryszczkowate zapalenie skóry a celiakia

Opryszczkowate zapalenie skóry to skórna manifestacja glutenozależnych enteropatii, w tym celiakii. W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że to manifestacja skórna celiakii. W wielu przypadkach tego schorzenia nie będą jednak występować objawy jelitowe (nawet u 80% chorych). U ogromnej większości z nich (około 90%) w biopsji jelita cienkiego będzie jednak widoczne uszkodzenie błony śluzowej (enteropatia). Będziemy mieć więc do czynienia z bezobjawową enteropatią i objawami dermatologicznymi schorzenia.

Jak rozpoznaje się opryszczkowate zapalenie skóry?

Podstawą rozpoznania opryszczkowatego zapalenia skóry jest dodatni wynik badania immunopatologicznego (DIF), co wymaga pobrania wycinka skóry. W wyniku takiego badania oczekuje się obecności ziarnistych złogów IgA w brodawkach skóry właściwej. Klasyczne badanie histopatologiczne skóry (bez immunopatologii) pełni rolę wyłącznie pomocniczą i nie pozwala na postawienie rozpoznania. W wyniku badania histopatologicznego obecny jest zazwyczaj obrzęk skóry właściwej, naciek neutrofilowy w brodawkach skórnych i podnaskórkowe pęcherze wypełnione neutrofilami.

Badania laboratoryjne wykonywane w przebiegu diagnostyki opryszczkowatego zapalenia skóry to przede wszystkim:

  • oznaczenie całkowitego stężenia przeciwciał IgA – w przypadku niedoboru IgA w kolejnych krokach diagnostycznych oznacza się przeciwciała w klasie IgG,
  • poziom przeciwciał IgA przeciwko transglutaminazie tkankowej 2 – ich poziom wiąże się z nasileniem glutenozależnej enteropatii i pozwala na ocenę stosowania przez pacjenta diety bezglutenowej,
  • poziom przeciwciał IgA przeciwko endomysium mięśni gładkich – endomysium to tkanka łączna, która pokrywa mięśnie gładkie zlokalizowane w obrębie przełyku i jelita cienkiego, przeciwciała te są dodatnie u 80% chorych na opryszczkowate zapalenie skóry i nawet 95% pacjentów z celiakią, ich poziom również koreluje ze stosowaniem diety bezglutenowej.

Opryszczkowate zapalenie skóry powinno być różnicowane z innymi schorzeniami dermatologicznymi, w tym z:

Warto podkreślić, że opryszczkowate zapalenie skóry jest związane z antygenami zgodności tkankowej klasy II HLA-DQ2 HLA-DQ8. Najczęściej obserwuje się związek z obecnością antygenu HLA-DQ2, jest on bowiem obecny u około 85–95% chorych na opryszczkowate zapalenie skóry. Badania genetyczne, mające na celu oznaczenie haplotypów HLA-DQ2/DQ8 określają zwiększoną predyspozycję do rozwoju opryszczkowatego zapalenia skóry. Należy mieć świadomość, że dodatni wynik badania nie potwierdza rozpoznania, ani nie daje pewności, że choroba rozwinie się w dalszym życiu. Brak wspomnianych w poprzednich zdaniach antygenów pozwala jednak z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć możliwość wystąpienia choroby Duhringa. 

Badanie predyspozycji genetycznej – celiakia (geny HLA-DQ2 i HLA-DQ8) banerek

Leczenie opryszczkowatego zapalenia skóry

Pierwszym krokiem w terapii opryszczkowatego zapalenia skóry jest dieta bezglutenowa, a więc z wyłączeniem z diety takich zbóż jak pszenica, żyto, jęczmień i mieszanki ziaren, w tym orkisz czy pszenżyto. Pacjenci mogą spożywać owies, kukurydzę czy ryż. Efekty diety bezglutenowej będą widoczne po kilku miesiącach, dlatego zazwyczaj konieczne jest również włączenie leczenia farmakologicznego. W terapii farmakologicznej opryszczkowatego zapalenia skóry zastosowania znajduje:

  • dapson – cechuje się szybkim działaniem, świąd zmniejsza się już po 48-72 godzinach od włączenia terapii, należy jednak pamiętać o wykonywaniu regularnych oznaczeń methemoglobiny, a także o oznaczeniu poziomu dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej przed włączeniem leczenia (jej niedobór może grozić ciężką hemolizą po włączeniu terapii),
  • sulfapirydyna – rozważana przy nietolerancji dapsonu,
  • leczenie miejscowe np. z wykorzystaniem glikokortykosteroidów – stosowane pomocniczo w celu zmniejszenia dolegliwości dermatologicznych.

Czy opryszczkowate zapalenie skóry może nawracać?

Objawy opryszczkowatego zapalenia skóry będą nawracać w przypadku ponownego włączenia glutenu do diety. Z tego właśnie z tego powodu tak ważne jest przestrzeganie diety bezglutenowej. Stosowanie się do wytycznych dietetycznych pozwala na zmniejszenie dawki i z czasem również na odstawienie leczenia dapsonem.

Opryszczkowate zapalenie skóry jest schorzeniem powiązanym z glutenozależną enteropatią, którego objawy mogą istotnie obniżyć jakość życia pacjentów. Z tego powodu, jeżeli pojawiają się u nas niepokojące objawy dermatologiczne, warto udać się na konsultację do lekarza dermatologa, który po ocenie stanu chorego zadecyduje o dalszym postępowaniu diagnostyczno-leczniczym.

Bibliografia

  1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
  2. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
  3. S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
  4. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005.

Bladość skóry – o czym może świadczyć?

Katarzyna Banaszczyk
-
0
Bladość skóry – o czym może świadczyć?

Bladość skóry to jeden z objawów, który może być elementem obrazu klinicznego wielu schorzeń internistycznych. Jakie są przyczyny bladości skóry? Czy bladość skóry zawsze jest niepokojącym symptomem? Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat bladości skóry.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> Bladość skóry może być objawem wielu schorzeń, ale również stanów fizjologicznych takich jak stres, czy narażenie na zimno.
>> Bladość skóry może wiązać się z niedokrwistością, schorzeniami autoimmunologicznymi, naczyniowymi, jak i sercowo-naczyniowymi.
>> Utrzymująca się bladość skóry wymaga wnikliwej diagnostyki, w tym wykonania badań laboratoryjnych, a w wielu przypadkach również obrazowych i endoskopowych.
>> Leczenie bladości skóry jest uzależnione od przyczyny tego objawu.

Spis treści:

  1. Bladość skóry – czym jest i jak ją rozpoznać?
  2. Jakie są przyczyny bladości skóry?
  3. Bladość skóry i osłabienie – o czym mogą świadczyć?
  4. Bladość skóry u dziecka – kiedy powinna niepokoić?
  5. Jakie badania wykonać przy utrzymującej się bladości skóry?
  6. Kiedy bladość skóry wymaga pilnej pomocy medycznej?
  7. Jak leczy się bladość skóry?

Bladość skóry – czym jest i jak ją rozpoznać?

Bladość skóry to przybranie jaśniejszego zabarwienia, które wynika ze zmniejszenia przepływu krwi w naczyniach krwionośnych lub jest związane z obniżeniem stężenia hemoglobiny. Warto wiedzieć, że bladość nie jest synonimem hipopigmentacji. Zjawisko hipopigmentacji jest bowiem efektem zmniejszenia ilości barwnika w skórze (mowa tutaj o melaninie), nie zaś ze spadkiem przepływu krwi, czy zmniejszeniem stężenia hemoglobiny. Hipopigmentacja manifestuje się klasycznie jak odbarwieniowa plama (taki obraz obserwujemy między innymi w przebiegu bielactwa). W klasyfikacji ICD-10 bladość oznaczona jest kodem R23.1.

Jakie są przyczyny bladości skóry?

Bladość do objaw, który może być związany z wieloma schorzeniami, ale i zjawiskami fizjologicznymi. Najczęstsze przyczyny chorobowe bladości skóry to przede wszystkim:

  • niedokrwistość (inaczej anemia) – czyli zmniejszenie stężenia hemoglobiny we krwi, którego najczęstszą przyczyną jest niedobór żelaza,
  • zmniejszenie objętości krwi krążącej – na przykład w przebiegu odwodnienia, utraty krwi, czy też nasilonej biegunki,
  • niedokrwienie kończyny spowodowane zwężeniem lub zamknięciem światła tętnicy – wówczas bladość pojawia się w obrębie tego obszaru, który zaopatrywany jest przez dane naczynie tętnicze,
  • objaw Raynauda – zjawisko przejściowego zblednięcia skóry dotyczy w tym przypadku dalszych części kończyn, głównie palców i wynika z nadmiernego skurczu małych tętnic i tętniczek, objaw Raynauda może towarzyszyć schorzeniom reumatologicznym, w tym między innymi twardzinie układowej,
  • podanie leków powodujących zwężenie naczyń – takich jak na przykład adrenalina, czy noradrenalina,
  • stany związane z centralizacją krążenia – w tym wstrząs hipowolemiczny, wstrząs septyczny, i ciężka niewydolność krążenia,
  • przewlekła choroba nerek – w jej przebiegu dochodzi do obniżenia stężenia erytropoetyny co prowadzi do rozwoju niedokrwistości.
Pakiet anemii(4 badania) banerek

Należy wyraźnie podkreślić, że bladość skóry może wiązać się z wieloma sytuacjami fizjologicznymi. Zalicza się do nich między innymi:

  • narażenie na niską temperaturę – powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, co pozwala na ograniczenie utraty ciepła przez skórę,
  • silny stres, czynniki emocjonalne – pod wpływem aktywacji układu współczulnego dochodzi do zwężenia naczyń i zmniejszenia przepływu krwi przez skórę,
  • narażenie na ból – w tym przypadku również dochodzi do aktywacji układu współczulnego,
  • nagła zmiana pozycji ciała – a więc stan kiedy to krew przemieszcza się do dolnych obszarów ciała.

Warto mieć na uwadze, że nie każda bladość skóry będzie wiązać się z przyczyną chorobową, co oznacza, że bladość nie zawsze będzie wymagać podejmowania diagnostyki i leczenia.

Pakiet anemii rozszerzony (7 badan) banerek

Bladość skóry i osłabienie – o czym mogą świadczyć?

Pojawienie się dodatkowych objawów takich jak osłabienie jest zjawiskiem niepokojącym, które wymaga wyjaśnienia. Osłabienie i bladość to objawy kojarzące się przede wszystkim z niedokrwistością. W przebiegu tego schorzenia może pojawić się również bladość śluzówek, ale i pogorszenie wydolności organizmu, osłabienie włosów i paznokci oraz duszność. Jeżeli osłabienie towarzyszy utrzymującej się bladości, to wówczas konieczna jest wizyta w gabinecie lekarskim i wykonanie zleconych badań diagnostycznych.

Bladość skóry u dziecka – kiedy powinna niepokoić?

Bladość skóry u dziecka często może być związana ze zjawiskami fizjologicznymi opisanymi w powyższych akapitach tego artykułu. Należy jednak zaznaczyć, że utrzymująca się bladość u dziecka, której towarzyszą jakiekolwiek inne objawy chorobowe wymaga udania się na wizytę w pierwszej kolejności do lekarza pediatry. Pediatra po zbadaniu dziecka i przeprowadzeniu wywiadu chorobowego zadecyduje o dalszym postępowaniu.

Jakie badania wykonać przy utrzymującej się bladości skóry?

Badania laboratoryjne i procedury wykonywane w diagnostyce utrzymującej się bladości skóry to przede wszystkim:

Kiedy bladość skóry wymaga pilnej pomocy medycznej?

W jakich sytuacjach bladość skóry będzie wymagać pilnej konsultacji lekarskiej? Należy zwrócić uwagę przede wszystkim na:

  • utrzymywanie się nasilonej bladości skóry,
  • pojawienie się duszności, bólu w klatce piersiowej, pogorszenia wydolności organizmu, czy też zmniejszenia tolerancji wysiłku,
  • krwawienie – w tym krwawienie z dróg rodnych, czy przewodu pokarmowego,
  • wystąpienie gorączki, spadku ciśnienia tętniczego,
  • pojawienie się zawrotów głowy, zaburzeń widzenia, czy mowy,
  • omdlenie, zaburzenia świadomości.

Wszystkie te objawy wymagają pilnej pomocy lekarskiej i szybkiego podjęcia procesu diagnostyczno-leczniczego.

Jak leczy się bladość skóry?

Jak już wspomniano, bladość skóry to objaw, co sprawia, że niezbędne jest leczenie choroby podstawowej. Utrzymująca się bladość skóry wymaga wykonania szeregu badań diagnostycznych w celu stwierdzenia jej etiologii. Konieczne jest leczenie przyczynowe.

Podsumowując, bladość skóry to objaw, który może być związany z nieprawidłowościami, jak i stanami zupełnie fizjologicznymi. Warto jednak podkreślić, że wszelkie niepokojące nas objawy powinny być skonsultowane z lekarzem, który w razie konieczności zaleci pacjentowi odpowiednie postępowanie.

Bibliografia

  1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
  2. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
  3. S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
  4. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005.

Miód, pyłek i inne produkty pszczele w ciąży – czy można je stosować?

