Sklep
Strona główna Blog Strona 23

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – czym jest i jak je zdiagnozować?

Damian Matusiak
-
0
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – czym jest i jak je zdiagnozować?

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) to przewlekła choroba zapalna, która może prowadzić do znacznego ograniczenia ruchomości i trwałego usztywnienia naszego najważniejszego „rusztowania”. Co to w ogóle za choroba? U kogo występuje najczęściej? Jak postawić rozpoznanie? To tylko część nurtujących pytań, które pojawiają przy haśle ZZSK. 

Z tego artykułu dowiesz się:
>> co to jest ZZSK i jakie jest jego podłoże,
>> jakie objawy mogą świadczyć o chorobie,
>> czy choroba dotyka także innych narządów,
>> jakie badania pomagają w diagnozie,
>> jakie są metody leczenia – od ćwiczeń po leki biologiczne,
>> jakie są perspektywy leczenia i codziennego funkcjonowania.

Spis treści:

  1. Czym jest zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa?
  2. Objawy kliniczne zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa
  3. Objawy pozaszkieletowe ZZSK
  4. Jak zdiagnozować zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa?
  5. Leczenie ZZSK
  6. Rokowania w leczeniu ZZSK
  7. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – FAQ

Czym jest zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa?

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) to przewlekła choroba zapalna należąca do grupy spondyloartropatii. Dotyka głównie stawów krzyżowo-biodrowych oraz struktur kręgosłupa (stawów, więzadeł i krążków międzykręgowych). W ich obrębie rozwija się stan zapalny, który z czasem prowadzi do włóknienia i kostnienia, co skutkuje stopniowym usztywnianiem kręgosłupa.

Choroba ma silny komponent genetyczny, ale wpływ mają również czynniki immunologiczne i środowiskowe. ZZSK dotyka najczęściej ludzi młodych, między 15. a 30. rokiem życia i częściej występuje u mężczyzn.

Badanie wykrywanie genu HLA-B27 metodą mikromacierzy banerek

Objawy kliniczne zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa

Objawy ZZSK pojawiają się stopniowo i często są niespecyficzne, co sprawia, że choroba bywa rozpoznawana z dużym opóźnieniem. Do najczęstszych należą:

  • przewlekły ból w okolicy lędźwiowo-krzyżowej – tępy, nasilający się nocą i nad ranem, często promieniujący do pośladków,
  • poranna sztywność kręgosłupa – utrzymująca się powyżej 30 minut i zmniejszająca się po ruchu,
  • stopniowe ograniczenie ruchomości – trudności w prostowaniu pleców, skrętach tułowia, pochylaniu,
  • zmniejszona ruchomość klatki piersiowej – wynikająca ze sztywności połączeń żebrowo-kręgowych,
  • zajęcie innych stawów – kolan, bioder, barków lub przyczepów ścięgnistych.
Pamiętaj:
Młody wiek zachorowania to pułapka. Pierwsze objawy bywają mylone z przeciążeniem lub wadami postawy.

>> Sprawdź: Ból kolan –  przyczyny, diagnostyka i leczenie

Objawy pozaszkieletowe ZZSK

ZZSK to choroba ogólnoustrojowa – zmiany zapalne mogą dotyczyć wielu narządów poza układem ruchu.

Nawracające zapalenie tęczówki

To jeden z najczęstszych objawów pozastawowych. Objawia się:

  • bólem oka,
  • światłowstrętem,
  • łzawieniem,
  • pogorszeniem ostrości widzenia.

Wymaga to pilnej konsultacji okulistycznej.

Objawy sercowo-naczyniowe

W przebiegu ZZSK mogą pojawić się zaburzenia rytmu serca lub dysfunkcja zastawki aortalnej. Objawy bywają skryte i często wymagają oceny kardiologicznej.

>> Warto przeczytać też: Najczęstsze choroby serca – objawy i diagnostyka

Zmiany w płucach

U części pacjentów pojawiają się zmiany włókniste w górnych płatach płuc, torbiele lub rozstrzenia. Sprzyja to nadkażeniom i pogorszeniu wydolności oddechowej.

Zmiany w nerkach

Czasami występuje białkomocz, kamica nerkowa lub zaburzenia filtracji. Część zmian może wynikać także z przewlekłego stosowania leków przeciwzapalnych.

>> Może Cię zainteresować: Kamica układu moczowego – przyczyny, rodzaje, objawy, zalecenia dietetyczne

Powikłania neurologiczne

Zaawansowane kostnienie kręgosłupa zwiększa ryzyko złamań kręgów i ucisku na struktury nerwowe, co prowadzi do zaburzeń czucia, osłabienia siły mięśniowej, a nawet problemów z kontrolą zwieraczy.

Osteoporoza a ZZSK

Przewlekły stan zapalny i ograniczona aktywność sprzyjają spadkowi masy kostnej, co zwiększa ryzyko złamań – szczególnie w kręgosłupie.

Jak zdiagnozować zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa?

Diagnoza ZZSK opiera się na połączeniu wywiadu, badań obrazowych i laboratoryjnych.

Najważniejsze elementy procesu diagnostycznego to:

  • wywiad i badanie przedmiotowe,
Uwaga:
Czytelniku, zapamiętaj – przygotowanie się do wywiadu (precyzyjny opis dolegliwości, dokumentacja medyczna) znacznie ułatwia pracę lekarzowi i skraca czas potrzebny do rozpoznania.
  • badania obrazowe – RTG stawów krzyżowo-biodrowych (obecnie rzadziej) lub rezonans magnetyczny, który może wykazać zmiany zapalne nawet we wczesnym stadium,
  • badania laboratoryjne – podwyższone markery zapalne (CRP, OB), obecność antygenu HLA-B27.

Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, ponieważ umożliwia szybkie rozpoczęcie terapii i spowolnienie postępu choroby.

>> Dowiedz się więcej: CRP – jak interpretować wyniki badania?

Leczenie ZZSK

Leczenie ma na celu zmniejszenie stanu zapalnego, poprawę ruchomości i zapobieganie powikłaniom.

Leczenie niefarmakologiczne

Ten element terapii to przede wszystkim:

  • regularna fizjoterapia – ćwiczenia rozciągające, oddechowe, stabilizacyjne,
  • utrzymywanie prawidłowej postawy ciała oraz ergonomii pracy,
  • aktywność fizyczna – spacery, pływanie, ćwiczenia mobilizujące.

>> Zobacz: Ile kroków dziennie powinno się robić? Fakty i mity

Standardowe leczenie farmakologiczne

Do najczęściej stosowanych grup leków należą:

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – podstawowe i najczęściej stosowane,
  • leki biologiczne,
  • leki łagodzące objawy towarzyszące.

W uzasadnionych przypadkach, po ocenie wielospecjalistycznej, opcją jest także leczenie operacyjne.

Rokowania w leczeniu ZZSK

Przebieg choroby jest indywidualny. U niektórych osób postęp jest powolny i niewielki, u innych dochodzi do znacznego usztywnienia kręgosłupa. Dzięki współczesnej farmakoterapii i fizjoterapii wielu pacjentów może funkcjonować aktywnie przez lata, zachowując dobrą jakość życia. Regularne kontrole i stałe leczenie są podstawą utrzymania sprawności.

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – FAQ

Od czego zaczyna się ZZSK?

Najczęściej od przewlekłego bólu krzyża i porannej sztywności, pojawiającej się u młodych dorosłych.

Czy przy ZZSK jest wysokie CRP?

Często tak, ale prawidłowe CRP nie wyklucza choroby.

Czy ZZSK to nowotwór?

Nie. To choroba zapalna, a nie nowotworowa.

Czego nie wolno przy ZZSK?

Unikać długiego bezruchu, palenia, niewłaściwej postawy i samodzielnego nadużywania leków przeciwzapalnych.

Jak długo można żyć z ZZSK?

Długość życia zwykle nie jest skrócona — kluczowa jest właściwa terapia.

Czy przy ZZSK bolą ręce?

Może tak być, jeśli zajęte są stawy obwodowe lub przyczepy ścięgniste.

ZZSK to choroba wymagająca długoterminowej opieki i zaangażowania w leczenie, zarówno farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne. Odpowiednia aktywność fizyczna, szybkie reagowanie na objawy i współpraca ze specjalistami pozwalają minimalizować dolegliwości i spowolnić postęp choroby.

Źródła

  1. Agrawal P, Tote S, Sapkale B. Diagnosis and Treatment of Ankylosing Spondylitis. Cureus. 2024 Jan 19;16(1):e52559. doi: 10.7759/cureus.52559. PMID: 38371049; PMCID: PMC10874590., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10874590/ [dostęp: 15.12.2025 r.].
  2. Ward MM, Deodhar A, Gensler LS, Dubreuil M, Yu D, Khan MA, Haroon N, Borenstein D, Wang R, Biehl A, Fang MA, Louie G, Majithia V, Ng B, Bigham R, Pianin M, Shah AA, Sullivan N, Turgunbaev M, Oristaglio J, Turner A, Maksymowych WP, Caplan L. 2019 Update of the American College of Rheumatology/Spondylitis Association of America/Spondyloarthritis Research and Treatment Network Recommendations for the Treatment of Ankylosing Spondylitis and Nonradiographic Axial Spondyloarthritis. Arthritis Care Res (Hoboken). 2019 Oct;71(10):1285-1299. doi: 10.1002/acr.24025. Epub 2019 Aug 21. PMID: 31436026; PMCID: PMC6764857., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6764857/ [dostęp: 15.12.2025 r.].
  3. Zhao SS, Harrison SR, Thompson B, Yates M, Eddison J, Chan A, Clarke N, Corp N, Davis C, Felix L, Flora K, Gregory WJ, Jones GT, Lamb CA, Marzo-Ortega H, Murphy DJ, Petrushkin H, Sandhu V, Sengupta R, Siebert S, Van Der Windt DA, Webb D, Yiu ZZN, Gaffney K. Executive Summary: The 2025 British Society for Rheumatology guideline for the treatment of axial spondyloarthritis with biologic and targeted synthetic DMARDs. Rheumatology (Oxford). 2025 Jun 1;64(6):3234-3241. doi: 10.1093/rheumatology/keaf090. PMID: 40199508; PMCID: PMC12107059., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12107059/ [dostęp: 15.12.2025 r.].
  4. Zhu W, He X, Cheng K, Zhang L, Chen D, Wang X, Qiu G, Cao X, Weng X. Ankylosing spondylitis: etiology, pathogenesis, and treatments. Bone Res. 2019 Aug 5;7:22. doi: 10.1038/s41413-019-0057-8. PMID: 31666997; PMCID: PMC6804882., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6804882/ [dostęp: 15.12.2025 r.].

Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób wątroby

Agata Strukow
-
0
Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób wątroby

Artykuł został zaktualizowany 25.12.2025 r.

Choroby wątroby w znacznej części przebiegają bez objawów lub jest ich niewiele. Dlatego badania, w tym badania laboratoryjne, są ważną częścią procesu diagnostycznego. Jak wygląda diagnostyka chorób wątroby? Jakie badania „na wątrobę” można zrobić w laboratorium diagnostycznym i jak intepretować wyniki? Zapraszamy do artykułu.

Spis treści:

  1. Badania wątroby – ścieżka diagnostyczna
  2. Objawy chorób wątroby
  3. Wątroba – biochemiczne badania z krwi
  4. Markery uszkodzenia miąższu wątroby
  5. Markery cholestazy – zastoju żółci i uszkodzenia dróg żółciowych
  6. Badania oceniające funkcje syntetyzujące miąższu wątroby
  7. Markery nowotworowe wątroby
  8. Podsumowanie

Badania wątroby – ścieżka diagnostyczna

Rozpoznanie choroby wątroby jest procesem wieloelementowym, w którym należy wziąć pod uwagę:

  • wywiad chorobowy – potencjalne narażenie pacjenta na czynniki chorobotwórcze, np. wirusy, alkohol, dieta, zażywane leki i suplementy, choroby w rodzinie,
  • objawy,
  • badanie fizykalne przez lekarza,
  • badania laboratoryjne – biochemiczne, serologiczne, molekularne,
  • badania obrazowe – USG, Doppler, NMR (jądrowy rezonans magnetyczny), tomografia komputerowa,
  • nieinwazyjne techniki oceny stopnia zwłóknienia miąższu wątroby – wskaźnik zwłóknienia wątroby – badanie FIB-4, elastografia FibroScan,
  • badania histopatologiczne – biopsja wątroby.
Pakiet watrobowy banerek

Objawy chorób wątroby

Znaczna część chorób wątroby przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo – czyli z objawami o niewielkim nasileniu. Należy mieć również świadomość, iż występujące objawy rzadko mają charakter swoisty dla wątroby, dodatkowo pojawiają się stopniowo, dlatego łatwo ich nie zauważyć.

Do tych objawów należą:

  • męczliwość, zaburzenia koncentracji,
  • brak apetytu, jadłowstręt, dyskomfort w jamie brzusznej, nudności, wymioty,
  • odwrócenie rytmu snu,
  • depresja,
  • gorączka
  • bole stawów,
  • świąd skóry,
  • suchość spojówek,
  • zaburzenia libido.

>> Sprawdź: Objawy chorej wątroby. Na co zwrócić uwagę i jakie badania wykonać?

Wątroba – biochemiczne badania z krwi

Badania biochemiczne wątroby to testy z krwi, pozwalające ocenić funkcje tego narządu. Dzięki temu są pomocne w wykrywaniu uszkodzeń wątroby, chorób upośledzających jej prawidłowe funkcjonowanie (stłuszczenie, zapalenie, marskość), problemów z przepływem żółci.

Badania biochemiczne wątroby to:

  • markery uszkodzenia miąższu wątroby,
  • markery cholestazy,
  • badania oceniające funkcje syntetyzujące miąższu wątroby,
  • znaczniki nowotworzenia.

>> Warto przeczytać także: Marskość wątroby – przyczyny, objawy i diagnostyka

Markery uszkodzenia miąższu wątroby

Najczęściej stosowane markery uszkodzenia komórek wątroby to aminotransferaza alaninowa (ALT) i aminotransferaza asparaginowa (AST). Są to badania powszechnie zalecane w diagnostyce i traktowane jako badanie przesiewowe. Nasilenie aktywności tych enzymów zwykle odzwierciedla stopień uszkodzenia wątroby.

Aminotransferaza alaninowa (ALT) jest enzymem występującym przede wszystkim w cytoplazmie komórek wątrobowych – hepatocytów. W mniejszych ilościach jest obecny w mięśniach, sercu i nerkach. Zaburzenia aktywności ALT są bardziej swoiste dla chorób wątroby niż AST.

To ważne:
ALT jest czułym wskaźnikiem trwającego uszkodzenia miąższu wątroby.

Aminotransferaza asparaginowa (AST) to enzym obecny w największych ilościach w sercu oraz w mitochondriach i cytoplazmie komórek wątrobowych. Mniejsze stężenia występują w mięśniach prążkowanych, trzustce, nerkach, mózgu, płucach i komórkach krwi (erytrocytach i leukocytach). Dlatego podwyższenie stężenia aminotransferazy asparaginowej (AST) jest uważane za mniej swoiste dla chorób wątroby.

  • Podwyższona aktywność aminotransferaz
Podwyższona aktywność ASTPodwyższona aktywność ALT
Choroby zapalne wątroby niezależnie od przyczynyChoroby zapalne wątroby niezależnie od przyczyny
Alkoholowe uszkodzenie wątroby – stosunek AST/ALT > 1Alkoholowe uszkodzenie wątroby – w mniejszym stopniu niż AST
Uszkodzenie mięśnia sercowegoUszkodzenie mięśnia sercowego
Uszkodzenie mięśni szkieletowych, np. urazy, zatrucia, leki – stopień znacznyUszkodzenie mięśnie szkieletowych – wzrost umiarkowany
Inne przyczyny: hemoliza, zawał nerki, zapalenie trzustki, nowotwory, nadczynność nadnerczy. 

Podwyższona aktywność aminotransferaz może być również wynikiem zażywania leków w przebiegu polekowego uszkodzenia wątroby (DILI). Jest to coraz częstszy problem, związany z nadużywaniem suplementów diety oraz stosowaniem produktów nieznanego pochodzenia. Obserwuje się również wzrost liczby pacjentów z wysokim wzrostem aktywności aminotransferaz po dużym obciążeniu fizycznym, np. maratonie.

