Pryszczyca to odzwierzęce schorzenie wirusowe, które jest dużym zagrożeniem dla gospodarstw w Polsce i Europie. Osoby pracujące ze zwierzętami, jak i właściciele gospodarstw obawiają się nie tylko zakażenia zwierząt, ale i wystąpienia choroby u ludzi. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat pryszczycy u ludzi.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Pryszczyca to schorzenie wirusowe, występujące klasycznie u zwierząt hodowlanych, mogące być przyczyną dużych strat ekonomicznych dla gospodarstw. >> Pryszczyca rzadko występuje u ludzi, a do zakażenia dochodzi najczęściej przez kontakt z chorymi zwierzętami i ich wydzielinami. >> Pryszczyca u ludzi cechuje się występowaniem zmian pęcherzowych w obrębie jamy ustnej, rąk i stóp, co wymaga różnicowania z częściej występującą chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej. >> Diagnostyka pryszczycy skupia się na wywiadzie i badaniu przedmiotowym, a także na badaniach laboratoryjnych, w tym badaniach molekularnych z wykorzystaniem metody PCR. >> Terapia pryszczycy wymaga postępowania objawowego, nie jest bowiem dostępne przyczynowe leczenie przeciwwirusowe, jak i szczepionka przeciwko pryszczycy u ludzi. |
Spis treści:
- Co to pryszczyca u ludzi?
- Jak wygląda pryszczyca u ludzi?
- Jak można zarazić się pryszczycą u ludzi?
- Pryszczyca u ludzi – objawy
- Jakie badania wykonać w przypadku podejrzenia pryszczycy?
- Pryszczyca u ludzi – leczenie
- Pryszczyca u ludzi – rokowania
- FAQ: najczęstsze pytania o pryszczycę u ludzi
- Pryszczyca u ludzi – podsumowanie najważniejszych informacji
Co to pryszczyca u ludzi?
Pryszczyca to schorzenie, które jest zaliczane do chorób zakaźnych i wywoływane przez wirusa z rodzaju Aphtovirus. Wirus ten należy do rodziny Picornaviridae. Jest to zakażenie występujące u zwierząt hodowlanych, a przede wszystkim u bydła, trzody chlewnej, bawołów, czy owiec, ale i u dziko żyjących gatunków parzystokopytnych. U zwierząt tych schorzenie objawia się w postaci pęcherzy na racicach, pysku i wymionach, a także nadmiernym ślinieniem się, spadkiem apetytu i zmianą zachowania (typowo osowiałością).
Pryszczyca u ludzi jest traktowana jako choroba odzwierzęca i jest rzadko diagnozowanym schorzeniem. Choroba występuje zazwyczaj u osób, które mają kontakt ze zwierzętami i ich mięsem, w tym u pracowników gospodarstw rolnych, weterynarzy, czy rzeźników.
Jak wygląda pryszczyca u ludzi?
Objawy pryszczycy u ludzi obejmują zarówno objawy skórne, takie jak pojawienie się zmian pęcherzowych, nadżerkowych, a nawet drobnych owrzodzeń, jak i objawy ogólne, w tym wystąpienie gorączki. Schorzenie to powinno być zróżnicowane ze znacznie częstszą przypadłością, jaką jest choroba stóp, dłoni i jamy ustnej. Za chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej odpowiadają inne patogeny, a mianowicie enterowirusy. Do zakażenia dochodzi klasycznie po kontakcie z chorym człowiekiem, a nie zwierzęciem, jak jest w przypadku pryszczycy. Co więcej, choroba dłoni, stóp i jamy ustnej dotyka głównie dzieci. Wykwity chorobowe w przebiegu tych dwóch schorzeń pojawiają się w podobnych lokalizacjach, jednak w przypadku choroby dłoni, stóp i jamy ustnej są zazwyczaj liczniejsze.
Jak można zarazić się pryszczycą u ludzi?
Do zarażenia pryszczycą dochodzi najczęściej poprzez kontakt bezpośredni z chorym zwierzęciem, a szczególnie z jego zmianami skórnymi (dużą zakaźnością cechuje się płyn z pęcherzyków). Cząsteczki zakaźne znajdują się w wydzielinach i wydalinach, ale również w powietrzu wydychanym przez zwierzę. Źródłem zakażenia może być nie tylko zwierzę, ale również skażone produkty zwierzęce, w tym mięso i mleko.
Pryszczyca u ludzi – objawy
W przebiegu pryszczycy u ludzi najczęściej obserwuje się takie objawy chorobowe jak:
- pojawienie się zmian o typie pęcherzy w obrębie jamy ustnej, czerwieni wargowej, dłoni, stóp (pęcherze to zmiany wyniosłe ponad poziom skóry, wypełnione płynem surowiczym),
- bóle mięśni,
- bóle głowy,
- gorączka, stan podgorączkowy.
Jakie badania wykonać w przypadku podejrzenia pryszczycy?
W pierwszym kroku niezwykle ważne jest szczegółowe przeprowadzenie wywiadu chorobowego i badania przedmiotowego pacjenta, wraz z oceną skóry i śluzówek. Warto zapytać o rodzaj wykonywanej pracy, ponieważ może to naprowadzić na rozpoznanie pryszczycy. Pomocna może być również informacja o spożywaniu produktów pochodzenia zwierzęcego, szczególnie niepasteryzowanych i pochodzących z nieznanego źródła.