Izabela Grabowska
-
0
Miód, pyłek i inne produkty pszczele w ciąży – czy można je stosować?

Produkty pszczele są cenione ze względu na smak i skład oraz potencjalne właściwości zdrowotne. W ciąży pojawia się jednak pytanie, czy miód, propolis, pyłek pszczeli lub mleczko pszczele można stosować bez obaw. Sprawdź, co wiadomo o ich bezpieczeństwie i kiedy należy zachować szczególną ostrożność.

Z tego artykułu dowiesz się, m.in., że:
>> miód może być elementem diety w ciąży, jeśli nie występują indywidualne przeciwwskazania, jednak ze względu na zawartość cukrów należy spożywać go z umiarem,
>> nie ma dowodów, że określony rodzaj miodu jest szczególnie korzystny lub bezpieczniejszy dla kobiet w ciąży,
>> bezpieczeństwo regularnego stosowania propolisu, pyłku pszczelego i mleczka pszczelego w ciąży nie zostało wystarczająco dobrze zbadane,
>> produkty pszczele mogą wywoływać reakcje alergiczne, dlatego szczególną ostrożność powinny zachować osoby z alergią na pyłki, astmą lub innymi chorobami atopowymi.

Spis treści:

  1. Produkty pszczele w trakcie ciąży – co wiemy o ich bezpieczeństwie?
  2. Miód w czasie ciąży – czy i jak można z niego korzystać?
  3. Czy rodzaj spożywanego w ciąży miodu ma znaczenie?
  4. Propolis w okresie ciąży – czy jest bezpieczny?
  5. Maść propolisowa w trakcie ciąży – czy można ją stosować?
  6. Stosowanie jakich produktów pszczelich w czasie ciąży wymaga szczególnej ostrożności?
  7. FAQ: często zadawane pytania o produkty pszczele w trakcie ciąży

Produkty pszczele w trakcie ciąży – co wiemy o ich bezpieczeństwie?

Produkty pszczele to nie tylko miód, ale także, np. propolis, pyłek czy mleczko pszczele. Różnią się one składem i zastosowaniem. Najwięcej danych naukowych w kontekście bezpieczeństwa spożycia dotyczy miodu. W przypadku propolisu, pyłku czy mleczka pszczelego informacji o bezpieczeństwie ich stosowania u kobiet ciężarnych jest znacznie mniej. Należy pamiętać, że spożycie produktów pszczelich może wywoływać działania niepożądane, przede wszystkim w postaci reakcji alergicznych.

Pakiet suplementacja w ciąży (4 badania) banerek

>> Przeczytaj także: Miód i jego właściwości. Czy miód jest zdrowy? Miód a cukrzyca

Miód w czasie ciąży – czy i jak można z niego korzystać?

Kobiety w ciąży nie muszą rezygnować ze spożycia miodu. Ryzyko związane z obecnością w miodzie przetrwalników bakterii Clostridium botulinum dotyczy przede wszystkim dzieci poniżej 12. miesiąca życia, dlatego w tej grupie wiekowej nie zaleca się podawania miodu.

Z drugiej strony miód pozostaje źródłem cukrów prostych, dlatego należy spożywać go z umiarem. W przypadku wystąpienia u kobiety cukrzycy ciążowej powinien być uwzględniany w indywidualnie ustalonym jadłospisie.

Czy rodzaj spożywanego w ciąży miodu ma znaczenie?

Miody różnego rodzaju, np. manuka, gryczany, wielokwiatowy, lipowy, spadziowy, nawłociowy czy z mniszka lekarskiego różnią się składem i zawartością związków bioaktywnych. Badania porównawcze wykazały, np. wysoką aktywność antyoksydacyjną i przeciwbakteryjną miodu manuka, ale podobne właściwości obserwowano również dla niektórych miodów spadziowych.

Nie ma jednak badań potwierdzających, że określony rodzaj miodu jest szczególnie korzystny lub bezpieczniejszy dla kobiet w ciąży. Większe znaczenie mają jakość produktu, wiarygodne źródło pochodzenia oraz umiarkowana ilość spożywanego miodu.

>> Czytaj także: Antyoksydanty (przeciwutleniacze). Rodzaje, źródła, jak dbać o ich optymalny poziom

Propolis w okresie ciąży – czy jest bezpieczny?

Brakuje wysokiej jakości badań klinicznych pozwalających określić bezpieczeństwo regularnego stosowania propolisu przez kobiety ciężarne. Dostępne badania na zwierzętach nie mogą służyć do ustalania bezpiecznej dawki dla człowieka.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Z tego względu suplementów czy skoncentrowanych ekstraktów propolisu nie należy stosować w ciąży na własną rękę. Ich zastosowanie należy wcześniej omówić z lekarzem lub farmaceutą.

Maść propolisowa w trakcie ciąży – czy można ją stosować?

W przypadku maści propolisowej stosowanej miejscowo brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa ich stosowania u kobiet w ciąży. Przed jej zastosowaniem należy skontaktować się z lekarzem. Propolis jest znanym alergenem kontaktowym i może powodować kontaktowe zapalenie skóry.

>> Sprawdź też: Uczulenie na miód i pyłek pszczeli – jak się objawia? Diagnostyka alergii

Stosowanie jakich produktów pszczelich w czasie ciąży wymaga szczególnej ostrożności?

W okresie ciąży szczególnej ostrożności wymaga stosowanie pyłku pszczelego, mleczka pszczelego, skoncentrowanych preparatów propolisu oraz produktów zawierających jad pszczeli. Wynika to przede wszystkim z ograniczonej liczby badań oceniających ich bezpieczeństwo u kobiet ciężarnych.

Przykładowo pyłek pszczeli może wywoływać reakcje alergiczne, w tym niebezpieczną dla życia anafilaksję. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z alergią na pyłki, astmą lub innymi chorobami atopowymi.

>> Przeczytaj także: Wstrząs anafilaktyczny – objawy, przyczyny, diagnostyka, pierwsza pomoc

FAQ: często zadawane pytania o produkty pszczele w trakcie ciąży

Czy stosowanie produktów pszczelich będąc w ciąży może wspierać leczenie, np. infekcji?

Miód może pomagać w łagodzeniu niektórych objawów infekcji górnych dróg oddechowych, zwłaszcza kaszlu. Jednak brakuje danych naukowych u kobiet ciężarnych. Miód może pełnić rolę pomocniczą w łagodzeniu objawów, ale nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza.

Jak stosować propolis w czasie ciąży?

Nie ustalono bezpiecznej dawki propolisu dla kobiet ciężarnych. Z tego powodu nie należy samodzielnie rozpoczynać suplementacji ani stosowania skoncentrowanych preparatów propolisowych.

Czy pyłek pszczeli w czasie ciąży można przyjmować codziennie?

Nie ma wystarczających danych naukowych pozwalających stwierdzić czy codzienna suplementacja pyłku pszczelego jest bezpieczna dla kobiet w ciąży. Ponadto, skład pyłku może być bardzo zróżnicowany, a u osób uczulonych na pyłki roślin zwiększone jest ryzyko reakcji alergicznej również na pyłek pszczeli. Regularne przyjmowanie pyłku w ciąży należy  skonsultować z lekarzem.

Piśmiennictwo

  1. Abuelgasim H., Albury C., Lee J. Effectiveness of honey for symptomatic relief in upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evid Based Med, 2021, 26(2), 57-64,
  2. Badell M.L., Rimawi B.H., Rao A.K. i in. Botulism During Pregnancy and the Postpartum Period: A Systematic Review. Clin Infect Dis, 2017, 66(Suppl 1), S30-S37,
  3. Choi J.H., Jang Y.S., Oh J.W. i in. Bee Pollen-Induced Anaphylaxis: A Case Report and Literature Review. Allergy Asthma Immunol Res, 2015, 7(5), 513-517,
  4. de Groot A., Rustemeyer T. Contact Allergy to Propolis: Update 2013-2025. Dermatitis, 2026, 37(4), 563-588
  5. El-Seedi H.R., Agamy N., Abolibda T.Z. i in. Bee products: safety measures and new technologies to secure their daily consumption. J Sci Food Agric, 2026, 106(8), 4550-4566,
  6. Fikri A.M., Sulaeman A., Handharyani E. i in. The effect of propolis administration on fetal development. Heliyon, 2019, 5(10), e02672,
  7. Gośliński M., Nowak D., Kłębukowska L. Antioxidant properties and antimicrobial activity of manuka honey versus Polish honeys. J Food Sci Technol, 2020, 57(4), 1269-1277.

Jelito grube – budowa, rola, najczęstsze choroby

Sandra Słuszewska
-
0
Jelito grube – budowa, rola, najczęstsze choroby

Jelito grube jest ostatnim odcinkiem przewodu pokarmowego. Choć większość składników odżywczych zostaje wchłonięta wcześniej, w jelicie cienkim, na tym etapie nadal zachodzą ważne procesy. Organizm odzyskuje wodę i elektrolity, niestrawione resztki są stopniowo przekształcane w stolec, a mikrobiota jelitowa uczestniczy m.in. w fermentacji składników pokarmowych. Zaburzenia funkcjonowania jelita grubego mogą natomiast objawiać się bólem brzucha, zmianą rytmu wypróżnień czy obecnością krwi w stolcu.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> jelito grube jest końcowym odcinkiem przewodu pokarmowego i ma około 1,3–1,5 m długości;
>> jego główne części to kątnica, okrężnica i odbytnica;
>> jelito grube odpowiada m.in. za wchłanianie wody i elektrolitów, formowanie stolca oraz stanowi środowisko dla mikrobioty jelitowej;
>> do objawów chorób jelita grubego należą m.in. bóle brzucha, biegunki, zaparcia, zmiana rytmu wypróżnień i krew w stolcu;
>> do częstych chorób tego odcinka przewodu pokarmowego należą m.in. IBS, uchyłki, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, polipy i rak jelita grubego;
>> w diagnostyce wykorzystuje się m.in. badania krwi i kału, badania obrazowe oraz kolonoskopię.

Spis treści:

  1. Jelito grube – czym jest i gdzie się znajduje?
  2. Mikrobiota jelita grubego – dlaczego jest ważna?
  3. Budowa jelita grubego
  4. Jaką długość ma jelito grube?
  5. Jakie funkcje pełni jelito grube?
  6. Jelito grube – gdzie boli i jakie objawy mogą wskazywać na jego choroby?
  7. Najczęstsze choroby jelita grubego
  8. Jak diagnozuje się choroby jelita grubego?
  9. Jak dbać o jelito grube?

Jelito grube – czym jest i gdzie się znajduje?

Jelito grube znajduje się między jelitem cienkim a odbytem i stanowi końcową część przewodu pokarmowego. Rozpoczyna się w prawej dolnej części jamy brzusznej, gdzie jelito cienkie łączy się z kątnicą poprzez zastawkę krętniczo-kątniczą. Następnie okrężnica biegnie ku górze, przechodzi poprzecznie przez jamę brzuszną i kieruje się w dół po lewej stronie, aby ostatecznie przejść w esicę i odbytnicę.

>> Sprawdź również: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu pokarmowego człowieka

Mikrobiota jelita grubego – dlaczego jest ważna?

Jelito grube jest miejscem najliczniej zasiedlonym przez mikroorganizmy tworzące mikrobiotę jelitową, przede wszystkim bakterie. Pełnią one wiele ważnych funkcji – uczestniczą m.in. w fermentacji niestrawionych składników pokarmowych, wspierają prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej i pozostają w ścisłej relacji z układem odpornościowym.

Pakiet zdrowe jelita banerek

 W wyniku fermentacji części błonnika powstają również krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), w tym maślan, który stanowi ważne źródło energii dla komórek nabłonka jelita grubego. Zaburzenia składu i funkcji mikrobioty, określane jako dysbioza, obserwuje się w przebiegu różnych chorób przewodu pokarmowego, choć zależności te są złożone i nadal intensywnie badane.

Budowa jelita grubego

Pod względem anatomicznym jelito grube składa się z kilku następujących po sobie części:

  • kątnicy (jelita ślepego) – pierwszego odcinka, z którym połączony jest wyrostek robaczkowy;
  • okrężnicy – obejmującej część wstępującą, poprzeczną, zstępującą i esowatą;
  • odbytnicy – końcowego odcinka, w którym gromadzi się stolec przed wypróżnieniem.

Ściana jelita grubego jest zbudowana m.in. z błony śluzowej, podśluzowej i mięśniowej oraz zewnętrznej warstwy surowiczej lub przydanki, zależnie od odcinka. Warstwa mięśniowa umożliwia ruchy przesuwające zawartość jelita w kierunku odbytnicy.

Jaką długość ma jelito grube?

Jelito grube ma przeciętnie około 1,3–1,5 m długości i jest znacznie krótsze od jelita cienkiego. Jednocześnie ma większą średnicę – zwykle około 5–8 cm. Najszerszym jego fragmentem jest początkowy odcinek, czyli kątnica, która znajduje się w prawej okolicy biodrowej.

Jakie funkcje pełni jelito grube?