  • Obniżona aktywność transaminaz ALT i AST

Stany obserwowane dość rzadko. Jest to możliwe w stanach niedoboru witaminy B6, w schyłkowej fazie chorób wątroby, u pacjentów dializowanych.

Aminotransferazy – przydatność w chorobach wątroby

Wysoka aktywność tych enzymów nie zawsze jest oznaką poważnej choroby. Wydaje się, iż mniej niż 5% pacjentów z wysokimi wartościami aminotransferaz zmaga się z poważnym uszkodzeniem wątroby. Chociaż stopień aktywności AST i ALT w chwili rozpoznania zwykle odzwierciedla stopień uszkodzenia hepatocytów, to nie ma znaczenia prognostycznego.

Wartości wysokie to zwykle pierwsze zaburzenie w:

To ważne:
Podwyższony poziom enzymów wątrobowych, takich jak AST (powyżej 35-40 IU/L) jest jednym z kluczowych wskazań do wykonania testu w kierunku WZW typu C – przeciwciał anty-HCV.

Markery cholestazy – zastoju żółci i uszkodzenia dróg żółciowych

Znaczniki uszkodzenia dróg żółciowych i zastoju żółci to:

  • gamma-glutamylotranspeptydaza – GGTP,
  • fosfataza zasadowa – ALP.

Fosfataza zasadowa (ALP) to podstawowy parametr służący ocenie funkcji dróg żółciowych i stanów upośledzenia transportu lub wytwarzania żółci. Fosfataza zasadowa nie jest enzymem swoistym dla wątroby. Ponieważ występuje także w układzie kostnym jej aktywność bywa zwiększona w patologiach kości. Dlatego, jeśli objawy kliniczne nie są charakterystyczne, lub ALP bardzo znacznie przekracza zakres wartości referencyjnych, można oznaczyć frakcję kostną ALP, aby zróżnicować przyczyny choroby. Podwyższone wartości fosfatazy zasadowej obserwuje się w chorobach wątroby (nowotwory, chłoniaki, marskość), dróg żółciowych (kamica, guzy), kości (choroba Pageta, złamania, przerzuty nowotworowe). Fizjologicznie jest podwyższona w ciąży.

Gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP) to enzym aktywnyw drogach żółciowych i wątrobie, ale także w trzustce, jelicie cienkim, śledzionie, sercu, mózgu, nerkach i płucach. Nie jest to parametr swoisty dla wątroby, jednak może potwierdzać wątrobowe pochodzenia wzrostu aktywności ALP. Duży wpływ na podwyższenie jej poziomu mają leki oraz alkohol.

Pakiet wątrobowy rozszerzony (8 badań) banerek

Badania oceniające funkcje syntetyzujące miąższu wątroby

Ważną funkcją wątroby jest wytwarzanie białek, produkuje ona aż 85% białek obecnych w osoczu, m.in. albuminy i wiele białek biorących udział w procesach krzepnięcia krwi. Dlatego głównymi badaniami oceniającymi funkcję syntetyzującą miąższu wątroby są:

  • stężenie albuminy w surowicy,
  • określenie czasu protrombinowego (INR) w osoczu,
  • stężenie bilirubiny.

Do wskaźników oceniających zdolność syntetyzującą wątroby należy także cholesterol – ok. 80% cholesterolu obecnego w organizmie produkowane jest w wątrobie.

Zmiany stężenia tych parametrów, przy jednoczesnym wzroście aktywności aminotransferaz, są wskazówką do poszerzenia diagnostyki w kierunku chorób wątroby. Szczególnie jeśli towarzyszy im trombocytopenia, czyli stan obniżonej liczby płytek krwi, który jest czułym wskaźnikiem postępującego włóknienia miąższu wątroby.

Stężenie albuminy

Stężenie albuminy w surowicy ze względu na długi okres półtrwania (20 dni) w ostrych chorobach wątroby, często jest prawidłowe lub zmienia się powoli. Ponadto, dwie trzecie ilości albuminy w organizmie znajduje się w przestrzeni zewnątrznaczyniowej i pozakomórkowej, dlatego przesunięcie do przestrzeni wewnątrznaczyniowej może powodować podwyższenie jej stężenia w surowicy.

W praktyce niskie stężenie albumin we krwi, bez innych nieprawidłowości w testach czynnościowych wątroby, prawdopodobnie odzwierciedla słabe spożycie białka (niedożywienie, złe wchłanianie), jego nadmierną utratę (zespół nerczycowy, enteropatię z utratą białka) lub stan zapalny.

Czas protrombinowy

Protrombina ma znacznie krótszy od albuminy okres półtrwania w osoczu, dlatego czas protrombinowy jest pomocny w ocenie rokowania przebiegu piorunującej niewydolności wątroby.

Czas protrombinowy (PT) odzwierciedla również zdolność wytwarzania skrzepu przez czynniki krzepnięcia: I- fibrynogen, II – protrombinę, V, VII i X. Wszystkie te substancje wytwarzane są w wątrobie, dlatego w przypadku ciężkiego uszkodzenia hepatocytów dochodzi do upośledzania ich syntezy, efektem czego jest wydłużenie czasu protrombinowego.

Stężenie bilirubiny

Bilirubina jest najczęściej stosowanym i znakomitym wskaźnikiem funkcji syntetyzującej wątroby.

Bilirubina, uwalniana podczas rozpadu starych erytrocytów usuniętych z krążenia, jest w głównej mierze produktem degradacji grupy hemowej hemoglobiny.

Około 20% jej dziennej produkcji pochodzi z innych białek hemowych takich jak: izoenzymy cytochromu P 450, mioglobina, katalazy i niesprawnej erytropoezy.

Metabolizm bilirubiny zachodzi głównie w wątrobie w trzech etapach:

  • wychwytywania bilirubiny przez komórki miąższowe wątroby,
  • sprzęganie bilirubiny z kwasem glukuronowym,
  • wydzielania sprzężonej bilirubiny do żółci.

Bilirubina sprzężona z kwasem glukuronowym i wydalona z żółcią ulega dalszym przemianom w okrężnicy, gdzie jest przetwarzana przez bakterie do – wydalanego z moczem i kałem – urobilinogenu. Produkt przekształcenia urubilinogenu to sterkobilina, która powoduje, iż stolec ma charakterystyczny brązowy kolor. Odbarwiony, bardzo jasny kał wskazuje na problemy z wydzielaniem żółci.

Wydalanie bilirubiny jest upośledzone tylko w przypadku rozległej niedrożności dróg żółciowych lub rozlanego uszkodzenia komórek wątroby. Dlatego podwyższone wartości ALP (fosfatazy alkalicznej) i GGTP (gamma-glutamylotranspeptydazy) w stosunku do bilirubiny w surowicy stanowią wczesny wskaźnik stanów związanych z niedrożnością. Uszkodzenia komórek wątrobowych objawiają się hiperbilirubinemią i wyraźnym zwiększeniem w surowicy enzymów miąższowych – aminotransferaz (AST i ALT).

Hiperbilirubinemia – stan podwyższonego poziomu bilirubiny

Stan podwyższonego stężenia bilirubiny we krwi nazywa się hiperbilirubinemią. Pierwszym krokiem w ocenie hiperbilirubinemii jest oznaczenie bilirubiny sprzężonej (bezpośredniej) i niezwiązanej (pośredniej).

  • Hiperbilirubinemia wolna (pośrednia)

Hiperbilirubinemia niezwiązana, wolna (pośrednia) – niesprzężona z kwasem glukuronowym jest spowodowana nadprodukcją bilirubiny, upośledzonym jej wychwytem przez wątrobę (głodzenie, posocznica) lub upośledzeniem sprzęgania (najczęstszą przyczyną jest zespół Gilberta ale również np. zespoły polekowe]).  

  • Hiperbilirubinemia sprzężona (bezpośrednia)

Hiperbilirubinemia sprzężona (bezpośrednia) zwykle oznacza uszkodzenie miąższu wątroby lub niedrożność dróg żółciowych.

Prawidłowy poziom bilirubiny całkowitej we krwi nie powinien przekraczać 1 mg/dl. Gdy jej stężenie wynosi 2-2,5 mg/dl, zaczyna ona dyfundować do tkanek powodując ich żółte zabarwianie. Pojawia się żółtaczka, charakteryzująca się zmianą koloru skóry, białkówek i śluzówek.

Zmiany stężenia bilirubiny wraz ze wzrostem aktywności AST i ALT są również istotnym wskazaniem do  poszerzenia diagnostyki hepatologicznej.

>> Może Cię zainteresować: Przyczyny, rodzaje i diagnostyka żółtaczek

Markery nowotworowe wątroby

Głównym markerem nowotworzenia wątroby jest alfa-fetoproteina (AFP), która podwyższa się u wielu pacjentów, choć ma ograniczoną czułość i swoistość, ponieważ wzrost jej poziomu obserwuje się także w innych chorobach wątroby.

>> Warto przeczytać również: Markery nowotworowe – czym są i jakich informacji dostarczają?

Podsumowanie

  • Choroby wątroby przebiegają bezobjawowo lub skąpoobjawowo, dlatego badania z krwi stanowią ważną części ich diagnozowania.
  • Zwiększenie aktywności AST i ALT nieproporcjonalnie duże w porównaniu z fosfatazą zasadową (ALP) świadczy o uszkodzeniu komórek wątroby.
  • Zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej  (ALP) nieproporcjonalnie duże w porównaniu z AST i ALT jest markerem cholestazy – zastoju żółci i uszkodzenia dróg żółciowych.
  • Zwykle w większości chorób wątroby, w tym w przewlekłych wirusowych zapaleniach wątroby i niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD), aktywność ALT jest większa niż AST.
  • W około 90% przypadków alkoholowej choroby wątroby aktywność AST jest większa niż ALT, a w 70% przypadków stosunek AST:ALT wynosi >2:1.

Piśmiennictwo

  1. Badrick T, Turner P. Review and Recommendations for the Component Tests in the Liver Function Test Profile. Indian J Clin Biochem. 2016 Mar;31(1):21-9. doi: 10.1007/s12291-015-0493-1. Epub 2015 May 12. PMID: 26855484; PMCID: PMC4731367.
  2. Hartleb M, Simon K, Lipiński M, et al. Rekomendacje postępowania u chorych z zaburzeniami czynności wątroby i kamicą dróg żółciowych dla lekarzy POZ. Lekarz POZ. 2017;3(4):225-248.
  3. Dembińska -Kieć A, Naskalski J, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej.WYD.Urban & Partner, Wrocław 2010.
  4. Burke MD. Liver function: test selection and interpretation of results. Clin Lab Med 2002; 22: 377-390.
  5. Strzeszyński Ł.: Interpretacja nieprawidłowych wyników badań biochemicznych wątroby. Omówienie wytycznych American College of Gastroenterology 2017. Med. Prakt., 2017; 9: 10–24
  6. Simon K., Choroby wątroby – zapobieganie, webinarium online, Ośrodek Kształcenia Naczelna Izba Lekarska, 20.11.2025

POCHP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Damian Matusiak
-
0
POCHP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP) to jedno z najczęściej występujących schorzeń układu oddechowego, które prowadzi do postępującego ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Co więcej, ponad 50% pieniędzy wydawanych na leczenie chorób układu oddechowego przypada tylko na tę jedną. Jakie są przyczyny tej dewastującej choroby? Jak się objawia? Czy istnieją skuteczne metody diagnostyczne? Co z aktualnymi możliwościami leczenia?

Z tego artykułu dowiesz się m.in.:
– czym dokładnie jest POCHP,
– jakie są najczęstsze przyczyny i czynniki ryzyka,
– jak wyglądają pierwsze objawy oraz przebieg choroby,
– na czym polega zaostrzenie POCHP i jak odróżnić je od objawów astmy,
– jakie badania są kluczowe w diagnostyce,
– jakie są współczesne zasady leczenia stabilnego i zaawansowanego POCHP,
– z jakimi problemami mierzą się pacjenci w ciężkich stadiach.  

Spis treści:

  1. Co to jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP)?
  2. Jakie są przyczyny POCHP?
  3. Objawy przewlekłej obturacyjnej choroby płuc
  4. Objawy POCHP i astmy – różnice
  5. Ścieżka diagnostyczna POCHP
  6. Leczenie POCHP
  7. Problemy osób chorych na zaawansowaną przewlekłą obturacyjną chorobę płuc
  8. Na czym polega model zintegrowanej opieki chorych na POCHP?
  9. POCHP – sekcja FAQ

Co to jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP)?

POCHP to przewlekła choroba układu oddechowego, w której dochodzi do trwałego, postępującego zwężenia dróg oddechowych. Jej istotą jest przewlekły stan zapalny wywołany najczęściej długotrwałą ekspozycją na dym tytoniowy. Choroba obejmuje zarówno przewlekłe zapalenie oskrzeli, jak i rozedmę płuc, prowadząc do destrukcji pęcherzyków płucnych oraz ograniczenia przepływu powietrza.

Jakie są przyczyny POCHP?

Najważniejszym czynnikiem ryzyka pozostaje palenie papierosów. Ryzyko rośnie proporcjonalnie do liczby wypalanych papierosów. Do innych przyczyn należą narażenie na:

  • pyły organiczne i nieorganiczne,
  • dym z biomasy stosowanej do ogrzewania,
  • zanieczyszczenia powietrza,
  • predyspozycje genetyczne, w tym niedobór alfa-1-antytrypsyny.

U części pacjentów istotną rolę odgrywa również nadreaktywność oskrzeli.

Objawy przewlekłej obturacyjnej choroby płuc

Wczesne objawy POCHP

Początkowo mogą być dyskretne, dlatego choroba często pozostaje nierozpoznana przez wiele lat. Najczęstsze to:

>> Przeczytaj: Kaszel palacza, jakie są jego objawy i przyczyny? Kiedy jest powodem do niepokoju?

Pakiet alergenów – nieżyt nosa u dorosłych (9 badań) banerek

Obraz kliniczny zaawansowanego stadium POCHP

W późniejszych etapach dominują:

  • duszność spoczynkowa,
  • znaczne ograniczenie tolerancji wysiłku,
  • świsty i furczenia,
  • sinica i palce pałeczkowate,
  • cechy przewlekłej niewydolności oddechowej,
  • wyniszczenie lub przeciwnie – tendencja do otyłości brzusznej.

>> Może Cię zainteresować: Otyłość brzuszna a dieta. Co jeść, a czego unikać? Przykładowy jadłospis

Jakie są objawy zaostrzonej obturacyjnej choroby płuc?

Zaostrzenie to nagłe pogorszenie objawów wymagające modyfikacji leczenia. Typowe są:

  • nasilona duszność,
  • wzrost ilości wydzieliny i jej ropny charakter,
  • gorączka,
  • nasilenie się kaszlu.
Uwaga:
Nieleczone lub leczone nieodpowiednio może prowadzić do hospitalizacji i trwałego pogorszenia czynności płuc.

Objawy POCHP i astmy – różnice

Obie choroby, mimo że posiadają wspólny mianownik w postaci wielu objawów, różnią się od siebie istotnie:

  • astma charakteryzuje się zmiennością objawów i zwykle pojawia się w młodszym wieku,
  • przebieg astmy jest odwracalny, obturacja poprawia się po lekach rozszerzających oskrzela,
  • w POCHP obturacja jest trwała, rozwija się głównie u palaczy, a objawy są przewlekłe i postępujące.

>> Sprawdź też: Świszczący oddech – dlaczego się pojawia i o czego może być objawem?

Ścieżka diagnostyczna przy POCHP

Diagnostyka opiera się na wywiadzie, objawach oraz badaniach czynnościowych układu oddechowego. Ocena stopnia duszności, tolerancji wysiłku oraz liczby zaostrzeń jest konieczna do ustalenia stadium choroby.

Rola badań spirometrycznych w diagnostyce POCHP

Spirometria to podstawowe badanie potwierdzające rozpoznanie. O POCHP świadczy stosunek parametrów FEV1/FVC < 0,7 po inhalacji leku rozkurczającego (FEV1 – objętość powietrza, którą można z maksymalną siłą wydmuchnąć z płuc w ciągu pierwszej sekundy natężonego wydechu; FVC – maksymalna objętość powietrza, którą można gwałtownie wydmuchać z płuc po maksymalnym wdechu).

Dodatkowo parametr FEV1 określa jednocześnie stopień ciężkości choroby i pozwala monitorować jej postęp.

Leczenie POCHP

Współczesna medycyna ma do zaoferowania skuteczne metody leczenia. Celem terapii są:

  • złagodzenie objawów,
  • zmniejszenie liczby zaostrzeń,
  • spowolnienie progresji choroby.