Badania laboratoryjne i procedury medyczne wykonywane w trakcie diagnostyki pryszczycy u ludzi to przede wszystkim:
- badania identyfikujące materiał genetyczny wirusa pryszczycy – z wykorzystaniem metody PCR, w tym celu konieczne jest pobranie wymazu ze zmian skórnych (płyn z pęcherzyków, wymazy z jamy ustnej),
- badania serologiczne, czyli oznaczenie przeciwciał przeciwko wirusowi pryszczycy – mają znaczenie pomocnicze, ale nie rozstrzygające,
- pomocnicze badania laboratoryjne, oceniające ogólny stan organizmu – w tym stężenie CRP, morfologia krwi obwodowej, stężenie kreatyniny, stężenie enzymów wątrobowych, oznaczenie jonogramu.
Pryszczyca u ludzi – leczenie
Leczenie pryszczycy u ludzi skupia się na postępowaniu objawowym. Niezwykle ważne jest:
- odpowiednie nawodnienie organizmu, szczególnie jeśli występuje gorączka,
- obniżanie temperatury i zmniejszanie dolegliwości bólowych z wykorzystaniem leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych,
- odpoczynek,
- stosowanie produktów antyseptycznych – na nadżerki, a więc zmiany po pękniętych pęcherzach, czy preparatów do płukania jamy ustnej i gardła.
Należy wyraźnie zaznaczyć, że każdy przypadek pryszczycy powinien zostać zgłoszony stacji sanitarno-epidemiologicznej na danym obszarze, ponieważ schorzenie to ma duże znaczenie epidemiologiczne.
Pryszczyca u ludzi – rokowania
Pryszczyca u ludzi cechuje się klasycznie łagodnym przebiegiem. Objawy chorobowe utrzymują się zazwyczaj przez około 7-14 dni. Cięższe i dłużej utrzymujące się objawy kliniczne mogą wystąpić u pacjentów z obniżoną odpornością, na przykład u chorych przyjmujących leki immunosupresyjne (m. in. glikokortykosteroidy, czy metotreksat), czy też u pacjentów zakażonych wirusem HIV. Uwagę należy również poświęcić starszym pacjentom, ponieważ występuje u nich większe ryzyko odwodnienia i wystąpienia powikłań pryszczycy.
FAQ: najczęstsze pytania o pryszczycę u ludzi
Pryszczyca to w odniesieniu do ludzi rzadko występująca choroba, o której znacznie częściej mówi się w kontekście zwierząt hodowlanych i konieczności likwidacji całych stad, co ma na celu zatrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące pryszczycy.
W większości przypadków klinicznych pryszczyca u ludzi jest łagodną i samoograniczającą się chorobą. Do wyzdrowienia dochodzi zazwyczaj w czasie 1–2 tygodni. Poważniejszy przebieg kliniczny dotyczy pacjentów z obniżeniem odporności, a także pacjentów starszych.
Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia pryszczycą warto stosować do takich zasad jak:
– unikanie kontaktu z chorymi lub podejrzanymi o chorobę zwierzętami – należy zwrócić uwagę na występowanie pęcherzy i nadżerek w obrębie pyska, racic i wymion, warto też zaznaczyć, jak ważne jest unikanie nie tylko samego kontaktu bezpośredniego, ale także przebywania w pomieszczeniach i gospodarstwach z chorymi zwierzętami, ponieważ źródłem zakażenie jest również powietrze wydychane przez zwierzęta,
– niespożywanie niepasteryzowanego mleka – szczególnie z nieznanych źródeł,
– używanie rękawic ochronnych i butów roboczych podczas pracy ze zwierzętami,
– dokładne mycie i dezynfekcja rąk po kontakcie ze zwierzętami,
– utrzymywanie w odpowiedniej czystości sprzętu używanego w gospodarstwie.
Zdecydowanie tak. Wysokie ryzyko zakażenia pryszczycą wiąże się ze spożyciem niepasteryzowanego mleka i produktów z niego wykonanych (np. ser, śmietana, czy masło). Co więcej, spożywanie surowego lub niedogotowanego mięsa również może być źródłem zakażenia wirusem wywołującym pryszczycę.
Zakażenie się pryszczycą od chorego człowieka jest rzadkim, choć niewykluczoną sytuacją kliniczną. W ogromnej większości do zakażenia dochodzi jednak od chorego zwierzęcia.
Obrzęk płuc jest bardzo często związany z niewydolnością lewokomorową serca. Stan ten określa się w medycynie kardiogennym obrzękiem płuc. Przyczyną w tym przypadku jest zaleganie krwi w lewym przedsionku serca, co prowadzi do podwyższenia ciśnienia w naczyniach płucnych, czego konsekwencją jest z kolei przenikanie płynu z naczyń krwionośnych do tkanki płucnej. Pryszczyca u ludzi nie wywołuje typowo niewydolności serca i obrzęku płuc.
Pryszczyca u ludzi – podsumowanie najważniejszych informacji
Podsumowując, pryszczyca to duże zagrożenie dla zwierząt i gospodarstw, które skupiają się na hodowli. Jednak w przypadku wystąpienia choroby u ludzi, przebieg jest zazwyczaj łagodny i szybko dochodzi do wyzdrowienia. Każde podejrzenie zachorowania na pryszczycę wymaga zgłoszenia do stacji sanitarno-epidemiologicznej odpowiedniej dla danego terenu, która podejmuje odpowiednie kroki, mające na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się schorzenia.
Bibliografia
- G. Peter i inni, Choroby świń, Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009,
- Pryszczyca u ludzi. Komunikat Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Zduńskiej Woli. [dostęp online 14.04.2026: https://www.gov.pl/web/psse-zdunska-wola],
- G. Paprocka i inni, Pryszczyca – występowanie i zwalczanie choroby, Medycyna Weterynaryjna, 63(3), 2006, s. 251-253,
- S. Winiarczyk i inni, Choroby zakaźne zwierząt domowych z elementami zoonoz, wydanie 2, Wydawnictwo Państwowego Instytutu Weterynaryjnego, Lublin 2002, s. 173-175.