Jelito grube odpowiada za kilka ważnych procesów kończących trawienie i przygotowujących treść pokarmową do wydalenia. Do jego głównych funkcji należą:

  • wchłanianie wody i elektrolitów – dzięki temu treść jelitowa stopniowo się zagęszcza;
  • formowanie stolca – niestrawione resztki pokarmowe są przekształcane w masy kałowe;
  • udział mikrobioty w fermentacji – bakterie jelitowe rozkładają część niestrawionych składników pokarmowych i wytwarzają m.in. niektóre witaminy oraz krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe;
  • ułatwianie przesuwania treści jelitowej – wydzielany w okrężnicy śluz wspomaga jej transport w kierunku odbytnicy;
  • magazynowanie i wydalanie stolca – końcowy odcinek jelita grubego gromadzi masy kałowe przed wypróżnieniem.

Jelito grube – gdzie boli i jakie objawy mogą wskazywać na jego choroby?

Ból związany z chorobami jelita grubego może pojawiać się w różnych częściach brzucha, zależnie od lokalizacji zmian. Często odczuwany jest w podbrzuszu, ale sama lokalizacja bólu nie pozwala ustalić jego przyczyny. Do objawów, których nie należy ignorować, należą przede wszystkim:

  • utrzymujące się biegunki lub zaparcia;
  • zmiana dotychczasowego rytmu wypróżnień;
  • krew lub śluz w stolcu;
  • nawracające bóle brzucha i wzdęcia;
  • bolesne parcie lub uczucie niepełnego wypróżnienia;
  • niezamierzona utrata masy ciała i osłabienie.

Niektóre choroby przez długi czas mogą nie powodować charakterystycznych dolegliwości, dlatego utrzymujące się zmiany rytmu wypróżnień lub krew w stolcu wymagają konsultacji lekarskiej.

Najczęstsze choroby jelita grubego

Do najczęstszych chorób jelita grubego należą:

Zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego (IBS) jest zaburzeniem czynnościowym przewodu pokarmowego. Typowe są nawracające bóle brzucha związane z wypróżnianiem oraz zmiana częstotliwości lub konsystencji stolca. U części osób dominują biegunki, u innych zaparcia, możliwa jest również postać mieszana.

Uchyłki jelita grubego

Uchyłki jelita grubego to niewielkie uwypuklenia ściany jelita, występujące szczególnie często u osób starszych. Mogą przez lata nie powodować żadnych objawów. Dolegliwości pojawiają się m.in. w przypadku zapalenia uchyłków – może wówczas wystąpić ból brzucha, najczęściej po lewej stronie, gorączka oraz zmiana rytmu wypróżnień.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego należy do nieswoistych chorób zapalnych jelit. Proces zapalny obejmuje błonę śluzową jelita grubego, a choroba zwykle przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Charakterystyczne mogą być częste biegunki, krew w stolcu, bóle brzucha, parcie na stolec, zmęczenie i utrata masy ciała.

>> Sprawdź także: Rak jelita grubego – objawy, badania przesiewowe, leczenie i profilaktyka

Polipy i rak jelita grubego

Polipy w jelicie grubym są zmianami uwypuklającymi się do światła jelita. Większość nie jest nowotworem złośliwym, jednak niektóre typy polipów mogą z czasem przekształcić się w raka. Niepokojącymi objawami są m.in. krew w stolcu, nawracające krwawienia z odbytnicy, zmiana rytmu wypróżnień, niedokrwistość czy niezamierzona utrata masy ciała.

>> Zobacz też: Diagnostyka wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Jak diagnozuje się choroby jelita grubego?

Zakres diagnostyki zależy od rodzaju dolegliwości, czasu ich trwania, wieku pacjenta oraz obecności objawów alarmowych. Lekarz może zlecić badania krwi, m.in. morfologię, która pozwala wykryć np. niedokrwistość, oraz oznaczenie CRP pomocne w ocenie obecności i nasilenia stanu zapalnego. Istotnych informacji mogą dostarczyć również badania kału.

W diagnostyce dolegliwości ze strony jelit wykorzystuje się m.in.:

  • badania mikrobiologiczne kału – w zależności od objawów mogą być wykonywane w celu wykrycia zakażeń przewodu pokarmowego, zwłaszcza u osób z ostrą lub przedłużającą się biegunką; zakres badań dobiera się do obrazu klinicznego i może obejmować m.in. wykrywanie bakterii, pasożytów lub toksyn patogenów jelitowych;
  • test na krew utajoną w kale metodą immunochemiczną – umożliwia wykrycie niewidocznych gołym okiem śladów krwi. Jest wykorzystywany m.in. w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, choć dodatni wynik może mieć również inne przyczyny i wymaga dalszej diagnostyki;
  • kalprotektynę w kale – marker wykorzystywany w ocenie stanu zapalnego jelit. Podwyższone stężenie może występować m.in. w nieswoistych chorobach zapalnych jelit. Oznaczenie pomaga także różnicować dolegliwości o podłożu zapalnym od zaburzeń czynnościowych, takich jak zespół jelita drażliwego.

W zależności od objawów i wyników badań laboratoryjnych diagnostyka może zostać rozszerzona o badania obrazowe, np. USG jamy brzusznej, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. Szczególne znaczenie ma kolonoskopia, która pozwala bezpośrednio obejrzeć błonę śluzową jelita grubego, pobrać wycinki do badania histopatologicznego, a podczas tego samego badania również usunąć niektóre polipy. O tym, jakie badania są potrzebne i czy istnieją wskazania do kolonoskopii, decyduje lekarz na podstawie całego obrazu klinicznego.

FloraGEN – badanie genetyczne mikrobioty jelitowej z konsultacją

>> Przeczytaj także: Jak przygotować się do kolonoskopii?

Jak dbać o jelito grube?

Profilaktyka chorób jelita grubego opiera się przede wszystkim na codziennych nawykach oraz odpowiednich badaniach. Warto zadbać o dietę dostarczającą błonnika, odpowiednie nawodnienie i regularną aktywność fizyczną. Znaczenie ma również ograniczenie palenia tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu.

Nie należy przy tym czekać na pojawienie się dolegliwości. Część chorób jelita grubego może długo rozwijać się bez charakterystycznych objawów, dlatego ważnym elementem profilaktyki raka jelita grubego są badania przesiewowe wykonywane zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Z kolei pojawienie się krwi w stolcu, niewyjaśnionej utraty masy ciała czy utrzymującej się zmiany rytmu wypróżnień powinno skłonić do konsultacji z lekarzem.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

  1. Cyprian, M. (2023, March 8). Stres a mikrobiota – o tym, jak otoczenie może wpływać na Twoje wnętrze! – Instytut Mikroekologii. Instytut Mikroekologii.
  2. Azzouz LL, Sharma S. Physiology, Large Intestine. [Updated 2023 Jul 31]. In: StatPearls [Internet].
  3. Omole AE, Mandiga P, Kahai P, et al. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Large Intestine. [Updated 2025 Apr 6]. In: StatPearls [Internet].
  4. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/mikrobiota-jelitowa/ [dostęp: 09.09.2026]

Infekcyjne zapalenie wsierdzia – przyczyny, leczenie, profilaktyka

Katarzyna Ciepłucha
-
0
Infekcyjne zapalenie wsierdzia – przyczyny, leczenie, profilaktyka

Infekcyjne zapalenie wsierdzia to poważna choroba, w której zakażenie obejmuje wewnętrzną warstwę serca, najczęściej jego zastawki. Początkowo może powodować mało charakterystyczne dolegliwości, jednak nieleczone grozi m.in. uszkodzeniem zastawek, niewydolnością serca i powikłaniami zatorowymi. Sprawdź, jakie są przyczyny i objawy infekcyjnego zapalenia wsierdzia, jak przebiega diagnostyka i leczenie oraz kto wymaga szczególnej profilaktyki.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> infekcyjne zapalenie wsierdzia (IZW) jest zakażeniem obejmującym najczęściej zastawki serca;
>> jego przyczyną są przede wszystkim bakterie, m.in. gronkowce, paciorkowce i enterokoki;
>> szczególnie narażone są m.in. osoby po przebytym IZW, z protezami zastawkowymi i wybranymi wadami serca;
>> podstawą diagnostyki są posiewy krwi i echokardiografia;
>> leczenie wymaga długotrwałej antybiotykoterapii, a u części chorych także operacji;
>> profilaktykę antybiotykową stosuje się tylko u określonych pacjentów z dużym ryzykiem IZW przed wybranymi zabiegami.

Spis treści:

  1. Infekcyjne zapalenie wsierdzia – co to za choroba?
  2. Jakie są przyczyny infekcyjnego zapalenia wsierdzia?
  3. Kto jest szczególnie narażony na infekcyjne zapalenie wsierdzia?
  4. Jakie są objawy infekcyjnego zapalenia wsierdzia?
  5. Jak rozpoznaje się infekcyjne zapalenie wsierdzia?
  6. Leczenie infekcyjnego zapalenia wsierdzia
  7. Jakie powikłania może powodować infekcyjne zapalenie wsierdzia?
  8. Infekcyjne zapalenie wsierdzia u dzieci
  9. Profilaktyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia
  10. Infekcyjne zapalenie wsierdzia – podsumowanie najważniejszych informacji

Infekcyjne zapalenie wsierdzia – co to za choroba?

Wsierdzie to cienka warstwa tkanki wyściełająca wnętrze serca. Infekcyjne zapalenie wsierdzia rozwija się, gdy drobnoustroje przedostają się do krwi i zakażają struktury serca, najczęściej zastawki aortalną lub mitralną. Zakażenie może również dotyczyć sztucznych zastawek, elektrod urządzeń wszczepionych do serca czy innych sztucznych materiałów.

Badanie prokalcytoniny (PCT) banerek

Na zakażonych strukturach mogą powstawać tzw. wegetacje, czyli skupiska m.in. drobnoustrojów, płytek krwi i włóknika. Mogą one uszkadzać zastawki, a ich fragmenty mogą przedostawać się z krwią do innych narządów.

>> Zobacz również: Zastawki serca – budowa, rola i dysfunkcje zastawek

Jakie są przyczyny infekcyjnego zapalenia wsierdzia?

Bezpośrednią przyczyną infekcyjnego zapalenia wsierdzia (kod ICD-10: I33.0) jest zakażenie struktur serca przez drobnoustroje. Ponad 90% przypadków IZW ma etiologię bakteryjną. Najczęściej odpowiadają za nie gronkowce, w tym Staphylococcus aureus, paciorkowce oraz enterokoki. Znacznie rzadziej przyczyną są grzyby lub inne drobnoustroje.

Do rozwoju IZW dochodzi zwykle wtedy, gdy drobnoustroje przedostają się do krwi, czyli występuje bakteriemia, a następnie osiedlają się na wsierdziu – szczególnie na zmienionej zastawce lub sztucznym materiale znajdującym się w sercu. Źródłem bakteriemii mogą być m.in.:

  • zakażenia skóry, jamy ustnej lub innych narządów, z których bakterie przedostają się do krwi;
  • zabiegi medyczne lub stomatologiczne, podczas których może przejściowo dojść do bakteriemii;
  • cewniki naczyniowe i inne procedury związane z przerwaniem ciągłości tkanek;
  • dożylne przyjmowanie narkotyków, które zwiększa ryzyko wprowadzenia drobnoustrojów bezpośrednio do krwi.

Po osiedleniu się drobnoustrojów na wsierdziu mogą powstawać wegetacje złożone m.in. z bakterii, płytek krwi i włóknika. Powiększające się zmiany mogą uszkadzać zastawkę, a ich fragmenty mogą odrywać się i wraz z krwią docierać do innych narządów.

Kto jest szczególnie narażony na infekcyjne zapalenie wsierdzia?

Ryzyko infekcyjnego zapalenia wsierdzia nie jest jednakowe u wszystkich. Szczególnie duże występuje u osób:

  • po przebytym wcześniej infekcyjnym zapaleniu wsierdzia;
  • z protezą zastawkową lub po naprawie zastawki z wykorzystaniem sztucznego materiału;
  • z wybranymi wrodzonymi wadami serca;
  • ze wszczepionym urządzeniem wspomagającym pracę komory serca.

Ryzyko zwiększają również niektóre choroby zastawek, kardiomiopatia przerostowa, obecność wszczepionych urządzeń kardiologicznych, hemodializoterapia, immunosupresja oraz dożylne przyjmowanie narkotyków.

Jakie są objawy infekcyjnego zapalenia wsierdzia?

Objawy infekcyjnego zapalenia wsierdzia mogą być bardzo zróżnicowane i często początkowo są mało charakterystyczne. Choroba może rozwijać się gwałtownie, z wysoką gorączką i szybkim pogorszeniem stanu ogólnego, albo bardziej podstępnie – przez kilka tygodni powodować stan podgorączkowy, osłabienie i stopniową utratę masy ciała.

Do najczęstszych objawów IZW należą:

  • gorączka lub przedłużający się stan podgorączkowy, którym mogą towarzyszyć dreszcze i nasilone pocenie się;
  • osłabienie, pogorszenie samopoczucia i brak apetytu;
  • bóle mięśni i stawów, bóle głowy oraz utrata masy ciała;
  • duszność, obrzęki i zmniejszona tolerancja wysiłku, jeśli zakażenie doprowadziło do uszkodzenia zastawki i niewydolności serca;
  • objawy powikłań zatorowych, zależne od tego, do którego narządu dotrze materiał z zakażonych wegetacji – mogą wystąpić m.in. objawy udaru mózgu, ból brzucha, pleców lub kończyny, a w prawostronnym IZW także ból w klatce piersiowej, kaszel czy duszność związane z zatorami do płuc.
Ważne!
Gorączka współistniejąca z objawami zatorowymi, np. nagłym niedowładem lub zaburzeniami mowy, wymaga pilnej diagnostyki i wykluczenia infekcyjnego zapalenia wsierdzia. U osób starszych IZW może przebiegać bez wysokiej gorączki.