Jak leczyć stabilną przewlekłą obturacyjną chorobę płuc?

Podstawą jest:

  • rzucenie palenia (! absolutnie kluczowy czynnik !),
  • leki wziewne: sterydy oraz długodziałające leki rozszerzające oskrzela (LAMA, LABA),
  • szczepienia przeciw grypie i pneumokokom,
  • aktywność fizyczna i rehabilitacja oddechowa.

Zasady leczenia zaawansowanego stadium choroby

W zaawansowanym stadium stosuje się tlenoterapię domową, farmakoterapię wielolekową, wspomaganie żywieniowe,a u wybranych pacjentów– zabiegi redukcji objętości płuc lub kwalifikację do przeszczepu.

Problemy osób chorych na zaawansowaną przewlekłą obturacyjną chorobę płuc

Pacjenci często borykają się z izolacją społeczną, depresją, lękiem przed dusznością, ograniczoną mobilnością oraz zwiększoną podatnością na infekcje. Duże znaczenie ma wsparcie psychologiczne i edukacja pacjenta.

>> Może Cię zainteresować: Stany lękowe – czym są i jakie są ich objawy? Przyczyny i leczenie

Na czym polega model zintegrowanej opieki chorych na POCHP?

Model opiera się na współpracy pulmonologa, pielęgniarki, fizjoterapeuty, dietetyka i psychologa. Skupia się na kompleksowej opiece, monitorowaniu stanu pacjenta, edukacji, modyfikacji leczenia i szybkim reagowaniu na zaostrzenia. Udowodniono, że taki model zmniejsza liczbę hospitalizacji.

POCHP – sekcja FAQ

Czy POChP jest chorobą uleczalną?

Nie, jest chorobą przewlekłą i postępującą, ale odpowiednie leczenie może wyraźnie spowolnić jej rozwój.

Jakie są cztery stadia objawów POChP?

Według obowiązujących wytycznych naukowych GOLD 1-4: od lekkiego (FEV1 ≥ 80%) do bardzo ciężkiego (FEV1 < 30%).

Czego nie wolno robić przy POCHP?

Palić papierosów, unikać aktywności fizycznej, ignorować zaostrzeń, narażać się na pyły i dym.

Czy osoby chore na POCHP mają uderzenia gorąca?

Mogą występować w czasie infekcji lub zaostrzeń, ale nie są typowym objawem samego POCHP.

Czy przy POChP się tyje?

Część chorych przybiera na wadze z powodu ograniczenia aktywności; może także dojść do utraty masy ciała wskutek zwiększonego wysiłku oddechowego i niepełnowartościowej diety.

POCHP pozostaje poważną chorobą, ale dzięki wczesnemu rozpoznaniu i odpowiedniemu leczeniu można znacząco spowolnić jej rozwój i poprawić jakość życia. Kluczowe znaczenie ma świadomość pacjentów, regularna kontrola i aktywne uczestnictwo w procesie terapii.

Źródła

  1. Agustí A, Celli BR, Criner GJ, Halpin D, Anzueto A, Barnes P, Bourbeau J, Han MK, Martinez FJ, Montes de Oca M, Mortimer K, Papi A, Pavord I, Roche N, Salvi S, Sin DD, Singh D, Stockley R, López Varela MV, Wedzicha JA, Vogelmeier CF. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease 2023 Report: GOLD Executive Summary. Am J Respir Crit Care Med. 2023 Apr 1;207(7):819-837. doi: 10.1164/rccm.202301-0106PP. PMID: 36856433; PMCID: PMC10111975., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111975/ [dostęp: 09.12.2025 r.].
  2. Hikichi M, Mizumura K, Maruoka S, Gon Y. Pathogenesis of chronic obstructive pulmonary disease (COPD) induced by cigarette smoke. J Thorac Dis. 2019 Oct;11(Suppl 17):S2129-S2140. doi: 10.21037/jtd.2019.10.43. PMID: 31737341; PMCID: PMC6831915., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6831915/ [dostęp: 09.12.2025 r.].
  3. Boers E, Barrett M, Su JG, Benjafield AV, Sinha S, Kaye L, Zar HJ, Vuong V, Tellez D, Gondalia R, Rice MB, Nunez CM, Wedzicha JA, Malhotra A. Global Burden of Chronic Obstructive Pulmonary Disease Through 2050. JAMA Netw Open. 2023 Dec 1;6(12):e2346598. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2023.46598. PMID: 38060225; PMCID: PMC10704283., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10704283/ [dostęp: 09.12.2025 r.].

Jak przygotować się do morfologii krwi?

Agata Strukow
-
0
Jak przygotować się do morfologii krwi?

Morfologia krwi to najczęściej wykonywane badanie laboratoryjne, a jednym z najczęstszych pytań, które słyszymy w laboratorium brzmi: „czy na morfologię należy przyjść na czczo”? Sprawdź, dlaczego przed morfologią nie należy jeść i dowiedz się, jakie są inne czynniki wpływające na wiarygodność tego badania. Zapraszamy do artykułu.

Z artykułu dowiesz się m.in:
>> dlaczego przygotowanie do morfologii jest ważne,
>> dlaczego na pobranie należy przyjść na czczo (8-14 godzin po posiłku) i w godzinach porannych (7:00-10:00),
>> jak na morfologię wpływa stres i wysiłek fizyczny,
>> jak ważne jest odpowiednie nawodnienie – odwodnienie lub przewodnienie może fałszować wyniki hematokrytu (HCT) i poziomu krwinek czerwonych/hemoglobiny,
>> że alkohol wpływa na parametry krwi, dlatego należy go unikać alkoholu na 2-3 dni przed badaniem.


Spis treści:

  1. Przygotowania do morfologii – dlaczego jest to ważne?
  2. Morfologia a pora dnia
  3. Czy morfologię należy wykonywać na czczo?
  4. Morfologia a odpowiednie nawodnienie
  5. Morfologia a stres
  6. Wysiłek fizyczny a morfologia krwi
  7. Morfologia a alkohol
  8. Morfologia a leki
  9. Podsumowanie
  10. FAQ – Jak się przygotować do morfologii krwi?

Przygotowania do morfologii – dlaczego jest to ważne?

Badanie morfologii krwi jest podstawowym, standardowym testem laboratoryjnym, zlecanym przez lekarzy rodzinnych. Jest również badaniem, które znalazło swoje miejsce w takich obszarach jak np. onkohematologia.

>> Więcej o tym, czym jest morfologia i jakie jest jej miejsce we współczesnej diagnostyce w artykule: Morfologia krwi – co oznaczają wyniki i jak je odczytać?

Morfologia jest badaniem, które wymaga przygotowania, dzięki czemu uzyskuje się bardziej wiarygodne wyniki. Przygotowanie do morfologii jest ważne dla każdego pacjenta, ale szczególne znaczenie ma w przypadku osób, które mają wyniki na granicy wartości referencyjnych. Jeśli wynik niektórych parametrów jest „trochę powyżej normy” lub „trochę poniżej” lekarz musi mieć pewność, iż nie jest to spowodowane nieodpowiednim przygotowaniem. Dzięki temu unika się dalszej, często niepotrzebnej diagnostyki.

Morfologia banerek

Morfologia a pora dnia

Materiał do rutynowej i zaplanowanej morfologii powinien być pobrany w godzinach porannych, pomiędzy 7 a 10 przed południem. Jest to czas po całonocnym wypoczynku, gdy wszystkie oznaczane parametry są stabilne, dzięki czemu można uzyskać miarodajne wyniki.

Czy morfologię należy wykonywać na czczo?

Na badanie morfologii krwi pacjent powinien przyjść na czczo, po co najmniej 8 godzinnej przerwie od ostatniego posiłku.

Zjedzony przed morfologią posiłek, zwłaszcza bogatobiałkowy, może spowodować podwyższenie poziomu leukocytów – następuje przesunięcie granulocytów obojętnochłonnych z puli marginalnej do puli krążącej.

Inną nieprawidłowością pojawiającą się po zbyt późno zjedzonym posiłku, zwłaszcza bogatotłuszczowym, jest pojawienie się hiperlipemii. Próbki hiperlipemiczne, bogate w trójglicerydy, mogą fałszować odczyty analizatorów, zawyżając nie tylko liczbę leukocytów, ale również poziom hemoglobiny.

>> Sprawdź nasz artykuł: Leukocyty w moczu – co oznaczają, jakie są normy i wskazania do badania?

Produkty dozwolone przed morfologią

W dniu badania nie można jeść żadnych posiłków. Natomiast w dniu poprzedzającym badanie należy zachować swoją zwyczajową dietę, zwracając uwagę aby kolacja była lekkostrawna.

Czego unikać przed morfologią?

Dzień przed morfologią nie powinien być czasem zbyt obfitego jedzenia, dlatego nie planujmy rutynowego pobrania krwi po wystawnej kolacji, przyjęciu weselnym czy po dniach świątecznych.

W dniu poprzedzającym badanie nie należy się również głodzić. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Kolegium Medycyny Laboratoryjnej zalecają, aby post przed badaniem morfologii trwał od 8 do 14 godzin.

Niektóre badania podkreślają wpływ długotrwałego postu na parametry białokrwinkowe, w innych nie notuje się odchyleń. Dlatego aby mieć pewność, iż otrzymany wynik jest w pełni miarodajny, unikajmy zbyt długiego postu przed morfologią.

Morfologia a odpowiednie nawodnienie

Morfologia jest badaniem oceniającym elementy morfotyczne (komórki) krwi, jednak są one wrażliwe na zmiany objętości płynu w organizmie. Z tego powodu zarówno nadmierne „zagęszczenie” krwi, spowodowane odwodnieniem, jak i nadmierne „rozcieńczenie” krwi spowodowane przewodnieniem, mają wpływ na ostateczne wyniki.

Odpowiednie nawodnienie organizmu przed morfologią zapewnia przyjęcie 1-2 litrów płynu w dniu poprzedzającym badanie. W dniu pobrania dopuszcza się wypicie szklanki niegazowanej wody. Większa ilość płynów przed tuż pobraniem nie jest wskazana.

>> Warto dowiedzieć się więcej z artykułu: Odwodnienie i nawodnienie organizmu – fakty i mity

Przewodnienie a morfologia

Przewodnienie, czyli nadmiar płynów w organizmie, wpływa na:

  • hematokryt (HCT) – wynik jest fałszywie zaniżony, przez nadmierne „rozcieńczenie” krwi
  • krwinki czerwone (RBC) i poziom hemoglobiny (HGB) – wyniki również są fałszywie zaniżone, mogą wskazywać na niedokrwistość.

>> Przeczytaj również: Niedokrwistość (anemia) z niedoboru żelaza – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Odwodnienie a morfologia

Odwodnienie, czyli zbyt mała ilość płynów w organizmie może skutkować:

  • fałszywie zawyżonym wynikiem hematokrytu,
  • fałszywie zawyżonymi poziomami krwinek czerwonych i hemoglobiny, które mogą maskować istniejącą niedokrwistość, prowadząc do względnej nadkrwistości.

Morfologia a stres

Stres jest czynnikiem, który ma duży wpływ na organizm, co znajduje również odzwierciedlenie w różnych badaniach laboratoryjnych, w tym w morfologii. Wiadomo, że stres sprzyja przesunięciu granulocytów obojętnochłonnych do krwi krążącej, co może wpływać na podwyższenie liczby leukocytów, która nie jest spowodowana czynnikami chorobowymi.

Dlatego zaleca się, aby przed samym pobraniem – już będąc w laboratorium – odpocząć 15-20 minut. Sprzyja to uspokojeniu i daje większość pewność uzyskania wiarygodnego wyniku.

>> Dowiedz się więcej z artykułu: Chroniczny (przewlekły) stres, jakie są jego objawy i skutki?

Wysiłek fizyczny a morfologia krwi

Wysiłek fizyczny również wpływa na liczbę białych krwinek, powodując wzrost ich ilości. Pod wpływem stresu, którym dla organizmu jest nasilona aktywność, większa ilość granulocytów obojętnochłonnych przesuwa się do krwiobiegu. Uzyskany w ten sposób wynik może być podstawą do niepotrzebnych decyzji diagnostycznych. Dlatego na 24 godziny przed planowaną morfologią należy unikać intensywnego wysiłki fizycznego, zwłaszcza takiego, który odbiega od rutynowych działań.

Morfologia a alkohol

Alkohol również ma wpływ na badanie morfologii krwi. Nadużywanie alkoholu powoduje wzrost wskaźnika MCV, czyli średniej objętości erytrocytu – zmiana tego parametru obserwowana jest u alkoholików. Jednak nawet krótkotrwałe spożywanie alkoholu powoduje przejściowy wzrost MCV, z tego powodu nie należy go spożywać na 2-3 dni przed planowanym badaniem.

>> Może Cię zainteresować: Alkohol a zdrowie. Jak wpływa na proces starzenia się?

Morfologia a leki

Niektóre leki mają wpływ na liczbę erytrocytów, leukocytów czy płytek krwi. Jeśli leki stosowane są w terapii przewlekłej rekomendowane jest, aby w miarę możliwości iść na badanie przed przyjęciem porannej dawki leków. Można to zrobić już w laboratorium, tuż po pobraniu krwi.

Jeśli natomiast kuracja jest krótkotrwała, np. chemioterapeutyki, antybiotyki – badanie należy wykonać po jej zakończeniu.

Wpływ niektórych grup leków na morfologię krwi ilustruje poniższa tabela.

Grupa lekówWpływ na morfologięZalecenia
Sterydy, chemioterapeutyki,WBC – liczba leukocytów  Rekomenduje się aby badanie przeprowadzić przed poranną dawką leków. Jeśli możliwe – badanie wykonać przed rozpoczęciem leczenia.
Antybiotyki, kwas acetylosalicylowy, leki przeciwkrzepliwePLT – liczba płytek krwi
Niektóre antybiotyki, cytostatyki, antymetabolityRBC – liczba leukocytów

Wszystkie modyfikacje w zażywaniu leków należy zawsze uzgodnić z lekarzem.

Podsumowanie

Morfologia to najczęściej wykonywane badanie laboratoryjne, które wymaga odpowiedniego przygotowania. Najważniejsze zmiany poszczególnych parametrów podsumowuje tabela.

Czynnik wpływający na wynik badaniaWpływ na parametr w morfologiiZalecenia
Posiłekwzrost WBC – liczba leukocytów8-14 godzin od posiłku
Wysiłek fizycznywzrost WBC – liczba leukocytówPowstrzymać się od intensywnego wysiłku 24 godziny przed badaniem
Streswzrost WBC – liczba leukocytówOdpocząć 15-20 minut przed badaniem. W dniu badania powstrzymać się od palenia tytoniu
Alkoholwzrost MCV – średnia objętość erytrocytuOdstawić na 2-3 dni przed badaniem
Odwodnieniewzględna nadkrwistość – wzrost poziomu erytrocytów i hemoglobinyNależy wypić 1-2 litry płynów w przeddzień pobrania. W dniu pobrania szklankę niegazowanej wody.
Przewodnieniewzględna niedokrwistość – spadek poziomu erytrocytów i hemoglobiny
LekiZmiana liczby leukocytów, płytek krwi, erytrocytówW miarę możliwości przyjść na pobranie przed poranną dawką leków

FAQ – Jak się przygotować do morfologii krwi?

Ile nie jeść przed morfologią?

Należy pozostać na czczo 8-14 godzin.

Morfologia z rozmazem czy na czczo?

Tak. Więcej o tym, czym jest morfologia z rozmazem dowiesz się z naszego artykułu o morfologii krwi (znajdziesz go w rozdziale Przygotowania do morfologii – dlaczego jest to ważne?).

Czy przed morfologią można umyć zęby?

Tak, nie ma medycznych przeciwwskazań do mycia zębów przed pobraniem krwi do morfologii, ponieważ nie ma ono negatywnego wpływu na wyniki tego konkretnego badania.

Czy przed morfologią można pić wodę?

Dopuszczalne jest wypicie szklanki niegazowanej wody. U osób z utrudnionym dostępem do żył jest to nawet wskazane.

Czego nie robić przed morfologią?

Przed morfologią krwi należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego, niewskazany jest alkohol oraz zbyt późne zjedzenie posiłku.

Czy można wypić kawę przed morfologią?