W przebiegu IZW mogą pojawić się także zmiany skórne i naczyniowe, choć obecnie występują stosunkowo rzadko. Należą do nich m.in. linijne wybroczyny pod paznokciami, bolesne guzki Oslera na palcach oraz niebolesne zmiany Janewaya na dłoniach i podeszwach.

Jak rozpoznaje się infekcyjne zapalenie wsierdzia?

Nie istnieje pojedyncze badanie laboratoryjne, które samo pozwala rozpoznać IZW. Diagnostyka łączy wyniki badań mikrobiologicznych, laboratoryjnych i obrazowych oraz obraz kliniczny pacjenta.

Najważniejsze badania obejmują:

  • posiewy krwi – przed rozpoczęciem antybiotykoterapii pobiera się co najmniej trzy zestawy próbek; badanie pozwala zidentyfikować drobnoustrój i dobrać leczenie;
  • morfologię krwi – może wykazać m.in. leukocytozę lub niedokrwistość;
  • CRP i OB – są nieswoistymi wskaźnikami procesu zapalnego;
  • kreatyninę, eGFR i badanie ogólne moczu – pomagają ocenić czynność nerek i możliwe powikłania;
  • echokardiografię – przezklatkową (TTE), a w wielu przypadkach także dokładniejszą echokardiografię przezprzełykową (TEE).
Badanie CRP - (białko C-reaktywne) banerek

W wybranych sytuacjach diagnostykę rozszerza się m.in. o TK serca, PET-TK, rezonans magnetyczny czy badania serologiczne. Rozpoznanie ocenia się na podstawie określonych kryteriów klinicznych, mikrobiologicznych i obrazowych.

Leczenie infekcyjnego zapalenia wsierdzia

Rozpoznanie infekcyjnego zapalenia wsierdzia jest wskazaniem do hospitalizacji. Leczenie dobiera się do rodzaju drobnoustroju, przebiegu choroby oraz obecności powikłań. Najczęściej obejmuje:

  • długotrwałą antybiotykoterapię, początkowo zwykle dożylną;
  • modyfikację leczenia po uzyskaniu wyników posiewów krwi i antybiogramu;
  • terapię trwającą zazwyczaj kilka tygodni, a w przypadku IZW protezy zastawkowej zwykle co najmniej 6 tygodni;
  • u wybranych, stabilnych chorych możliwość kontynuowania części leczenia poza szpitalem.

U części pacjentów konieczna jest również operacja kardiochirurgiczna. Najważniejsze wskazania to ciężka niewydolność serca związana z uszkodzeniem zastawki, niekontrolowane zakażenie oraz duże ryzyko lub występowanie zatorowości.

>> Przeczytaj też: Posiew krwi – co wykrywa i kiedy się go wykonuje?

Jakie powikłania może powodować infekcyjne zapalenie wsierdzia?

IZW może prowadzić do poważnych powikłań zarówno w obrębie serca, jak i innych narządów. Należą do nich m.in.:

  • uszkodzenie zastawki i niewydolność serca;
  • udar mózgu i inne powikłania zatorowe;
  • ropnie oraz inne ogniska zakażenia;
  • zaburzenia rytmu i przewodzenia w sercu;
  • ostra niewydolność nerek.

Powikłania mogą być pierwszą manifestacją nierozpoznanego wcześniej IZW, dlatego gorączka współistniejąca np. z niewyjaśnionym epizodem zatorowym wymaga uwzględnienia tej choroby w diagnostyce.

Infekcyjne zapalenie wsierdzia u dzieci

Infekcyjne zapalenie wsierdzia u dzieci występuje rzadko. Szczególnie narażone są dzieci z wrodzonymi wadami serca, zwłaszcza po zabiegach kardiochirurgicznych lub przezcewnikowych z wykorzystaniem sztucznego materiału. Ryzyko zwiększa także obecność długotrwale utrzymywanych dostępów naczyniowych.

Objawy mogą być mało charakterystyczne, dlatego niewyjaśniona gorączka u dziecka z czynnikami ryzyka wymaga szczególnej uwagi. Podobnie jak u dorosłych diagnostyka opiera się przede wszystkim na posiewach krwi i echokardiografii.

Profilaktyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia

Podstawą profilaktyki infekcyjnego zapalenia wsierdzia jest ograniczanie ryzyka przedostawania się drobnoustrojów do krwi. Duże znaczenie mają właściwa higiena jamy ustnej, regularne kontrole stomatologiczne, higiena skóry, odkażanie ran oraz odpowiednie leczenie zakażeń. Osobom z dużym ryzykiem IZW odradza się wykonywanie piercingu i tatuaży.

Profilaktyka antybiotykowa nie jest potrzebna każdemu pacjentowi z chorobą serca. Zaleca się ją przede wszystkim osobom z dużym ryzykiem IZW, np. po przebytym zapaleniu wsierdzia lub z protezą zastawkową, przed zabiegami stomatologicznymi obejmującymi manipulacje w obrębie dziąseł, okolicy korzenia zęba lub naruszającymi ciągłość błony śluzowej. Decyzję o zastosowaniu antybiotyku podejmuje lekarz na podstawie rodzaju wady lub zabiegu i indywidualnego ryzyka pacjenta.

Infekcyjne zapalenie wsierdzia – podsumowanie najważniejszych informacji

Infekcyjne zapalenie wsierdzia to poważna choroba, która wymaga szybkiego rozpoznania i odpowiednio dobranego leczenia. W diagnostyce najważniejsze znaczenie mają posiewy krwi i echokardiografia, natomiast terapia opiera się głównie na długotrwałej antybiotykoterapii. U osób szczególnie narażonych istotną rolę odgrywa również właściwa profilaktyka IZW.

Bibliografia

  1. Aldrich J.B. i wsp. Evaluation and treatment of infective endocarditis in children and adolescents with underlying CHD: a Paediatric Acute Care Cardiology Collaborative Clinical Practice Guideline. Cardiology in the Young 2025;35:2422–2440.
  2. Delgado V. i wsp. 2023 ESC Guidelines for the management of endocarditis. European Heart Journal 2023;44:3948–4042.
  3. Referowska M., Leśniak W. Postępowanie w infekcyjnym zapaleniu wsierdzia. Podsumowanie wytycznych European Society of Cardiology 2023. Medycyna Praktyczna 2024;3:12–34.
  4. Stępińska J. Infekcyjne zapalenie wsierdzia. Interna – mały podręcznik. Medycyna Praktyczna, aktualizacja 15.07.2024.
  5. Wiercińska M. Infekcyjne zapalenie wsierdzia – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie. Medycyna Praktyczna dla Pacjentów. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/354403,infekcyjne-zapalenie-wsierdzia-przyczyny-objawy-leczenie-zapobieganie (dostęp: 12.08.2026).

Lecenamab (Leqembi) – nowy lek na Alzheimera

Agata Strukow
-
0
Lecenamab (Leqembi) – nowy lek na Alzheimera

Artykuł powstał 4.02.2025 r., ostatnia aktualizacja 16.09.2026 r.

Leqembi (lecenamab, lekanemab) jest lekiem modyfikującym jeden z patomechanizmów choroby Alzheimera – odkładanie się beta-amyloidu w mózgu. Terapia jest przeznaczona dla dorosłych pacjentów we wczesnym stadium choroby. Nie prowadzi do jej wyleczenia, ale może spowolnić pogarszanie się funkcji poznawczych oraz codziennego funkcjonowania. Ze względu na ryzyko krwawień śródmózgowych leczenie wymaga starannej kwalifikacji oraz regularnego monitorowania.

Z artykułu dowiesz się, że:
>> lek na Alzheimera, Leqembi, wiąże zagregowane formy beta-amyloidu i zmniejsza ilość blaszek amyloidowych w mózgu;
>> lek stosuje się u dorosłych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi lub łagodnym otępieniem spowodowanym chorobą Alzheimera;
>> przed terapią trzeba potwierdzić patologię amyloidu, oznaczyć genotyp ApoE ε4 i wykonać rezonans magnetyczny mózgu;
>> lek podaje się dożylnie w dawce zależnej od masy ciała, raz na dwa tygodnie;
>> największym zagrożeniem terapii są nieprawidłowości ARIA, obejmujące obrzęk mózgu, mikrokrwawienia i odkładanie hemosyderyny.

Spis treści:

  1. Co to jest lek Leqembi i jak działa?
  2. Wskazania do stosowania Leqembi
  3. Jakie badania należy wykonać przed wdrożeniem leku na Alzheimera?
  4. Jak wygląda leczenie nowym lekiem na Alzheimera?
  5. Działania niepożądane, zagrożenia związane z leczeniem
  6. Podsumowanie
  7. FAQ – najczęściej zadawane pytania

Co to jest lek Leqembi i jak działa?

Leqembi zawiera lecanemab – przeciwciało monoklonalne klasy IgG1. Jest to lek biologiczny, który działa podobnie do przeciwciał wytwarzanych przez organizm człowieka, wiążąc się z rozpuszczalnymi i nierozpuszczalnymi, zagregowanymi formami beta-amyloidu, ułatwiając ich usuwanie.

Beta-amyloid to białko związane z rozwojem choroby Alzheimera. Zagregowane formy beta-amyloidu to połączone, skupione ze sobą cząsteczki białka (peptydu) beta-amyloidu, które utraciły swoją prawidłową strukturę. Odkładają się w mózgu w postaci blaszek i uszkadzają komórki nerwowe. Działanie lekanemabu prowadzi do zmniejszenia obciążenia amyloidem i jest ukierunkowane na przyczynę, a nie tylko objawy choroby Alzheimera.

W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z wczesną chorobą Alzheimera lek spowalniał pogarszanie funkcji poznawczych i codziennego funkcjonowania w porównaniu z placebo. Nie oznacza to wyleczenia choroby ani cofnięcia istniejących zmian. Celem terapii jest opóźnienie progresji choroby u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.

WAŻNE!
Badania kliniczne wykazały, że lek Leqembi pozwala spowolnić postęp otępienia o 27%.

Wskazania do stosowania Leqembi

Leqembi jest wskazany w leczeniu dorosłych pacjentów z wczesną chorobą Alzheimera, czyli:

  • łagodnymi zaburzeniami funkcji poznawczych spowodowanymi chorobą Alzheimera, gdy występują zauważalne problemy z pamięcią, ale pacjent pozostaje samodzielny;
  • łagodnym otępieniem typu alzheimerowskiego – we wczesnym stadium choroby Alzheimera.

>> Dowiedz się więcej: Demencja (otępienie starcze) – objawy, diagnostyka, leczenie

Stosowanie Leqembi – środki ostrożności

Lek można stosować u osób, które:

  • nie są nosicielami wariantu ApoE ε4, np. prezentują genotyp APOE ε3/ε3
  • u pacjentów z jedną kopią tego wariantu, np. APOE ε4/ε3.

Nie jest wskazany dla homozygot ApoE ε4/ε4, ponieważ w tej grupie ryzyko nieprawidłowości ARIA jest większe.

Lekanemabu nie należy rozpoczynać m.in. u pacjentów stosujących leki przeciwzakrzepowe, z niekontrolowanymi zaburzeniami krzepnięcia ani przy określonych zmianach w wyjściowym rezonansie mózgu.

Skuteczności i bezpieczeństwa nie ustalono w umiarkowanej chorobie Alzheimera, autosomalnie dominującej postaci rodzinnej ani u dorosłych z zespołem Downa.

>>> Przeczytaj też: Czy Alzheimer jest dziedziczny? Badania genetyczne w kierunku demencji

Jakie badania należy wykonać przed wdrożeniem leku na Alzheimera?

Kwalifikacja do terapii wymaga wieloetapowej diagnostyki w celu potwierdzenia wskazań oraz zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta. Przed podaniem pierwszej dawki należy wykonać:

  • ocenę krzepnięcia i przyjmowanych leków (szczególnie przeciwzakrzepowych i trombolitycznych) – niekontrolowane zaburzenia krzepnięcia i leczenie przeciwzakrzepowe stanowią przeciwwskazanie to terapii. Lekarz powinien także zebrać informacje o przebytym w ostatnich 12 miesiącach udarze, przemijającym napadzie niedokrwiennym lub napadach drgawkowych oraz o zaburzeniach odporności i leczeniu immunosupresyjnym. Bezpieczeństwo terapii w tych grupach nie zostało ustalone;
  • badanie genetyczne (status genu APOE) w celu weryfikacji nosicielstwa wariantu APOE ε4. Lek jest przeciwwskazany u osób posiadających dwie kopie tego wariantu (APOE ε4/ε4) z powodu ryzyka powikłań naczyniowych (obrzęków i krwawień do mózgu);
Badanie apolipoproteina E genotyp banerek
  • potwierdzenie patologii amyloidowej w celu wykazanie obecności blaszek amyloidowych w mózgu. Badaniem przesiewowym jest oznaczenie biomarkerów Alzheimera z krwi (np. oznaczanie białka p-tau217),  potwierdzeniem jest wykrycie amyloidu w płynie mózgowo-rdzeniowym (pobieranym przez nakłucie lędźwiowe) lub skanu PET;
Badanie białka pTau217
  • rezonans magnetyczny mózgu (MRI) wykonany w ciągu ostatnich 6 miesięcy – aby wykluczyć wcześniejszy krwotok śródmózgowy, więcej niż cztery ogniska mikrokrwotoków, syderozę powierzchowną, obrzęk naczynioruchowy i inne cechy sugerujące mózgową angiopatię amyloidową. MRI jest również potrzebne do ustalenia punktu wyjściowego przed rozpoczęciem terapii i późniejszego porównywania zmian;

Jak wygląda leczenie nowym lekiem na Alzheimera?