Nie. Morfologię wykonuje się na czczo, co oznacza, że poza szklanką niegazowanej wody, nie można przyjmować żadnych napojów ani posiłków.

Czy można palić przed morfologią?

Nie. Palenie ma długoterminowy wpływ na parametry morfologii u palaczy tytoniu, obserwuje się i nich wyższe poziomy białych krwinek, hemoglobiny, średniej objętości krwinki czerwonej oraz średniego stężenia hemoglobiny w krwince. Wypalenie papierosa przed morfologią to dodatkowy czynnik stresowy dla organizmu, który może pogłębić zaburzenia ilości leukocytów.

Bibliografia

  1. Pietruczuk M, Eusebio M, Golański J et al. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Kolegium Medycyny Laboratoryjnej dotyczące badania morfologii krwi do stosowania w medycznych laboratoriach diagnostycznych. 2024. Diagn Lab.. (2024);60(3):139-172. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7416. [dostęp: 15.12.2025 r.]
  2. Haasis E, Bettenburg A, Lorentz A. Effect of Intermittent Fasting on Immune Parameters and Intestinal Inflammation. Nutrients. 2024 Nov 19;16(22):3956. doi: 10.3390/nu16223956. PMID: 39599741; PMCID: PMC11597193.
  3. Malenica M, Prnjavorac B, Bego T, Dujic T, Semiz S, Skrbo S, Gusic A, Hadzic A, Causevic A. Effect of Cigarette Smoking on Haematological Parameters in Healthy Population. Med Arch. 2017 Apr;71(2):132-136. doi: 10.5455/medarh.2017.71.132-136. PMID: 28790546; PMCID: PMC5511531.

Co jeść przy niskim poziomie cukru we krwi? Jak szybko podnieść cukier?

Jagoda Matusiak
-
0
Co jeść przy niskim poziomie cukru we krwi? Jak szybko podnieść cukier?

Niski poziom cukru we krwi, czyli hipoglikemia, może objawiać się nagłym osłabieniem, drżeniem rąk lub problemami z koncentracją. Choć często kojarzona jest z cukrzycą, może dotyczyć także osób zdrowych. Odpowiednia dieta odgrywa kluczową rolę zarówno w szybkim reagowaniu na spadki glukozy, jak i w ich zapobieganiu. Sprawdź, jak postępować, aby szybko i bezpiecznie podnieść cukier oraz jak świadomie zadbać o stabilny poziom glukozy na co dzień.

Kluczowe informacje:
>> Stabilizacja poziomu cukru we krwi opiera się na regularnym spożywaniu i świadomym komponowaniu posiłków.
>> Kluczem prewencji hipoglikemii jest dieta bogata w węglowodany złożone, błonnik, białko i zdrowe tłuszcze, która zapewnia stopniowe uwalnianie energii.
>> W sytuacjach nagłego niedocukrzenia niezbędna jest natychmiastowa reakcja zgodna z zasadą 15/15, po której należy spożyć zbilansowany posiłek.
>> Dzięki połączeniu wiedzy, uważności i prawidłowych nawyków możliwe jest skuteczne zarządzanie poziomem glukozy i utrzymanie dobrego samopoczucia przez cały dzień.

Spis treści:

  1. Znaczenie glukozy dla organizmu człowieka
  2. Zasady diety na niski cukier – najważniejsze zalecenia
  3. Jak zapobiegać niskiemu poziomowi cukru po jedzeniu – jakich produktów unikać?
  4. Jak podnieść cukier za pomocą zdrowych przekąsek?
  5. Świadoma dieta na niski cukier zaczyna się od odpowiednich badań
  6. Jaki jest cel kontrolowania niskiego poziomu cukru w orgazmie: co jeść, by utrzymać balans cukru?

Znaczenie glukozy dla organizmu człowieka

Glukoza to podstawowe i niezbędne paliwo dla każdej komórki naszego ciała, a w szczególności dla mózgu. Dostarczana z pożywieniem jest transportowana przez krew i dzięki insulinie wnika do tkanek, gdzie ulega „spaleniu”, dostarczając energii (ATP) niezbędnej do utrzymania ciepłoty ciała oraz pracy:

Utrzymanie poziomu glukozy we krwi w bezpiecznym zakresie (norma na czczo: 70-99 mg/dL) jest zadaniem systemu hormonalnego, w którym kluczową rolę odgrywają insulina (obniżająca cukier) oraz glukagon, adrenalina i kortyzol (podwyższające go).

Warto wiedzieć:
Odpowiedni poziom cukru we krwi warunkuje prawidłową pracę narządów, koncentrację oraz sprawność fizyczną.

Czym jest niedocukrzenie?

Niedocukrzenie (hipoglikemia) to stan, w którym stężenie glukozy we krwi spada poniżej wartości uznawanych za prawidłowe, czyli poniżej 70 mg/dL (3,9 mmol/L). Dla osób z cukrzycą jest to wartość alarmowa. Dla osób bez cukrzycy objawy mogą pojawić się przy niższych wartościach. Hipoglikemia może pojawić się nagle i wymagać szybkiej reakcji żywieniowej i/lub modyfikacji dawki insuliny. Klasyfikuje się ją na:

  • łagodną – gdy chory jest w stanie sam sobie pomóc,
  • ciężką – wymagającą pomocy osób trzecich,
  • nocną – występującą podczas snu.

>> Może Cię zainteresować: Im wcześniej, tym lepiej – jak nowoczesna diagnostyka i leki mogą zmienić przebieg cukrzycy

pakiet ryzyko cukrzycy (2 badania) banerek

Jakie są przyczyny niedocukrzenia?

U osób z cukrzycą najczęstsze przyczyny to:

  • zbyt duża dawka insuliny lub leków przeciwcukrzycowych,
  • pominięcie lub opóźnienie posiłku po przyjęciu leku,
  • zbyt intensywny wysiłek fizyczny bez odpowiedniej modyfikacji diety lub podania leku,
  • spożycie alkoholu.

U osób bez rozpoznanej cukrzycy hipoglikemia może wynikać z:

  • tzw. hipoglikemii reaktywnej (poposiłkowej),
  • długotrwałego głodzenia,
  • intensywnego, nieplanowanego wysiłku,
  • chorób wątroby,
  • chorób nerek,
  • rzadkich nowotworów wydzielających insulinę (insulinoma).

>> Warto przeczytać również: Hipoglikemia reaktywna a dieta. Co jeść, a czego unikać?

Objawy niedocukrzenia organizmu

Objawy niedocukrzenia organizmu dzieli się na dwie grupy:

  • związane z reakcją układu nerwowego na niedobór energii: ból głowy, zaburzenia koncentracji, senność, zaburzenia widzenia (np. podwójne), trudności w mówieniu, a w skrajnych przypadkach drgawki i utrata przytomności,
  • związane z nadmiernym wyrzutem hormonów przeciwdziałających (głównie adrenaliny): silne uczucie głodu, nerwowość, niepokój, drżenie rąk, kołatanie serca, bladość skóry i pocenie się.

>> Zobacz też nasz artykuł: Nocne poty (pocenie się podczas snu) – najczęstsze przyczyny, diagnostyka

Zasady diety na niski cukier – najważniejsze zalecenia

Podstawą diety zapobiegającej hipoglikemii (zwłaszcza reaktywnej) jest regularność spożywania posiłków i ich odpowiednią komponowanie. Kluczowe jest spożywanie 4-6 posiłków, co około 3 godziny. Zapobiega to długim przerwom i gwałtownym spadkom glikemii.

Każdy posiłek powinien być prawidłowo zbilansowany i zawierać węglowodany złożone, produkty będące źródłem białka i zdrowe tłuszcze. Taka kombinacja spowalnia trawienie i wchłanianie glukozy, zapewniając jej stopniowe uwalnianie do krwi i stały poziom energii na dłużej.

>> Sprawdź: Jak obniżyć poziom cukru we krwi? Dieta cukrzycowa

Jak zapobiegać niskiemu poziomowi cukru po jedzeniu – jakich produktów unikać?

Aby uniknąć gwałtownego wzrostu, a następnie szybkiego spadku cukru, należy ograniczyć lub wyeliminować produkty o wysokim indeksie glikemicznym, zwłaszcza spożywane na pusty żołądek i przy braku ich połączenia z białkami i/lub z tłuszczami. Należą do nich:

  • słodkie napoje gazowane,
  • soki owocowe – nawet te bez dodatku cukru,
  • słodycze,
  • ciasta,
  • białe pieczywo,
  • drobne kasze, jak manna,
  • białe makarony,
  • płatki kukurydziane i słodzone,
  • miód,
  • dżemy,
  • przetworzone przekąski,
  • wyroby cukiernicze.

Należy również ostrożnie podchodzić do dużych ilości bardzo dojrzałych owoców (np. banany, winogrona) spożywanych w izolacji – dla gospodarki węglowodanowej korzystniej jest je zjeść w ramach zbilansowanego posiłku np. jogurt + banan + orzechy.

>> Ważne wskazówki znajdziesz w artykule: Dieta z niskim indeksem glikemicznym (IG). Dla kogo jest wskazana? Przykładowy jadłospis

Jak podnieść cukier za pomocą zdrowych przekąsek?

Jeśli już dojdzie do epizodu hipoglikemii z wyraźnymi objawami, konieczne jest szybkie dostarczenie łatwo przyswajalnych węglowodanów prostych – tzw. reguła 15/15. Polega ona na spożyciu 15 g szybko działających węglowodanów, np. 3-4 kostki cukru, 150 ml słodzonego napoju, łyżka miodu lub dżemu, a następnie odczekaniu 15 minut i ponownym zmierzeniu poziomu cukru. Jeśli jest nadal zbyt niski, procedurę powtarzamy.

Jednak kluczowym, drugim krokiem jest zjedzenie w ciągu godziny zbilansowanego posiłku, który ustabilizuje poziom cukru na dużej. Może to być np. kanapka z pełnoziarnistego pieczywa, wędliny z kurczaka i warzyw lub jogurt naturalny z garścią orzechów i owocami jagodowymi.

Świadoma dieta na niski cukier zaczyna się od odpowiednich badań

Nie każdy spadek energii i złe samopoczucie muszą oznaczać hipoglikemię, dlatego konieczne są:

  • konsultacja z lekarzem,
  • odpowiednia diagnostyka,
  • postepowanie dietetyczne.

Podstawowym badaniem jest oznaczenie glukozy na czczo. W przypadku podejrzenia hipoglikemii reaktywnej wykonuje się test obciążenia glukozą (OGTT) z pomiarem glukozy i insuliny w kilku punktach czasowych, co pozwala zaobserwować nieprawidłowe reakcje organizmu.

Pakiet krzywa cukrowa i insulinowa banerek

Jaki jest cel kontrolowania niskiego poziomu cukru w orgazmie: co jeść, by utrzymać balans cukru?

Ostatecznym celem nie jest ciągłe „gaszenie pożarów” poprzez szybkie podnoszenie cukru, ale wypracowanie takich nawyków żywieniowych, które zapewnią jego stabilny poziom przez cały dzień i zmniejszą ryzyko niedocukrzenia. Kluczem jest odpowiednie komponowanie posiłków (węglowodany + białka i/lub tłuszcze), jak również przewaga produktów nieprzetworzonych:

  • warzyw,
  • pełnoziarnistych zbóż – kasze gruboziarniste, płatki owsiane górskie, pełnoziarniste makarony, komosa ryżowa,
  • produktów będących źródłem białka – chude części mięsa, ryby, tofu, jaja, produkty mleczne, rośliny strączkowe,
  • zdrowych tłuszczów – oleje roślinne, awokado, oliwki, orzechów i nasion.

Taki sposób odżywiania, w połączeniu z regularną aktywnością fizyczną dostosowaną do możliwości i odpowiednią ilością snu będą korzystnie wpływać na gospodarkę węglowodanową.

Bibliografia

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2024. 
  2. Hipoglikemia (niedocukrzenie) – objawy, przyczyny i leczenie, Medycyna Praktyczna, 2022.
  3. Bell SJ, Forse RA. Nutritional management of hypoglycemia. Diabetes Educ. 1999 Jan-Feb;25(1):41-7.
  4. Hall M, Walicka M, Panczyk M, Traczyk I. Assessing Long-Term Impact of Dietary Interventions on Occurrence of Symptoms Consistent with Hypoglycemia in Patients without Diabetes: A One-Year Follow-Up Study. Nutrients. 2022 Jan 24;14(3):497.

Dieta eliminacyjna w alergii – jak uniknąć niedoborów?

Wioleta Brzezina
-
0
Dieta eliminacyjna w alergii – jak uniknąć niedoborów?

Usunięcie alergenu z diety to podstawowe postępowanie terapeutyczne w przypadku alergii. Dieta eliminacyjna jest konieczna, aby osoba chorująca mogła uniknąć pojawiania się objawów skórnych, oddechowych, żołądkowo-jelitowych oraz, w skrajnych przypadkach, stanu zagrożenia życia, czyli anafilaksji.

Jednak należy pamiętać, że zbyt długa, lub źle prowadzona dieta eliminacyjna może doprowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych – szczególnie u dzieci. Niedobory składników odżywczych, zaburzenia wzrastania, wtórna nasilona neofobia, a nawet rozwój ARFID (zaburzenia karmienia z unikania) to realne ryzyka, które trzeba znać i wiedzieć jak im zapobiegać.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> dlaczego rodzice obawiają się rozszerzania diety u dzieci z alergiami pokarmowymi,
>> jakie niedobory mogą wystąpić przy eliminacji najczęstszych alergenów,
>> jak diagnostyka molekularna pomaga bezpiecznie rozszerzać dietę,
>> dlaczego regularne badania kontrolne są kluczowe w zapobieganiu niedoborom.

Spis treści:

  1. Dieta eliminacyjna w alergii: kiedy strach przejmuje kontrolę
  2. Eliminacja pokarmów a ryzyko niedoborów
  3. Dieta alergiczna – dieta szyta na miarę
  4. Dieta przy alergiach – jak uniknąć niedoborów?
  5. Podsumowanie

Dieta eliminacyjna w alergii: kiedy strach przejmuje kontrolę

Jednym z najczęstszych powodów długotrwałych i nadmiernych eliminacji pokarmowych u dzieci jest silny strach rodziców, który często wynika z braku wiedzy na temat rodzaju uczulenia. Strach przed anafilaksją, widmo nieprzewidywalnych objawów, a nawet osamotnienie w trakcie reakcji alergicznej dziecka – to wszystko prowadzi rodziców do ograniczania diety tylko do produktów „przetestowanych i względnie bezpiecznych”.

Jest to oczywiście zrozumiałe, ale bez konsultacji ze specjalistą i bez regularnych badań kontrolnych, dieta eliminacyjna dziecka może stać się zbyt uboga.

Warto wiedzieć:
Rodzice często boją się wprowadzać nowe produkty do diety alergika, nawet jeśli są stosunkowo bezpieczne. Wynika to z obawy przed silną reakcją alergiczną.

Eliminacja pokarmów a ryzyko niedoborów

Zbyt długa lub zbyt szeroka eliminacja – zwłaszcza bez kontroli specjalisty – może prowadzić do:

Przykładowe zestawienie eliminowanych pokarmów i ryzyko niedoborów

  • Eliminacja mleka krowiego i jajek niesie za sobą możliwość niedostatecznej podaży:
    • wapnia – ryzyko zaburzeń mineralizacji kości.
    • witaminy B12 – większe zmęczenie, zaburzenia pracy układu nerwowego i krwiotwórczego.
    • choliny – negatywny wpływ na rozwój mózgu.
    • białka – niedobory masy ciała, utrudnione gojenie się ran.
  • Eliminacja ryb to ryzyko niedostatecznej podaży:
    • kwasów tłuszczowych omega-3 – zaburzenia pracy mózgu i odporności.
    • witaminy D – ryzyko krzywicy i osłabionej odporności.
    • jodu – zaburzenia pracy tarczycy.
  • Eliminacja glutenu może oznaczać niedostateczną podaż:
    • żelaza i cynku – niedokrwistość, osłabienie odporności.
    • błonnika – zaparcia, zaburzenia mikrobiomu.
    • witaminy B1– spadek koncentracji.

>> Przeczytaj: Gluten – alergia, celiakia, czy nieceliakalna nadwrażliwość na gluten?

Dieta alergiczna – dieta szyta na miarę

Rozwiązaniem może być diagnostyka molekularna, np. test ALEX, która pozwala jasno określić, na które konkretne białka (molekuły) uczulone jest dziecko lub osoba dorosła. Dzięki temu możliwe jest określenie, czy alergik reaguje np. na białka termolabilne (zmniejszające możliwość do wywołania reakcji alergicznej podczas gotowania i pieczenia), czy termostabilne (oporne na obróbkę cieplną i nadal stanowiące dla niego duże zagrożenie ciężką reakcją alergiczną).

To bardzo ważne informacje – bo może się okazać, że dany produkt, np. jajko lub mleko, może być bezpieczny po zastosowaniu konkretnej obróbki termicznej, co znacząco zwiększa możliwości żywieniowe alergika. Wprowadzenie takich produktów do diety, pod kontrolą specjalisty, może pomóc w poprawie jakości życia i ograniczeniu niepotrzebnych restrykcji.

W swoim gabinecie coraz częściej spotykam dzieci, które – po wykonaniu diagnostyki molekularnej – mogły bezpiecznie włączyć do diety kilka form przygotowania produktów, które wcześniej zostały z diety usunięte. To nie tylko zmniejszyło stres u rodziców, ale też poprawiło stan odżywienia dziecka, jego komfort i znacząco zmniejszyło napięcie panujące wokół jedzenia.

Panel molekularny alergii ALEX - 295 alergenów banerek

Dieta przy alergiach – jak uniknąć niedoborów?

Dieta eliminacyjna jest głównym elementem leczenia alergii pokarmowych. Jej nieprawidłowe stosowanie, szczególnie u dzieci, może prowadzić do poważnych zaburzeń rozwojowych. Dotyczy to nie tylko wzrastania i masy ciała, ale również rozwoju układu odpornościowego, nerwowego i hormonalnego.

To co jest również istotne to fakt, że nawet jeśli dieta eliminacyjna jest dobrze zbilansowana na papierze, to w praktyce – kiedy w organizmie toczy się stan zapalny – może nie być wystarczająca. Przewlekły stan zapalny występujący w przypadku alergii zwiększa zapotrzebowanie organizmu na kalorie, białko, witaminy i minerały. To oznacza, że dziecko może mieć niedobory, które nie będą widoczne podczas analizy dziennika żywieniowego, ale będą widoczne w wykonanych badaniach laboratoryjnych. W mojej praktyce często spotykam dzieci, których masa ciała jest w normie, ale u których badania wykazują niedobory żelaza, witaminy D, kwasu foliowego lub witaminy B12. 

Dlatego tak ważne jest, by osoby z alergiami regularnie wykonywały badania kontrolne, które pozwalają wcześnie wychwycić niedobory i zapobiec ich powikłaniom. 

W badaniach warto uwzględniać m.in.:

Pakiet Alergika na Start dostępny w laboratoriach ALAB to zestaw badań zarówno dla dzieci będących na dietach eliminacyjnych, jak i dorosłych alergików. Pozwala w jednym badaniu sprawdzić najważniejsze parametry, które dają wgląd w obecną kondycję organizmu alergika i pozwalają zapobiegać konsekwencjom ewentualnych niedoborów. To idealne narzędzie dla tych, którzy chcą mieć pewność, że eliminacje pokarmowe są prowadzone prawidłowo.

Pakiet alergika na start (18 badań) baner

Podsumowanie

Dieta eliminacyjna to skuteczne narzędzie w leczeniu alergii pokarmowych, ale jej stosowanie wymaga dużej ostrożności, wiedzy i wsparcia specjalisty. Zbyt długie lub zbędne restrykcyjne eliminacje mogą prowadzić do niedoborów pokarmowych, zahamowania wzrostu oraz zaburzeń w relacji z jedzeniem. Strach rodziców nie powinien determinować diety dziecka.

Zaawansowana diagnostyka, jak test ALEX, pozwala zidentyfikować konkretne białka alergenowe i zrozumieć, w jakiej formie dany produkt może być dobrze przez alergika tolerowany. W połączeniu z regularnie wykonywanymi badaniami, takimi jak Pakiet Alergika na Start, daje solidne podstawy do bezpiecznego i świadomego zarządzania dietą. To właśnie wiedza i profilaktyka niedoborów są kluczami do zdrowia każdego alergika.

Bibliografia

  1. L. Karagiannidou, A. Moschopoulou, V. Michailidou, G. Moschonis, B. Koletzko, Y. Manios, Early-Life Factors Associated with the Development of Food Allergy—A Systematic Review, Nutrients 2024, 16(7), 1563.
  2. S. De Santis, E. Cavalcanti, P. Trinchese, E. Amato, C. Liso, C. Campiglia, M. Serafini, A. Campiglia, E. Simone, R. Passantino, G. Sisto, Microbiota Modulation and Anti-Inflammatory Properties of Dietary n-3 Long-Chain Polyunsaturated Fatty Acids: A Narrative Review, Nutrients 2024, 16(6), 1590.
  3. M. Vitale, F. Mesolella, A. Iannuzzi, G. Petrosino, C. Molino, C. Sarnataro, M. Mazzone, F. Perri, L. Muto, M. D’Amato, The Role of Vitamin D in Allergic Rhinitis, International Journal of Environmental Research and Public Health 2023, 20(11), 5822.
  4. K. Garcia-Moral, M. Frías-López, G. Alcaide-Hidalgo, L. Romero-Zerón, B. Olza-Fernández, A. Aguilera-Correa, S. Pérez-García, P. Ramírez-Torres, M. Martínez-Peinado, P. Ruiz-Rodríguez, R. Rueda, J.M. Sánchez, C. Muñoz-Hoyos, J.L. Pérez-Cano, A Nutritional Intervention with Polyphenols Modifies the Immune System of Healthy Children: A Pilot Clinical Study, Nutrients 2024, 16(6), 3034.
  5. J. Arrowsmith, Trial watch: Vitamin D and immune tolerance, Nature Reviews Immunology 2012, Volume 12, Pages 236.
  6. P. Codoñer-Franch, A. Tavárez-Alonso, M.L. Murria-Estal, M. Tortajada-Girbés, V. Dalmau, J. Valls-Bellés, Vitamin D status is linked to biomarkers of oxidative stress, inflammation, and endothelial activation in obese children, Journal of Pediatric Endocrinology and Metabolism 2012, 25(5-6), Pages 687–693.
  7. C. Fernández-Lozano, S. Olmos-Piñero, L. Sánchez-Ruano, S. Terrados, M. Diéguez, M. Fernández-Rivas, C. Vlaicu, I. Cerecedo, A. Gonzalo-Fernandez, B. de la Hoz, J. Martínez-Botas, Predicting Tolerance to Cow’s Milk Allergy in Children Using IgE and IgG4 Peptide Binding Profiles, Cells 2025, 14, 344.
  8. B. Kalb, E. Khaleva, M. Giovannini, K. Adel-Patient, F. Amat, S. Arasi, S. Lau, A. Nieto, B. Schaub, M. Standl, J. O’B Hourihane, P. Eigenmann, A. Deschildre, Trajectories of allergic diseases in children: Destination unknown?, Pediatric Allergy and Immunology 2025, 36, e70131.
  9. M. Groetch, A. Nowak-Wegrzyn, Practical approach to nutrition and dietary intervention in pediatric food allergy, Pediatr Allergy Immunol, 2013.
  10. R. Meyer, Nutritional Disorders resulting from Food Allergy in Children, Pediatr Allergy Immunol, 2018.
  11. E. Vincent, L.A. Bilaver, J.L. Fierstein, A.A. Pappalardo, A. Coleman, A. Robinson, H.P. Sharma, A. Brewer, A.H. Assa’ad, J. Jiang, H.W. Hultquist, A.J. Kulkarni, J. Choi, M. Mahdavinia, J. Pongracic, M.C. Tobin, C. Warren, R.S. Gupta, Associations of food allergy-related dietary knowledge, attitudes and behaviors among caregivers of Black and White children with food allergy, J Acad Nutr Diet. 2022 Apr;122(4):797–810.
  12. M. Skypala, A. Venter, L. Meyer, The role of diet in the prevention and management of atopic dermatitis, Clin Transl Allergy, 2018.
  13. A. Arrowsmith, N. Campbell, L. Millward, Nutritional adequacy of a cows’ milk exclusion diet in infancy, Clinical and Translational Allergy, 2012.
  14. E. J. Meyer, A. De Koker, E. Dziubak, C. Godwin, K. Dominguez-Ortega, S. Shah, M. Reeve, J. Foong, D. Meyer, L. Lozinsky, L. Venter, A practical approach to vitamin and mineral supplementation in food allergic children, Clinical and Translational Allergy, 2018.
  15. J. Berry, M. Adams, J. Voutilainen, A. Leu, C. Davis, M. Borres, Impact of elimination diets on growth and nutritional status in children with multiple food allergies, Pediatric Allergy and Immunology, 2015;26(2): 133–138.
  16. S. Kim, K. Kim, H. Shin, J. Choi, H. Kim, Y. Jee, The effects of elimination diet on growth and nutrient intake in children with food allergy, Nutrients, 2023;17(10): 1080.
  17. J. Wang, R. A. Wood, Complexity and diversity of food allergy requires individualized care, Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice, 2024;12(3): 605–606.
  18. I. Pavić, S. Kolaček, Growth of children with food allergy, Hormone Research in Paediatrics, 2017;87(1): 1–7.
  19. Y. Julie, E. Groetch, A. H. Nowak-Wegrzyn, Role of registered dietitian in managing food allergies, Pediatrics, 2017;139(1): e20170194.
  20. A. Cavkaytar, S. S. Sekerel, G. Sackesen, Nutritional status and feeding behavior in children with food allergy, Turkish Journal of Medical Sciences, 2023;53(4): 845–852.
  21. K. A. Järvinen, K. Beyer, S. L. Collins, M. K. Sampson, Food-induced anaphylaxis and food-related anxiety: Quality of life and psychosocial issues, Allergy, 2025;80(1): 14–24.
  22. D. H. Kim, S. J. Lee, K. W. Kim, Y. Lim, Dietary patterns and food allergy in Korean children: a nationwide cross-sectional study, Allergy Asthma Immunol Res, 2024;16(4): 387–396.
  23. S. J. Lee, H. J. Kang, J. M. Yang, S. Y. Kim, Association of food insecurity with allergic conditions in Korean children, Journal of Korean Medical Science, 2023;38(33): e208.
  24. S. Y. Hong, E. Y. Shin, H. J. Kim, Dietary intake and food allergy in children: a nationwide cross-sectional study, Allergy Asthma Immunol Res, 2023;15(1): 43–52.

Wirus EBV – co to jest i jakie są objawy zakażenia? Diagnostyka i leczenie

Damian Matusiak
-
0
Wirus EBV – co to jest i jakie są objawy zakażenia? Diagnostyka i leczenie

Wirus Epstein‑Barr virus (EBV) to jeden z najpowszechniejszych wirusów na świecie. W większości przypadków powoduje on łagodne zakażenie lub przebiega bezobjawowo, ale bywa też przyczyną poważnych chorób, w tym nowotworów. Chcesz dowiedzieć się, jakie są objawy zakażenia wirusem? Jaka jest diagnostyka i leczenie? Do jakich nowotworów predysponuje przechorowanie?  Na wiele pytań znajdziesz odpowiedzi poniżej.

Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym jest wirus EBV – do jakiej rodziny należy, jak wygląda jego struktura i cykl życiowy,
>> jak często występuje i jak się rozprzestrzenia,
>> jakie mogą być objawy zakażenia – od łagodnych po ciężkie,
>> czy i kiedy EBV zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów lub chorób autoimmunologicznych,
>> jak diagnozuje się zakażenie,
>> czy możliwe jest leczenie EBV i na czym ono polega.

Spis treści:

  1. Czym jest wirus EBV?
  2. Epidemiologia wirusa EBV
  3. Jakie są objawy zakażenia wirusem EBV?
  4. Czy EBV prowadzi do nowotworzenia?
  5. Ścieżka diagnostyczna przy wirusie EBV
  6. Leczenie wirusa EBV
  7. Zakończenie
  8. Wirus EBV – sekcja FAQ

Czym jest wirus EBV?

Wirus Epstein-Barr (EBV), zwany także ludzkim herpeswirusem 4 (HHV-4), to wirus który atakuje głównie limfocyty B, ale może również infekować komórki nabłonkowe.

Cykl życiowy wirusa Epstein-Barr

Cykl życiowy EBV obejmuje kilka faz: zakażenie pierwotne, fazę utajoną oraz – w określonych okolicznościach – reaktywację:

  • do zakażenia pierwotnego najczęściej dochodzi poprzez kontakt ze śliną zakażonej osoby, np. pocałunek, używanie tych samych naczyń, dzielenie się jedzeniem,
  • w fazie utajonej po pierwotnym zakażeniu wirus nie zostaje wyeliminowany – wbudowuje się w limfocyty B i może tam utrzymywać się całe życie, w sposób niemal niewykrywalny dla układu odpornościowego,
  • w sytuacji osłabienia odporności (np. stres, choroba, inne infekcje) EBV może ponownie aktywować się, replikować i być wydalany np. ze śliną — co stanowi źródło transmisji.

Dzięki temu EBV pozostaje w populacji ludzkiej bardzo rozpowszechniony i łatwo przekazywany – często bez żadnych objawów.

>> Sprawdź: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?

Epidemiologia wirusa EBV

Epstein-Barr virus to wirus niezwykle rozpowszechniony – szacuje się, że ponad 90-95% dorosłych na świecie nosi go w organizmie. W zależności od regionu, wieku i warunków społecznych, większość infekcji pierwotnych przypada na dzieciństwo lub wczesne lata dziecięce, często przebiegając bezobjawowo.

Jakie są objawy zakażenia wirusem EBV?

Większość zakażeń EBV przebiega bezobjawowo lub daje niespecyficzne, łagodne objawy – w zależności od wieku i stanu układu odpornościowego.  Jednak przy infekcji nabytej w późniejszym wieku (np. w okresie dojrzewania lub dorosłości), EBV często powoduje mononukleozę zakaźną. Do charakterystycznych objawów należą:

W większości przypadków objawy utrzymują się kilka tygodni (najczęściej) do kilku miesięcy (rzadziej). Po fazie ostrej EBV nie znika – pozostaje w organizmie w postaci latentnej i może (choć nie musi) dawać później objawy przy reaktywacji, zwłaszcza przy osłabionej odporności.

>> Warto znać również: Przyczyny, rodzaje i diagnostyka żółtaczek

Badanie przeciwciał anty-VCA w klasie IgM (mononukleoza) banerek

Czy EBV prowadzi do nowotworzenia?

Jedną z najbardziej znanych właściwości EBV jest jego onkogenny potencjał. Już na początku jego historii odkryto go w komórkach chłoniaka Burkitta. Nie jest to jedyny nowotwór powiązany z EBV. Wraz z postępem medycyny i badań ustalono, że zakażenie EBV może zwiększać ryzyko różnych form nowotworów, w tym:

  • chłoniaków (B-komórkowych, T- i NK-komórkowych),
  • nowotworów nabłonkowych, np. raka nosogardzieli, raka żołądka, a być może także niektórych innych typów nowotworów.
Pamiętaj:
Choć większość dorosłych to nosiciele EBV, to tylko niewielka część z nich rozwinie chorobę nowotworową.

Ścieżka diagnostyczna przy wirusie EBV

Diagnostyka zakażenia wirusem EBV opiera się głównie na ocenie przeciwciał oraz badaniach krwi. W klasycznym przebiegu infekcji obserwuje się charakterystyczną dynamikę serologiczną, która pozwala odróżnić świeże zakażenie od przebytego lub reaktywacji:

  • przeciwciała anty-VCA IgM (Viral Capsid Antigen IgM); pojawiają się najwcześniej, są dodatnie przez 2-6 tygodni, ich obecność oznacza świeże, aktywne zakażenie,
  • przeciwciała anty-VCA IgG; pojawiają się w ostrej fazie równolegle lub chwilę po IgM, po przechorowaniu pozostają na całe życie; dodatnie IgG bez IgM świadczy o przebytej infekcji i nosicielstwie,
  • przeciwciała anty-EBNA IgG (EBV Nuclear Antigen); pojawiają się późno – 3-6 miesięcy po zakażeniu, są trwałymi markerami przebytej infekcji.
  • przeciwciała anty-EA (Early Antigen); mogą być dodatnie w fazie ostrej, ale nie u wszystkich, ich utrzymywanie się długo po infekcji może sugerować reaktywację lub zaburzenia odporności.