Leqembi podaje się wyłącznie dożylnie, po rozcieńczeniu koncentratu w roztworze 0,9% chlorku sodu. Zalecana dawka wynosi 10 mg lekanemabu na kilogram masy ciała, a infuzję wykonuje się raz na 2 tygodnie.

Pojedynczy wlew trwa około 1 godziny i odbywa się pod nadzorem personelu medycznego. Przy pierwszej infuzji pacjent powinien być obserwowany przez około 2,5 godziny po zakończeniu podania, ponieważ niepożądane reakcje na wlew najczęściej występują podczas pierwszego podania leku.

Jeśli infuzja zostanie pominięta, kolejną dawkę należy podać możliwie szybko. Leczenie należy przerwać, gdy choroba przejdzie w stadium umiarkowanego otępienia. Co około 6 miesięcy lekarz powinien oceniać funkcje poznawcze i objawy kliniczne, aby sprawdzić, czy terapia nadal jest zasadna.

>> Sprawdź także: Choroba Alzheimera – zalecenia żywieniowe i przykładowy jadłospis

Działania niepożądane, zagrożenia związane z leczeniem

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi we były:

  • reakcje związane z infuzją – 26% pacjentów;
  • ARIA-H, czyli zmiany krwotoczne – 13%;
  • ból głowy – 11%;
  • ARIA-E, czyli obrzęk lub wysięki w mózgu – 9%.

ARIA to nieprawidłowości związane z amyloidem widoczne w badaniu MRI. ARIA-E oznacza obrzęk mózgu lub gromadzenie płynu w bruzdach, natomiast ARIA-H obejmuje mikrokrwotoki i odkładanie hemosyderyny, w tym syderozę powierzchowną. Większość przypadków przebiega bezobjawowo, ale możliwe są ból głowy, splątanie, zaburzenia widzenia, zawroty głowy, nudności, trudności w chodzeniu, ogniskowe objawy neurologiczne i napady drgawkowe.

Ryzyko krwotoku śródmózgowego wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych lub trombolitycznych. Jeżeli podczas terapii konieczne stanie się rozpoczęcie leczenia przeciwzakrzepowego, podawanie lekanemabu należy przerwać. Kwas acetylosalicylowy i inne leki przeciwpłytkowe mogą być stosowane jednocześnie, jednak decyzję zawsze podejmuje lekarz.

Reakcje związane z infuzją obejmują m.in. gorączkę, dreszcze, bóle mięśni i stawów, nudności, wymioty, zmiany ciśnienia oraz spadek wysycenia krwi tlenem. Najczęściej pojawiają się podczas pierwszego wlewu i zwykle mają nasilenie łagodne lub umiarkowane. Możliwe są też ciężkie reakcje nadwrażliwości, takie jak anafilaksja, obrzęk naczynioruchowy i skurcz oskrzeli.

Do innych działań niepożądanych należą nudności, migotanie przedsionków oraz opóźnione reakcje nadwrażliwości.

Monitorowanie bezpieczeństwa terapii

Bezpieczeństwo terapii kontroluje się przede wszystkim za pomocą badań MRI. Rezonans mózgu należy wykonać przed 3., 5., 7. i 14. infuzją, zwykle w ciągu około tygodnia przed wlewem. W pierwszych 14 tygodniach zalecana jest wzmożona obserwacja kliniczna. Dodatkowe MRI jest konieczne, gdy pojawią się objawy sugerujące ARIA.

Co około sześć miesięcy ocenia się funkcje poznawcze, nasilenie objawów i codzienne funkcjonowanie. Pozwala to ustalić, czy choroba nie przeszła w stadium umiarkowane i czy leczenie przynosi oczekiwaną korzyść.

Podczas infuzji monitoruje się objawy alergiczne, ciśnienie, stan ogólny i reakcje związane z wlewem. Pacjent powinien pilnie zgłaszać ból głowy, splątanie, zaburzenia widzenia, zawroty głowy, trudności w chodzeniu, nudności, napad drgawkowy lub objawy przypominające udar

Podsumowanie

Leqembi jest przeciwciałem monoklonalnym zmniejszającym ilość blaszek beta-amyloidu i spowalniającym postęp wczesnej choroby Alzheimera. Terapia jest przeznaczona dla ściśle określonej grupy dorosłych – osób bez ApoE ε4 lub z jedną kopią tego wariantu, u których potwierdzono patologię amyloidu (np. obecność białka p-tau 217). Leczenie wymaga wlewów co dwa tygodnie, regularnych badań MRI i kontroli funkcji poznawczych, ponieważ może powodować ARIA oraz, rzadziej, poważne krwotoki śródmózgowe.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jaki jest najskuteczniejszy lek na Alzheimera?

W medycynie nie istnieje jeden lek uznawany za najskuteczniejszy, Obecnie dostępne są leki modyfikujące przebieg choroby, o najwyższej skuteczności we wczesnym stadium. Należy do nich nowy lek, lecenamab, który zmniejsza tempo rozwoju choroby o około 27% w ciągu 18 miesięcy stosowania.

Czy Leqembi jest dostępny w Polsce?

Tak, lek Leqembi (lecanemab) jest dostępny w Polsce. Leczenie tym preparatem rozpoczęły już pierwsze wyspecjalizowane placówki medyczne w kraju.

Czy Leqembi jest refundowany?

Lek nie jest obecnie finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Trwają prace doradcze nad stworzeniem ram przyszłego programu lekowego, jednak na ten moment pacjenci muszą pokrywać koszty leczenia we własnym zakresie.

Piśmiennictwo:

  1. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/leqembi
  2. Bharadwaj PR, Dubey AK, Masters CL, Martins RN, Macreadie IG. Abeta aggregation and possible implications in Alzheimer’s disease pathogenesis. J Cell Mol Med. 2009 Mar;13(3):412-21. doi: 10.1111/j.1582-4934.2009.00609.x. PMID: 19374683; PMCID: PMC3822505.

Badania prenatalne II trymestru – jakie i kiedy wykonywać?

Wojciech Homola
-
0
Badania prenatalne II trymestru – jakie i kiedy wykonywać?

Drugi trymestr to moment, w którym płód jest już na tyle rozwinięty, że można dokładnie obejrzeć jego anatomię. Jednocześnie jego wielkość i ilość wód płodowych stwarza możliwość najdokładniejszej oceny. Dlatego właśnie na ten okres przypada najważniejsze badanie anatomiczne całej ciąży, nazywane USG połówkowym. W tym artykule wyjaśniamy, po co wykonuje się badania prenatalne II trymestru, w którym tygodniu je zaplanować, co dokładnie ocenia lekarz i jakie badania z krwi czekają Cię w tym czasie. Przeczytaj do końca, żeby wiedzieć, czego się spodziewać i o czym przypomnieć lekarzowi na najbliższej wizycie.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> podstawowym badaniem prenatalnym II trymestru jest tzw. USG połówkowe, wykonywane między 18. a 22. tygodniem ciąży, a w programie badań prenatalnych NFZ – do 22. tygodnia i 6 dni;
>> USG połówkowe służy szczegółowej ocenie anatomii dziecka, jego wzrastania, łożyska i ilości płynu owodniowego;
>> przebieg i czas trwania badania zależą od jego zakresu i warunków badania;
>> poza USG w II trymestrze wykonuje się także badania krwi, w tym doustny test obciążenia glukozą między 24. a 28. tygodniem ciąży;
>> nieprawidłowy wynik badania może być wskazaniem do dalszej diagnostyki;
>> badanie przesiewowe ocenia ryzyko i wskazuje kierunek dalszej diagnostyki, ale nie stawia rozpoznania.  

Spis treści:

  1. Badania prenatalne II trymestru – po co się je wykonuje?
  2. Kiedy wykonać badanie prenatalne II trymestru?   
  3. Badanie prenatalne w II trymestrze ciąży – co ocenia USG połówkowe?   
  4. Jak wygląda USG połówkowe II trymestru? 
  5. Jakie badania w II trymestrze ciąży wykonuje się poza USG?
  6. Nieprawidłowy wynik badania prenatalnego II trymestru – co dalej?
  7. Zakończenie  

Badania prenatalne II trymestru – po co się je wykonuje?

Głównym celem badań prenatalnych w II trymestrze jest szczegółowa ocena anatomii płodu. To okres, w którym można wykryć większość wad wrodzonych, także tych, których ocena na wcześniejszym etapie jest trudna, bo poszczególne narządy nie są jeszcze w pełni ukształtowane.

Drugi powód jest równie ważny. Badanie ocenia, czy płód wzrasta prawidłowo i czy warunki, w jakich się rozwija, są odpowiednie. Ocenia się więc nie tylko sam płód, ale też łożysko, ilość płynu owodniowego i szyjkę macicy.

Pakiet kobiety w ciąży (16 badań) banerek

Trzecia funkcja bywa pomijana, a ma duże znaczenie praktyczne. Wczesne wykrycie wady pozwala zaplanować dalsze postępowanie: skierować pacjentkę do ośrodka referencyjnego, przygotować zespół neonatologiczny na poród albo w wybranych sytuacjach wdrożyć leczenie jeszcze w okresie płodowym. Nawet gdy wady nie da się leczyć przed porodem, sama wiedza zmienia sposób prowadzenia ciąży.

Warto pamiętać również o tym, iż USG połówkowe i testy z krwi to metody przesiewowe. Prawidłowy wynik znacznie zmniejsza prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z wadą, ale nie daje stuprocentowej gwarancji, a wynik nieprawidłowy jest wskazaniem do dalszej diagnostyki, a nie rozpoznaniem choroby.

>> Przeczytaj też: Badania prenatalne – czym są, jak wyglądają i kiedy je wykonać?

Kiedy wykonać badanie prenatalne II trymestru?

USG połówkowe wykonuje się między 18. a 22. tygodniem ciąży. W ramach programu badań prenatalnych finansowanego przez NFZ przyjmuje się szerszy przedział, do 22. tygodnia i 6 dni.

Ten termin nie jest przypadkowy. Wcześniej narządy płodu są jeszcze zbyt małe, żeby wiarygodnie ocenić ich budowę, zwłaszcza serce. Później dziecko jest już na tyle duże, a jego kości na tyle uwapnione, że cień akustyczny zaczyna zasłaniać część struktur i badanie staje się trudniejsze technicznie.

>> Sprawdź też: Jakie badania prenatalne wykonuje się w I trymestrze?

W praktyce najwięcej badań wykonuje się w okolicach 20. tygodnia. To dobry kompromis między wielkością narządów a warunkami obrazowania.

Program badań prenatalnych NFZ obejmuje wszystkie kobiety w ciąży, niezależnie od wieku. Do skorzystania z tego badania potrzebne jest skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę, na którym musi znaleźć się informacja o zaawansowaniu ciąży, czyli o tygodniu ciąży.

Warto wiedzieć:
wizytę na USG połówkowe umów z wyprzedzeniem, najlepiej zaraz po badaniu I trymestru. W wielu ośrodkach terminy są odległe, a przedział 18-22 tygodnia jest wąski i nie da się go nadrobić później.  

To może Cię zainteresować:
>> Pierwszy trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć?
>> Drugi trymestr ciąży – co warto wiedzieć? Rozwój dziecka, dolegliwości, badania
>> Trzeci trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć przed porodem?

Badanie prenatalne w II trymestrze ciąży – co ocenia USG połówkowe?

Nazwa „połówkowe” bierze się stąd, że badanie wypada mniej więcej w połowie ciąży. Zakres oceny jest jednak znacznie szerszy, niż sugeruje potoczna nazwa.

Lekarz ocenia kolejno:

  • liczbę płodów, ich położenie i czynność serca,
  • biometrię, czyli zestaw pomiarów: wymiar główki, obwód brzucha, długość kości udowej, na podstawie których szacuje się masę dziecka i porównuje ją z normami dla danego tygodnia,
  • anatomię ośrodkowego układu nerwowego, w tym budowę mózgowia i kręgosłupa,
  • budowę serca i dużych naczyń, co jest jednym z najtrudniejszych i najważniejszych elementów badania,
  • narządy jamy brzusznej: żołądek, jelita, nerki, pęcherz moczowy, przeponę i powłoki brzucha,
  • twarzoczaszkę, kończyny wraz z liczbą palców oraz markery genetyczne, na przykład obecność i długość kości nosowej,
  • łożysko, jego lokalizację i przyczep pępowiny,
  • ilość płynu owodniowego,
  • długość szyjki macicy, co pozwala ocenić ryzyko porodu przedwczesnego.

W wielu ośrodkach na tym etapie wykonuje się również przesiewową ocenę serca płodu, czyli echokardiografię przesiewową. Przy nieprawidłowościach lub obciążonym wywiadzie lekarz kieruje na badanie echokardiograficzne, czyli tzw. echo serca płodu, wykonywane przez kardiologa dziecięcego.

Panel prenatalny Panorama baner

Płeć dziecka zwykle da się określić już na tym etapie, choć nie jest to cel badania i zależy od ułożenia dziecka.

>> Przeczytaj też: Jak wygląda i przebiega poród? Przygotowanie i rodzaje porodu

Jak wygląda USG połówkowe II trymestru?

Badanie wykonuje się przez powłoki brzucha, sondą przesuwaną po skórze pokrytej żelem. Nie wymaga przygotowania. Nie musisz być na czczo ani mieć wypełnionego pęcherza, choć zalecenia bywają różne w poszczególnych placówkach, więc warto to potwierdzić przy zapisie.

Leżysz na plecach lub lekko na boku, a lekarz kolejno przechodzi przez wszystkie struktury, wykonując pomiary i zapisując obrazy. Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne, zarówno dla Ciebie, jak i dla płodu.

Czas trwania jest bardzo różny. Zwykle badanie to zajmuje od 20 do 40 minut, ale może się przedłużyć i nie należy tego traktować jako złego sygnału. Najczęstsze powody to:

  • niekorzystne ułożenie dziecka, przez które część struktur pozostaje niewidoczna,
  • aktywność dziecka, która utrudnia wykonanie precyzyjnych pomiarów,
  • warunki badania zależne od budowy ciała pacjentki i ilości płynu owodniowego, otyłość ciężarnej utrudnia znacznie to jak i inne badania USG płodu,
  • ciąża mnoga, gdzie każde dziecko trzeba ocenić osobno.

Jeśli dziecko ułoży się tak, że nie jest możliwa ocenia wszystkich struktur, lekarz może poprosić Cię o krótki spacer, zmianę pozycji albo umówić badanie uzupełniające za kilka dni. To standardowa sytuacja, a nie powód do niepokoju.

Po badaniu otrzymujesz opis z pomiarami i podsumowaniem. Warto zachować go razem z dokumentacją ciąży, bo w III trymestrze pomiary z tego badania posłużą do oceny dynamiki wzrastania dziecka.

>> Przeczytaj też: Kalendarz badań w ciąży. Kiedy i jakie badania należy wykonać?

Jakie badania w II trymestrze ciąży wykonuje się poza USG?

Badania krwi w ciąży w II trymestrze to w większości badania kontrolne oceniające zdrowie przyszłej mamy, a nie badania prenatalne w ścisłym znaczeniu. 

Poniższa tabela porządkuje harmonogram wynikający ze standardu opieki okołoporodowej.

Tydzień ciążyBadania i konsultacje
15-20morfologia krwi, badanie ogólne moczu
18-22badanie USG zgodnie z rekomendacjami PTGiP (USG połówkowe)
21-26badanie ogólne moczu, badanie w kierunku toksoplazmozy (IgG, IgM) u kobiet z ujemnym wynikiem w I trymestrze, ocena czynności serca płodu
24-28doustny test obciążenia 75 g glukozy z trzypunktowym oznaczeniem, przeciwciała anty-D u kobiet z ujemnym czynnikiem Rh

Kilka z tych badań wymaga uszczegółowienia:

Doustny test obciążenia glukozą to badanie przesiewowe w kierunku cukrzycy ciążowej. Polega na trzykrotnym oznaczeniu stężenia glukozy: na czczo (przed podaniem glukozy), po godzinie i po dwóch godzinach od jej podania (75 g glukozy rozpuszczonej w 300 ml wody). Na badanie zgłaszasz się na czczo i zostajesz w placówce przez cały czas jego trwania.

Badanie w kierunku toksoplazmozy powtarza się tylko u kobiet, u których wynik w I trymestrze był ujemny, czyli u tych, które nie mają przeciwciał świadczących o wcześniejszym kontakcie z pasożytem. Jeśli w I trymestrze potwierdzono obecność przeciwciał IgG, badania się nie powtarza.

Oznaczenie przeciwciał anty-D dotyczy kobiet z ujemnym czynnikiem Rh i służy profilaktyce konfliktu serologicznego. Samo podanie immunoglobuliny anty-D, jeśli są do niego wskazania, przypada później, między 28. a 30. tygodniem ciąży.

>> Przeczytaj też: Immunoglobulina anty D w ciąży – co to jest, kiedy i w jakim celu się ją podaje?

Poza tym, przy każdej wizycie kontroluje się ciśnienie tętnicze i masę ciała, a od drugiej połowy II trymestru także czynność serca dziecka.

Osobną grupę stanowią badania biochemiczne o charakterze prenatalnym. W programie badań prenatalnych NFZ w II trymestrze wykonuje się oznaczenia AFP i estriolu, które razem z obrazem USG służą do oceny ryzyka wad. To, czy lekarz je zleci, zależy od przebiegu ciąży i tego, jakie badania wykonano wcześniej, w tym od tego, czy w I trymestrze wykonano pełny zestaw badań z PAPP-A i wolną podjednostką beta-hCG.

>> Sprawdź też: Test PAPP-A – na czym polega, co wykrywa i kiedy się go wykonuje?

Do dyspozycji pozostaje również nieinwazyjny test prenatalny z wolnego płodowego DNA, czyli NIPT. Bada on materiał genetyczny dziecka krążący we krwi matki i ocenia ryzyko najczęstszych wad chromosomowych, przede wszystkim, zespołu Downa, Edwardsa i zespołu Patau. Zwykle proponuje się go wcześniej, od około 10. tygodnia ciąży, ale można go wykonać także w II trymestrze, na przykład gdy wcześniejsze badania przesiewowe wypadły niejednoznacznie albo gdy pacjentka zgłasza się pod opiekę później. Test nie jest finansowany w ramach programu i pozostaje badaniem odpłatnym. Co ważne, mimo wysokiej czułości nadal jest badaniem przesiewowym: wynik wskazujący na wysokie ryzyko wymaga potwierdzenia badaniem inwazyjnym.

>> To może Cię zainteresować: Wady letalne – czym są? Przyczyny, rodzaje, diagnostyka

Nieprawidłowy wynik badania prenatalnego II trymestru – co dalej?

Przede wszystkim, nie jest to rozpoznanie. Nieprawidłowy wynik oznacza, że sytuacja wymaga pogłębionej diagnostyki, a nie że dziecko na pewno jest chore.

Dalsze postępowanie zależy od tego, co dokładnie zwróciło uwagę lekarza.

Gdy nieprawidłowość dotyczy budowy dziecka, zwykle kieruje się pacjentkę do ośrodka o wyższym stopniu referencyjności, gdzie badanie powtarza specjalista z większym doświadczeniem i bardziej zaawansowanym aparatem USG. Część zmian widocznych w pierwszym badaniu może okazać się wariantem normy albo artefaktem. Jeśli podejrzenie dotyczy serca, wykonuje się szczegółową echokardiografię płodu, tzw. echo serca płodu.

Gdy wynik wskazuje na podwyższone ryzyko wady chromosomowej, możliwości są następujące:

  • konsultacja genetyczna, podczas której omawia się wynik w kontekście całej ciąży i wywiadu rodzinnego,
  • test NIPT, jeśli nie był wcześniej wykonany, pozwalający dokładniej ocenić ryzyko najczęstszych wad chromosomowych,
  • amniopunkcja, czyli pobranie płynu owodniowego, wykonywana zwykle po 15. tygodniu ciąży – jako badanie diagnostyczne daje rozpoznanie pewne, w odróżnieniu od badań przesiewowych,
  • w wybranych sytuacjach inne badania inwazyjne, na przykład kordocenteza.

Decyzja o badaniu inwazyjnym zawsze należy do pacjentki i podejmuje się ją po rozmowie z lekarzem, który przedstawia korzyści i ryzyko zabiegu.

Zakończenie

Badania prenatalne II trymestru opierają się na USG połówkowym, wykonywanym między 18. a 22. tygodniem ciąży, a w programie NFZ do 22. tygodnia i 6 dni. To najdokładniejsza ocena anatomii płodu w całej ciąży: lekarz ocenia budowę anatomiczną poszczególnych narządów, wzrastanie płodu, łożysko, ilość płynu owodniowego i długość szyjki macicy. Badanie jest nieinwazyjne, nie wymaga przygotowania i trwa zwykle od 20 do 40 minut.

Poza USG w tym okresie wykonuje się badania kontrolne: morfologię, badanie ogólne moczu, doustny test obciążenia glukozą między 24. a 28. tygodniem, a u części pacjentek –oznaczenia w kierunku toksoplazmozy między 21. a 26. tygodniem oraz przeciwciała anty-D u kobiet z ujemnym czynnikiem Rh. Nieprawidłowy wynik nie jest diagnozą, tylko wskazaniem do dalszej diagnostyki pogłębionej, od powtórzenia badania w ośrodku referencyjnym po konsultację genetyczną czy badania inwazyjne.

Ważne jest, aby zgłosić się na USG drugiego trymestru, czyli tzw. USG połówkowe, w odpowiednim momencie. Okno między 18. a 22. tygodniem ciąży jest wąskie i nie da się go przesunąć, dlatego umów badanie z wyprzedzeniem i porozmawiaj z lekarzem prowadzącym o pełnym zakresie badań na tym etapie ciąży.

Bibliografia

  1. Serwis pacjent.gov.pl, Program badań prenatalnych, https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/program-badan-prenatalnych 
  2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz.U. 2025 poz. 1525), obowiązujące od 7 maja 2026 r. – załącznik z harmonogramem badań, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001525 
  3. Ministerstwo Zdrowia, Standardy opieki okołoporodowej, https://www.gov.pl/web/zdrowie/standardy-opieki-okoloporodowej 
  4. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, Przesiewowa diagnostyka ultrasonograficzna w ciąży o przebiegu prawidłowym – rekomendacje Sekcji Ultrasonografii, https://www.ptgin.pl 
  5. Przewodnik po rekomendacjach Sekcji Ultrasonografii PTGiP, Ginekologia Polska, Via Medica, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska 
  6. Narodowy Fundusz Zdrowia, Programy profilaktyczne dla pacjenta, https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/ 
  7. Serwis pacjent.gov.pl, Nowe uprawnienia w opiece okołoporodowej, https://pacjent.gov.pl/nowe-uprawnienia-w-opiece-okoloporodowej 
  8. Centrum Wiedzy ALAB laboratoria, Kalendarz badań w ciąży – kiedy i jakie badania należy wykonać, https://www.alab.pl 

Mięsaki – objawy, rodzaje, diagnostyka

Kacper Staniszewski
-
0
Mięsaki – objawy, rodzaje, diagnostyka

Mięsaki stanowią heterogenną grupę rzadkich nowotworów złośliwych wywodzących się z tkanek pochodzenia mezenchymalnego. Mogą rozwijać się m.in. w tkankach miękkich i kościach, a ze względu na dużą różnorodność biologiczną oraz często nieswoiste objawy ich rozpoznanie może stanowić wyzwanie diagnostyczne. W artykule wyjaśniamy, jakie są rodzaje i objawy mięsaków, które zmiany powinny wzbudzić czujność onkologiczną oraz jak zgodnie z aktualnymi zaleceniami przebiega ich diagnostyka i leczenie.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> mięsak jest nowotworem wywodzącym się z tkanek pochodzenia mezenchymalnego i może rozwinąć się niemal w każdej części ciała,
>> jednym z najczęstszych objawów mięsaka tkanek miękkich jest powiększający się, często niebolesny guz,
>> w diagnostyce wykorzystuje się przede wszystkim badania obrazowe,
>> ostateczne rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego materiału pobranego podczas biopsji,
>> diagnostyka i leczenie podejrzanej zmiany powinny odbywać się w ośrodku mającym doświadczenie w leczeniu mięsaków.

Spis treści:

  1. Co to jest mięsak?
  2. Rodzaje mięsaków
  3. Mięsak – przyczyny i czynniki ryzyka
  4. Mięsak – objawy
  5. Mięsak u dzieci – czym różni się od mięsaka u dorosłych?
  6. Diagnostyka mięsaka – jakie badania wykonać?
  7. Leczenie mięsaków
  8. Mięsak – rokowania
  9. FAQ: najczęstsze pytania o mięsaki?

Co to jest mięsak?

Mięsak to nowotwór wywodzący się z komórek tkanek pochodzenia mezenchymalnego. W przeciwieństwie do znacznie częstszych raków, które rozwijają się z komórek nabłonkowych, mięsaki mogą powstawać m.in. w tkance tłuszczowej, mięśniowej i łącznej, naczyniach krwionośnych oraz kościach.

Mięsaki są rzadkie. Mięsaki tkanek miękkich stanowią około 1% wszystkich nowotworów złośliwych u osób dorosłych rozpoznawanych w Polsce. Jednocześnie jest to niezwykle zróżnicowana grupa chorób obejmująca liczne podtypy histologiczne i molekularne.

Jak wygląda mięsak?