Dodatkowo w ostrej mononukleozie zakaźnej typowo pojawiają się:

  • limfocytoza – całkowita liczba leukocytów zwykle podwyższona, a liczba limfocytów często przekracza 50% wszystkich leukocytów,
  • obecność atypowych limfocytów (tzw. limfocyty aktywowane); uznaje się za istotne, jeśli stanowią >10% limfocytów; to jeden z najbardziej klasycznych markerów mononukleozy,
  • podwyższone ALT, AST, czasem GGTP i bilirubina (zmiany przejściowe),
  • łagodna małopłytkowość, neutropenia,
  • CRP zazwyczaj prawidłowe, może też być podwyższone.

>> Warto przeczytać także: Stan zapalny i rola leukocytów

Badanie przeciwciał anty-VCA w klasie IgG (mononukleoza) banerek

Leczenie wirusa EBV

Obecnie nie istnieje specyficzne, przyczynowe leczenie wirusa EBV, które pozwalałoby go „usunąć” z organizmu. EBV jest wirusem, który – podobnie jak inne herpeswirusy – po zakażeniu pierwotnym wchodzi w fazę utajenia (latencji) i tam pozostaje do końca życia.

Leczenie infekcji EBV, np. mononukleozy, jest zazwyczaj objawowe i  polega na łagodzeniu dolegliwości, czyli odpoczynku, nawadnianiu, leczeniu gorączki i bólu, ewentualnie lekach przeciwzapalnych.

Zakończenie

Wirus EBV towarzyszy ludzkości od dziesięcioleci – większość z nas jest jego nosicielami, a infekcja często przebiega bezobjawowo. Jednak dla niektórych osób, zwłaszcza przy osłabionej odporności, EBV może oznaczać znaczne ryzyko – ciężką mononukleozę, a nawet nowotwór. Wiedza o EBV to pierwszy krok do odpowiedzialnego zdrowia.

Wirus EBV – sekcja FAQ

Jakie nowotwory wywołuje EBV?

EBV jest związany przede wszystkim z chłoniakami B-, T- i NK-komórkowymi oraz z nowotworami nabłonkowymi, np. rakiem nosogardzieli i części raków żołądka.

Czy EBV jest groźne?

Dla większości ludzi EBV nie stanowi znaczącego zagrożenia. Jednak u części osób, zwłaszcza z osłabionym układem odpornościowym, EBV może prowadzić do poważnych chorób, włączając nowotwory i limfoproliferacje.

Co oznacza pozytywny wynik testu na EBV?

Pozytywny wynik (np. obecność przeciwciał IgG) zwykle oznacza, że dana osoba przebyła zakażenie EBV w przeszłości i jest nosicielem – to bardzo powszechne.

Czy EBV to wirus opryszczki?

Tak, EBV należy do rodziny Herpesviridae, czyli tej samej, do której należą wirusy opryszczki (ale nie jest tym samym, co wirus opryszczki pospolitej).

Jak usunąć wirusa EBV?

Obecnie nie ma sposobu, by usunąć EBV z organizmu. Wirus po zakażeniu pierwotnym zazwyczaj pozostaje w stanie utajonym (latencji) do końca życia.

Źródła

  1. Yu H, Robertson ES. Epstein-Barr Virus History and Pathogenesis. Viruses. 2023 Mar 9;15(3):714. doi: 10.3390/v15030714. PMID: 36992423; PMCID: PMC10056551., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10056551/ [dostęp: 09.12.2025 r.].
  2. Damania B, Kenney SC, Raab-Traub N. Epstein-Barr virus: Biology and clinical disease. Cell. 2022 Sep 29;185(20):3652-3670. doi: 10.1016/j.cell.2022.08.026. Epub 2022 Sep 15. PMID: 36113467; PMCID: PMC9529843., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9529843/ [dostęp: 09.12.2025 r.].
  3. Shechter O, Sausen DG, Gallo ES, Dahari H, Borenstein R. Epstein-Barr Virus (EBV) Epithelial Associated Malignancies: Exploring Pathologies and Current Treatments. Int J Mol Sci. 2022 Nov 19;23(22):14389. doi: 10.3390/ijms232214389. PMID: 36430864; PMCID: PMC9699474., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9699474/ [dostęp: 09.12.2025 r.].
  4. Chen, J., Zhang, S., Zhao, Y. et al. Epstein-Barr virus: biology, pathogenesis and therapy of lymphomas. Discov Onc 16, 2154 (2025), https://doi.org/10.1007/s12672-025-03504-0 [dostęp: 09.12.2025 r.].

Wirus RSV – przyczyna sezonowych zakażeń układu oddechowego

Elwira Zawidzka
-
0
Wirus RSV – przyczyna sezonowych zakażeń układu oddechowego

Artykuł powstał 8.12.2023 r., ostatnia aktualizacja 22.12.2025 r.

Wirus RSV jest częstą przyczyną sezonowych zakażeń układu oddechowego. Zakażenie jest szczególnie niebezpieczne dla niemowląt, seniorów i osób z chorobami przewlekłymi. Artykuł skupia się na zakażeniach wirusem RSV osób dorosłych.

Z artykułu dowiesz się:
>> czym charakteryzuje się wirus RSV,
>> kto jest najbardziej narażony na infekcję,
>> jak dochodzi do zakażenia wirusem,
>> jakie są najczęstsze objawy infekcji,
>> od czego zależy ciężkość objawów chorobowych,
>> jak wykryć zakażenie wirusem RSV,
>> na czym polega leczenia zakażeń wirusem RSV,
>> w jaki sposób chronić się przed infekcją RSV.  

Spis treści:

  1. Czym jest wirus RSV?
  2. Przyczyny zachorowań na wirus RSV
  3. Objawy zakażenia wirusem RSV
  4. Objawy i przebieg zakażenia wirusem u dorosłych
  5. Objawy zakażenia wirusem u osób starszych
  6. Jakie objawy zakażenia wirusem mogą wystąpić u osób z chorobami przewlekłymi?
  7. Wirus RSV – ścieżka diagnostyczna
  8. Na czym polega leczenie wirusa RSV?
  9. Profilaktyka zakażeń RSV
  10. Zakończenie
  11. Wirus RSV  – FAQ

Czym jest wirus RSV?

Wirus RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) należy do pneumowirusów wywołujących schorzenia układu oddechowego. Cząstka wirusa składa się z kwasu rybonukleinowego (RNA), białek oraz lipidowej otoczki. Białka powierzchniowe wirusa odgrywają istotną rolę w przyłączaniu wirusa do komórek nabłonka oddechowego, w fuzji zakażonych komórek (tworzenie wielojądrowych syncytiów) oraz w odpowiedzi immunologicznej.

Rezerwuarem wirusów RSV są ludzie. Na zakażenie narażone są wszystkie grupy wiekowe:

  • niemowlęta,
  • dzieci,
  • dorośli,
  • seniorzy.

Do zachorowań epidemicznych w klimacie umiarkowanym dochodzi najczęściej w okresie od jesieni do wiosny. Zakażeniom sprzyja przebywanie w dużych skupiskach ludzi (np. w żłobku, przedszkolu, szkole, internacie, domu opieki długoterminowej i innych). U osób dorosłych infekcja zazwyczaj przebiega łagodnie, u niemowląt, seniorów i osób z chorobami przewlekłymi przebieg choroby może być ciężki.

Zakażenia RSV od 24.02.2023r. podlegają w Polsce obowiązkowej rejestracji. Z roku na rok obserwowany jest wzrost przypadków infekcji (tabela nr 1). Ciężki przebieg choroby, który do niedawna kojarzony był głównie z okresem niemowlęcym coraz częściej dotyka osób starszych.

Zakażenia wirusem RSV01.01-30.11.2025 r.01.01-30.11.2024 r.
LiczbaZapadalnośćLiczbaZapadalność
ogółem93 509250,0138 822103,35
w tym u dzieci do lat 233 4186 686,2317 8993 276,13
Tabela 1 Liczba infekcji RSV i zapadalność na 100 tys. ludności; źródło: Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP-PZH.

Przyczyny zachorowań na wirus RSV

Źródłem zakażenia wirusem RSV są zarówno osoby z objawami choroby, jak i z infekcją bezobjawową. Szacuje się, że osoba zakażona zakaża średnio 3 osoby z bliskiego otoczenia. Do infekcji dochodzi najczęściej drogą kropelkową w trakcie mówienia, kasłania i kichania. Możliwe jest również zakażenie drogą kontaktową, na skutek dotykania skażonymi dłońmi ust, nosa, oczu. Wirus RSV może utrzymywać się na skórze i powierzchniach nawet do 30 h. Naturalna odporność po przechorowaniu nie zapobiega powtórnemu zakażeniu.

Czynnikami ryzyka ciężkiej postaci zakażenia wirusem RSV są:

>> Sprawdź też: Nadwaga a otyłość – czym się różnią? Klasyfikacja, leczenie i konsekwencje otyłości

Badanie wykrywanie antygenu wirusa RSV banerek

Objawy zakażenia wirusem RSV

Wirus RSV jest przyczyną lokalnych zakażeń układu oddechowego. Nie powoduje wiremii i nie szerzy się na inne obszary organizmu człowieka. Objawy kliniczne zakażenia i ich nasilenie zależne są od wieku (Tabela 2) i sprawności układu immunologicznego. Powikłaniem zakażenia może być zaostrzenie chorób przewlekłych.

Grupa wiekowaObjawy kliniczne
NiemowlętaZapalenie oskrzelików i płuc
DzieciOd zakażenia bezobjawowego do zapalenia płuc
DorośliZazwyczaj pospolite przeziębienie
SeniorzyCzęste zakażenia dolnych dróg oddechowych
Tabela 2 Objawy zakażenia wirusem RSV w grupach wiekowych

>> Może Cię zainteresować: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?

Objawy i przebieg zakażenia wirusem u dorosłych

Zdrowi dorośli <50. r.ż. ulegają zakażeniu RSV wielokrotnie w ciągu całego życia, a objawy w większości przypadków ograniczają się do górnych dróg oddechowych. Przebieg choroby jest zazwyczaj łagodny. Pojawia się:

Infekcja może być również bezobjawowa. W przypadku zaistnienia czynników ryzyka, infekcja może z górnych dróg oddechowych rozszerzyć się na oskrzela, oskrzeliki i płuca. Przy zapaleniu dolnych dróg oddechowych pojawia się kaszel, wzmożona produkcja plwociny, duszności, trudności w oddychaniu, gorączka, ból w klatce piersiowej, świsty oddechowe, krwioplucie.

Objawy zakażenia wirusem u osób starszych

U osób >60 r.ż. objawy zakażenia górnych dróg oddechowych, które są pierwszym etapem infekcji RSV, mogą być słabo wyrażone lub nieobecne. U seniorów częściej niż u młodszych dorosłych, zakażenia wirusem RSV prowadzi do infekcji dolnych dróg oddechowych.

Objawy choroby mogą być nietypowe, mogą pojawić się zaburzenia świadomości, zaburzenia równowagi, ogólne osłabienie, apatia oraz zaostrzenia chorób przewlekłych lub ich nasilenie w krótkim czasie po infekcji.

Jakie objawy zakażenia wirusem mogą wystąpić u osób z chorobami przewlekłymi?

Infekcja wirusem RSV sprzyja zaostrzeniu chorób przewlekłych. Dotyczy to szczególnie osób z:

  • chorobami płuc – zwłaszcza POChP i astmą,
  • chorobami serca – np. z chorobą niedokrwienną serca, niewydolnością serca,
  • chorobami metabolicznymi, np. z cukrzycą,
  • przewlekłą chorobą nerek.

Choroby przewlekłe, zwłaszcza choroby płuc i serca, zwiększają ryzyko hospitalizacji pacjentów z infekcją RSV – jest ono kilkukrotnie wyższe niż u osób nie obciążonych tymi schorzeniami.

Wirus RSV – ścieżka diagnostyczna

Wstępne rozpoznanie infekcji RSV opiera się na wywiadzie i objawach klinicznych, ale uzyskane w ten sposób informacje nie są wystarczające. Objawy kliniczne występujące w przebiegu zakażenia wirusem RSV są niespecyficzne i mogą występować również w trakcie infekcji innymi wirusami i bakteriami. Potwierdzenie zakażenia RSV uzyskuje się w oparciu o testy laboratoryjne.

Rutynowo wykorzystywane są testy genetyczne i antygenowe. Hodowla i testy serologiczne służą do celów naukowych i nadzoru epidemiologicznego. Próbką do badania laboratoryjnego jest materiał pobrany z górnych lub dolnych dróg oddechowych.

Testy laboratoryjne stosowane rutynowo w diagnostyce wirusa RSV:

  • Testy molekularne (genetyczne) – są najbardziej wiarygodnym badaniem diagnostycznym w kierunku wirusa RSV. Powszechnie stosowana jest bardzo czuła i specyficzna metoda rRT– PCR (ang. Real-time reverse transcription-polymerase chain reaction). Najczęściej dostępne w laboratoriach testy wykrywają jednoczasowo materiał genetyczny wirusa RSV i wirusa grypy lub RSV, wirusa grypy i wirusa SARS-CoV 2 wywołującego COVID. Możliwe jest również wykonanie multipleksowego testu układowego, w którym rozpoznawany jest materiał genetyczny różnych drobnoustrojów odpowiedzialnych za zakażenia dróg oddechowych.
  • Testy antygenowe – wykrywają białka charakterystyczne dla wirusa RSV. Obecnie najpowszechniej stosowane są testy combo obejmujące badanie w kierunku grypy, COVID i zakażeń wirusem RSV oraz podwójne testy w kierunku wirusa grypy i RSV. Testy antygenowe mają wysoką czułość u małych dzieci, są mniej czułe u starszych dzieci i dorosłych.

>> Warto przeczytać także: Testy antygenowe – nowe rozdanie w diagnostyce koronawirusa SARS-CoV-2

Badanie wykrywanie wirusa RSV -test genetyczny (RT-PCR) banerek

Na czym polega leczenie wirusa RSV?

Nie istnieje leczenie przyczynowe zakażeń RSV. Podstawą jest leczenie objawowe i wspomagające. Noworodki i niemowlęta powinny być konsultowane przez lekarza, który podejmuje decyzję o sposobie terapii w domu lub o konieczności hospitalizacji. Niezwykle istotne jest u nich prawidłowe oczyszczanie nosa z wydzieliny. Czynność tę wykonują rodzice przy pomocy specjalnych aspiratorów, ponieważ małe dzieci nie potrafią same wydmuchiwać nosa. Do czyszczenia i rozrzedzania wydzieliny można stosować roztwór soli morskiej. Prawidłowe oczyszczanie nosa zapobiega rozszerzaniu się infekcji z górnych na dolne drogi oddechowe.

Leczenie zakażeń wywołanych przez RSV u dorosłych ma charakter wyłącznie objawowy. Podawane są leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, poprawiające drożność nosa, zmniejszające dolegliwości bólowe gardła. W trakcie leczenia ważny są:

  • odpoczynek,
  • odpowiednia dieta,
  • utrzymywanie temperatury 18-20°C oraz odpowiedniego nawilżania pomieszczenia, w którym przebywa chory.

W przypadku przedłużających się objawów należy skontaktować się z lekarzem.

Profilaktyka zakażeń RSV

W chwili obecnej nie ma skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi RSV dla dzieci. Profilaktyka zakażeń wirusem RSV dzieci obejmuje podawanie przeciwciał monoklonalnych (w Polsce zarejestrowany jest paliwizumab) oraz szczepienie kobiet ciężarnych celem biernej ochrony dzieci od urodzenia do 6 m.ż. Podawanie przeciwciał monoklonalnych realizowane jest w Polsce w ramach programu lekowego i ograniczone jest do dzieci z grupy ryzyka – urodzonych przedwcześnie i z czynnikami ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia RSV.

Szczepienie kobiet ciężarnych między 24. a 36. tygodniem ciąży jest możliwe w Polsce od sierpnia 2023 r. Od 1 kwietnia 2025 r. szczepionka jest w 100% refundowana.