Mięsak tkanek miękkich najczęściej ma postać powiększającego się guza lub zgrubienia, które początkowo może być niebolesne, a skóra nad nim wyglądać prawidłowo. Nie ma jednak charakterystycznego wyglądu pozwalającego odróżnić go od zmiany łagodnej. Szczególną czujność powinny wzbudzić guzy o średnicy przekraczającej 5 cm lub położone głęboko względem powięzi.

Rodzaje mięsaków

Najprostszy podział obejmuje mięsaki tkanek miękkich oraz mięsaki kości. Klasyfikacja WHO jest jednak znacznie bardziej rozbudowana i uwzględnia pochodzenie, obraz histologiczny oraz cechy molekularne nowotworu.

Do mięsaków tkanek miękkich należą m.in. tłuszczakomięsaki (liposarcoma), mięśniakomięsaki gładkokomórkowe (leiomyosarcoma), mięśniakomięsaki prążkowanokomórkowe (rhabdomyosarcoma), naczyniakomięsaki (angiosarcoma), mięsaki maziówkowe (synovial sarcoma) czy niezróżnicowane mięsaki pleomorficzne.

Wśród pierwotnych złośliwych nowotworów kości wyróżnia się m.in. kostniakomięsaka (osteosarcoma), chrzęstniakomięsaka (chondrosarcoma) oraz mięsaka Ewinga. Poszczególne typy różnią się typowym wiekiem występowania, lokalizacją, dynamiką wzrostu, sposobem leczenia i rokowaniem.

Uniwersalny panel badań genetycznych w kierunku predyspozycji do rozwoju nowotworów - analiza 106 genów metodą NGS (2)

Mięsak – przyczyny i czynniki ryzyka

W większości przypadków nie można wskazać konkretnej przyczyny mięsaka. Choroba najczęściej pojawia się sporadycznie. Znane są jednak czynniki zwiększające prawdopodobieństwo zachorowania.

Należą do nich przede wszystkim niektóre dziedziczne zespoły predyspozycji nowotworowej, np.:

Ryzyko określonych mięsaków może być również zwiększone po wcześniejszej radioterapii, w przewlekłym obrzęku chłonnym czy w przebiegu niektórych chorób kości.

Mięsak – objawy

Objawy mięsaka zależą przede wszystkim od jego lokalizacji i wielkości. W mięsakach tkanek miękkich najbardziej typowym sygnałem jest powiększający się, najczęściej niebolesny guz lub zgrubienie.

Wraz ze wzrostem guza mogą wystąpić:

  • ból,
  • obrzęk,
  • ograniczenie ruchomości,
  • w przypadku ucisku nerwów lub naczyń zaburzenia neurologiczne albo naczyniowe.

Guzy zlokalizowane głęboko, np. w przestrzeni zaotrzewnowej, mogą przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości.

W przypadku mięsaków kości mogą występować ból i obrzęk w okolicy zmiany, a postępujące osłabienie struktury kostnej może prowadzić do złamania patologicznego.

Mięsak u dzieci – czym różni się od mięsaka u dorosłych?

U dzieci i dorosłych występują inne dominujące typy mięsaków. W wieku dziecięcym częstsze są rhabdomyosarcoma, kostniakomięsak i mięsak Ewinga, natomiast u dorosłych m.in. tłuszczakomięsaki, mięśniakomięsaki gładkokomórkowe i chrzęstniakomięsaki. Różnice dotyczą również biologii nowotworów i stosowanych schematów leczenia.

Diagnostyka mięsaka – jakie badania wykonać?

Diagnostyka mięsaka obejmuje badania obrazowe oraz biopsję z oceną histopatologiczną. W przypadku powierzchownych guzów tkanek miękkich badaniem pierwszego wyboru jest zwykle USG, natomiast do oceny miejscowego zaawansowania zmian tkanek miękkich wykorzystuje się przede wszystkim MR z kontrastem. Przy podejrzeniu mięsaka kości diagnostykę rozpoczyna się od RTG, uzupełnianego MR, a TK stosuje się m.in. w ocenie guzów jamy brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej oraz w poszukiwaniu przerzutów do płuc. Ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie biopsji.

Leczenie mięsaków

Leczenie zależy od rodzaju mięsaka, jego lokalizacji, stopnia złośliwości i zaawansowania. W przypadku zlokalizowanych mięsaków tkanek miękkich podstawową metodą pozostaje radykalne leczenie chirurgiczne z odpowiednim marginesem. W zależności od sytuacji stosuje się także radioterapię oraz leczenie systemowe.

Współczesna terapia coraz częściej uwzględnia charakterystykę molekularną konkretnego nowotworu. W wybranych podtypach stosowane są terapie ukierunkowane molekularnie, a rola immunoterapii pozostaje przedmiotem intensywnych badań i jest różna w zależności od typu mięsaka.

Do jakiego specjalisty zgłosić się z podejrzeniem mięsaka?

W przypadku wykrycia niepokojącego guza pierwszym krokiem może być konsultacja z lekarzem rodzinnym, chirurgiem lub ortopedą, który zleci wstępną diagnostykę obrazową. Jeśli wyniki badań wskazują na możliwość mięsaka, pacjent powinien zostać skierowany do chirurga onkologicznego lub ortopedy onkologicznego w ośrodku specjalizującym się w leczeniu mięsaków.

Mięsak – rokowania

Nie istnieje jedna odpowiedź na pytanie o rokowanie w mięsaku. Pod tym określeniem kryje się wiele biologicznie odmiennych nowotworów.

Znaczenie mają przede wszystkim typ histologiczny i molekularny, stopień złośliwości, wielkość i lokalizacja guza, możliwość jego całkowitego usunięcia oraz obecność przerzutów. W mięsakach tkanek miękkich kończyn 5-letnie przeżycia są szacowane na około 55–78%, jednak wyników tych nie można odnosić bezpośrednio do każdego chorego.

Wczesne rozpoznanie i prawidłowo zaplanowane leczenie w doświadczonym ośrodku zwiększają szansę na uzyskanie dobrego wyniku terapii.

FAQ: najczęstsze pytania o mięsaki?

Poniżej odpowiadamy na kilka pytań, które często pojawiają się w kontekście diagnostyki mięsaków.

Czy mięsak zawsze jest nowotworem złośliwym?

Tak. Termin mięsak (sarcoma) odnosi się do nowotworu złośliwego pochodzenia mezenchymalnego.

Czy mięsak boli?

Nie zawsze. Mięsak tkanek miękkich może przez długi czas występować jako bezbolesny guz. Ból może pojawić się wraz ze wzrostem zmiany i uciskiem sąsiednich struktur. W mięsakach kości ból jest natomiast jednym z częstszych objawów.

Czy morfologia może wykazać mięsaka?

Nie. Morfologia krwi nie jest badaniem służącym do wykrywania mięsaka, a jej prawidłowy wynik nie wyklucza choroby.

Ile można żyć z mięsakiem?

Nie można podać jednej wartości. Niektóre mięsaki wykryte na wczesnym etapie mogą zostać skutecznie wyleczone, natomiast zaawansowana choroba z przerzutami wiąże się z gorszym rokowaniem.

Czy każdy guz po skórą może być mięsakiem?

Większość guzów podskórnych ma charakter łagodny, jednak zmiana powiększająca się, duża, położona głęboko lub o innych niepokojących cechach wymaga diagnostyki.

Mięsaki to rzadka i zróżnicowana grupa nowotworów złośliwych, które mogą rozwijać się w tkankach miękkich i kościach. Szczególną czujność powinien wzbudzić nowo powstały lub powiększający się guz, nawet jeśli nie powoduje bólu. Diagnostyka opiera się na odpowiednio dobranych badaniach obrazowych, a ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie biopsji i badania histopatologicznego. Ze względu na różnorodność mięsaków rokowanie i sposób leczenia zależą od ich typu, lokalizacji oraz stopnia zaawansowania. W przypadku podejrzenia mięsaka diagnostykę i leczenie warto prowadzić w wyspecjalizowanym ośrodku.

Bibliografia

  1. Spalato-Ceruso M., Ghazzi NE., Italiano A. New strategies in soft tissue sarcoma treatment. J Hematol Oncol. 2024 Sep 2;17(1):76.
  2. Dancsok AR., Asleh-Aburaya K., Nielsen TO. Advances in sarcoma diagnostics and treatment. Oncotarget. 2017 Jan 24;8(4):7068-7093.
  3. Burningham Z., Hashibe M., Spector L., Schiffman JD. The epidemiology of sarcoma. Clin Sarcoma Res. 2012 Oct 4;2(1):14.
  4. Helman LJ., Meltzer P. Mechanisms of sarcoma development. Nat Rev Cancer. 2003 Sep;3(9):685-94.
  5. Skubitz KM., D’Adamo DR. Sarcoma. Mayo Clin Proc. 2007 Nov;82(11):1409-32.
  6. Wood GE., Meyer C., Petitprez F., D’Angelo SP. Immunotherapy in Sarcoma: Current Data and Promising Strategies. Am Soc Clin Oncol Educ Book. 2024 Jun;44(3):e432234.
  7. Rutkowski P., Koseła-Paterczyk H, Kozak K. et al. Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u chorych na mięsaki tkanek miękkich u dorosłych. Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB, Warszawa.
  8. Rutkowski P., Świtaj T., Koseła-Paterczyk H., et al. Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u chorych na mięsaki kości. Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB, Warszawa.

Rozwarstwienie aorty – objawy, diagnostyka, leczenie, rokowania

Maria Wydra
-
0
Rozwarstwienie aorty – objawy, diagnostyka, leczenie, rokowania

Nagły, bardzo silny ból w klatce piersiowej nie zawsze oznacza zawał serca. Jedną z jego najgroźniejszych przyczyn może być także rozwarstwienie aorty. To stan, w którym dochodzi do rozdzielenia warstw ściany największej tętnicy organizmu, stanowiący bezpośrednie zagrożenie życia i wymagający natychmiastowej pomocy medycznej. Sprawdź, jakie są objawy rozwarstwienia aorty, jak przebiega diagnostyka i leczenie oraz od czego zależą rokowania.

Z tego artykułu dowiesz się, że:
>> rozwarstwienie aorty powstaje, gdy krew przedostaje się pomiędzy warstwy jej ściany i tworzy tzw. światło rzekome,
>> wyróżnia się kilka rodzajów i klasyfikacji rozwarstwienia aorty, uwzględniających m.in. lokalizację, zasięg zmian i czas od wystąpienia objawów,
>> do najważniejszych czynników ryzyka należą nadciśnienie tętnicze, choroby aorty oraz niektóre wrodzone i genetyczne nieprawidłowości jej budowy,
>> najbardziej charakterystycznym objawem jest nagły, bardzo silny ból w klatce piersiowej lub plecach, choć mogą pojawić się także omdlenie, zaburzenia neurologiczne czy objawy niedokrwienia narządów,
>> rozpoznanie opiera się na badaniach obrazowych, najczęściej angio-TK, a badania laboratoryjne pełnią rolę pomocniczą.

Spis treści:

  1. Czym jest rozwarstwienie aorty?
  2. Rodzaje rozwarstwienia aorty
  3. Rozwarstwienie aorty – przyczyny i czynniki ryzyka
  4. Rozwarstwienie aorty – objawy
  5. Rozwarstwienie aorty – diagnostyka
  6. Rozwarstwienie aorty – leczenie
  7. Rozwarstwienie aorty – rokowania
  8. Czy można zapobiec rozwarstwieniu aorty?
  9. FAQ: najczęstsze pytania o rozwarstwienie aorty
  10. Rozwarstwienie aorty – podsumowanie najważniejszych informacji

Czym jest rozwarstwienie aorty?

Rozwarstwienie aorty (w klasyfikacji ICD-10 oznaczone kodem I71.0) polega na rozdzieleniu warstw jej ściany. Aorta jest główną tętnicą, która odprowadza krew z serca i rozprowadza ją do naczyń zaopatrujących poszczególne narządy. Najczęściej do jej rozwarstwienia dochodzi wskutek przerwania błony wewnętrznej i przedostania się krwi do błony środkowej. W efekcie obok prawidłowego światła naczynia powstaje tzw. światło rzekome, czyli nieprawidłowy kanał utworzony pomiędzy warstwami ściany aorty, do którego przedostaje się krew.

Pakiet sercowy (10 badań) banerek

Rozwarstwienie może szerzyć się wzdłuż aorty i obejmować ujścia odchodzących od niej tętnic. Może to prowadzić do niedokrwienia mózgu, serca, nerek, jelit lub kończyn, a w najcięższych przypadkach także do pęknięcia aorty i masywnego krwotoku wewnętrznego.

>> Przeczytaj także: Serce człowieka — budowa, położenie i funkcje w organizmie

Rodzaje rozwarstwienia aorty

Wyróżnia się kilka rodzajów rozwarstwienia aorty, zależnie przede wszystkim od lokalizacji zmian, co wpływa na wybór leczenia i rokowanie. Najczęściej stosuje się klasyfikację Stanforda, wyróżniającą:

  • typ A: rozwarstwienie obejmujące aortę wstępującą, niezależnie od miejsca, w którym doszło do pierwotnego uszkodzenia ściany naczynia. Jest to częstsza postać i zwykle wymaga pilnego leczenia operacyjnego,
  • typ B: rozwarstwienie nieobejmujące aorty wstępującej. Zmiany dotyczą najczęściej aorty zstępującej, a dalsze postępowanie zależy od obecności powikłań i stanu pacjenta.

W nowszych europejskich zaleceniach dotyczących chorób aorty wyróżnia się również typ nie-A-nie-B, w którym rozwarstwienie obejmuje łuk aorty, ale nie aortę wstępującą.

Rzadziej stosowana klasyfikacja DeBakeya uwzględnia miejsce początku i zasięg rozwarstwienia:

  • typ I: rozpoczyna się w aorcie wstępującej i sięga co najmniej do łuku aorty,
  • typ II: pozostaje ograniczony do aorty wstępującej,
  • typ III: rozpoczyna się w aorcie zstępującej i może szerzyć się w kierunku proksymalnym lub dystalnym.

Ze względu na czas od wystąpienia objawów rozwarstwienie aorty określa się jako nadostre (do 24 godzin), ostre (1-14 dni), podostre (15-90 dni) lub przewlekłe (powyżej 90 dni).

Rozwarstwienie aorty – przyczyny i czynniki ryzyka

Do rozwarstwienia dochodzi najczęściej na podłożu osłabienia ściany aorty i zwiększonego obciążenia mechanicznego naczynia. Najważniejszym nabytym czynnikiem ryzyka jest nadciśnienie tętnicze, szczególnie niewłaściwie kontrolowane. Ryzyko rozwarstwienia aorty zwiększają również:

  • tętniak lub inna wcześniej rozpoznana choroba aorty,
  • dwupłatkowa zastawka aortalna i koarktacja aorty,
  • dziedziczne choroby tkanki łącznej, m.in. zespół Marfana, naczyniowy zespół Ehlersa i Danlosa oraz zespół Loeysa i Dietza,
  • zespół Turnera,
  • ciąża, zwłaszcza przy współistniejącej chorobie aorty lub predyspozycji genetycznej,
  • palenie tytoniu,
  • stosowanie kokainy lub amfetaminy,
  • intensywny wysiłek siłowy powodujący gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego,
  • urazy oraz niektóre zabiegi wykonywane w obrębie serca i aorty,
  • choroby zapalne obejmujące aortę,
  • dodatni wywiad rodzinny w kierunku chorób aorty.

Rozwarstwienie aorty występuje najczęściej po 60. roku życia i częściej dotyczy mężczyzn. U starszych pacjentów częściej współistnieją nabyte choroby układu sercowo-naczyniowego, a u młodszych większe znaczenie mają genetycznie uwarunkowane nieprawidłowości aorty.

>> Zobacz też: Zastawki serca – budowa, rola i dysfunkcje zastawek   

Rozwarstwienie aorty – objawy

Najbardziej charakterystycznym objawem rozwarstwienia aorty jest nagły, bardzo silny ból, który od początku osiąga duże natężenie. Przy zajęciu aorty wstępującej częściej występuje w przedniej części klatki piersiowej, a przy rozwarstwieniu aorty zstępującej w plecach, szczególnie między łopatkami. Może również promieniować do brzucha.

W zależności od lokalizacji i rozległości zmian mogą pojawić się także:

Brak typowego bólu nie wyklucza rozwarstwienia aorty. U części chorych pierwszym objawem może być omdlenie albo zaburzenia neurologiczne. Rozwarstwienie najczęściej rozpoczyna się w aorcie piersiowej. Izolowane rozwarstwienie aorty brzusznej występuje rzadko, częściej ten odcinek zostaje zajęty wskutek szerzenia się zmian z części piersiowej.

>> Przeczytaj też: Nerwobóle serca – jak się objawiają i czy są groźne?

Rozwarstwienie aorty – diagnostyka

Diagnostyka rozwarstwienia aorty musi być przeprowadzona pilnie. Podstawą jest analiza objawów, czynników ryzyka oraz wykonanie badań obrazowych. W ocenie prawdopodobieństwa ostrego zespołu aortalnego lekarz może także wykorzystać skale kliniczne (np. ADD-RS).

Do najważniejszych badań należą:

  • angiografia tomografii komputerowej (angio-TK): badanie pierwszego wyboru u stabilnych pacjentów, pozwalające określić lokalizację i zasięg rozwarstwienia oraz ocenić jego powikłania,
  • echokardiografia przezprzełykowa (TEE): szczególnie przydatna u pacjentów niestabilnych, których nie można bezpiecznie transportować do pracowni tomografii,
  • echokardiografia przezklatkowa (TTE): pomocna m.in. w ocenie zastawki aortalnej i obecności płynu w worku osierdziowym,
  • angiografia rezonansu magnetycznego (angio-MR): stosowana głównie u pacjentów stabilnych oraz w dalszej lub kontrolnej ocenie aorty.

Badania laboratoryjne nie pozwalają samodzielnie rozpoznać rozwarstwienia aorty, ale wspomagają diagnostykę i ocenę powikłań. W zależności od obrazu klinicznego ich zakres może obejmować:

EKG może być prawidłowe lub wykazywać nieswoiste zmiany, a w przypadku zajęcia tętnic wieńcowych także cechy niedokrwienia mięśnia sercowego. Ostateczne rozpoznanie rozwarstwienia aorty opiera się na badaniach obrazowych.

>> Zobacz także: Badania serca – jakie są rodzaje? Kto i kiedy powinien wykonać badania kardiologiczne?

Rozwarstwienie aorty – leczenie

Leczenie rozwarstwienia aorty należy rozpocząć niezwłocznie. Jego początkowym elementem jest opanowanie bólu oraz ograniczenie sił działających na ścianę aorty poprzez kontrolę ciśnienia i częstości pracy serca. Stosuje się dożylne β-adrenolityki, a w razie potrzeby także inne leki hipotensyjne.

Dalsze leczenie zależy od typu rozwarstwienia i obecności powikłań:

  • typ A zwykle wymaga pilnej operacji kardiochirurgicznej, podczas której uszkodzony odcinek aorty zastępuje się protezą naczyniową; w razie potrzeby naprawia lub wymienia się również zastawkę aortalną,
  • niepowikłany typ B początkowo najczęściej leczy się zachowawczo, poprzez ścisłą kontrolę ciśnienia tętniczego i częstości pracy serca,
  • powikłany typ B (np. przy pęknięciu aorty, niedokrwieniu narządów, utrzymującym się bólu lub niekontrolowanym nadciśnieniu) wymaga pilnego leczenia inwazyjnego. Preferowaną metodą jest zwykle wewnątrznaczyniowe wszczepienie stentgraftu (TEVAR).

Po zakończeniu leczenia szpitalnego konieczne są długotrwała kontrola ciśnienia tętniczego oraz regularne badania obrazowe aorty ze względu na ryzyko jej dalszego poszerzania i progresji rozwarstwienia.

Rozwarstwienie aorty – rokowania

Rozwarstwienie aorty jest stanem obarczonym wysokim ryzykiem zgonu, szczególnie w pierwszych godzinach od wystąpienia objawów. Rokowanie zależy m.in. od typu i rozległości rozwarstwienia, szybkości rozpoznania i rozpoczęcia leczenia oraz obecności powikłań (np. pęknięcia aorty, wstrząsu, udaru, niedokrwienia narządów). Rozwarstwienie typu A wiąże się z większym ryzykiem niż niepowikłany typ B.

Rozwarstwienie aorty – ile trwa powrót do zdrowia?

Czas powrotu do zdrowia po rozwarstwieniu aorty zależy od wielu czynników, m.in. sposobu leczenia, rozległości zmian, wystąpienia powikłań i ogólnego stanu pacjenta. Rekonwalescencja po rozległej operacji kardiochirurgicznej jest zwykle dłuższa niż po leczeniu wewnątrznaczyniowym lub zachowawczym. Powrót do aktywności powinien odbywać się stopniowo i zgodnie z zaleceniami lekarza.

Czy można zapobiec rozwarstwieniu aorty?

Nie wszystkim przypadkom rozwarstwienia aorty można zapobiec, szczególnie gdy podłożem jest dziedziczna choroba aorty. Ryzyko można jednak zmniejszyć poprzez:

  • skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego i unikanie palenia tytoniu,
  • regularne badania obrazowe aorty u osób z tętniakiem, dwupłatkową zastawką aortalną lub dziedziczną aortopatią,
  • indywidualne dostosowanie aktywności fizycznej i unikanie bardzo intensywnych wysiłków powodujących gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego.

W przypadku znacznego lub postępującego poszerzenia aorty odpowiednio wczesna kwalifikacja do planowej operacji może zapobiec jej rozwarstwieniu lub pęknięciu.

FAQ: najczęstsze pytania o rozwarstwienie aorty

Odpowiedzi na inne najczęściej zadawane pytania dotyczące rozwarstwienia aorty.

Czy rozwarstwienie aorty jest stanem zagrożenia życia?

Tak. Ostre rozwarstwienie aorty może prowadzić m.in. do pęknięcia aorty, tamponady serca lub niedokrwienia narządów, dlatego wymaga natychmiastowej diagnostyki i leczenia.

Czy rozwarstwienie aorty zawsze wymaga operacji?

Nie, nie zawsze. Ostre rozwarstwienie typu A zwykle wymaga pilnej operacji, natomiast niepowikłany typ B najczęściej leczy się początkowo zachowawczo. Powikłany typ B wymaga leczenia inwazyjnego, najczęściej wewnątrznaczyniowego wszczepienia stentgraftu (TEVAR).

Czy po przebytym rozwarstwieniu aorty można wrócić do normalnej aktywności?

W wielu przypadkach jest to możliwe, ale zakres aktywności ustala się indywidualnie. Konieczne są kontrola ciśnienia tętniczego, regularne obrazowanie aorty oraz unikanie dużych obciążeń i intensywnych wysiłków powodujących gwałtowny wzrost ciśnienia.

Rozwarstwienie aorty – podsumowanie najważniejszych informacji

Rozwarstwienie aorty jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia, którego najbardziej charakterystycznym objawem jest nagły, bardzo silny ból w klatce piersiowej lub plecach. Podstawą rozpoznania są pilnie wykonane badania obrazowe, najczęściej angio-TK, natomiast badania laboratoryjne wspomagają diagnostykę różnicową i ocenę powikłań. Leczenie zależy przede wszystkim od typu rozwarstwienia oraz przebiegu klinicznego. Ostry typ A zwykle wymaga pilnej operacji, a niepowikłany typ B może być początkowo leczony zachowawczo. Po przebytym rozwarstwieniu konieczne są regularne badania obrazowe aorty i ścisła kontrola ciśnienia tętniczego.

Bibliografia

  1. Azizzadeh A., Arbabi C.N. Management of chronic type B aortic dissection. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/management-of-chronic-type-b-aortic-dissection (dostęp: 12.08.2026).
  2. Black J.H. III. Clinical features and diagnosis of acute aortic dissection. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/clinical-features-and-diagnosis-of-acute-aortic-dissection (dostęp: 12.08.2026).
  3. Black J.H. III. Overview of acute aortic dissection and other acute aortic syndromes. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/overview-of-acute-aortic-dissection-and-other-acute-aortic-syndromes (dostęp: 12.08.2026).
  4. Black J.H. III, Burke C.R. Epidemiology, risk factors, pathogenesis, and natural history of thoracic aortic aneurysm and dissection. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/epidemiology-risk-factors-pathogenesis-and-natural-history-of-thoracic-aortic-aneurysm-and-dissection (dostęp: 12.08.2026).
  5. Black J.H. III, Burke C.R. Management of acute type A aortic dissection. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/management-of-acute-type-a-aortic-dissection (dostęp: 12.08.2026).
  6. Black J.H. III, Burke C.R. Management of acute type B aortic dissection. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/management-of-acute-type-b-aortic-dissection (dostęp: 12.08.2026).
  7. Ludwikowska K. Rozwarstwienie aorty. Choroby układu krążenia. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/163845,rozwarstwienie-aorty (dostęp: 12.08.2026).
  8. Pleban E., Szopiński P., Bodzoń W., Masłowski L. Rozwarstwienie aorty. Interna Szczeklika: Duży Podręcznik. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/interna-szczeklika/chapter/B01-I-O-1-2,rozwarstwienie-aorty/ (dostęp: 12.08.2026).
  9. Pleban E., Szopiński P., Bodzoń W., Masłowski L., Frołow M., Leśniak W. Rozwarstwienie aorty. Interna Szczeklika: Mały Podręcznik. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.2.23 (dostęp: 12.08.2026).

Page 1 of 221
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221
123...221Strona 1 z 221

Dowiedz się więcej
o naszych
badaniach

Sprawdź >
Dowiedz się więcej

Nasze
Punkty Pobrań

Sprawdź >
Punkty Pobrań

Centrum
Wiedzy

Sprawdź >
Centrum Wiedzy
Twój klub na całe życie

Program realizowany w Punktach Pobrań
w całej Polsce oraz w e-sklepie!

Poznaj korzyści:
  • 5% zniżki na całą ofertę ALAB laboratoria
  • voucher na kolejne zakupy w prezencie
  • specjalna oferta urodzinowa
Sprawdź

do -50% na PAKIETY BADAŃ przy zakupach za min. 300 zł

 z kodem: Sprawdź