Najskuteczniejszą profilaktyką u dorosłych są szczepienia ochronne. W Polsce dopuszczono do podawania dwie szczepionki przeciwko wirusowi RSV:

  • Szczepionka Abrysvo – szczepionka została dopuszczona do stosowania w Polsce w sierpniu 2023 r. Jest przeznaczona dla osób dorosłych >18 r.ż.. Głównym wskazaniem do stosowania szczepionki  jest ochrona osób starszych >60 r.ż., osób dorosłych  <60 r. ż. z chorobami towarzyszącymi oraz bierna ochrona noworodków i niemowląt (szczepienie ciężarnych). Od 1 kwietnia 2025 r. szczepionka jest bezpłatna dla kobiet w ciąży i i osób po 65 r.ż. Osoby w wieku 60-64 lata obejmuje refundacja 50%. Do otrzymania szczepionki wymagana jest recepta.
  • Szczepionka Arexvy – pojawiła się na rynku polskim czerwcu 2023 r. Jest przeznaczona dla osób  >60 r.ż. i osób 50-59 r.ż. z grupy zwiększonego ryzyka. Od 1 października 2025 r. jest bezpłatna dla osób po 65 r.ż. Osoby  w wieku 60-64 lata obejmuje refundacja 50%. Do otrzymania szczepionki wymagana jest recepta.

W przypadku wszystkich osób, niezależnie od wieku i przynależności do grupy ryzyka, niezwykle istotna jest profilaktyka nieswoista, która obejmuje:

  • dbanie o higienę rąk,
  • izolację od osób zakażonych,
  • unikanie przebywania w dużych skupiskach ludzi w okresie epidemicznym,
  • wietrzenie i nawilżanie pomieszczeń.

>> Przeczytaj też: Szczepienia osób dorosłych – które są zalecane i dlaczego?

Zakończenie

W okresie epidemicznych zachorowań na choroby układu oddechowego, trwającym zazwyczaj od późnej jesieni do wczesnej wiosny, warto pamiętać, że jedną z najczęstszych przyczyn infekcji są wirusy RSV. Zakażenie w prosty sposób można potwierdzić badaniami laboratoryjnymi.

Osoby starsze oraz osoby obciążone chorobami przewlekłymi mają szansę na uniknięcie infekcji bądź na złagodzenie jej przebiegu poprzez szczepienia ochronne. O szczepieniach powinny pamiętać również kobiety w ciąży. Jest to nie tylko zabezpieczenie przyszłej mamy, ale też ochrona nowonarodzonego dziecka przed ciężkim przebiegiem RSV i zmniejszająca ryzyko jego hospitalizacji.

Wirus RSV  – FAQ

Czy RSV jest groźny?

Tak, skutki zakażenia wirusem RSV mogą prowadzić do ciężkiego zapalenia dolnych dróg oddechowych oraz do zaostrzenia chorób przewlekłych. Na ciężki przebieg choroby najbardziej narażone są noworodki i niemowlęta, seniorzy oraz osoby z immunosupresją i chorobami przewlekłymi, szczególnie chorobami płuc i serca.

Czy RSV da się wyleczyć w domu?

Tak, zakażenie wirusem RSV w większości przypadków, szczególnie u osób dorosłych, można wyleczyć w domu. Stosowana jest terapia łagodząca objawy choroby: leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, poprawiające drożność nosa. Wskazana jest temperatura 18-20°C i odpowiednie nawilżanie pomieszczenia, w którym przebywa osoba zainfekowana.  Brak poprawy lub pogorszenie objawów jest wskazaniem do kontaktu z lekarzem, ponieważ rozszerzenie zakażenia na dolne drogi oddechowe może wymagać hospitalizacji ze wspomaganiem oddychania.

Jaka jest różnica między przeziębieniem a zakażeniem RSV?

U większości osób dorosłych zakażenie wirusem RSV może dawać objawy „zwykłego przeziębienia”. Pojawia się katar, uczucie zatkanego nosa, ból gardła. Jeżeli dojdzie do rozszerzenia zakażenia na dolne drogi oddechowe: oskrzela, oskrzeliki, pęcherzyki płucne, pojawia się kaszel, trudności w oddychaniu, ból w klatce piersiowej, świsty oddechowe, krwioplucie. U osób starszych może wystąpić utrata świadomości, zachwiania równowagi, zaostrzenie chorób przewlekłych.

Czy na RSV jest antybiotyk?

Nie, antybiotyki nie działają na wirusy.

Do czego prowadzi nieleczone RSV?

Nie istnieje przyczynowe leczenie zakażeń wywołanych przez wirusa RSV – brak jest leków skutecznych wobec wirusa. W terapii stosowane jest leczenie objawowe (leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, zmniejszające obrzęk nosa). Brak leczenia objawowego może prowadzić do przedłużenia procesu chorobowego, nadkażeń bakteryjnych, rozszerzenia infekcji z górnych na dolne drogi oddechowe oraz do innych powikłań.

Jak wygląda kaszel przy RSV?

Kaszel w początkowej jego fazie jest suchy, męczący i drażniący. W późniejszym etapie choroby kaszel staje się mokry, chory odkrztusza duże ilości śluzu. Kaszlowi może towarzyszyć świszczący oddech.

Bibliografia:

  1. lek. Monika Wróblewska, prof. dr hab. n. med. Wojciech Naumnik „Zakażenia RSV u dorosłych – cz. 1: etiologia i patogeneza” https://infekcje.mp.pl/choroby/rsv/wytyczne-przegladowe/341110,zakazenia-rsv-u-doroslych-cz-1-etiologia-i-patogeneza (dostęp 07.12.2025r.).
  2. lek. Monika Wróblewska, prof. dr hab. n. med. Wojciech Naumnik „Zakażenia RSV u dorosłych – cz.5: leczenie” https://infekcje.mp.pl/choroby/rsv/wytyczne-przegladowe/351392,zakazenia-rsv-u-doroslych-cz-5-leczenie (dostęp 08.12.2025r.).
  3. lek. Monika Wróblewska, prof. dr hab. n. med. Wojciech Naumnik „Zakażenia RSV u dorosłych – cz.2: epidemiologia” https://infekcje.mp.pl/choroby/rsv/wytyczne-przegladowe/349522,zakazenia-rsv-u-doroslych-cz-2-epidemiologia (dostęp 08.12.2025r.).
  4. dr n. med. Ewa Duszczyk „Zakażenia RSV – objawy, leczenie, powikłania” https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/321332,zakazenia-rsv-objawy-leczenie-powiklania (dostęp 08.12.2025r.).
  5. Szczepionka przeciw RSV https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rsv/ (dostęp 06.12.2025r.).
  6. Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH PIB (dostęp 07.12.2025r.).

Kiła (syfilis) – jakie są objawy i drogi zakażenia? Przyczyny, diagnostyka i leczenie

Elwira Zawidzka
-
0
Kiła (syfilis) – jakie są objawy i drogi zakażenia? Przyczyny, diagnostyka i leczenie

Artykuł powstał 10.10.2023 r., ostatnia aktualizacja 22.12.2025 r.

Kiła jest chorobą znaną od końca XV wieku. Mimo że istnieją testy diagnostyczne do jej wykrywania i skuteczne leki, kiła nadal jest poważnym problemem dla zdrowia publicznego. Jest najczęściej występującą w Polsce chorobą przenoszoną drogą płciową. Ostatnie lata wskazują na istotny wzrost przypadków kiły w Polsce, co roku pojawiają się również przypadki kiły wrodzonej.

Z artykułu dowiesz się:
>> czym jest kiła,
>> jak dochodzi do zakażenia,
>> jakie objawy są charakterystyczne dla wczesnego okresu kiły,
>> czym jest kiła późna,
>> czy istnieją różnice w przebiegu kiły u mężczyzn i u kobiet,
>> na czym polega diagnostyka kiły,
>> czy kiłę można całkowicie wyleczyć,
>> jak zapobiegać zakażeniom kiłą.  

Spis treści:

  1. Czym jest kiła (syfilis)?
  2. Przyczyny kiły (syfilisu) – drogi zakażenia
  3. Jak przebiega kiła?
  4. Objawy kiły
  5. Objawy kiły u kobiet
  6. Charakterystyczne objawy syfilisu u mężczyzn
  7. Diagnostyka kiły
  8. Jak przebiega leczenie kiły?
  9. Profilaktyka kiły
  10. Zakończenie
  11. Kiła (syfilis) – sekcja FAQ

Czym jest kiła (syfilis)?

Kiła jest chorobą zakaźną należącą do grupy chorób przenoszonych drogą płciową. Za wystąpienie kiły odpowiedzialne są bakterie z gatunku Treponema pallidum (krętek blady) należące do grupy bakterii spiralnych. Drobnoustroje nie są zdolne do przeżycia poza organizmem, a ich jedynym naturalnym gospodarzem jest człowiek. Cechą charakterystyczną krętka bladego jest zdolność specyficznego poruszania się i przylegania do wielu rodzajów komórek i białek zewnątrzkomórkowych.

Ciekawostka:
Historia kiły sięga czasów wypraw Krzysztofa Kolumba do Nowego Świata. Pierwszą epidemię w Europie odnotowano w Neapolu po powrocie Kolumba w 1495 r. Z historycznych zapisów wynika, że w tym samym roku kiła pojawiła się także w Polsce, w Krakowie. Współczesna nazwa choroby „syfilis” po raz pierwszy zaistniała w medycznym tekście w XVI wieku. Wcześniej kiłę określano, w zależności od kraju, jako francę, chorobę kastylijską, niemiecką, polską, turecką, angielską lub dworską.

Rzeczywista skala zachorowań na kiłę jest trudna do oceny. Obecna wiedza na temat przypadków kiły w Polsce opiera się na danych prezentowanych w meldunkach epidemiologicznych przez Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP PZH – PIB.

W ostatnich latach widoczny jest wyraźny trend wzrostowy zachorowań. Niestety, ciągle obserwujemy w Polsce przypadki kiły wrodzonej, których w 2025 roku (do listopada włącznie) było 3-krotnie więcej niż w analogicznym okresie w 2024 roku.

Rok (styczeń-listopad)Kiła razemKiła wrodzona
Liczba przypadkówZapadalnośćLiczba przypadkówZapadalność
20211 0462,7410,3
20221 6314,3151,58
20232 7957,4120,73
20242 9227,7851,99
20253 1028,29166,35
Tabela 1 Kiła w Polsce – liczba zachorowań i zapadalność na 100 tys. ludności w latach 2021-2025 (od 01.01 do 30.11)

Co zwiększa ryzyko zachorowania na kiłę?

Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania na syfilis należą:

  • uprawianie seksu bez zabezpieczenia,
  • duża liczbą partnerów/partnerek seksualnych,
  • przebycie lub aktualne zakażenie innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową,
  • zakażenie HIV,
  • seks między mężczyznami – MSM (ang. men having sex with men),
  • niedostatki w opiece prenatalnej (nieleczone, zakażone kiłą ciężarne),
  • brak wiedzy o chorobach przenoszonych drogą płciową i drogach zakażenia,
  • uzależnienie od substancji psychoaktywnych,
  • płeć – mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety.

>> Sprawdź: Choroby przenoszone drogą płciową (choroby weneryczne) – jakie badania wykonać i jak często się badać?

Przyczyny kiły (syfilisu) – drogi zakażenia

Rezerwuarem krętków bladych wywołujących kiłę są wyłącznie chorzy ludzie. Do infekcji dochodzi głównie poprzez kontakt płciowy, inne możliwości zakażenia są znacznie rzadsze.

Drogi zakażenia kiłą:

  • poprzez błony śluzowe w trakcie kontaktu seksualnego (również przez pocałunki),
  • od matki w trakcie ciąży/porodu,
  • podczas karmienia piersią,
  • poprzez uszkodzoną skórę,
  • poprzez krew (przetaczanie krwi).

Kiła nie przenosi się poprzez dotykanie skażonych powierzchni. Do infekcji nie dochodzi na skutek korzystania ze wspólnej toalety, wanny, basenu, ubrań, przyborów kuchennych czy dotykania klamek.

Badanie_kiła - test TPHA banerek

Jak przebiega kiła?

Okres wylęgania choroby może trwać od 9 do 90 dni (średnio 21 dni). Zakaźność jest największa we wczesnym okresie kiły, następnie wygasa.

Choroba dzieli się na 3 etapy – dwa pierwsze okresy dotyczą kiły wczesnej, trzeci okres związany jest z kiłą późną.

Czym jest kiła wczesna?

Kiła wczesna obejmuje okres ≤ 1 roku od zakażenia. Pierwotnym objawem choroby jest nieduży, niebolesny, twardy guzek, przechodzący z czasem we wrzód. Powstaje on w miejscu wnikania bakterii do organizmu.

W drugim okresie kiły wczesnej (kiła drugorzędowa, wtórna)), po upływie 9 tygodni, zaczynają dominować nieswoiste objawy ogólne i zmiany skórne. Od ok. 16 tygodnia do 1 roku objawy mogą zanikać i pojawiać się ponownie (kiła nawrotowa).

Kiła późna

Kiła późna występuje powyżej 1 roku od zakażenia. Przez wiele lat choroba może przebiegać bezobjawowo. Objawy kliniczne kiły trzeciorzędowej mogą ujawnić się nawet po 15 latach okresu utajonego.

Objawy kiły

Objawy kiły zależne są od fazy zakażenia oraz od ogólnego stanu i wydolności układu immunologicznego zakażonego. W przebiegu kiły pierwotnej występują różnice w przebiegu zakażenia u kobiet i u mężczyzn.

Objawy kiły wczesnej

  • niebolesny wrzód w miejscu wniknięcia krętków (wargi sromowe, szyjka macicy, członek, odbyt, jama ustna, palce dłoni),
  • powiększenie węzłów chłonnych,
  • osutka kiłowa – plamy, grudki, krosty (skóra, błony śluzowe),
  • bielactwo kiłowe – drobne białe plamy na szyi i karku,
  • łysienie kiłowe – w okolicy skroniowej i potylicznej,
  • objawy ogólne – gorączka, ból mięśni, gardła, utrata apetytu, spadek masy ciała, złe samopoczucie,
  • zmiany w innych narządach, np. śródmiąższowe zapalenie wątroby, uszkodzenie nerek.

>> Może Cię zainteresować także: Bielactwo – co warto o nim wiedzieć?

Objawy kiły późnej

Nieleczona kiła wczesna przechodzi do stadium utajonego. Faza utajona, w trakcie której nie występują żadne objawy kliniczne, może trwać latami. U 30-40 % nieleczonych pacjentów, po okresie utajenia dochodzi do rozwoju kiły trzeciorzędowej, co prowadzi do objawów ogólnoustrojowych i uszkodzenia różnych narządów oraz organów.

Kiła późna manifestuje się jako:

  • kiła sercowo-naczyniowa – dochodzi do uszkodzenia układu krążenia, głównie zastawek w sercu oraz naczyń odżywiających aortę,
  • kiła kilakowa – na skórze pojawiają się twarde niebolesne guzy (tzw. kilaki), które mogą również tworzyć się w narządach wewnętrznych i kościach,
  • neurokiła – dochodzi do uszkodzenia naczyń opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu i rdzenia kręgowego, może wystąpić sztywność karku i bóle głowy, drętwienie kończyn, utrata równowagi, zaburzenia mowy, depresja, problemy z koncentracją, zaburzenia świadomości, nagłe napady bólu w obrębie różnych części ciała, zaburzenia wzroku i słuchu.

>> Zobacz także: Czym jest afazja? Objawy, rodzaje, przyczyny i diagnostyka

Warto wiedzieć:
W kile wczesnej i późnej może dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Zakażenie może przebiegać bezobjawowo lub pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, występującego zazwyczaj w ciągu 6 miesięcy od zakażenia.

Objawy kiły u kobiet

Bezbolesne owrzodzenie (wrzód twardy) jest głównym objawem pierwotnego zakażenia u kobiet. Zmiana lokalizuje się najczęściej na wargach sromowych, szyjce macicy, łechtaczce, w pochwie i w kroczu, może umiejscowić się również w jamie ustnej.

Budowa anatomiczna kobiety sprawia, że zmiany na narządach płciowych mogą pozostać niezauważone, co jest przyczyną utrudnionej i opóźnionej diagnozy. Często wykrycie zakażenia u kobiety jest „przypadkowe” np. w trakcie wykonywania badań przesiewowych.

Kiła wtórna i późna (zmiany skórne i narządowe) przebiegają u kobiet podobnie, jak u mężczyzn.

Ciąża nie wpływa na zmianę przebiegu klinicznego kiły. Zakażenie w trakcie ciąży może prowadzić do poronienia, porodu przedwczesnego, obumarcia wewnątrzmacicznego lub zakażenia wrodzonego, którego następstwem mogą być poważne problemy zdrowotne dziecka ze zgonem włącznie.

Charakterystyczne objawy syfilisu u mężczyzn

Zmiana pierwotna pojawia się u mężczyzn najczęściej na penisie (na żołędziu, napletku, w cewce moczowej) i w okolicy odbytu. Wrzód twardy może wystąpić również w jamie ustnej. U mężczyzn kiła pierwotna jest łatwiejsza do zdiagnozowania ze względu na widoczne umiejscowienie zmian. Kolejne stadia kiły (zmiany skórne i narządowe) przebiegają podobnie jak u kobiet.

>> Może Ci się przydać: Krostki na penisie – co mogą oznaczać czerwone lub białe krosty?

Diagnostyka kiły

Podstawą diagnostyki kiły są badania serologiczne wykonywane z krwi pacjenta. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie ma konieczności, aby było wykonywane na czczo. Wskazane jest odpowiednie nawodnienie organizmu przed pobraniem krwi (wypicie szklanki wody na 30 min. przed pobraniem).

Badania przesiewowe – nieswoiste odczyny kardiolipinowe

  • VDRL (ang.Veneral Diseases Research Laboratory),
  • USR (ang. Unheated Serum Reagin Test),
  • RPR (ang. Rapid Plasma Reagin).

Testy nieswoiste stają się dodatnie od 5-6 tyg. od zakażenia. Po leczeniu dochodzi do ich negatywizacji. Istnieje ryzyko uzyskania wyników fałszywie dodatnich, czego przyczyną mogą być: ciąża, odwodnienie, gruźlica, płonica, zawał serca.

Dodatnie i wątpliwe wyniki badań przesiewowych wymagają weryfikacji swoistymi testami krętkowymi.

Ważne:
Opieka prenatalna w Polsce obejmuje konieczność wykonania testu przesiewowego w kierunku kiły u każdej kobiety ciężarnej. Dodatni wynik testu przesiewowego musi być potwierdzony testem weryfikującym. W przypadku zdiagnozowania kiły u ciężarnej należy natychmiast podjąć leczenie i wykonać test w kierunku HIV. Terapii podlega również partner kobiety. 

Badania weryfikujące – swoiste odczyny krętkowe

  • FTA, FTA-ABS,
  • TPHA (najczulszy),
  • EIA.

Testy swoiste są dodatnie od 2-4 tyg. od zakażenia. Wynik dodatni testów weryfikujących jest jednoznaczny z rozpoznaniem choroby i koniecznością wdrożenia leczenia pacjenta i jego/jej partnerów seksualnych.

Inne badania laboratoryjne w kierunku kiły

Badanie mikroskopowe preparatu w ciemnym polu widzenia z materiału pobranego z owrzodzenia oraz test molekularny (PCR) w celu stwierdzenia obecności DNA w próbce pacjenta są pewnym potwierdzeniem obecności krętków bladych, ale ze względu na ich ograniczenia (specjalny sprzęt, ograniczenie do wybranych materiałów, brak standaryzacji dla PCR) nie są rutynowo wykonywane.

Jak przebiega leczenie kiły?

Kiła należy do chorób uleczalnych. W przypadku niepokojących objawów lub dodatnich wyników badań przesiewowych należy jak najwcześniej skontaktować się z lekarzem. Wyleczenie i całkowity powrót do zdrowia jest możliwy dzięki szybkiemu rozpoznaniu choroby i włączeniu terapii antybiotykami.

Sposób leczenia (rodzaj leku, czas jego podawania) zależy od stadium choroby. Przebadaniu i leczeniu podlegają również partnerzy seksualni zakażonych pacjentów. Dotyczy to aktualnych partnerów i osób, z którymi chory miał kontakt do roku przed rozpoznaniem.

Skuteczność leczenia powinna być kontrolowana klinicznie i serologicznie z zastosowaniem niekrętkowego odczynu kardiolipinowego (VDRL ilościowo). Kontrola zazwyczaj rozpoczyna się miesiąc po terapii, a następnie po upływie kwartału, pół roku, i roku od zakończenia leczenia.

O prawidłowej odpowiedzi na leczenie świadczy ustąpienie objawów i co najmniej 4-krotne obniżenie miana odczynu kardiolipinowego w porównaniu z wartościami sprzed leczenia.

Profilaktyka kiły

Nie istnieje profilaktyka w postaci szczepionki. Zapobieganiu zakażeniu sprzyja:

  • stosowanie zabezpieczeń barierowych w trakcie uprawiania seksu (prezerwatywy),
  • stały partner,
  • unikanie przygodnych stosunków seksualnych,
  • wykonywanie badań przesiewowych w ciąży,
  • wykonywanie badań laboratoryjnych przy podejrzeniu choroby (objawy kliniczne,  uwarunkowania epidemiologiczne).

>> Przeczytaj też: Szczepienia osób dorosłych – które są zalecane i dlaczego?

Zakończenie

Kiła jest chorobą, której nie można lekceważyć. Nieleczona może prowadzić do groźnych powikłań zdrowotnych.  Ważne jest objęcie diagnostyką i leczeniem wszystkich partnerów seksualnych pacjenta. Należy również pamiętać, że przechorowanie kiły i jej wyleczenie nie zapobiega powtórnym zakażeniom, a profilaktyka jest najlepszą metodą zapobiegania infekcji.

Kiła (syfilis) – sekcja FAQ

Czy kiła jest groźna?

Tak, kiła jest groźna, jeżeli nie jest leczona. Następstwem kiły mogą być poważne powikłania zdrowotne, takie jak choroby serca, choroby mózgu, depresja, zaburzenia mowy, utrata wzroku, utrata słuchu i inne. Wczesne wykrycie kiły i wdrożenie właściwego leczenia daje dobre rokowanie – możliwe jest całkowite wyleczenie.

Jak wygląda wrzód kiły?

Wrzód twardy jest pierwotnym objawem zakażenia krętkiem bladym i powstaje w miejscu wtargnięcia bakterii do organizmu. Początkowo ma postać niedużego, czerwonego, twardego guzka. Z czasem guzek zmienia się w niewielkie owrzodzenie z gładką, uniesioną krawędzią i dnem wypełnionym surowiczą wydzieliną. Zmiana jest niebolesna i zazwyczaj pojedyncza.

Czy z kiły można się wyleczyć?

Tak, kiła jest chorobą całkowicie uleczalną, jeżeli zostanie zdiagnozowana na wczesnym etapie i szybko zostanie włączone leczenie antybiotykiem.

Jakie organy atakuje kiła?

Miejsce „ataku” kiły zależy od fazy jej rozwoju. Zmiany w kile pierwotnej dotyczą zazwyczaj skóry oraz błon śluzowych narządów płciowych i jamy ustnej.  W kile wtórnej krętki blade mogą być przyczyną rozwoju choroby układu nerwowego, układu sercowo-naczyniowego, kości, wątroby, nerek, narządu wzroku, czyli praktycznie mogą zaatakować cały organizm.

Ile trwa leczenie kiły?

Leczenie kiły zależy od fazy jej rozwoju. W terapii podawane są antybiotyki.  W kile wczesnej I lub II okresu i kile wczesnej utajonej możliwe jest jednorazowe podanie antybiotyku. U osób uczulonych na penicylinę i pacjentów z późniejszą fazą choroby antybiotykoterapia jest dłuższa i może trwać 10-28 dni.

Czy kiła wyjdzie w badaniu krwi?

Tak, badanie krwi jest podstawowym sposobem diagnostyki kiły. W pierwszej kolejności wykonywane są badania przesiewowe. Dodatnie i wątpliwe wyniki badań przesiewowych wymagają potwierdzenia swoistymi testami weryfikującymi.

Czy kiłą można się zarazić w toalecie?

Nie, kiła nie przenosi się poprzez dotykanie skażonych powierzchni. Krętki blade nie są zdolne do przeżycia poza organizmem, a ich jedynym naturalnym gospodarzem jest człowiek.

Bibliografia

  1. Ewa Wojdała – „Kiła” wyd. I; Czelej 2018.
  2. Patric R. Murray, K.S. Rozenthal, M.A.Pfaller –  Mikrobiologia wyd.VI Wrocław 2011.
  3. „Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce” (2021-2026) Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH – PIB).
  4. Anna Wojas-Pelc, Maciej Pastuszczak, Andrzej Jaworek „Kiła” https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.3.4.1.1.1. (dostęp 15.12.2025 r.).
  5. Janusz Kubicki „Historia kiły” Puls Uczelni 2013, 7, 3: 37-39.
  6. Magdalena Wiercińska Kiła (syfilis) – leczenie, objawy, przebieg choroby https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/362987,kila-syfilis-leczenie-objawy-przebieg-choroby (dostęp 15.12.2025 r.).

Witamina D3 w ciąży – co warto wiedzieć i jak suplementować

Magdalena Konowrocka
-
0
Witamina D3 w ciąży – co warto wiedzieć i jak suplementować

Ciąża to stan, w którym kobieta powinna zwracać szczególną uwagę na to, jak się odżywia. Jest to okres, w którym zapotrzebowanie nie wiele składników pokarmowych wzrasta do tego stopnia, że niektóre trudno uzupełnić z dietą. Dlatego rekomendacje wskazują, że kobieta w ciąży powinna suplementować żelazo, kwasy omega-3, jod, kwas foliowy i witaminę D. Dlaczego zalecane jest zażywanie witaminy D w ciąży i jak to zrobić bezpiecznie i efektywnie? Zapraszamy do artykułu.

Spis treści:

  1. Znaczenie witaminy D w ciąży
  2. Związek pomiędzy poziomem witaminy D u matki i płodu
  3. Zapotrzebowanie na witaminę D w ciąży
  4. Podsumowanie
  5. Witamina D3 w ciąży – sekcja FAQ

Znaczenie witaminy D w ciąży

Optymalny poziom witaminy D w ciąży ma duże znaczenie na wielu etapach jej przebiegu. Badania wskazują, iż odgrywa ona znaczącą rolę w implantacji i utrzymaniu zarodka, a niedobory witaminy D powiązane są ze zwiększonym ryzykiem poronień.

Witamina D to również jeden z najważniejszych elementów prawidłowego rozwoju układu kostnego płodu. Poza tym ma ona także istotny wpływ na:

  • dojrzewanie i funkcjonowanie układów odpornościowego, mięśniowego, krążenia oraz nerwowego;
  • udział w kontroli metabolizmu węglowodanów i funkcjonowaniu trzustki.

Wiele opublikowanych prac naukowych sugeruje powiązanie między niewystarczającym poziomem witaminy D u ciężarnych a podwyższonym ryzykiem wystąpienia powikłań ciąży. Należą do nich:

Co więcej, z danych dostępnych w literaturze medycznej wynika, że istnieje związek między stanem zaopatrzenia kobiety ciężarnej w witaminę D a urodzeniową masą i długością ciała noworodka. Zależność ta rozciąga się także na dalszy rozwój dziecka w okresie pierwszych dwunastu miesięcy życia.

Badanie witaminy D banerek

Związek pomiędzy poziomem witaminy D u matki i płodu

W okresie ciąży organizm kobiety przechodzi istotne zmiany w regulacji gospodarki wapniowej oraz metabolizmie witaminy D. Modyfikacje te są niezbędne, aby zapewnić rozwijającemu się dziecku odpowiednią ilość wapnia. Szacuje się, że płód wymaga dostarczenia łącznie około 30 gramów wapnia przez cały czas trwania ciąży; zapotrzebowanie to jest największe w trzecim trymestrze.

Aby sprostać podwyższonemu zapotrzebowaniu na wapń, już we wczesnym okresie ciąży dochodzi do nasilenia aktywności enzymu 1α-hydroksylazy w nerkach matki. Dodatkowo, aktywność tego enzymu pojawia się również w łożysku (1α-hydroksylaza łożyskowa), co potęguje jego działanie. Konsekwencją tego jest wzrost syntezy biologicznie aktywnej postaci witaminy D – 1,25(OH)2​D – czyli kalcytriol.

U kobiet z prawidłową podażą witaminy D, stężenie kalcytriol w surowicy krwi stopniowo wzrasta i może osiągnąć w trzecim trymestrze ciąży poziom nawet dwukrotnie wyższy w porównaniu do wartości sprzed ciąży.

Zwiększone stężenie kalcytriolu prowadzi do intensyfikacji wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego matki, dzięki czemu rośnie poziom wapnia transportowanego przez łożysko do organizmu dziecka.

Opisany mechanizm może stać się niewystarczający w przypadku niedostatecznej podaży witaminy D u matki. W takich sytuacjach, jedynym źródłem wapnia, które może pokryć potrzeby rozwijającego się płodu, staje się układ kostny kobiety ciężarnej. Może to w konsekwencji prowadzić do znacznej demineralizacji kości i potencjalnie do rozwoju osteoporozy.

>> Przeczytaj także:

Zapotrzebowanie na witaminę D w ciąży

Kobiety planujące ciążę oraz będące w ciąży powinny suplementować witaminę D w takiej ilości, aby zapewnić jej optymalne stężenie w organizmie. Jest to możliwe tylko jeśli pacjentka wykonuje badanie stężenia witaminy D we krwi, aby zastosować odpowiednią dawkę.

Pamiętaj:
Suplementację witaminy D3 w ciąży i w czasie laktacji należy prowadzić pod kontrolą poziomu 25(OH)D we krwi i zachowania jego optymalnego stężenia 30-50 ng/ml.

Jeśli kobieta ciężarna nie ma możliwości wykonania badania, zaleca się, aby stosować 2000 IU witaminy D na dobę przez całą ciążę i laktację.

Pakiet suplementacja w ciąży (4 badania) banerek

Podsumowanie

Witamina D3 to ważny element zdrowia kobiety w ciąży i jej nienarodzonego dziecka. Dlatego należy zadbać o jej optymalny poziom, zrobić niezbędne badania i wdrożyć niezbędną suplementację.

Witamina D3 w ciąży – sekcja FAQ

Jaka jest bezpieczna dawka witaminy D dla matki karmiącej?

Bezpieczna dawka witaminy D dla kobiety karmiącej to taka, która zapewnia optymalny jej poziom we krwi – 30-50 ng/ml.

Czy witamina D przenika do mleka matki?

Witamina D jest obecna w mleki matki w bardzo niewielkich ilościach, dlatego u niemowląt karmionych piersią niezbędna jest jej suplementacja.

Jak można ocenić niedobór witaminy d3 w ciąży?

Niedobór witaminy D ocenia badanie jej poziomu we krwi, w postaci 25(OH)D.

Czy nadmiar witaminy D3 w ciąży jest szkodliwy?

Tak. Nadmiar witaminy D – stężenie powyżej 100 ng/ml – może być toksyczny.

Bibliografia:

  1. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych; Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020, tom 5 nr 4 strony 170-181 https://www.ptgin.pl/artykul/rekomendacje-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-dotyczace-suplementacji-u (dostęp: 04.12.2025)
  2. Płudowski, P.; Kos-Kudła, B.; Walczak, M.; Fal, A.; Zozulińska-Ziółkiewicz, D.; Sieroszewski, P.; Peregud-Pogorzelski, J.; Lauterbach, R.; Targowski, T.; Lewiński, A.; et al. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients 2023, 15, 695. https://doi.org/10.3390/nu15030695 (dostęp: 04.12.2025)
  3. Misiorowska J., Misiorowski W., Rola witaminy D w ciąży, Postępy Nauk Medycznych 12/2014, s. 865-871; https://www.czytelniamedyczna.pl/4979,rola-witaminy-d-w-ciazy.html (dostęp: 04.12.2025)
  4. Strukow A., Witaminy i ich suplementacja u kobiet w ciąży, ALAB laboratoria, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/witaminy-i-ich-suplementacja-u-kobiet-w-ciazy/ (dostęp 2.12.2025).
Page 23 of 195
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195
1...222324...195Strona 23 z 195

Zadbaj z nami o zdrowie - zapisz się na newsletter!

Otrzymuj praktyczne informacje na temat profilaktyki i badań laboratoryjnych, dzięki którym poszerzysz swoją wiedzę na temat świadomej troski o zdrowie. Zapisz się na newsletter i odbierz -20% zniżki na kolejny zakup w e-sklepie.

O nas

Firma ALAB laboratoria to ogólnopolska sieć najnowocześniejszych laboratoriów diagnostycznych w Polsce oferująca najszerszą ofertę ponad 3 500 badań diagnostycznych.

Nasz adres

ul. Stępińska 22/30, 00-739 Warszawa (22) 349 60 12 info@alab.com.pl © ALAB laboratoria Sp. z o.o.